Garuda Purana· Garuḍa Purāṇa
82
अध्याय 82 / 317

Book 1 - Adhyaya 83

78 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ78 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ८२

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे गयामाहात्म्यं नाम द्व्यशीतितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ८३ ब्रह्मोवाच ।कीकटेषु गया पुण्या पुण्यं राजगृहं वनम् ।विषयश्चारणः पुण्यो नदीनां च पुनः पुना

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe gayāmāhātmyaṃ nāma dvyaśītitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 83 brahmovāca / kīkaṭeṣu gayā puṇyā puṇyaṃ rājagṛhaṃ vanam / viṣayaścāraṇaḥ puṇyo nadīnāṃ ca punaḥ punā

हिन्दी अर्थ

अर्वरीवान्--ये सात ऋषि सप्तर्षिरूपमें प्रसिद्ध हुए। इस मन्वन्तरमें द्वादश तुषित और पारावतदेवगण हुए। विपश्चित् नामक इन्द्र थे । उनका शत्रु पुरुकृत्सर नामक हैत्य था। मधुसूदन भगवान् विष्णुने हाथीका

English

O Vyasa, lUten. I sliall narrate, in brief, tlic details of the greatness of Gaya.

अध्याय ८२

श्लोक 2

मुण्डपृष्ठं तु पूर्वस्मिन्पश्चिमे दक्षिणोत्तरे ।सार्धक्रोशद्वयं मानं गयायां परिकीर्तितम्

muṇḍapṛṣṭhaṃ tu pūrvasminpaścime dakṣiṇottare / sārdhakrośadvayaṃ mānaṃ gayāyāṃ parikīrtitam

हिन्दी अर्थ

रूप धारण करके उसे मारा था।

English

A man who performs sacrifices, §raddha, Pindddana and ceremonial baths there will attain heaven and the world ofBtahma, never the hell.

अध्याय ८२

श्लोक 3

पञ्चक्रोशं गयाक्षेत्रं क्रोशमेकं गयाशिरः ।तत्र पिण्डप्रदानेन तृप्तिर्भवति शाश्वती

pañcakrośaṃ gayākṣetraṃ krośamekaṃ gayāśiraḥ / tatra piṇḍapradānena tṛptirbhavati śāśvatī

हिन्दी अर्थ

हे रुद्र! स्वारोचिष मनुके पश्चात् औत्तम मनु हुए। इस मनुके अज, परशु, विनीत, सुकेतु, सुमित्र, सुबल, शुचि, देव, देवावृध, महोत्साह और अजित नामक पुत्र थे। इस मन्वन्तरमें रथौजा, ऊर्ध्वबाहु,

English

Understanding the holy character of Gaya, Brahma himself performed a sacrifice there and honoured the brahmins who came there as Rtviks.

अध्याय ८२

श्लोक 4

नगाज्जनार्दनाच्चैव कूपाच्चोत्तरमानसात् ।एतद्गयाशिरः प्रोक्तं फल्गुतीर्थं तदुच्यते

nagājjanārdanāccaiva kūpāccottaramānasāt / etadgayāśiraḥ proktaṃ phalgutīrthaṃ taducyate

हिन्दी अर्थ

शरण, अनघ, मुनि, सुतप और शंकु--ये सप्तर्षि हुए। वशवर्ति, स्वधाम, शिव, सत्य तथा प्रतर्दन नामके पाँच देवगण हुए। इन सभी देवगणोंके प्रत्येक गणमें बारह देवता थे। स्वशान्ति नामक इन्द्र हुए,

English

The Lord created a great stream of juice (of milk and milk products), ponds, etc. and different types of foodstuffs fruits, eic« He then created the divine Kamadhemd.

अध्याय ८२

श्लोक 5

तत्र पिण्डप्रदानेन पितॄणा परमा गतिः ।गयागमनमात्रेण पितॄणामनृणो भवेत्

tatra piṇḍapradānena pitṝṇā paramā gatiḥ / gayāgamanamātreṇa pitṝṇāmanṛṇo bhavet

हिन्दी अर्थ

जिनका शत्रु प्रलम्बासुर हैत्य था। भगवान् विष्णुने मत्स्यावतार धारण करके उस हैत्यका वध किया।

English

The easy acquisition of the land gift made the brah* mins complacent. Then the brahmins were cursed.

अध्याय ८२

श्लोक 6

गयायां पितृरूपेण देवदेवो जनार्दनः ।तं दृष्ट्वा पुण्डरीकाक्षं मुच्यते वै ऋणत्रयात्

gayāyāṃ pitṛrūpeṇa devadevo janārdanaḥ / taṃ dṛṣṭvā puṇḍarīkākṣaṃ mucyate vai ṛṇatrayāt

हिन्दी अर्थ

उस मनुके बाद तामस मनु हुए। उनके

English

Your learning wUl not extend even to three genera* tions. Your riches will not survive your successive third heir* The river will Aow with water not milk. The mountains will be mere rocks (not fruits and other edibles).

अध्याय ८२

श्लोक 7

रथमार्गं गयतीर्थे दृष्ट्वा रुद्रपदादिके ।कालेश्वरं च केदारं पितॄणामनृणो भवेत्

rathamārgaṃ gayatīrthe dṛṣṭvā rudrapadādike / kāleśvaraṃ ca kedāraṃ pitṝṇāmanṛṇo bhavet

हिन्दी अर्थ

ज्योतिर्धाम, पृथु, काव्य, चैत्र, चेताग्नि और हेमक नामक पुत्र थे। इस मन्वन्तरमें सुरागा तथा सुधी आदि सात ऋषि कहे गये हैं। इसमें हरि आदि

English

The cursed brahmins pleaded and the lotd relented and said: ''Those who perform Sraddha herc» will attain holy worlds and Brahma's abode. I will consider myself worshipped if they worship you.*'

अध्याय ८२

श्लोक 8

दृष्ट्वा पितामहं देवं सर्वपापैः प्रमुच्यते ।लोकं त्वनामयं याति दृष्ट्वा च प्रपितामहम्

dṛṣṭvā pitāmahaṃ devaṃ sarvapāpaiḥ pramucyate / lokaṃ tvanāmayaṃ yāti dṛṣṭvā ca prapitāmaham

हिन्दी अर्थ

हुए। उसी गणमें शिवि इन्द्र हुए। उनका शत्रु भीमरथ नामक असुर हुआ। भगवान् विष्णुने कूर्मावतार लेकर उसका वध किया।

English

Knowledge of the supreme Brahman, performance of Sraddha at Gaya, death in a cowshed and residence in Kurukfetra these arc the four ways of attaining salvation.

अध्याय ८२

श्लोक 9

तथा गदाधरं देवं माधवं पुरुषोत्तमम् ।तं प्रणम्य प्रयत्नेन न भूयो जायते नरः

tathā gadādharaṃ devaṃ mādhavaṃ puruṣottamam / taṃ praṇamya prayatnena na bhūyo jāyate naraḥ

हिन्दी अर्थ

तदनन्तर रैवत मनुका आविर्भाव हुआ। उनके

English

Holy oceans, rivers, sacred ponds, wells and eddies go unto Gayatlrtha for a holy dap. There is no doubt about this.

अध्याय ८२

श्लोक 10

मौनादित्यं महात्मानं कनकार्कं विशेषतः ।दृष्ट्वा मौनेन विप्रर्षे पितॄणामनृणो भवेत्

maunādityaṃ mahātmānaṃ kanakārkaṃ viśeṣataḥ / dṛṣṭvā maunena viprarṣe pitṝṇāmanṛṇo bhavet

हिन्दी अर्थ

प्रत्यङ्ग, परहा, शुचि, दृढव्रत और केतुश्रृंग नामक ऋषि कहे गये हैं । इस मन्वन्तरमें वेदश्री, वेदबाहु,

English

The five great sins, via. the murder of a brahmin, drinking wine, stealing, illicit intercourse with the preceptor's wife and association with sinners are removed by performing draddha at Gaya.

अध्याय ८२

श्लोक 11

ब्रह्माणं पूजयित्वा च ब्रह्मलोकमवाप्नुयात् ।गायत्त्रीं प्रतरुत्थाय यस्तु पश्यति मानवः

brahmāṇaṃ pūjayitvā ca brahmalokamavāpnuyāt / gāyattrīṃ pratarutthāya yastu paśyati mānavaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वधाम-ये सात ऋषि हुए। इस मन्वन्तरमें

English

Those who die and ate not cremated duly, those who are killed by animals and dacoits, and those who die due to 8nake*bite attain salvation if Gayraddha is performed unto them.

अध्याय ८२

श्लोक 12

सन्ध्यां कृत्वा प्रयत्नेन सर्ववेदफलं लभेत् ।सावित्रीं चैव मध्याह्ने दृष्ट्वा यज्ञफलं लभेत्

sandhyāṃ kṛtvā prayatnena sarvavedaphalaṃ labhet / sāvitrīṃ caiva madhyāhne dṛṣṭvā yajñaphalaṃ labhet

हिन्दी अर्थ

चार देवगण हुए, जिनमें चौदह देव हुए। विभु नामक इन्द्र हुए । उनका शत्रु शान्त नामक हैत्य था। भगवान् विष्णुने हंसरूप धारण करके उसका

English

In the land ofKIkafa, Gayiis a great holy place: the forest of lUjagrha and the places frequently watered by the river are very holy.

अध्याय ८२

श्लोक 13

सरस्वतीं च सायाह्ने दृष्ट्वा दानफलं लभेत् ।नगस्थमीश्वरं दृष्ट्वा पितॄणामनृणो भवेत्

sarasvatīṃ ca sāyāhne dṛṣṭvā dānaphalaṃ labhet / nagasthamīśvaraṃ dṛṣṭvā pitṝṇāmanṛṇo bhavet

हिन्दी अर्थ

इसके बाद चाक्षुष मनुका प्रादुर्भाव हुआ। इनके ऊरु, पूरु, महाबल, शतद्युम्न, तपस्वी,

English

From the mount Janardana and the well known manasa is Gayaiiras. It is called Phalgu-tlrtha.

अध्याय ८२

श्लोक 14

धर्मारण्यं धर्ममीशं दृष्ट्वा स्यादृणनाशनम् ।देवं गृध्रेश्वरं दृष्ट्वा को न मुच्येत बन्धनात्

dharmāraṇyaṃ dharmamīśaṃ dṛṣṭvā syādṛṇanāśanam / devaṃ gṛdhreśvaraṃ dṛṣṭvā ko na mucyeta bandhanāt

हिन्दी अर्थ

नर नामक पुत्र हुए। हविष्मान्, उत्तम, स्वधामा,

English

By offering pida there, the manes are freed. Simply by going to Gaya one is freed of mane's debt.

अध्याय ८२

श्लोक 15

धेनुं दृष्ट्वा धेनुवने ब्रह्मलोकं नयेत्पितॄन् ।प्रभासेशं प्रभासे च दृष्ट्वा याति परां गतिम्

dhenuṃ dṛṣṭvā dhenuvane brahmalokaṃ nayetpitṝn / prabhāseśaṃ prabhāse ca dṛṣṭvā yāti parāṃ gatim

हिन्दी अर्थ

ये सात ऋषि हुए। आर्य, प्रभूत, भाव्य, लेख और पृथुक नामवाले पाँच गणोंमें आठ-आठ देवता कहे गये हैं। इस मन्वन्तरके इन्द्र मनोजव थे, उनका शत्रु महान् भुजाओंवाला महाबली महाकाल

English

llie lord of lords V'iu presides over Gayi in the form of Manes. By visiting his shrine one is freed of three debts (to gods, manes, sages and guests).

अध्याय ८२

श्लोक 16

कोटीश्वरं चाश्वमेधं दृष्ट्वा स्यादृणनाशनम् ।स्वर्गद्वारेश्वरं दृष्ट्वा मुच्यते भवबन्धनात्

koṭīśvaraṃ cāśvamedhaṃ dṛṣṭvā syādṛṇanāśanam / svargadvāreśvaraṃ dṛṣṭvā mucyate bhavabandhanāt

हिन्दी अर्थ

कहा गया है। जगदाधार भगवान् विष्णुने अश्वरूप धारण करके उसका वध किया था।

English

Seeing the main highway at Gayi and visiting the shrines of Rudra, Kileivara and Kedira a man becomes free from the debts to the manes.

अध्याय ८२

श्लोक 17

रामेश्वरं गदालोलं दृष्ट्वा स्वर्गमवाप्नुयात् ।ब्रह्मेश्वरं तथा दृष्ट्वा मुच्यते ब्रह्महत्यया

rāmeśvaraṃ gadālolaṃ dṛṣṭvā svargamavāpnuyāt / brahmeśvaraṃ tathā dṛṣṭvā mucyate brahmahatyayā

हिन्दी अर्थ

तत्पश्चात् वैवस्वत मनु हुए। उनके इक्ष्वाकु,

English

By visiting the shrine of Brahma one becomes free from all sins. By seeing the Prapitdmaha (the primordial deity) one attains region free of sickness.

अध्याय ८२

श्लोक 18

मुण्डपृष्ठे महाचण्डीं दृष्ट्वा कामानवाप्नुयात् ।फल्ग्वीशं फल्गुचण्डीं च गौरीं दृष्ट्वा च मङ्गलाम्

muṇḍapṛṣṭhe mahācaṇḍīṃ dṛṣṭvā kāmānavāpnuyāt / phalgvīśaṃ phalgucaṇḍīṃ ca gaurīṃ dṛṣṭvā ca maṅgalām

हिन्दी अर्थ

करूष, पृषध्र और सुद्युम्न नामक विष्णुपरायण पुत्र हुए। इस मन्वन्तरमें अत्रि, वसिष्ठ, जमदग्नि,

English

After kneeling devoutly before the lord Gad&dhara, Madhava and Puru$ottama, the man b not born again.

अध्याय ८२

श्लोक 19

गोमकं गोपतिं देवं पितॄणामनृणो भवेत् ।अङ्गारेशं च सिद्धेशं गयादित्यं गजं तथा

gomakaṃ gopatiṃ devaṃ pitṝṇāmanṛṇo bhavet / aṅgāreśaṃ ca siddheśaṃ gayādityaṃ gajaṃ tathā

हिन्दी अर्थ

सात ऋषि (सप्तर्षि) कहे गये हैं। इसमें उनचास मरुदूण, द्वादश आदित्य, एकादश रुद्र, साध्यगण आठ वसु, अश्विनीकुमारद्वय, दस विश्वेदेव, दस आंगिरसदेव तथा नौ देवगण कहे गये हैं। इस

English

O Brahmin Sage (Vy&sa)! By vbiting silently the shrines of Maunaditya and Kanakarka the noble, a man be¬ comes free from debts to the manes. By worshipping Brahma one attains Brahma's world.

अध्याय ८२

श्लोक 20

मार्कण्डेयेश्वरं दृष्ट्वा पितॄणामनृणो भवेत् ।फल्गुतीर्थे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा देवं गदाधरम्

mārkaṇḍeyeśvaraṃ dṛṣṭvā pitṝṇāmanṛṇo bhavet / phalgutīrthe naraḥ snātvā dṛṣṭvā devaṃ gadādharam

हिन्दी अर्थ

मनुके समयमें तेजस्वी नामक इन्द्र हैं। उनका शत्रु हिरण्याक्ष माना गया है। भगवान् विष्णुने वराह

English

Getting up early in the morning if one performs Sandhyi and visits the shrine of Gayatri, one gets the fruit of vbiting the shrines of all gods.

अध्याय ८२

श्लोक 21

एतेन किं न पर्याप्तं नॄणां सुकृतकारिणाम् ।ब्रह्मलोकं प्रयान्तीह पुरुषा एकविंशतिः

etena kiṃ na paryāptaṃ nṝṇāṃ sukṛtakāriṇām / brahmalokaṃ prayāntīha puruṣā ekaviṃśatiḥ

हिन्दी अर्थ

अवतार धारण करके उस हैत्यका विनाश किया

English

By vbiting the shrine of Savitri in the midday, one gets the fruit of all sacrifices.

अध्याय ८२

श्लोक 22

पृथिव्यां यानि तीर्थानी ये समुद्राः सरांसि च ।फल्गुतीर्थं गमिष्यन्ति वारमेकं दिनेदिने

pṛthivyāṃ yāni tīrthānī ye samudrāḥ sarāṃsi ca / phalgutīrthaṃ gamiṣyanti vāramekaṃ dinedine

हिन्दी अर्थ

अब मैं भविष्यमें होनेवाले सावर्णि मनुके पुत्रोंका वर्णन कर रहा हूँ। उन मनुके विजय,

English

By visiting the shrine of Sarasvati in the evening one gets the fruits of charitable gifts. By visiting the shrine of livara on the top of die mountain, one becomes free from debts to the manes.

अध्याय ८२

श्लोक 23

पृथिव्यां च गया पुण्या गयायां च गयाशिरः ।श्रेष्ठं तथा फल्गुतीर्थं तन्मुखं च सुरस्य हि

pṛthivyāṃ ca gayā puṇyā gayāyāṃ ca gayāśiraḥ / śreṣṭhaṃ tathā phalgutīrthaṃ tanmukhaṃ ca surasya hi

हिन्दी अर्थ

वाच, संगति नामक पुत्र होंगे। इस मन्वन्तरमें

English

By visiting lord Dharma in Dharmara>>ya the material debts are wiped off. Who b not freed from botdag'*. by visiting the shrine of lord Grdhrelvara?

अध्याय ८२

श्लोक 24

उदीचि कनकानद्यो नाभितीर्थं तु मध्यतः ।पुण्यं ब्रह्मसदस्तीर्थं स्नानात्स्याद्ब्रह्मलोकदम्

udīci kanakānadyo nābhitīrthaṃ tu madhyataḥ / puṇyaṃ brahmasadastīrthaṃ snānātsyādbrahmalokadam

हिन्दी अर्थ

क्रष्यथृंग और परशुराम-ये सात ऋषि कहे गये हैं। सुतपा, अमृताभ तथा मुख्य नामक तीन देवगण हैं, जिनके प्रत्येक गणमें बीस-बीस देव माने गये हैं। विरोचन-पुत्र बलि इन्द्र होंगे, जो

English

By visiting the shrine of Cow in Dhenuvana one enables one's ancestors to attain Brahmaloka. By visiting lord Prabh&sda in the shrine Prabhasa one attains the highest goal.

अध्याय ८२

श्लोक 25

कूपे पिण्डादिकं कृत्वा पितॄणामनृणो भवेम् ।तथाक्षयवटे श्राद्धी ब्रह्मलोकं नयेत्पितॄन्

kūpe piṇḍādikaṃ kṛtvā pitṝṇāmanṛṇo bhavem / tathākṣayavaṭe śrāddhī brahmalokaṃ nayetpitṝn

हिन्दी अर्थ

वामनरूपधारी भगवान् विष्णुके द्वारा याचित तीन पग भूमिदान देनेसे ऐश्वर्यसम्मन्न इन्द्रपदको छोड़कर सिद्धि प्राप्त करेंगे।

English

By visiting the shrines of Koltivara and Aivamedba the material debts are wiped off. By visiting the shrine of Svargadvareivara one is freed from the bondage of worldly existence.

अध्याय ८२

श्लोक 26

हंसतीर्थे नरः स्नात्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते ।कोटितीथ गयालोले वैतरण्यां च गोमके

haṃsatīrthe naraḥ snātvā sarvapāpaiḥ pramucyate / koṭitītha gayālole vaitaraṇyāṃ ca gomake

हिन्दी अर्थ

हे ब्रह्मा! नवें वरुणपुत्र दक्षसावर्णि मनुके पुत्रोंको सुनें । धृतिकेतु, दीप्तिकेतु, पञ्चहस्त, निरामय, पृथुश्रवा, बृहदद्युम्न, ऋचीक तथा बृहद्गुण नामके पुत्र हुए। इस मन्वन्तरमें मेधातिथि, झुति, सवस,

English

By visiting tlie lord with the mace in the shrine of Rameivara one attains to heaven. By visiting the shrine of Brahmeivara one is freed from the sin of murdering a Brskhmin.

अध्याय ८२

श्लोक 27

ब्रह्मलोकं नयेच्छ्राद्धी पुरुषानेकविंशतिम् ।ब्रह्मतीर्थे रामतीर्थे आग्नेये सोमतीर्थके

brahmalokaṃ nayecchrāddhī puruṣānekaviṃśatim / brahmatīrthe rāmatīrthe āgneye somatīrthake

हिन्दी अर्थ

सप्तर्षि हुए। पर, मरीचिगर्भ तथा सुधर्मा-ये तीन

English

By visiting the shrine of Mahacani in the moun« tain MudaprH one attains all desires. By visiting the shrines of PhalgvUa, PhalgucaI, Gauri, Mahgala Gomaka and lord Gopati one becomes free from debts to the manes.

अध्याय ८२

श्लोक 28

श्राद्धी रामह्रदे ब्रह्मलोकं पितृकुलं नयेत् ।उत्तरे मानसे श्राद्धी न भूयो जायते नरः

śrāddhī rāmahrade brahmalokaṃ pitṛkulaṃ nayet / uttare mānase śrāddhī na bhūyo jāyate naraḥ

हिन्दी अर्थ

देवशत्रु हुआ, जिसका वध पद्मनाभ विष्णुने किया

English

Similarly I by visiting the shrines of Ahg&reia» Siddheai Gayaditya Gaja and Mirkapdcycvara one be¬ comes free from debts to the manes.

अध्याय ८२

श्लोक 29

दक्षिणे मानसे श्राद्धी ब्रह्मलोकं पितॄन्नयेत् ।स्वगद्वारे नरः श्राद्धी ब्रह्मलोकं नयेत्पितॄन् ।भीष्मतर्पणकृत्तस्य कूटे तारयते पितॄन् ।गृध्रेश्वरे तथा श्राद्धी पितॄणामनृणो भवेत्

dakṣiṇe mānase śrāddhī brahmalokaṃ pitṝnnayet / svagadvāre naraḥ śrāddhī brahmalokaṃ nayetpitṝn / bhīṣmatarpaṇakṛttasya kūṭe tārayate pitṝn / gṛdhreśvare tathā śrāddhī pitṝṇāmanṛṇo bhavet

हिन्दी अर्थ

दसवें मनु ( धर्म)-के पुत्र धर्मसावर्णिके पुत्रोंको

English

A ceremonial bath in the holy pond of Phalgutirtha and a visit to the shrine of Gadadhara,

अध्याय ८२

श्लोक 30

श्राद्धी च धेनुकारण्ये ब्रिह्मलोकं पितॄन्नयेत् ।तिलधेनुप्रदः स्नात्वा दृष्ट्वा धेनुं न संशयः

śrāddhī ca dhenukāraṇye brihmalokaṃ pitṝnnayet / tiladhenupradaḥ snātvā dṛṣṭvā dhenuṃ na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

निरमित्र, वृषसेन, जयद्रथ, भूरिद्युम्न, सुवर्चा, शान्ति एवं इन्द्र नामक महाप्रतापी पुत्र थे। इस मन्वन्तरमें

English

Are these not sufficient for men of meritorious deeds? He makes his ancestors upto the twenty first remove attain Brahmaloka.

अध्याय ८२

श्लोक 31

ऐन्द्रे वा नरतीर्थे च वासवे वैष्णवे तथा ।महानद्यां कृतश्राद्धो ब्रह्मलोकं नयेत्पितॄन्

aindre vā naratīrthe ca vāsave vaiṣṇave tathā / mahānadyāṃ kṛtaśrāddho brahmalokaṃ nayetpitṝn

हिन्दी अर्थ

अप्रतिमौजा और सौरभ नामक सप्तर्षि हुए। इसमें

English

The holy rivers, oceans and lakes of the world will be coming to Phalgutirtha, once every day.

अध्याय ८२

श्लोक 32

गायत्त्रे चैव सावित्रे तीर्थे सारस्वते तथा ।स्नानस न्ध्यातर्पणकृच्छ्राद्धी चैकोत्तरं शतम्

gāyattre caiva sāvitre tīrthe sārasvate tathā / snānasa ndhyātarpaṇakṛcchrāddhī caikottaraṃ śatam

हिन्दी अर्थ

उन गणोंके इन्द्र महाबलशाली शान्त नामक देवपुरुष

English

After offering Piida (food-balk) etc. in the well one becomes free from indebtedness to the manes. 6raddha at Akfayavafa takes ancestors to Brahmaloka.

अध्याय ८२

श्लोक 33

पितॄणां तु कुलं ब्रह्मलोकं नयति मानवः ।ब्रह्मयोनिं विनिर्गच्छेत्प्रयतः पितृमानसः

pitṝṇāṃ tu kulaṃ brahmalokaṃ nayati mānavaḥ / brahmayoniṃ vinirgacchetprayataḥ pitṛmānasaḥ

हिन्दी अर्थ

चौदह मन्बन्तरोंका वर्णन तथा अठारह विद्याओंके नाम

English

By taking the ceremonial bath in Hamsatlrtha a mam becomes free from all sins. A person who performs Srad- dba in Kotitfrtha, Gayitoka, VaitariQl and in Gomaka takes ancestors upto the twenty first remove to the Brahmaloka.

अध्याय ८२

श्लोक 34

तर्पयित्वा पितॄन्देवान्न विशेद्योनिसङ्कटे ।तर्पणे काकजङ्घार्या पितॄणां तृप्तिरक्षया

tarpayitvā pitṝndevānna viśedyonisaṅkaṭe / tarpaṇe kākajaṅghāryā pitṝṇāṃ tṛptirakṣayā

हिन्दी अर्थ

हे रुद्र! अब मैं आपके पुत्र एकादश मनु (रुद्रसावर्णि)-की संतानोंका वर्णन करता हूँ। इनके सर्वत्रग, सुशर्मा, देवानीक, पुरु, गुरु, क्षेत्रवर्ण, दृढेषु, आर्द्रक तथा पुत्र नामक पुत्र होंगे। इस

English

A person who performs Sriddha in Brahxnatirthaj iUmatirtha,.neyatfrtha, Somatlitha or in Ramahrada takes all smcestors to Brahmaloka.

अध्याय ८२

श्लोक 35

धर्मारण्ये मतङ्गस्य वाप्यां श्राद्धाद्दिवं व्रजेत् ।धर्मयूपे च कूपे त पितॄणामनृणो भवेत्

dharmāraṇye mataṅgasya vāpyāṃ śrāddhāddivaṃ vrajet / dharmayūpe ca kūpe ta pitṝṇāmanṛṇo bhavet

हिन्दी अर्थ

मन्वन्तरमें हविष्मान्, हविष्य, वरुण, विश्व, विस्तर, विष्णु और अग्नितेज नामक सप्तर्षि कहे गये हैं और इसमें विहङ्गम, कामगम, निर्माण तथा रुचि नामक चार देवगण हुए। एक-एक गणमें तीस-

English

A man who performs 8rkddha in the Uttara-Mknasa is not bom again; and in the Dakia M&nasa takes his ances* tors to Ihe Brahmaloka.

अध्याय ८२

श्लोक 36

प्रमाणं देवताः सन्तु लोकपालाश्च साक्षिणः ।मयागत्य मतङ्गे ऽस्मिन्पितॄणां निष्कृतिः कृता

pramāṇaṃ devatāḥ santu lokapālāśca sākṣiṇaḥ / mayāgatya mataṅge 'sminpitṝṇāṃ niṣkṛtiḥ kṛtā

हिन्दी अर्थ

तीस देवता कहे गये हैं। उन समस्त देवगणोंके इन्द्र वृषभ हुए; जिनका शत्रु दशग्रीव नामक राक्षस होगा। लक्ष्मीका रूप धारण करके विष्णु उसका विनाश करेंगे।

English

A man who performs TarpaM on the top of the hill Bhisznamakes the manes cross hell. A person who performs dr&ddha in Gfdhrejvara becomes free from debts to the manes.

अध्याय ८२

श्लोक 37

रामतीर्थे नराः स्नात्वा श्राद्धं कृत्वा प्रभासके ।शिलायां प्रेतभावात्स्युर्मुक्ताः पितृगणाः किल

rāmatīrthe narāḥ snātvā śrāddhaṃ kṛtvā prabhāsake / śilāyāṃ pretabhāvātsyurmuktāḥ pitṛgaṇāḥ kila

हिन्दी अर्थ

इसके पश्चात् दक्षके पुत्र दक्षसावर्णि बारहवें मनु हुए। उनके पुत्रोंका वर्णन सुनें-इन मनुके देववान्, उपदेव, देवश्रेष्ठ, विदूरथ, मित्रवान्, मित्रदेव,

English

A person who afler taking his bath» gifts away gin* gelly seeds and cows» visits the shrine of cow and performs 8riddha in Dhenukaranya, takes his ancestors to the Brahma* loka.

अध्याय ८२

श्लोक 38

श्राद्धकृच्छ स्वपुष्टायां त्रिः सफ्तकुंलमुद्धरेत् ।श्राद्धकृन्मुण्डपृष्ठादौ ब्रह्मलोकं नयेत्पितॄन्

śrāddhakṛccha svapuṣṭāyāṃ triḥ saphtakuṃlamuddharet / śrāddhakṛnmuṇḍapṛṣṭhādau brahmalokaṃ nayetpitṝn

हिन्दी अर्थ

हैं। इस मन्वन्तरमें तपस्वी, सुतपा, तपोमूर्ति, तपोरति, तपोधृति, द्युति तथा तपोधन नामसे विख्यात सप्तर्षि हुए। स्वधर्मा, सुतपस, हरित और रोहित नामक देव सुरगण हैं। उनके प्रत्येक गणोंमें दस-दस

English

A person who performs Sriddha in the TIrthas Aindra, Nara, Visava and Vaioava and also in Mahknadl takes his ancestors to the Brahmaloka.

अध्याय ८२

श्लोक 39

गयायां न हि तत्स्थानं यत्र तीर्थं न विद्यते ।पञ्चक्रोशे गयाक्षेत्रे यत्र तत्र तु पिण्डदः

gayāyāṃ na hi tatsthānaṃ yatra tīrthaṃ na vidyate / pañcakrośe gayākṣetre yatra tatra tu piṇḍadaḥ

हिन्दी अर्थ

देव हुए। है शिव! इस मन्वन्तरमें ऋतधामा नामके इन्द्र होंगे। उनका शत्रु तारकासुर होगा। विष्णु नपुंसकस्वरूप धारण करके उसका वध करेंगे।

English

A person who performs ceremonial bath, Sandhy&« Tarpa and 8riddha in the TIrthas—Gayatra, Skvitra;and Sirasvata takes bis ancestors upto the hundred and first remove to the Brahmaloka.

अध्याय ८२

श्लोक 40

अक्षयं फलमाप्नोति ब्रह्मलोकं नयेत्पितॄन् ।जनार्दनस्य हस्ते तु पिण्डं दद्यात्स्वकं नरः

akṣayaṃ phalamāpnoti brahmalokaṃ nayetpitṝn / janārdanasya haste tu piṇḍaṃ dadyātsvakaṃ naraḥ

हिन्दी अर्थ

तदनन्तर रौच्य नामक त्रयोदश मनुके पुत्रोंको मुझसे सुनें। इन मनुके चित्रसेन, विचित्र, तप, धर्मरत, धृति, सुनेत्र, क्षेत्रवृत्ति तथा सुनय नामक पुत्र कहे गये हैं। इस मन्वन्तरमें धर्म, धृतिमान्,

English

With the mind absorbed in contemplating his ances¬ tors the devotee shall pass through the cleft Brahmayoni. Then by performing Tarpana to manes and gods he will be freed from the pangs of birth (i.e. he will not be bom again).

अध्याय ८२

श्लोक 41

एष पिण्डे मया दत्तस्तव हस्ते जनार्दन ! ।परलोकं गते मोक्षमक्षय्यमुपतिष्ठताम्

eṣa piṇḍe mayā dattastava haste janārdana ! / paralokaṃ gate mokṣamakṣayyamupatiṣṭhatām

हिन्दी अर्थ

नामक सप्तर्षि कहे गये हैं। इस मन्वन्तरमें सुरोम, सुधर्म तथा सुकर्म-तीन देवगणोंका उद्भव हुआ। इन सभी गणोंमें तैंतीस-तैंतीस देवगण कहे गये हैं।

English

By performing Tarpana in the Tfrtha Kakajahghk he satiates manes forever. A person who performs Sraddha in holy pond of Matanga in Dharmamya attains heaven.

अध्याय ८२

श्लोक 42

ब्रह्मलोकमवाप्नोति पितृभिः सह निश्चितम् ।गयायां धर्मपृष्ठे च सरसि ब्रह्मणस्तथा

brahmalokamavāpnoti pitṛbhiḥ saha niścitam / gayāyāṃ dharmapṛṣṭhe ca sarasi brahmaṇastathā

हिन्दी अर्थ

थे। उनका शत्रु बलि नामक असुर होगा। भगवान् इन देवगणोंका इन्द्र दिवस्पति और शत्रु त्वष्टिभ

English

By performing Sraddha, etc. in Dharmayupa and Kupa one becomes free from debts to the manes.

अध्याय ८२

श्लोक 43

गयाशीर्षे ऽक्षयवटे पितॄणां दत्तमक्षयम् ।धर्मारण्यं धर्मपृष्ठं धेनुकारण्यमेव च

gayāśīrṣe 'kṣayavaṭe pitṝṇāṃ dattamakṣayam / dharmāraṇyaṃ dharmapṛṣṭhaṃ dhenukāraṇyameva ca

हिन्दी अर्थ

विष्णु अपनी गदासे उसका वध करेंगे।

English

He shall invoke gods by saying Gods! ye be the witness unto this. I have performed Sraddha for my ancestors today.'*

अध्याय ८२

श्लोक 44

दृष्ट्वैतानि पितॄंश्चार्यवंश्यान्विंशतिमुद्धरेत् ।ब्रह्मारण्यं महानद्याः पश्चिमो भाग उच्यते

dṛṣṭvaitāni pitṝṃścāryavaṃśyānviṃśatimuddharet / brahmāraṇyaṃ mahānadyāḥ paścimo bhāga ucyate

हिन्दी अर्थ

नामक दानव था। भगवान् विष्णु मयूरका स्वरूप

English

By taking the ceremonial bath in Rkmatlrtba and performii 8raddha on a rock in Prabhksa, the manes though long departed can be made liberated.

अध्याय ८२

श्लोक 45

पूर्वो ब्रह्मसदो भागो नागाद्रिर्भरताश्रमः ।भरतस्याश्रमे श्राद्धी मतङ्गस्य पदे भवेत्

pūrvo brahmasado bhāgo nāgādrirbharatāśramaḥ / bharatasyāśrame śrāddhī mataṅgasya pade bhavet

हिन्दी अर्थ

धारण करके उस हैत्यका वध करेंगे। प्रसिद्ध इन्द्र होंगे तथा महाहैत्य उनका शत्रु होगा। हे शिव! अब मेरे पुत्र चौदहवें मनु भौत्यके स्वयं भगवान् विष्णु ही उस महादानवका वध पुत्रोंका श्रवण करें-इन मनुके ऊरु, गभीर, धृष्ट, करेंगे। तरस्वी, ग्राह, अभिमानी, प्रवीर, जिष्णु, संक्रन्दन, उन्हीं भगवान् विष्णुने व्यासरूपमें अवतरित

English

A person who performs Sraddha in the hdy TIrtha Svapuftk shall uplift his ancestors upto the twentyfint remove. A person who performs Sriddha on the hill MuQaprt(ha shall lead his ancestors to the Brahmaloka.

अध्याय ८२

श्लोक 46

गयाशीर्षाद्दक्षिणतो महानद्याश्च पश्चिमे ।तत्स्मृतं चम्पकवनं तत्र पाण्डुशिलास्ति हि

gayāśīrṣāddakṣiṇato mahānadyāśca paścime / tatsmṛtaṃ campakavanaṃ tatra pāṇḍuśilāsti hi

हिन्दी अर्थ

तेजस्वी तथा दुर्लभ नामक पुत्र होंगे । इस मन्वन्तरमें होकर एक ही वेदसंहिताको चतुर्धा विभाजित अग्नीध्र, अग्निबाहु, मागध, शुचि, अजित, मुक्त किया। तदनन्तर अठारह पुराणोंका प्रणयन किया। और शुक्र-ये सप्तर्षि होंगे । इस मन्वन्तरमें चाक्षुष, उन्होंने ही चारों वेद, छः वेदाङ्ग और मीमांसा, कर्मनिष्ठ, पवित्र, भ्राजिन तथा वचोवृद्ध नामक न्याय, पुराण, धर्मशास्त्र, आयुर्वेद, अर्थवेद, धनुर्वेद

English

The pilgrim shall place the Pincja in the hand of Janardana (the idol) saying

अध्याय ८२

श्लोक 47

श्राद्धी तत्र तृतीयायां निश्चिरायाश्च मण्डले ।महाह्रदे च कौशिक्यामक्षयं फलमाप्नुयात्

śrāddhī tatra tṛtīyāyāṃ niścirāyāśca maṇḍale / mahāhrade ca kauśikyāmakṣayaṃ phalamāpnuyāt

हिन्दी अर्थ

पाँच देवगणोंके प्रत्येक गणको सात-सात देवगणोंसे और गन्धर्ववेद-इन अष्टादश विद्याओंका विस्तार समन्वित कहा गया है । इस मन्वन्तरमें शुचि नामसे किया। (अध्याय ८७)

English

Janirdana I have offered the Pinda in thy hand« When I go to the other world let everlasting liberation bless me."

अध्याय ८२

श्लोक 48

वैतरण्या श्चोत्तरतस्तृतीयाख्यो जलाशयः ।पदानि तत्र क्रौञ्चस्य श्राद्धी स्वर्गं नयेत्पितॄन्

vaitaraṇyā ścottaratastṛtīyākhyo jalāśayaḥ / padāni tatra krauñcasya śrāddhī svargaṃ nayetpitṝn

हिन्दी अर्थ

प्रजापति रुचि और उनके पितरोंका संवाद

English

Alqayavata in Gayafirsa shall be everlasting. The act of visiting lirthas» Dhannaranya, Dharmapnha and Ohenukamya,

अध्याय ८२

श्लोक 49

क्रौञ्चपादादुत्तरतो निश्चिराख्यो जलाशयः ।सकृद्यत्राभिगमनं सकृत्पिंण्डप्रपातनम्

krauñcapādāduttarato niścirākhyo jalāśayaḥ / sakṛdyatrābhigamanaṃ sakṛtpiṃṇḍaprapātanam

हिन्दी अर्थ

सूतजीने कहा-- भगवान् हरिने ब्रह्मा और भगवान् शिवको चौदह मन्वन्तरोंका जो वर्णन सुनाया था, मैंने आपको वह सुना दिया। अब मार्कण्डेयजीने क्रौञ्चुकि मुनिको जो पितृस्तोत्र

English

And performing Arghya to the manes uplifts twenty generations. Brahmiratiya is to the west of the river Maya while in the east are Brahmasadas, Nagadri and Bharatairama.

अध्याय ८२

श्लोक 50

दुर्लभं किं पुनर्नित्यमस्मिन्नेव व्यवस्थितिः ।महानद्यामुपस्पृश्य तर्पयेत्पितृदेवताः

durlabhaṃ kiṃ punarnityamasminneva vyavasthitiḥ / mahānadyāmupaspṛśya tarpayetpitṛdevatāḥ

हिन्दी अर्थ

सुनाया था, वह आप सभीको सुना रहा हूँ। आप सब उसे श्रवण करें।

English

If the pilgrim performs Tarpaa in MahinadI for die manes and gods he shall attn eveiiasdag worids and up¬ lift hti family.

अध्याय ८२

श्लोक 51

अक्षयान्प्राप्नुयाल्लोकान्कुलं चापि समुद्धरेत् ।सावित्रे पठ्यते सन्ध्या कृता स्याद्द्वादशाब्दिकी

akṣayānprāpnuyāllokānkulaṃ cāpi samuddharet / sāvitre paṭhyate sandhyā kṛtā syāddvādaśābdikī

हिन्दी अर्थ

मार्कण्डेयजीने कहा--प्राचीनकालमें रुचि नामक प्रजापति मायामोहको छोड़कर, निर्भय होकर, स्वल्प शयन करते हुए निरहंकारभावसे इस पृथिवीपर विचरण करने लगे। उन्होंने अग्निहोत्रका

English

He who stays for two fortnighu (the bright and the

अध्याय ८२

श्लोक 52

शुक्लकृष्णावुभौ पक्षौ गयायां यो वसेन्नरः पुनात्यासप्तमं चैव कुलं नास्त्यत्र संशयः

śuklakṛṣṇāvubhau pakṣau gayāyāṃ yo vasennaraḥ punātyāsaptamaṃ caiva kulaṃ nāstyatra saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

परित्याग कर दिया। घरमें रहना छोड़ दिया। वे एक बार भोजन करते और गृहस्थादिक आश्रमके नियमोंसे रहित हो संगरहित होकर इधर-उधर अकेले ही विचरण करते थे। उन्हें देखकर उनके

English

By seeing the three mountains Mun<apntha» Ara- vinda and Krauficapada, the piigrim is freed from all sins.

अध्याय ८२

श्लोक 53

गयायां मुणाडपृष्ठं च अरविन्दं च पर्वतम् ।तृतीयं क्रैञ्चपादं च दृष्ट्वा पापैः प्रमुच्यते

gayāyāṃ muṇāḍapṛṣṭhaṃ ca aravindaṃ ca parvatam / tṛtīyaṃ kraiñcapādaṃ ca dṛṣṭvā pāpaiḥ pramucyate

हिन्दी अर्थ

पितृजनोंने उनसे कहा--

English

When solar or lunar eclipse occurs in the month of Makara (January—February) Pinda shall be offered in Gaya. It bestows rare merits and is highly beneficent to the people.

अध्याय ८२

श्लोक 54

मकरे वर्तमाने च ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः ।दुर्लभं त्रिषु लोकेषु गयायां पिण्डपातनम्

makare vartamāne ca grahaṇe candrasūryayoḥ / durlabhaṃ triṣu lokeṣu gayāyāṃ piṇḍapātanam

हिन्दी अर्थ

करके उत्तम लोकोंको प्राप्त करता है। वह

English

A Sraddha performed in Mahahrada (great-eddy) of Kaa4ikl| in Mulaktra and in the cave of Grdhrakuta is seven times fruitful.

अध्याय ८२

श्लोक 55

महाह्रदे च कौशिक्यां मूलक्षेत्रे विशेषतः ।गुहायां गृध्रकूटस्य श्राद्धं दत्तं (सप्त) महाफलम्

mahāhrade ca kauśikyāṃ mūlakṣetre viśeṣataḥ / guhāyāṃ gṛdhrakūṭasya śrāddhaṃ dattaṃ (sapta) mahāphalam

हिन्दी अर्थ

उच्चारणसे तथा अतिथि एवं भृत्यादि जनोंको अन्न-दानसे संतुष्ट करता है। ऐसा न करके तुम देवऋण और हम सभी पितृजनोंके ऋणसे आबद्ध हो। मनुष्य, ऋषि एवं अन्य प्राणिजनोंके लिये भी

English

A person who performs 3rdha where the river Mihevar! flows shall be freed from material debts. By sit¬ ing the holy river Viiali famous in the three worlds a man obtains the fruiu of Agnis{oma sacrifice. By performing SrA* ddha he shall go to heaven.

अध्याय ८२

श्लोक 56

यत्र माहेश्वरी धारा श्राद्धी तत्रानृणो भवेत् ।पुण्यां विशालामासाद्य नदीं त्रैलोक्य विश्रुताम्

yatra māheśvarī dhārā śrāddhī tatrānṛṇo bhavet / puṇyāṃ viśālāmāsādya nadīṃ trailokya viśrutām

हिन्दी अर्थ

तुम प्रतिदिन ऋणी ही हो रहे हो। पुत्रोत्पत्ति, देव-

English

A penon who takes bath and performs Sraddha in Somapada shall derive the fruits of Vajapeya sacrifice.

अध्याय ८२

श्लोक 57

अग्निष्टोममवाप्नोति श्राद्धी प्रायाद्दिवं नरः ।श्राद्धी मासपदे स्नात्वा वाजपेयफलं लभेत्

agniṣṭomamavāpnoti śrāddhī prāyāddivaṃ naraḥ / śrāddhī māsapade snātvā vājapeyaphalaṃ labhet

हिन्दी अर्थ

ही तुम कैसे उस स्वर्ग-प्राप्तिकी इच्छा कर रहे हो।

English

By offering Pindas in Ravipada the fallen souls shall be uplifted. The manes consider themselves blessed with a son if he goes to Gaya and offers food oblations.

अध्याय ८२

श्लोक 58

रविपादे पिण्डदानात्पतितोद्धारणं भवेत् ।गयास्थो यो ददात्यन्नं पितरस्तेन पुत्रिणः

ravipāde piṇḍadānātpatitoddhāraṇaṃ bhavet / gayāstho yo dadātyannaṃ pitarastena putriṇaḥ

हिन्दी अर्थ

हे पुत्र! इस अन्यायसे तुमको मात्र कष्ट ही प्राप्त होगा। इससे तो मरनेके बाद तुम्हें नरककी प्राप्ति होगी और दूसरे जन्ममें भी क्लेश ही होगा।

English

Fathers desire for sons in their fear of falling into Hell thinking, '*One of them will go to Gaya and uplift us*'. On seeing the son who has reached Gaya the manes are exces¬ sively jubilant.

अध्याय ८२

श्लोक 59

काङ्क्षन्ते पितरः पुत्रान्नरकाद्भयभीरवः ।गयां यास्यति यः कश्चित्सो ऽस्मान्सन्तरयिष्यति

kāṅkṣante pitaraḥ putrānnarakādbhayabhīravaḥ / gayāṃ yāsyati yaḥ kaścitso 'smānsantarayiṣyati

हिन्दी अर्थ

रुचिने पितृजनोंसे कहा--जीवनमें परिग्रह (ग्रहण करना) अत्यन्त दुःख-भोग, पाप-संग्रह एवं अन्तकालमें अधोगति प्रदान करनेके लिये

English

A pilgrim takes any one with that name to the eter* nal Brahman by repeating which he offers the Pinda. A person who visits Koptirtha shall attain the Visnuloka called Pund- arika.

अध्याय ८२

श्लोक 60

गयाप्राप्तं सुतं दृष्ट्वा पितॄणामुत्सवो भवेत् ।पभ्द्यामपि जलं स्पृष्ट्वा अस्मभ्यं किल दास्यति

gayāprāptaṃ sutaṃ dṛṣṭvā pitṝṇāmutsavo bhavet / pabhdyāmapi jalaṃ spṛṣṭvā asmabhyaṃ kila dāsyati

हिन्दी अर्थ

हे वत्स! तुमने किस कारण दार-परिग्रह होता है। ऐसा विचार करके ही मैंने स्त्रीपरिग्रह

English

If a son goes to Gaya sometime (after the death of

अध्याय ८२

श्लोक 61

आत्मजो वा तथान्यो वा गयाकूपे यदा तदा ।यन्नाम्ना पातयेत्पिण्डं तं नयेद्ब्रह्म शाश्वतम्

ātmajo vā tathānyo vā gayākūpe yadā tadā / yannāmnā pātayetpiṇḍaṃ taṃ nayedbrahma śāśvatam

हिन्दी अर्थ

(विवाह) नहीं किया। यह दार-परिग्रह स्वर्ग एवं (विवाह) नहीं किया है। क्षणमात्र विचार करनेसे मोक्ष-प्राप्तिका हेतु है । गृहस्थाश्रमके बिना प्राणीको ही अपने अन्त:करणमें विद्यमान संशय--संदेहको शाश्वत बन्धन होता है; क्योंकि गृहस्थ समस्त दूर करनेका उपाय किया जा सकता है। परिग्रह

English

An intelligent man can offer Pipqla unto himself as unto others at Gaya but without using giogelly seeds.

अध्याय ८२

श्लोक 62

पुण्डरीकं विष्णुलोकं प्राप्नुयात्कोटितीर्थगः ।या सा वैतरणी नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुता

puṇḍarīkaṃ viṣṇulokaṃ prāpnuyātkoṭitīrthagaḥ / yā sā vaitaraṇī nāma triṣu lokeṣu viśrutā

हिन्दी अर्थ

प्रजापति रुचि और उनके पितरोंका संवाद

English

O Vyksa, Pipdas shall be offered to all at Gayk, whether cousins, anceston kinsmen or friends in accordance with Sistras.

अध्याय ८२

श्लोक 63

सावतीर्णा गयाक्षेत्रे पितॄणां तारणाय हि ।श्राद्धदः पिण्डदस्तत्र गोप्रदानं करोतियः

sāvatīrṇā gayākṣetre pitṝṇāṃ tāraṇāya hi / śrāddhadaḥ piṇḍadastatra gopradānaṃ karotiyaḥ

हिन्दी अर्थ

निष्परिग्रह-व्यक्ति प्रतिदिन विद्याके सद्- रक्षा की जाती है । अपने विवेकसे रक्षित आत्मा ज्ञानोपार्जनरूपी जलद्वारा अपने आत्माको निर्मल पापरूपी पंकसे लिप्त नहीं होता।

English

By taking the ceremonial bath at Rkmatirtha a man obtains the benefit of a gift of hundred cows. By taking the bath at Matanga pond be shall get the benefit of the gift of a thousand cows.

अध्याय ८२

श्लोक 64

एकविंशतिवंश्यान्स तारयेन्नात्र संशयः ।यदि पुत्रो गयां गच्छेत्कदाचित्कालपर्यये

ekaviṃśativaṃśyānsa tārayennātra saṃśayaḥ / yadi putro gayāṃ gacchetkadācitkālaparyaye

हिन्दी अर्थ

करता है, मेरे लिये तो वही श्रेष्ठ है । विद्वानोंने अनेक प्रकारके सांसारिक कर्मरूपी पंकिलचिहंका वर्णन किया हैं । अतएव जितेन्द्रिय पुरुषोंको तत्त्वज्ञानरूपी जलसे आत्माका प्रक्षालन करना चाहिए।

English

And by staying in Mahakoii for u yi ar he gets the £cmi of Aivamedha (Horse sacrifice).

अध्याय ८२

श्लोक 65

तानेव भोजयेद्विप्रान्ब्रह्मणा ये प्रकल्पिताः ।तेषां ब्रह्मसदः स्थानं सोमपानं तथैव च

tāneva bhojayedviprānbrahmaṇā ye prakalpitāḥ / teṣāṃ brahmasadaḥ sthānaṃ somapānaṃ tathaiva ca

हिन्दी अर्थ

पितरोंने कहा--' है वत्स! जितेन्द्रियजनोंके द्वारा आत्माका प्रक्षालन करना चाहिए '--ऐसा तुम्हारा कहना उचित ही है, किंतु यह कल्याणका मार्ग नहीं है, जिसके ऊपर तुम चल रहे हो।

English

By performing Sraddha in Kumaradh&rft one gets the fruit of Alvamedha. Having reached Lord Subrmhmaya he will attain salvation.

अध्याय ८२

श्लोक 66

ब्रह्मप्रकल्पितं स्थानं विप्रा ब्रह्मप्रकल्पपिताः ।पूजितैः पूजिताः सर्वे पितृभिः सह देवताः

brahmaprakalpitaṃ sthānaṃ viprā brahmaprakalpapitāḥ / pūjitaiḥ pūjitāḥ sarve pitṛbhiḥ saha devatāḥ

हिन्दी अर्थ

दूर करते हुए फलप्राप्तिकी कामनासे रहित किये हुए जो शुभ और अशुभ कर्म हैं, वे बन्धनके हेतु नहीं होते और जो पूर्वका कर्म है, वह भोगसे नष्ट

English

By taking the ceremonial bath in Soinakun<ja a man goes to the moon's world. A person giving Pipas in the sacred pond of Sadivarta shall be highly lucky.

अध्याय ८२

श्लोक 67

तर्पयेत्तु गयाविप्रान्हव्यकव्यैर्विधानतः ।स्थानं देहपरित्यागे गयायां तु विधीयते

tarpayettu gayāviprānhavyakavyairvidhānataḥ / sthānaṃ dehaparityāge gayāyāṃ tu vidhīyate

हिन्दी अर्थ

प्रारब्धका जो पुण्यापुण्य कर्म है, वह सुख-

English

By taking the ceremonial bath in Soinakun<ja a man goes to the moon's world. A person giving Pipas in the sacred pond of Sadivarta shall be highly lucky.

अध्याय ८२

श्लोक 68

यः करोति वृषोत्सर्गं गयाक्षेत्रे ह्यनुत्तमे ।अग्निष्टोमशतं पुण्यं लभते नात्र संशयः

yaḥ karoti vṛṣotsargaṃ gayākṣetre hyanuttame / agniṣṭomaśataṃ puṇyaṃ labhate nātra saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

रुचिने कहा--हे पितामह आदि पितृगण। वेदमें कर्म-मार्गके प्रतिपादनके द्वारा अविद्या- मायाकी परिपुष्टि की गयी है। इसलिये आप सब कैसे मुझे उसी मार्गमें चलनेके लिये प्रवृत्त कर

English

By taking the ceremonial bath in Soinakun<ja a man goes to the moon's world. A person giving Pipas in the sacred pond of Sadivarta shall be highly lucky.

अध्याय ८२

श्लोक 69

आत्मनो ऽपि महाबुद्धिर्गयायां तु तिलैर्विना ।पिण्डनिर्वापणं कुर्यादन्येषामपि मानवः

ātmano 'pi mahābuddhirgayāyāṃ tu tilairvinā / piṇḍanirvāpaṇaṃ kuryādanyeṣāmapi mānavaḥ

हिन्दी अर्थ

पितरोंने कहा--' कर्मके द्वारा जो कुछ किया जाता है, वह सब अविद्या है '--ऐसा जो तुम्हारा कहना है, वह असत्य वचन नहीं है; किंतु विद्याकी सम्यक्-प्रास्िमें भी तो कर्म ही हेतु है।

English

By taking the ceremonial bath in Soinakun<ja a man goes to the moon's world. A person giving Pipas in the sacred pond of Sadivarta shall be highly lucky.

अध्याय ८२

श्लोक 70

यावन्तो ज्ञातयः पित्र्या बान्धवाः सुहृदस्तथा ।तेभ्यो व्यासगयाभूमौ पिण्डो देयो विधानतः

yāvanto jñātayaḥ pitryā bāndhavāḥ suhṛdastathā / tebhyo vyāsagayābhūmau piṇḍo deyo vidhānataḥ

हिन्दी अर्थ

शास्त्र-प्रतिपादित जो विहित कर्म हैं, सज्जन पुरुष उनका उल्लंघन नहीं करते। उन्हें उसीसे मोक्षकी प्राप्ति हो जाती है। विहित कर्मका अनुष्ठान न करना अधोगति-प्रदायक है। है वत्स! 'मैं

English

By taking the ceremonial bath in Soinakun<ja a man goes to the moon's world. A person giving Pipas in the sacred pond of Sadivarta shall be highly lucky.

अध्याय ८२

श्लोक 71

रामतीर्थे नरः स्नात्वा गोशतस्याप्नुयात्फलम् ।मतङ्गवाप्यां स्नात्वा च गोसहस्रफलं लभेत्

rāmatīrthe naraḥ snātvā gośatasyāpnuyātphalam / mataṅgavāpyāṃ snātvā ca gosahasraphalaṃ labhet

हिन्दी अर्थ

अपरिग्रहादिके द्वारा आत्मप्रक्षालन कर रहा हूँ!',

English

By taking the ceremonial bath in Soinakun<ja a man goes to the moon's world. A person giving Pipas in the sacred pond of Sadivarta shall be highly lucky.

अध्याय ८२

श्लोक 72

निश्चिरासंगमे स्नात्वा ब्रह्मलोकं नयेत्पितॄन् ।वसिष्ठस्याश्रमे स्नात्वा वाजपेयं च विन्दति

niścirāsaṃgame snātvā brahmalokaṃ nayetpitṝn / vasiṣṭhasyāśrame snātvā vājapeyaṃ ca vindati

हिन्दी अर्थ

कर्मोका अनुष्ठान न करनेसे उत्पन्न पापोंके द्वारा भी तुम स्वयं अपनेको जला रहे हो।

English

By taking the ceremonial bath in Soinakun<ja a man goes to the moon's world. A person giving Pipas in the sacred pond of Sadivarta shall be highly lucky.

अध्याय ८२

श्लोक 73

महाकौश्यां समावासादश्वमेधफलं लभेत् ।पितामहस्य सरसः प्रसृता लोकपावनी

mahākauśyāṃ samāvāsādaśvamedhaphalaṃ labhet / pitāmahasya sarasaḥ prasṛtā lokapāvanī

हिन्दी अर्थ

अविद्या भी विषके समान मनुष्योंका उपकार करनेके लिये ही होती है। जिस प्रकार विषका यथोचित उपयोग करनेसे प्राणीका कल्याण होता है, उसी प्रकार समुचित रूपसे अविद्यारूप विहित

English

By taking the ceremonial bath in Soinakun<ja a man goes to the moon's world. A person giving Pipas in the sacred pond of Sadivarta shall be highly lucky.

अध्याय ८२

श्लोक 74

समीपे त्वग्निधारेति विश्रुता कपिला हि सा ।अग्निष्टोमफलं श्राद्धी स्नात्वात्र कृतकृत्यता

samīpe tvagnidhāreti viśrutā kapilā hi sā / agniṣṭomaphalaṃ śrāddhī snātvātra kṛtakṛtyatā

हिन्दी अर्थ

कर्मका अनुष्ठान करनेसे कर्ताका हित ही होगा! वह भवबन्धनके लिये नहीं, अपितु मोक्षके लिये है।

English

By taking the ceremonial bath in Soinakun<ja a man goes to the moon's world. A person giving Pipas in the sacred pond of Sadivarta shall be highly lucky.

अध्याय ८२

श्लोक 75

श्राद्धी कुमारधारायामश्वमेधफलं लभेत् ।कुमारमभिगम्याथ नत्वा मुक्तिमवाप्नुयात्

śrāddhī kumāradhārāyāmaśvamedhaphalaṃ labhet / kumāramabhigamyātha natvā muktimavāpnuyāt

हिन्दी अर्थ

हे पुत्र! इस कारण तुम विधिपूर्वक दार- परिग्रह अर्थात् अपना विवाह करो। लौकिक कर्मोका सम्यक् रीतिसे अनुष्ठान न करनेसे तुम आजन्म विफलताको ही प्राप्त करोगे।

English

By taking the ceremonial bath in Soinakun<ja a man goes to the moon's world. A person giving Pipas in the sacred pond of Sadivarta shall be highly lucky.

अध्याय ८२

श्लोक 76

सोमकुण्डे नरः स्नात्वा सोमलोकं च गच्छति ।संवर्तस्य नरो वाप्यां सुभगः स्यात्तु पिण्डदः

somakuṇḍe naraḥ snātvā somalokaṃ ca gacchati / saṃvartasya naro vāpyāṃ subhagaḥ syāttu piṇḍadaḥ

हिन्दी अर्थ

रुचिने कहा- है पितृगण! अब तो मैं वृद्ध हो

English

By taking the ceremonial bath in Soinakun<ja a man goes to the moon's world. A person giving Pipas in the sacred pond of Sadivarta shall be highly lucky.

अध्याय ८२

श्लोक 77

धौतपापो नरो याति प्रेतकुण्डे च पिण्डदः ।देवनद्यां लेलिहाने मथने जानुगर्तके

dhautapāpo naro yāti pretakuṇḍe ca piṇḍadaḥ / devanadyāṃ lelihāne mathane jānugartake

हिन्दी अर्थ

दुःखात्मक भोग भोगनेसे निरन्तर नष्ट होता रहता गया हूँ। कौन मुझे अपनी कन्या प्रदान करेगा? है। इस प्रकार विद्वज्जनोंके द्वारा अपनी आत्माका वैसे भी मुझ-जैसे अकिञ्चन व्यक्तिके लिये दार- प्रक्षालन होता रहता है और कर्मबन्धनसे उसकी परिग्रह अर्थात् विवाह करना अत्यन्त कष्टसाध्य है।

English

By taking the ceremonial bath in Soinakun<ja a man goes to the moon's world. A person giving Pipas in the sacred pond of Sadivarta shall be highly lucky.

अध्याय ८२

श्लोक 78

एवमादिषु तीर्थेषु पिण्डदस्तारयेत्पितॄन् ।नत्वा देवान्वसिष्ठेशप्रभृतीनृणसंक्षयम्

evamādiṣu tīrtheṣu piṇḍadastārayetpitṝn / natvā devānvasiṣṭheśaprabhṛtīnṛṇasaṃkṣayam

हिन्दी अर्थ

पितरोंने कहा--हे वत्स! यदि तुम हमारे है मुनिश्रेष्ठ! ऐसा कहकर उस प्रजापति रुचिके वचनका अनृपालन नहीं करते हो तो निश्चित ही सभी पितृगण देखते-ही-देखते वायुवेगके झोंकोसे हम सभी पितरोंका पतन होगा और तुम्हारी बुझे हुए दीपकोंके समान सहसा अदृश्य हो गये।

English

By taking the ceremonial bath in Soinakun<ja a man goes to the moon's world. A person giving Pipas in the sacred pond of Sadivarta shall be highly lucky.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Garuda Purana — Chapter 82
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.