Garuda Purana· Garuḍa Purāṇa
83
अध्याय 83 / 317

Book 1 - Adhyaya 84

48 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ48 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ८३

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे गयामाहात्म्यं नाम त्र्यशीतितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ८४ ब्रह्मोवाच ।उद्यतस्तु गयां गन्तुं श्राद्धं कृत्वा विधानतः ।विधाय कार्पटीविषं ग्रामस्यापि प्रदक्षिणम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe gayāmāhātmyaṃ nāma tryaśītitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 84 brahmovāca / udyatastu gayāṃ gantuṃ śrāddhaṃ kṛtvā vidhānataḥ / vidhāya kārpaṭīviṣaṃ grāmasyāpi pradakṣiṇam

हिन्दी अर्थ

रुचिद्वारा की गयी पितृस्तुति तथा श्राद्धमें इस पितृस्तुतिके पाठका माहात्म्य

English

Pndy 10. Dhdtf (Dkdtu) 11. ISvarOi 12. Bahudhdnya

अध्याय ८३

श्लोक 2

ततो ग्रामान्तरं गत्वा श्राद्धशेषस्य भोजनम् ।कृत्वा प्रदक्षिणं गच्छेत्प्रतिग्रहविवर्जितः

tato grāmāntaraṃ gatvā śrāddhaśeṣasya bhojanam / kṛtvā pradakṣiṇaṃ gacchetpratigrahavivarjitaḥ

हिन्दी अर्थ

पितृजनोंके द्वारा उस प्रकारके वाक्यको सुनकर वे ब्रह्मर्षि रुचि मन-ही-मन अत्यधिक व्याकुल हो उठे और कन्या प्राप्त करनेकी इच्छासे पृथिवीलोकमें विचरने लगे, किंतु उन्हें कोई कन्या

English

PramdtkU 14. Vikrama, 15, Vidhu (Fya).

अध्याय ८३

श्लोक 3

गृहाच्चलितमात्रस्य गयायां गमनं प्रति ।स्वर्गारोहणसोपानं पितॄणां तु पदेपदे

gṛhāccalitamātrasya gayāyāṃ gamanaṃ prati / svargārohaṇasopānaṃ pitṝṇāṃ tu padepade

हिन्दी अर्थ

प्राप्त न हो सकी । अतएव पितरोंके उक्त वचनरूपी अग्निसे संतप्त हुए वे अतिशय चिन्ताग्रस्त होकर व्यग्र-मनसे इस प्रकार सोचने लगे

English

Ifi. CitrabhdnUy 17. Soarbhdnu {Svabkdnu). Darvna {Tdraf)i 19. Pdrthiray 20. VyayCf 21. Sarvajit, 22. Sarvadhdriy

अध्याय ८३

श्लोक 4

मुण्डनं चोपवासश्च सर्वतीर्थेष्वयं विधिः ।वर्जयित्वा कुरुक्षेत्रं विशालां विरजां गयाम्

muṇḍanaṃ copavāsaśca sarvatīrtheṣvayaṃ vidhiḥ / varjayitvā kurukṣetraṃ viśālāṃ virajāṃ gayām

हिन्दी अर्थ

“मैं क्या करूँ ? कहाँ जाऊँ ? मेरे पितृगणोंका और मेरा अभ्युदय करनेवाला वह स्त्री-परिग्रह (विवाह-संस्कार) किस प्रकार हो सकेगा ?'

English

Virodhiy 24. Vlkrta (Vikrfi), 25. Khara,

अध्याय ८३

श्लोक 5

दिवा च सर्वदा रात्रौ गयायां श्राद्धकृद्भवेत् ।वाराणस्यां कृतं श्राद्धं तीर्थे शोणनदे तथा

divā ca sarvadā rātrau gayāyāṃ śrāddhakṛdbhavet / vārāṇasyāṃ kṛtaṃ śrāddhaṃ tīrthe śoṇanade tathā

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार चिन्तन करते हुए उनके मनमें यह

English

A town about six miles to the north of Ajmer in Rajasthan. It has a lake considered to be very ancient and sacred. It is a place of pilgriuiage.

अध्याय ८३

श्लोक 6

पुनः पुनामहानद्यां श्राद्धी स्वर्गं पितॄन्नयेत् ।उत्तरं मानसं गत्वा सिद्धिं प्राप्नोत्यनुत्तमाम्

punaḥ punāmahānadyāṃ śrāddhī svargaṃ pitṝnnayet / uttaraṃ mānasaṃ gatvā siddhiṃ prāpnotyanuttamām

हिन्दी अर्थ

विचार उत्पन्न हुआ कि मैं कमलयोनि उन ब्रह्माको ही तपस्याके द्वारा प्रसन्न करता हूँ । तदनन्तर

English

The site of the Mahibhiraiawar.

अध्याय ८३

श्लोक 7

तस्मिन्निवर्तयेच्छ्राद्धं स्नानं चैव निवर्तयेत् ।कामान्स लभते दिव्यान्मोक्षोपायं च सर्वशः

tasminnivartayecchrāddhaṃ snānaṃ caiva nivartayet / kāmānsa labhate divyānmokṣopāyaṃ ca sarvaśaḥ

हिन्दी अर्थ

किया । वे तपस्याके लिये वनमेँ एक ही स्थानपर चिरकालतक अवस्थित रहे ।

English

Modem Chenab.

अध्याय ८३

श्लोक 8

दक्षिणं मानसं गत्वा मौनी पिण्डादि कारयेत् ।ऋणत्रयापाकरणं लभेद्दक्षिणमानसे

dakṣiṇaṃ mānasaṃ gatvā maunī piṇḍādi kārayet / ṛṇatrayāpākaraṇaṃ labheddakṣiṇamānase

हिन्दी अर्थ

कहा कि मैं तुमसे प्रसन्न हुँ, तुम अपनी अभिलाषा प्रकट करो। तदनन्तर सम्पूर्ण संसारको गति प्रदान करनेवाले उन आराध्य-देव ब्रह्याको प्रणाम करके रुचिने पितृजनोंके कथनानुसार जो-जो उनकी

English

The temple of Mahikala at OJjayini (modem Ujjain in Madhya Pradesh).

अध्याय ८३

श्लोक 9

सिद्धानां प्रीतिजननैः पापानां च भयङ्करैः ।लेलिहानैर्महाघोरैरक्षतैः पन्नगोत्तमैः

siddhānāṃ prītijananaiḥ pāpānāṃ ca bhayaṅkaraiḥ / lelihānairmahāghorairakṣataiḥ pannagottamaiḥ

हिन्दी अर्थ

अभिलाषा थी। उनसे निवेदन किया ।

English

Nandana 27, Vijajfa, 28. Ja, 29. Manmatkay

अध्याय ८३

श्लोक 10

नाम्ना कनखलं तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ।उदीच्यां मुण्डपृष्ठस्य देवर्षिगणसेवितम्

nāmnā kanakhalaṃ tīrthaṃ triṣu lokeṣu viśrutam / udīcyāṃ muṇḍapṛṣṭhasya devarṣigaṇasevitam

हिन्दी अर्थ

इसपर ब्रह्माजीने कहा--हे विप्र ! तुम प्रजापति होओगे। तुम्हारे द्वारा प्रजाओंकी सृष्टि होगी । प्रजारूपी पुत्रोंकी उत्पत्ति करके ही तुम पितृजनोंके लिये श्राद्ध एवं पिण्डदानादिको सम्पन्न करनेके

English

Dur/nukha {Durmukhi) 31. Htmalamba {Hemalambi) y 32. Vilambay 33. VikdrOy 34, Scrvariy 35. Plava.

अध्याय ८३

श्लोक 11

तत्र स्नात्वा दिवं याति श्राद्धं दत्तमथाक्षयम् ।सूर्यं नत्वा त्विदं कुर्यात्कृतपिण्डादिसत्क्रियः

tatra snātvā divaṃ yāti śrāddhaṃ dattamathākṣayam / sūryaṃ natvā tvidaṃ kuryātkṛtapiṇḍādisatkriyaḥ

हिन्दी अर्थ

पश्चात् साधिकार उक्त कामनाकी सिद्धि प्राप्त कर सकोगे। अतः तुम्हारे पितरोंके द्वारा उचित ही कहा गया है कि “तुम स्त्री-परिग्रह करो।' इस अभिलाषाको भलीभाँति ध्यानमें रखते हुए तुम्हें

English

Subkakrty 37. SobkanCy 38. KrodhUy 39. Vih>dv<LSUy 40, Pardbkava, 41. Plntxkkgfiy 42. Kilakay 43. Saumyoy 44. Sddkdranay 45. Virodhakfty

अध्याय ८३

श्लोक 12

कव्यवाहस्तथा सोमो यमश्चैवार्यमा तथा ।अग्निष्वात्ता बर्हिषदः सोमपाः पिदृदेवताः

kavyavāhastathā somo yamaścaivāryamā tathā / agniṣvāttā barhiṣadaḥ somapāḥ pidṛdevatāḥ

हिन्दी अर्थ

पितरोंकी ही पूजा करनी चाहिए । प्रसन्न होकर वे ही पितृगण तुम्हारी इस कामनाको पूर्ण करेंगे । सम्यक् पूजासे संतुष्ट हुए पितामहादि पितृगण स्त्री-पुत्र आदि क्या नहीं दे सकते ।

English

Pandhdri {PdTitdpi) 47. Pram&diy 43. Anandl

अध्याय ८३

श्लोक 13

आगच्छन्तु महाभागा युषमाभी रक्षितास्त्विह ।मदीयाः पितरो ये च कुले जाताः सनाभयः

āgacchantu mahābhāgā yuṣamābhī rakṣitāstviha / madīyāḥ pitaro ye ca kule jātāḥ sanābhayaḥ

हिन्दी अर्थ

ब्रह्मजीका इस प्रकारका वचन सुनकर ऋषि रुचिने नदीके एकान्त तटपर पहुँच करके अपने

English

RdksasCy 50..Va/a, 51. PiAala 52. Kdla {Kdlayttkli) 53. Siddhdrtkay 54. Dumatiy 55. Sumati {Raudri ).

अध्याय ८३

श्लोक 14

तेषां पिण्डप्रदानार्थमागतो ऽस्मि गयामिमाम् ।कृतपिण्डः फल्गुतीर्थे पश्यैद्देवं पितामहम्

teṣāṃ piṇḍapradānārthamāgato 'smi gayāmimām / kṛtapiṇḍaḥ phalgutīrthe paśyaiddevaṃ pitāmaham

हिन्दी अर्थ

काण्ड रुचिद्वारा की गयी पितृस्तुति तथा श्राद्धमें इस पितृस्तुतिके पाठका माहात्म्य १४९

English

Dttnduhhiy 57. RudhirodgdrU 58. Rakidkay 59. Krodhanay arid 60. Aksaya. These are the names of the sixty* years according to Hindu calender. Whether they arc auspi¬ cious or inauspicious can be inferred from their names. (There are some diRerences in the traditionally accepted names. They are given in brackets).

अध्याय ८३

श्लोक 15

गदाधरं ततः पश्येत्पितॄणामनृणामनृणो भवेत् ।फल्गुतीर्थे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा देवं गदाधरम्

gadādharaṃ tataḥ paśyetpitṝṇāmanṛṇāmanṛṇo bhavet / phalgutīrthe naraḥ snātvā dṛṣṭvā devaṃ gadādharam

हिन्दी अर्थ

पितरोंका तर्पणकर उन्हें संतृप्त किया। तदनन्तर द्वारा पितरोंकी आराधना करने लगे-- एकाग्रचित्त होकर भक्तिपूर्वक वे इन स्तुतियोंके रुचि बोले--जो अधिदेवताके रूपमें विद्यमान

English

O Rudra, I shall now describe time for the sake of success by the rise of the Pakcasvara (five vowels). They arc Rdjdy Sdjd Uddsdy Pidd and Mrtyu.

अध्याय ८३

श्लोक 16

आत्मानं तारयेत्सद्यो दश पूर्वान्दशापरान् ।प्रथमेह्निविधिः प्रोक्तो द्वितीयदिवसे व्रजेत्

ātmānaṃ tārayetsadyo daśa pūrvāndaśāparān / prathamehnividhiḥ prokto dvitīyadivase vrajet

हिन्दी अर्थ

नमस्येऽहं पितृन् भक्त्या ये वसन्त्यधिहैवतम् । देवैरपि हि तर्प्यन्ते ये श्राद्धेषु स्वधोत्तरैः ॥

English

With six lines drawn horizontally and vertically» make five squares of five rows. The vowels -I, /, Cy At and AU are to be written in five squares in order. They arc called Agnikoffhakas.

अध्याय ८३

श्लोक 17

धर्मारण्यं मतङ्गस्य वाप्यां पिण्डादिकृद्भवेत् ।धर्मारण्यं समासाद्य वाजपेयफलं लभेत्

dharmāraṇyaṃ mataṅgasya vāpyāṃ piṇḍādikṛdbhavet / dharmāraṇyaṃ samāsādya vājapeyaphalaṃ labhet

हिन्दी अर्थ

नमस्येऽहं पितृन् स्वर्गे ये तर्प्यन्ते महर्षिभिः । श्राद्धर्मनोमयैर्भक्त्या भुक्तिमुक्तिमभीप्सुभिः ॥

English

The Titkis (days of the lunar fortnight) three in number, Rdjd, Sdjdy UdSsdy Pidd and MuyUy Mars, Mercury,

अध्याय ८३

श्लोक 18

राजसूयाश्वमेधाभ्यां फलं स्याद्ब्रह्मतीर्थके ।श्राद्धं पिण्डोदकं कार्यं मध्ये वै कूपयूपयोः

rājasūyāśvamedhābhyāṃ phalaṃ syādbrahmatīrthake / śrāddhaṃ piṇḍodakaṃ kāryaṃ madhye vai kūpayūpayoḥ

हिन्दी अर्थ

नमस्येऽहं पितृन् भक्त्या येकर्च्यन्ते गुह्यकैर्दिवि । तन्मयत्वेन वाज्छद्धिर्रद्धिमात्यन्तिकों पराम्॥

English

Jupiter, Venus, Saturn, Sun and Moon, the six stars from Revati to ktTgaiiras —all these arc written in order.

अध्याय ८३

श्लोक 19

कूपोदकेन तत्कार्यं पितॄणां दत्तमक्षयम् ।तृतीये ऽबह्नि ब्रह्मसदो गत्वा स्नात्वाथ तर्पणम्

kūpodakena tatkāryaṃ pitṝṇāṃ dattamakṣayam / tṛtīye 'bahni brahmasado gatvā snātvātha tarpaṇam

हिन्दी अर्थ

नमस्येऽहं पितृन् मर्त्येरर्च्यन्ते भुवि ये सदा । श्राद्धेषु श्रद्धयाभीष्टलोकपुष्टिप्रदायिनः ॥

English

Then five stars arc written in each square. The months Cailra etc. are also written with their first letters, two months in one square.

अध्याय ८३

श्लोक 20

कृत्वा श्राद्धादिकं पिण्डं मध्ये वै यूपकूपयोः ।गोप्रचारसमीपस्था आब्रह्म ब्रह्मकल्पिताः

kṛtvā śrāddhādikaṃ piṇḍaṃ madhye vai yūpakūpayoḥ / gopracārasamīpasthā ābrahma brahmakalpitāḥ

हिन्दी अर्थ

नमस्येऽहं पितृन् विप्रर्च्यन्ते भुवि ये सदा । वाञ्छिताभीष्टलाभाय प्राजापत्यप्रदायिनः॥

English

Shall be before the rise of the name, not otherv/ise. Orh Kfoum obeisance to Sivtty

अध्याय ८३

श्लोक 21

तेषा सेवनमात्रेण पितरो मोक्षगामिनः ।यूपं प्रदक्षिणीकृत्य वाजपेयफलं लभेत्

teṣā sevanamātreṇa pitaro mokṣagāminaḥ / yūpaṃ pradakṣiṇīkṛtya vājapeyaphalaṃ labhet

हिन्दी अर्थ

नमस्येऽहं विप्रैनैष्ठिकेर्धर्मचारिभि: । ये संयतात्मभिर्नित्यं संतर्प्यन्ते समाधिभिः॥

English

The names o{MrtyuHjaya (Siva), Ga AndLakftni shall be written with Gorocand (yellow pigment) on the leaf. This shall be worn round the neck or on the arm. It yields success.

अध्याय ८३

श्लोक 22

फल्गुतीर्थे चतुर्थे ऽहिनि स्नात्वा देवादितर्पणम् ।कृत्वा श्राद्धङ्गयाशीर्षे कुर्याद्रुद्रपदादिषु

phalgutīrthe caturthe 'hini snātvā devāditarpaṇam / kṛtvā śrāddhaṅgayāśīrṣe kuryādrudrapadādiṣu

हिन्दी अर्थ

नमस्येऽहं पितृञ्छाद्धै राजन्यास्तर्पयन्ति यान् । कव्यैरशेषैर्विधिवल्लोकद्र्‍यफलप्रदान् ॥

English

The planets Mars, Sun, Earth and the gods fire, Sauri and water god and Rdhu —all these permeate the body of a man through the vital airs and manifest through the p>ores on the right side.

अध्याय ८३

श्लोक 23

पिणाडान्देहिमुखे व्यासे पञ्चाग्नौ च पदत्रये ।सूर्येन्दुकार्तिकेयेषु कृतं श्राद्धं तथाक्षयम्

piṇāḍāndehimukhe vyāse pañcāgnau ca padatraye / sūryendukārtikeyeṣu kṛtaṃ śrāddhaṃ tathākṣayam

हिन्दी अर्थ

नमस्येऽहं पितृन् वैश्यैर्च्यन्ते भुवि ये सदा । स्वकर्माभिरतै्त्नित्यं पुष्पधूपान्रवारिभिः ॥

English

Jupiter, Venus, Mercury and the Moon are stationed

अध्याय ८३

श्लोक 24

श्राद्धं तु नवदेवत्यं कुर्याद्द्वादशदैवतम् ।अन्वष्टकासु वृद्धौ च गयायां मृतवासरे

śrāddhaṃ tu navadevatyaṃ kuryāddvādaśadaivatam / anvaṣṭakāsu vṛddhau ca gayāyāṃ mṛtavāsare

हिन्दी अर्थ

नमस्येऽहं पितृञ्छाद्धे शूद्रैरपि च भक्तितः । संतर्यन्ते जगत्कृत्स्नं नाम्ना ख्याताः सुकालिनः ॥

English

And at that time inauspicious actions are started. Finding out the auspicious and the inauspicious is based on the Svatodaya*

अध्याय ८३

श्लोक 25

अत्र मातुः पृथक् श्राद्धमन्यत्र पतिना सह ।स्नात्वा दशाश्वमेधे तु दृष्ट्वा देवं पितामहम्

atra mātuḥ pṛthak śrāddhamanyatra patinā saha / snātvā daśāśvamedhe tu dṛṣṭvā devaṃ pitāmaham

हिन्दी अर्थ

नमस्येऽहं पितृञ्छाद्धे पाताले ये महासुरैः । संतर्प्यन्ते सुधाहारास्त्यक्तदम्भमहैः सदा॥

English

Of them the one on the left, the one on the right and the one in the middle—these three are important. The one

अध्याय ८३

श्लोक 26

रुद्रपादं नरः स्पृष्ट्वा न चेहावर्तते पुनः ।त्रिर्वित्तपूर्णां पृथिवीं दत्त्वा यत्फलमाप्नुयात्

rudrapādaṃ naraḥ spṛṣṭvā na cehāvartate punaḥ / trirvittapūrṇāṃ pṛthivīṃ dattvā yatphalamāpnuyāt

हिन्दी अर्थ

नमस्येऽहं पितृञ्छरद्धर्च्यन्ते ये रसातले । भोगैरशेषैर्विधिवन्नागैः कामानभीप्सुभिः ॥

English

Betuls stiilii <7KZ>,

अध्याय ८३

श्लोक 27

स तत्फलमवाप्नोति कृत्वा श्राद्धं गयाशिरे ।शमीपत्रप्रमाणेन पिण्डं दद्याद्गयाशिरे

sa tatphalamavāpnoti kṛtvā śrāddhaṃ gayāśire / śamīpatrapramāṇena piṇḍaṃ dadyādgayāśire

हिन्दी अर्थ

पितृन्नमस्ये निवसन्ति साक्षाद्ये देवलोकेऽथ महीतले वा । तथान्तरिक्षे च सुरारिपूज्यास्ते वै प्रतीच्छन्तु मयोपनीतम्॥ पितृन्नमस्ये परमार्थभूता ये वै विमाने निवसन्त्यमूर्ताः । यजन्ति यानस्तमलैर्मनोभिर्योगीश्वराः क्लेशविमुक्तिहेतून्॥ पितृन्नमस्ये दिवि ये च मूर्ताः स्वधाभुजः काम्यफलाभिसन्धौ । प्रदानशक्ताः सकलेप्सितानां विमुक्तिदा येऽनभिसंहितेषु ॥ तृप्यन्तु तेऽस्मिन्पितरः समस्ता इच्छावतां ये प्रदिशन्ति कामान् । सुरत्वमिन्द्रत्वमितोऽधिकं वा गजाश्वरत्नानि महागृहाणि॥

English

The nerve on the right with the essence of dries up the whole world. If both the dis function death will result} all activities will be destroyed.

अध्याय ८३

श्लोक 28

पितरो यान्ति देवत्वं नात्र कार्या विचारणा ।मुण्डपृष्टे पदं न्यस्तं महादेवेन धीमता

pitaro yānti devatvaṃ nātra kāryā vicāraṇā / muṇḍapṛṣṭe padaṃ nyastaṃ mahādevena dhīmatā

हिन्दी अर्थ

ये खड्गमांसेन सुरैरभीष्ट: कृष्णैस्तिलैर्दिव्यमनोहरै्च । कालेन शाकेन महर्षिवर्यैः संप्रीणितास्ते मुदमत्र यान्तु॥ कव्यान्यशेषाणि च यान्यभीष्टान्यतीव तेषां मम पूजितानाम् तेषां च सांनिध्यमिहास्तु पुष्पगन्धाम्बुभोज्येषु मया कृतेषु॥ दिने दिने ये प्रतिगृह्ूतेऽर्चा मासान्तपूज्या भुवि येऽष्टकासु । ये वत्सरान्तेऽभ्युदये च पूज्याः प्रयान्तु ते मे पितरोऽत्र तुष्टिम्॥ पूज्या द्विजानां कुमुदेन्दुभासो ये क्षत्रियाणां ज्वलनार्कवर्णाः । तथा विशां ये कनकावदाता नीलीप्रभाः शूद्रजनस्य ये च॥

English

Activities involving going out are influenced by the left one and those involving entry are infiuenced by the one in the right. When the I4d or the left nerve presided over by Mercury the moon and the sun is permeated by the Vital Air all auspicious activities are undertaken.

अध्याय ८३

श्लोक 29

अल्पेन तपसा तत्र महापुण्यमवाप्नुयात् ।गयाशीर्षे तु यः पिण्डान्नाम्ना येषां तु निर्वपेत्

alpena tapasā tatra mahāpuṇyamavāpnuyāt / gayāśīrṣe tu yaḥ piṇḍānnāmnā yeṣāṃ tu nirvapet

हिन्दी अर्थ

ये देवपूर्वाण्यभितृपिहेतोरश्नन्ति कव्यानि शुभाहृतानि । तृप्ताश्च ये भूतिसृजो भवन्ति तृप्यन्तु तेऽस्मिन् प्रणतोऽस्मि तेभ्यः ॥

English

Activities involving going out are influenced by the left one and those involving entry are infiuenced by the one in the right. When the I4d or the left nerve presided over by Mercury the moon and the sun is permeated by the Vital Air all auspicious activities are undertaken.

अध्याय ८३

श्लोक 30

नरकस्था दिवं यान्ति स्वर्गस्था मोक्षमाप्नुयुः ।पञ्चमे ऽह्नि गन्दालोले स्नात्वा वटतले ततः

narakasthā divaṃ yānti svargasthā mokṣamāpnuyuḥ / pañcame 'hni gandālole snātvā vaṭatale tataḥ

हिन्दी अर्थ

विश्वो विश्वभुगाराध्यो धर्मो धन्यः शुभाननः। भूतिदो भूतिकृद् भूतिः पितृणां ये गणा नव॥

English

Activities involving going out are influenced by the left one and those involving entry are infiuenced by the one in the right. When the I4d or the left nerve presided over by Mercury the moon and the sun is permeated by the Vital Air all auspicious activities are undertaken.

अध्याय ८३

श्लोक 31

पिण्डान्दद्यात्पितॄणां च सकलं तारयेत्कुलम् ।वटमूलं समासाद्य शाकेनोष्णोदकेन वा

piṇḍāndadyātpitṝṇāṃ ca sakalaṃ tārayetkulam / vaṭamūlaṃ samāsādya śākenoṣṇodakena vā

हिन्दी अर्थ

महान्महात्मा महितो महिमावान्महाबलः। गणाः पञ्च तथैवैते पितृणां पापनाशनाः॥

English

Activities involving going out are influenced by the left one and those involving entry are infiuenced by the one in the right. When the I4d or the left nerve presided over by Mercury the moon and the sun is permeated by the Vital Air all auspicious activities are undertaken.

अध्याय ८३

श्लोक 32

एकस्मिन् भोजिते विप्र कोटिर्भवति भोजिताः ।कृते श्राद्धे ऽक्षयवटे दृष्ट्वा च प्रपितामहम्

ekasmin bhojite vipra koṭirbhavati bhojitāḥ / kṛte śrāddhe 'kṣayavaṭe dṛṣṭvā ca prapitāmaham

हिन्दी अर्थ

सुखदो धनदश्चान्यो धर्मदोऽन्यश्च भूतिदः पितृणां कथ्यते चैव तथा गणचतुष्टयम्॥

English

Activities involving going out are influenced by the left one and those involving entry are infiuenced by the one in the right. When the I4d or the left nerve presided over by Mercury the moon and the sun is permeated by the Vital Air all auspicious activities are undertaken.

अध्याय ८३

श्लोक 33

अक्षयाल्लंभते लोकान्कुलानामुद्धरेच्छतम् ।एष्टव्या बहवः पुत्त्रा यद्येको ऽपि गयां व्रजेत्

akṣayāllaṃbhate lokānkulānāmuddharecchatam / eṣṭavyā bahavaḥ puttrā yadyeko 'pi gayāṃ vrajet

हिन्दी अर्थ

एवं तु स्तुवतस्तस्य तेजसो राशिरुच्छित: । प्रादुर्बभूव सहसा गगनव्याप्तिकारक: ॥

English

Activities involving going out are influenced by the left one and those involving entry are infiuenced by the one in the right. When the I4d or the left nerve presided over by Mercury the moon and the sun is permeated by the Vital Air all auspicious activities are undertaken.

अध्याय ८३

श्लोक 34

यजेत वाश्वमेधेन नीलं वा वृषमुत्सृजेत् ।प्रेतः कश्चित्समुद्दिश्य वणिजं कञ्चिदब्रवीत्

yajeta vāśvamedhena nīlaṃ vā vṛṣamutsṛjet / pretaḥ kaścitsamuddiśya vaṇijaṃ kañcidabravīt

हिन्दी अर्थ

इन्द्रादीनां च नेतारो दक्षमारीचयोस्तथा। सप्तर्षणां तथान्येषां तान्नमस्यामि कामदान् ॥

English

Activities involving going out are influenced by the left one and those involving entry are infiuenced by the one in the right. When the I4d or the left nerve presided over by Mercury the moon and the sun is permeated by the Vital Air all auspicious activities are undertaken.

अध्याय ८३

श्लोक 35

मम नाम्ना गयाशीर्षे पिण्डनिर्वपणं कुरु ।प्रेतभावाद्विमुक्तः स्यांस्वर्गदो दातुरेव च

mama nāmnā gayāśīrṣe piṇḍanirvapaṇaṃ kuru / pretabhāvādvimuktaḥ syāṃsvargado dātureva ca

हिन्दी अर्थ

मन्वादीनां च नेतारः सूर्याचन्द्रमसोस्तथा । तान्नमस्याम्यहं सर्वात पितत 0 ॥

English

Activities involving going out are influenced by the left one and those involving entry are infiuenced by the one in the right. When the I4d or the left nerve presided over by Mercury the moon and the sun is permeated by the Vital Air all auspicious activities are undertaken.

अध्याय ८३

श्लोक 36

श्रुत्वा वणिग्गयाशीर्ष प्रेतराजाय पिण्डकम् ।प्रददावनुजैः सार्धं स्वपितृभ्यस्ततो ददौ

śrutvā vaṇiggayāśīrṣa pretarājāya piṇḍakam / pradadāvanujaiḥ sārdhaṃ svapitṛbhyastato dadau

हिन्दी अर्थ

नमो गणेभ्यः सप्तभ्यस्तथा लोकेषु सपसु । स्वायम्भुवे नमस्यामि ब्रह्मणे योगचक्षुषे॥

English

Activities involving going out are influenced by the left one and those involving entry are infiuenced by the one in the right. When the I4d or the left nerve presided over by Mercury the moon and the sun is permeated by the Vital Air all auspicious activities are undertaken.

अध्याय ८३

श्लोक 37

सर्वे मुक्ता विशालो ऽपि सपुत्रो ऽभुच्च पिण्डदः ।विशालायां विशालो ऽभूद्राजपुत्रोब्रवीद्द्विजान्

sarve muktā viśālo 'pi saputro 'bhucca piṇḍadaḥ / viśālāyāṃ viśālo 'bhūdrājaputrobravīddvijān

हिन्दी अर्थ

रहते हैं और जो श्राद्धके अवसरपर देवताओंसे, स्वधाद्वारा तृप्त किये जाते हैं, में उन पितृगणोंको नमस्कार करता हूँ। स्वर्गमें भी अवस्थित महर्षिगण भुक्ति और मुक्तिकी कामनासे मानसिक श्राद्धके द्वारा जिनको भक्तिपूर्वक

English

Activities involving going out are influenced by the left one and those involving entry are infiuenced by the one in the right. When the I4d or the left nerve presided over by Mercury the moon and the sun is permeated by the Vital Air all auspicious activities are undertaken.

अध्याय ८३

श्लोक 38

कथं पुत्रादयः स्युर्मे विप्राश्चोतुर्विशालकम् ।गयायां पिण्डदानेन तव सर्वं भविष्यति

kathaṃ putrādayaḥ syurme viprāścoturviśālakam / gayāyāṃ piṇḍadānena tava sarvaṃ bhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

तृप्त करते हैं, उन पितरोंको मैं प्रणाम करता हूँ। स्वर्गमें सिद्धजन श्राद्धके सुअवसरोंपर सभी दिव्य उत्तम उपहारोंके द्वारा जिन पितरोंको भलीभाँति संतुष्ट करते हैं,उन पितरोंको मेरा नमन है गुद्यकजन

English

Activities involving going out are influenced by the left one and those involving entry are infiuenced by the one in the right. When the I4d or the left nerve presided over by Mercury the moon and the sun is permeated by the Vital Air all auspicious activities are undertaken.

अध्याय ८३

श्लोक 39

विशालो ऽथ गयाशीर्ष पिण्डदो ऽभूच्च पुत्रवान् ।दृष्ट्वाकाशे सितं रक्तं कृष्णं पुरुषमब्रवीत्

viśālo 'tha gayāśīrṣa piṇḍado 'bhūcca putravān / dṛṣṭvākāśe sitaṃ raktaṃ kṛṣṇaṃ puruṣamabravīt

हिन्दी अर्थ

स्वर्गमें आत्यन्तिकी श्रेष्ठ ऋद्धिकी कामनासे भक्तिपूर्वक तन्मयभावसे जिन पितरोंका पूजन करते हैं, उनको मैं नमस्कार करता हूँ। पृथिवीपर मनुष्योंके द्वारा श्राद्धोंमें सहैव जिनकी पूजा होती है, जो श्रद्धापूर्वक

English

Activities involving going out are influenced by the left one and those involving entry are infiuenced by the one in the right. When the I4d or the left nerve presided over by Mercury the moon and the sun is permeated by the Vital Air all auspicious activities are undertaken.

अध्याय ८३

श्लोक 40

के यूयं तेषु चैवैकः सितः प्रोचे विशालकम् ।अहं सितस्ते जनक इन्द्रलोकं गतः शभम्

ke yūyaṃ teṣu caivaikaḥ sitaḥ proce viśālakam / ahaṃ sitaste janaka indralokaṃ gataḥ śabham

हिन्दी अर्थ

स्वजनोंसे पूजित होकर अभीष्ट लोक प्रदान करते हैं, मैं उन पितृगणोंको प्रणाम करता हूँ। इस पृथिवीपर ब्राह्मणजन वाञ्छित अभीष्ट लाभके लिये प्राजापत्यलोक प्रदान करनेवाले जिन पितरोंकी

English

Activities involving going out are influenced by the left one and those involving entry are infiuenced by the one in the right. When the I4d or the left nerve presided over by Mercury the moon and the sun is permeated by the Vital Air all auspicious activities are undertaken.

अध्याय ८३

श्लोक 41

मम पुत्र पिता रक्तो ब्रह्महा पापकृत्परम् ।अयं पितामहः कृष्ण ऋषयो ऽनेन घातिताः

mama putra pitā rakto brahmahā pāpakṛtparam / ayaṃ pitāmahaḥ kṛṣṇa ṛṣayo 'nena ghātitāḥ

हिन्दी अर्थ

सहैव पूजा करते हैं, मैं उन सभीको नमन करता हूँ। तपके द्वारा निर्धूतकल्मष, संयत आहार करनेवाले अरण्यवासी मुनियोंके द्वारा वनमें उत्पन्न पदार्थोके माध्यमसे किये गये श्राद्धद्वारा जिन पितरोंको तृप्ति

English

Activities involving going out are influenced by the left one and those involving entry are infiuenced by the one in the right. When the I4d or the left nerve presided over by Mercury the moon and the sun is permeated by the Vital Air all auspicious activities are undertaken.

अध्याय ८३

श्लोक 42

अवीचिं नरकं प्राप्तौ मुक्तौ जातौ च पिण्डद ।मुक्तीकृतास्ततः सर्वे व्रजामः स्वर्गमुत्तमम्

avīciṃ narakaṃ prāptau muktau jātau ca piṇḍada / muktīkṛtāstataḥ sarve vrajāmaḥ svargamuttamam

हिन्दी अर्थ

प्रदान की जाती है, उन्हें मैं नमस्कार करता हूँ। नैष्ठिक धर्मचारी, जितेन्द्रिय एवं समाधिस्थ ब्राह्मणोंके द्वारा जो विधिवत् नित्य संतृप्त किये जाते हैं, उन पितरोंको मैं प्रणाम करता हूँ। क्षत्रियगण इस लोक

English

Activities involving going out are influenced by the left one and those involving entry are infiuenced by the one in the right. When the I4d or the left nerve presided over by Mercury the moon and the sun is permeated by the Vital Air all auspicious activities are undertaken.

अध्याय ८३

श्लोक 43

कृतकृत्यो विशालो ऽपि राज्यं कृत्वा दिवं ययौ ।ये ऽस्मत्कुले तु पितरो लुप्तपिण्डोदकक्रियाः

kṛtakṛtyo viśālo 'pi rājyaṃ kṛtvā divaṃ yayau / ye 'smatkule tu pitaro luptapiṇḍodakakriyāḥ

हिन्दी अर्थ

तथा स्वर्गलोकका फल प्रदान करनेवाले जिन पितृगणोंको श्राद्धमे प्रदत्त कव्य-पदार्थांसे संतुष्ट करते हैं, उन सभी पितरोंको मेरा नमन है। स्वकर्मनिरत वैश्यगण

English

Activities involving going out are influenced by the left one and those involving entry are infiuenced by the one in the right. When the I4d or the left nerve presided over by Mercury the moon and the sun is permeated by the Vital Air all auspicious activities are undertaken.

अध्याय ८३

श्लोक 44

ये चाप्यकृतचूडास्तु ये च गर्भाद्विनिःसृताः ।येषां दाहो न क्रियाच ये ऽग्निदग्धास्तथापरे

ye cāpyakṛtacūḍāstu ye ca garbhādviniḥsṛtāḥ / yeṣāṃ dāho na kriyāca ye 'gnidagdhāstathāpare

हिन्दी अर्थ

पृथ्वीपर सदा जल, पुष्प, धूप तथा अन्नादिके द्वारा

English

Activities involving going out are influenced by the left one and those involving entry are infiuenced by the one in the right. When the I4d or the left nerve presided over by Mercury the moon and the sun is permeated by the Vital Air all auspicious activities are undertaken.

अध्याय ८३

श्लोक 45

भूमौ दत्तेन तृप्यन्तु तृप्ता यान्तु परां गतिम् ।पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः

bhūmau dattena tṛpyantu tṛptā yāntu parāṃ gatim / pitā pitāmahaścaiva tathaiva prapitāmahaḥ

हिन्दी अर्थ

जिनकी अर्चना करते हैं, उन पितरोंको मैं नमस्कार करता हूँ। शूद्रगण इस भूतलपर भक्तिपूर्वक श्राद्धमें जिन समस्त लोकको संतृप्त करते हैं, में ऐसे सुकालिन् नामसे विख्यात पितरोंको प्रणाम करता हूँ।

English

Activities involving going out are influenced by the left one and those involving entry are infiuenced by the one in the right. When the I4d or the left nerve presided over by Mercury the moon and the sun is permeated by the Vital Air all auspicious activities are undertaken.

अध्याय ८३

श्लोक 46

माता पितामही चैव तथैव प्रपितामही ।तथा मातामहश्चैव प्रमातामह एव च

mātā pitāmahī caiva tathaiva prapitāmahī / tathā mātāmahaścaiva pramātāmaha eva ca

हिन्दी अर्थ

पाताललोकमें रहनेवाले असुरगण अपने दम्भ एवं अहंकारका परित्यागकर श्राद्धमें जिन अमृतपान करनेवाले पितरोंको तृप्ति प्रदान करते हैं, में उन सभी पितृजनोंको नमन करता हूँ। रसातलमें अवस्थित

English

Activities involving going out are influenced by the left one and those involving entry are infiuenced by the one in the right. When the I4d or the left nerve presided over by Mercury the moon and the sun is permeated by the Vital Air all auspicious activities are undertaken.

अध्याय ८३

श्लोक 47

वृद्धप्रमातामहश्च तथा मातामही परम् ।प्रमातामही तथा वृद्धप्रमातामहीति वै

vṛddhapramātāmahaśca tathā mātāmahī param / pramātāmahī tathā vṛddhapramātāmahīti vai

हिन्दी अर्थ

नागगण अपनी मनोवाञ्छित कामनाओंको पूर्ण करनेको अभिलाषाओंसे प्रेरित होकर विधिपूर्वक श्राद्धमे प्रदत्त भोग-पदार्थोके द्वारा जिन पितृगणोंको पूजा करते हैं, मैं उन पितरोंको नमस्कार करता हूँ।

English

Activities involving going out are influenced by the left one and those involving entry are infiuenced by the one in the right. When the I4d or the left nerve presided over by Mercury the moon and the sun is permeated by the Vital Air all auspicious activities are undertaken.

अध्याय ८३

श्लोक 48

अन्येषां चैव पिण्डो ऽयमक्षय्यमुपतिष्ठताम्

anyeṣāṃ caiva piṇḍo 'yamakṣayyamupatiṣṭhatām

हिन्दी अर्थ

रसातलमें स्थित सर्पगण भी विधिवत् मन्त्रोच्चारके साथ प्रदान किये गये भोग-पदार्थोसे समन्वित श्राद्धके द्वारा जिन पितृगणोंकी अर्चना करते हैं, मैं उन सभीको प्रणाम करता हूँ। जो देवलोक, अन्तरिक्ष एवं पुथिवीलोकमें

English

Activities involving going out are influenced by the left one and those involving entry are infiuenced by the one in the right. When the I4d or the left nerve presided over by Mercury the moon and the sun is permeated by the Vital Air all auspicious activities are undertaken.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Garuda Purana — Chapter 83
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.