Garuda Purana· Garuḍa Purāṇa
93
अध्याय 93 / 317

Book 1 - Adhyaya 94

32 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ32 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ९३

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे याज्ञवल्क्योक्तवर्णधर्ंमनिरूपणं नाम त्रिनवतितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ९४ याज्ञवल्क्य उवाच ।गर्भाष्टमे ऽष्टमे वाब्दे ब्राह्मणस्योपनायनम् ।रज्ञामेकादशे सैके विशामेके यथाकुलम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe yājñavalkyoktavarṇadharṃmanirūpaṇaṃ nāma trinavatitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 94 yājñavalkya uvāca / garbhāṣṭame 'ṣṭame vābde brāhmaṇasyopanāyanam / rajñāmekādaśe saike viśāmeke yathākulam

हिन्दी अर्थ

संतुष्ट श्रोत्रिय तथा अतिथिको विदा करते समय ग्रामकी सीमातक उनका अनुगमन करना चाहिए।

English

After making obeisance to Yajftavalkya who was stay* lag in Mithila, the sages asked him about the various duties of different castes. With due meditation on Viiu the sage of controlled senses expounded the same to them.

अध्याय ९३

श्लोक 2

उपनीय कुरुः शिष्यं महाव्याहृतिपूर्वकम् ।वेदमध्यापयेदेनं शौचाचारांश्च शिक्षयेत्

upanīya kuruḥ śiṣyaṃ mahāvyāhṛtipūrvakam / vedamadhyāpayedenaṃ śaucācārāṃśca śikṣayet

हिन्दी अर्थ

गृहस्थ अपने इष्ट-मित्र एवं बन्धुओंके साथ दिनका शेष भाग व्यतीत करे । तदनन्तर सायंकालीन संध्योपासना करके वह पुनः अग्निहोत्रकर भोजन ग्रहण करे। इसके बाद उसको अपने सुबुद्ध

English

A (amous penonality io Indian literature. He is said to be a present in the court of King Janaka of Mithili. He is also mentioned in the Mahibh&rata. His name is closely connected with the $ukla*Yajurveda. Some hold that the Vtasane SamhitA Kd the Sukla Yajurveda is known after his mmame Vasaaeya. The Yijfiavalkya-Smili is also known after hb name. This Sxnrti seems to be later than Manusmrti. but u widely acknowledged as a Code of Hindu Iw. The interpreAcion of the Mitakpiri commentary by VyftineSvara on this Smrti» is generally accepted hy Indian Law Courts.

अध्याय ९३

श्लोक 3

दिवा सन्ध्यासु कर्णस्थब्रह्मसूत्र उदड्मुखः ।कुर्यान्मूत्रपुरीषे तु रात्रौ चेद्दक्षिणामुखः

divā sandhyāsu karṇasthabrahmasūtra udaḍmukhaḥ / kuryānmūtrapurīṣe tu rātrau ceddakṣiṇāmukhaḥ

हिन्दी अर्थ

भृत्योंके साथ बैठकर अपने हितका विचार करना चाहिए । तदनन्तर ब्राह्ममुहूर्तमें निद्राका परित्यागकर वह धनादिसे ब्राह्मणको संतुष्ट करे तथा वृद्ध, दु:खी एवं भार ढोनेवाले पथिकोंको भलीभाँति

English

Author of Vifou«[Mianna>Sftcra.

अध्याय ९३

श्लोक 4

गृहीतशिश्रश्चोत्थाय मृद्भिरभ्युद्धृतैर्जलैः ।गन्धलेपक्षयकरं शौचं कुर्यान्महाव्रतः

gṛhītaśiśraścotthāya mṛdbhirabhyuddhṛtairjalaiḥ / gandhalepakṣayakaraṃ śaucaṃ kuryānmahāvrataḥ

हिन्दी अर्थ

मार्ग दिखाकर प्रसन्न करे।

English

Author of Yama-imrti.

अध्याय ९३

श्लोक 5

अन्तर्जानुः शुचौ देश उपविष्ट उदङ्मुखः ।प्राग्वा ब्राह्मेण तीर्थेन द्विजो नित्यमुपस्पृशेत्

antarjānuḥ śucau deśa upaviṣṭa udaṅmukhaḥ / prāgvā brāhmeṇa tīrthena dvijo nityamupaspṛśet

हिन्दी अर्थ

यज्ञानुष्ठान, अध्ययन और दान वैश्य तथा क्षत्रियका कर्म माना गया है। इसके अतिरिक्त ब्राह्मणके लिये याजन, अध्यापन तथा प्रतिग्रह ये तीन कर्म अधिक बताये गये हैं।

English

Author of Ahgtfats rmyti or Byhad«ahginmcrefti.

अध्याय ९३

श्लोक 6

कनिष्ठादेशिन्यङ्गुष्ठमूलान्यग्रं करस्य च ।प्रजापतिपितृब्रह्मदेवतीर्थान्यनुक्रमात्

kaniṣṭhādeśinyaṅguṣṭhamūlānyagraṃ karasya ca / prajāpatipitṛbrahmadevatīrthānyanukramāt

हिन्दी अर्थ

क्षत्रियका प्रधान कर्म प्रजापालन है । वैश्यवर्णके

English

Aud)or of the VasiithaHihanaacfltra.

अध्याय ९३

श्लोक 7

त्रिः प्राश्यापो द्विरुन्मृज्य खान्याद्भिः समुपस्पृशेत् ।अद्भिस्तु प्रकृतिस्थाभिर्हेनाभिः फेनबुहुदैः

triḥ prāśyāpo dvirunmṛjya khānyādbhiḥ samupaspṛśet / adbhistu prakṛtisthābhirhenābhiḥ phenabuhudaiḥ

हिन्दी अर्थ

मुख्य कर्म कहा गया है। शूद्रवर्णका प्रधान कर्म ब्राह्मण, क्षत्रिय एवं वैश्यकी सेवा करना है।

English

Author of several saini-woria» Karroa-vipSka, ete.

अध्याय ९३

श्लोक 8

हृत्कण्ठतालुगाभिस्तु यथासंख्यं द्विजातयः ।शुध्येरंस्त्री च शूद्रश्च सकृत्स्पृष्टाभिरन्ततः

hṛtkaṇṭhatālugābhistu yathāsaṃkhyaṃ dvijātayaḥ / śudhyeraṃstrī ca śūdraśca sakṛtspṛṣṭābhirantataḥ

हिन्दी अर्थ

विचार करनेकी आवश्यकता नहीं है। सुव्रत! द्विजोंको यज्ञादि कर्तव्योंमें प्रमाद नहीं करना (ब्रह्मचारी एवं संन्यासी) भिक्षुको सत्कारपूर्वक चाहिए। अहिंसा, सत्य, अस्तेय, शौच, इन्द्रियसंयम, बलिकर्म भूतयज्ञ, स्वधा-पितृयज्ञ, होम--देवयज्ञ, स्वाध्याय ब्रह्मयज्ञ, अतिथि-सत्कार-मनुष्य-यज्ञ।

English

Acting in a way pleasing to others, control of mind, non-violence, charity, self-study of the Vedas, realisation of Atman by means of Yoga—all these arc Dharmas.

अध्याय ९३

श्लोक 9

स्नानमब्दैवतैर्मन्त्रैर्मार्जनं प्राणसंयमः ।सूर्यस्य चाप्युपस्थानं गायत्त्रयाः प्रत्ययं जपः

snānamabdaivatairmantrairmārjanaṃ prāṇasaṃyamaḥ / sūryasya cāpyupasthānaṃ gāyattrayāḥ pratyayaṃ japaḥ

हिन्दी अर्थ

दम, क्षमा, सरलता और दान सभीके लिये धर्मके साधन हैं। अपने वर्णधर्मानुसार जीविकाका आश्रयणकर कुटिल और दुष्टवृत्तिका परित्याग करना चाहिए-- प्रधानं क्षत्रियं कर्म प्रजानां परिपालनम्॥

English

Schoiars in Vedic lore enumerate four and some say three. Whatever that may be chose who are engaged in the worship of devas and have realised the soul maintain their own duties.

अध्याय ९३

श्लोक 10

गायत्त्रीं शिरसा सार्धं जपेद्व्याहृतिपूर्विकाम् ।प्रतिप्रणवसंयुक्तां त्रिरयं प्राणसंयमः

gāyattrīṃ śirasā sārdhaṃ japedvyāhṛtipūrvikām / pratipraṇavasaṃyuktāṃ trirayaṃ prāṇasaṃyamaḥ

हिन्दी अर्थ

शूद्रस्य द्विजशुश्रूषा द्विजो यज्ञान् न हापयेत्॥ अहिंसा सत्यमस्तेयं शौचमिन्द्रियसंयमः। दमः क्षमार्जवं दानं सर्वेषां धर्मसाधनम्॥

English

The four castes are Brahmins, Ktriyas, Vaiiyas and Sudras. The first three are Dvsjas (Twice bom). The rites from Nieka (sprinkling) to the cremation ground are perform* ed with mantras.

अध्याय ९३

श्लोक 11

प्राणानायम्य सम्प्रोक्ष्य त्र्यृचेनाब्दैवतेन तु ।जपन्नासीत सावित्त्रीं प्रत्यगातारकोदयात्

prāṇānāyamya samprokṣya tryṛcenābdaivatena tu / japannāsīta sāvittrīṃ pratyagātārakodayāt

हिन्दी अर्थ

जो मनुष्य तीन वर्षसे अधिक कालतकके लिये अन्नका भण्डारण करता है, वह सोमरस पान करनेकी योग्यता रखता है । जिसके पास मात्र एक वर्षभरके लिये ही अन्न रहता है, उसे मुख्यतः

English

Author of PirSiara'snirtJ.

अध्याय ९३

श्लोक 12

सन्ध्यां प्राक् प्रातरेवं हि तिष्ठेदासूर्यदर्शनात् ।अग्निकार्यं ततः कुर्यात्सन्ध्ययोरुभयोरपि

sandhyāṃ prāk prātarevaṃ hi tiṣṭhedāsūryadarśanāt / agnikāryaṃ tataḥ kuryātsandhyayorubhayorapi

हिन्दी अर्थ

सोमयागकी प्राक्क्रियाँ करनी चाहिए। द्विजको

English

Author of Aptstambft'dhvma'fuira.

अध्याय ९३

श्लोक 13

ततो ऽभिवादयेद्वृद्वानसावहमिति ब्रुवन् ।गुरुं चैवाप्युपासीत स्वाध्यायार्थं समाहितः

tato 'bhivādayedvṛdvānasāvahamiti bruvan / guruṃ caivāpyupāsīta svādhyāyārthaṃ samāhitaḥ

हिन्दी अर्थ

चातुर्मास्ययाग यत्रपूर्वक करना चाहिए। यदि इन यागोंको करना प्रतिवर्ष असम्भव हो तो इन यागोंके कालमें वैश्वानरी इष्टि ही कर लेनी चाहिए। मुख्य कल्पके सम्पादनमें असमर्थके लिये जो

English

Author of AuianaM-dharmaiAstra

अध्याय ९३

श्लोक 14

साहूतश्चाप्यधीयीत सर्वं चास्मै निवेदयेत् ।हितं तस्याचरेन्नित्यं मनोवाक्रायकर्मभिः

sāhūtaścāpyadhīyīta sarvaṃ cāsmai nivedayet / hitaṃ tasyācarennityaṃ manovākrāyakarmabhiḥ

हिन्दी अर्थ

द्वितीय कल्प विहित है, वह हीन कल्प है। सोमयाग, आग्रायणेष्टि आदि मुख्य कल्प हैं। वैश्वानरी इष्टि हीनकल्प है। यदि मुख्यकल्पके सम्पादनयोग्य द्रव्य है तो हीनकल्पका सम्पादन

English

Various referenca to him are found in Sarukrit Literature.

अध्याय ९३

श्लोक 15

दण्डाजिनोपवीतानि मेखलां चैव धारयेत् ।ब्राह्मणेषु चरेद्भैक्षमनिन्द्येष्वात्मवृत्तये

daṇḍājinopavītāni mekhalāṃ caiva dhārayet / brāhmaṇeṣu caredbhaikṣamanindyeṣvātmavṛttaye

हिन्दी अर्थ

अनुष्ठान हैं, फलकी कामना रहनेपर उन्हींका सम्पादन करना होगा। उनको न कर हीनकल्पका सम्पादन करनेपर फल नहीं प्राप्त हो सकता।

English

Author of Gautaraa-dhanna-sutra.

अध्याय ९३

श्लोक 16

आदिमध्यावसानेषु भवेच्छन्दोपलक्षिता ।ब्राह्मणक्षत्त्रियविशां भैक्षचर्या यथाक्रमम्

ādimadhyāvasāneṣu bhavecchandopalakṣitā / brāhmaṇakṣattriyaviśāṃ bhaikṣacaryā yathākramam

हिन्दी अर्थ

ब्राह्मणको अपनी जीविकाके लिये उस अप्रतिषिद्ध अर्थकी भी इच्छा नहीं करनी चाहिए जो स्वाध्याय- विरोधी हो। ऐसे जिस-किसी भी व्यक्तिसे अर्थ पानेकी इच्छा नहीं करनी चाहिए, जिसका आचरण

English

Author of 3aAkha*smrti. Also mentioned in the KCah&bbirata.

अध्याय ९३

श्लोक 17

कृताग्निकार्यो भुञ्जीत विनीतो गुर्वनुज्ञया ।आपोशानक्रियापूर्वं सत्कृत्यान्नमकुत्सयन्

kṛtāgnikāryo bhuñjīta vinīto gurvanujñayā / āpośānakriyāpūrvaṃ satkṛtyānnamakutsayan

हिन्दी अर्थ

संदिग्ध हो। विरुद्धवृत्ति (अयाज्य याजन आदि)-से भी अर्थ-अर्जन नहीं करना चाहिए। ऐसे ही नृत्य, गीत आदि (प्रसंग)-से भी अर्थ-अर्जन नहीं करना चाहिए। जो द्विज यज्ञके लिये शूद्रसे धनको याचना

English

According to the MafaibbSrata, the brother of &tAkha. The c author of iaakha Likhita smrti.

अध्याय ९३

श्लोक 18

ब्रह्मचार्यास्थितो नैकमन्नमद्यादनापदि ।ब्राह्मणः काममश्रीयाच्छ्राद्धे व्रतमपडियन्

brahmacāryāsthito naikamannamadyādanāpadi / brāhmaṇaḥ kāmamaśrīyācchrāddhe vratamapaḍiyan

हिन्दी अर्थ

करता है, वह मृत्युके पश्चात् चाण्डाल-योनिमें जन्म लेता है। यज्ञे लिये लाये हुए अन्नको जो सम्पूर्णरूपसे यज्ञमें नहीं लगाता, वह कुक्कुर, गृध्र अथवा काकयोनिमें जन्म ग्रहण करता है।

English

Audmr of AtreyalhartnailitTa. Also mentioned in Maau-«nrtL

अध्याय ९३

श्लोक 19

मधु मांसं तथा स्विन्नमित्यादि परिवर्जयेत् ।स गुरुर्यः क्रियाः कृत्वा वेदमस्मै प्रयच्छति

madhu māṃsaṃ tathā svinnamityādi parivarjayet / sa gururyaḥ kriyāḥ kṛtvā vedamasmai prayacchati

हिन्दी अर्थ

ब्राह्मणको एक कुसूलं (कोष्ठक) -भर, एक मटका-भर, तीन दिनतकके लिये या एक दिनतकके लिये अन्न संग्रह करना चाहिए। अथवा वह शिलोऽच्छवृत्तिसे अपना जीवन-निर्वाह करे। इन

English

Authoridci hold diflerent views about iu time.

अध्याय ९३

श्लोक 20

उपनीय ददात्येनामाचार्यः स प्रकीर्तितः ।एकदेशमुपाध्याय ऋत्विग्यज्ञकृदुच्यते

upanīya dadātyenāmācāryaḥ sa prakīrtitaḥ / ekadeśamupādhyāya ṛtvigyajñakṛducyate

हिन्दी अर्थ

वृत्तियोंमें उत्तरोत्तर वृत्ति श्रेष्ठ है।

English

Authoridci hold diflerent views about iu time.

अध्याय ९३

श्लोक 21

एते मान्या यथापूर्वमेभ्यो माता गरीयसी ।प्रतिवेदं ब्रह्मचर्यं द्वादशाब्दानि पञ्च वा

ete mānyā yathāpūrvamebhyo mātā garīyasī / prativedaṃ brahmacaryaṃ dvādaśābdāni pañca vā

हिन्दी अर्थ

यदि वह भूखसे पीडित है तो उसको राजा, अपने छात्र या यज्ञ करनेवाले यजमानसे ही अन्न- धनकी याचना करनी चाहिए और दाम्भिक, हैतुक, पाँखण्डिक एवं वर्कवृत्तिवालेका सभी

English

Authoridci hold diflerent views about iu time.

अध्याय ९३

श्लोक 22

ग्रहणान्तिकमित्येके केशान्तश्चैव षोडशे ।आषोडशाऽद्वाविंशाच्चाचतुर्विंशाच्च वत्सरात्

grahaṇāntikamityeke keśāntaścaiva ṣoḍaśe / āṣoḍaśā'dvāviṃśāccācaturviṃśācca vatsarāt

हिन्दी अर्थ

नहीं करना चाहिए। जितने भी फलप्रद (काम्य) लौकिक-शास्त्रीय कर्में सर्वथा परित्याग करना १-प्राकृक्रिया-सोमयागके पूर्व करणीय अग्निहोत्र, दर्शपूर्णमास, आग्रायण, चातुर्मास्य आदि।

English

Authoridci hold diflerent views about iu time.

अध्याय ९३

श्लोक 23

ब्रह्मक्षत्त्रविशां काल औपनायनिकः परः ।अत ऊर्ध्वं पतन्त्येते सर्वधर्मविवर्जिताः

brahmakṣattraviśāṃ kāla aupanāyanikaḥ paraḥ / ata ūrdhvaṃ patantyete sarvadharmavivarjitāḥ

हिन्दी अर्थ

२-नया सस्य उत्पन्न होनेपर आग्रायणेष्टिका विधान है।

English

Authoridci hold diflerent views about iu time.

अध्याय ९३

श्लोक 24

सावित्रीपतिता व्रात्या व्रात्यस्तोमादृते क्रतोः ।मातुर्यदग्रे जायन्ते द्वितीयं मौञ्जबन्धनम्

sāvitrīpatitā vrātyā vrātyastomādṛte kratoḥ / māturyadagre jāyante dvitīyaṃ mauñjabandhanam

हिन्दी अर्थ

३-कुसूलधान्य बारह दिनके लिये अन्न, कुम्भीधान्य छः

English

Authoridci hold diflerent views about iu time.

अध्याय ९३

श्लोक 25

ब्राह्मणक्षत्त्रिय विशस्तस्मादेते द्विजातयः ।यज्ञानां तपसां चैव शुभानां चैव कर्मणाम्

brāhmaṇakṣattriya viśastasmādete dvijātayaḥ / yajñānāṃ tapasāṃ caiva śubhānāṃ caiva karmaṇām

हिन्दी अर्थ

दिनके लिये अन्न।

English

Authoridci hold diflerent views about iu time.

अध्याय ९३

श्लोक 26

वेद एव द्विजातीनां निः श्रेयसकरः परः ।मधुना पयसा चैव स देवांस्तर्पयेद्द्विजः

veda eva dvijātīnāṃ niḥ śreyasakaraḥ paraḥ / madhunā payasā caiva sa devāṃstarpayeddvijaḥ

हिन्दी अर्थ

४- शिलोञ्च्छवृत्ति' भरण-पोषणकी एक ब्राह्मण-वृत्ति (साधन) है । 'शिलवृत्ति' उसे कहते हैं, जिसमें ब्राह्मण फसल कट जानेके बाद खेतमें गिरे हुए अन्नकी वल्लरी (बाल)-को एकत्र करके अपने कुटुम्बका भरण-पोषण करता है। “उञ्च्छवृत्ति' उसे कहते हैं, जिसमें अन्नकी वल्लरी छोड़कर एक-एक कणमात्र एकत्र कर उसीसे अपने कुटुम्बका भरण- पोषण करता है। शिल' और “उञ्च्छ'-यही “शिलोज्च्छवृत्ति' है।

English

Authoridci hold diflerent views about iu time.

अध्याय ९३

श्लोक 27

पितॄन्मधुघृताभ्यां च ऋचो ऽधीते हि सो ऽन्वहम् ।यजुः साम पठेत्तद्वदथर्वाङ्गिरसं द्विजः

pitṝnmadhughṛtābhyāṃ ca ṛco 'dhīte hi so 'nvaham / yajuḥ sāma paṭhettadvadatharvāṅgirasaṃ dvijaḥ

हिन्दी अर्थ

५-दाम्भिक-केवल किसीको प्रसन्न करनेके लिये ही धर्मानुष्ठान।

English

Authoridci hold diflerent views about iu time.

अध्याय ९३

श्लोक 28

सन्तर्पयेत्पितॄन्देवान्सो ऽन्वहं हि घृतामृतैः ।वाकोवाक्यं पुराणं च नाराशंसीश्च गाथिकाः

santarpayetpitṝndevānso 'nvahaṃ hi ghṛtāmṛtaiḥ / vākovākyaṃ purāṇaṃ ca nārāśaṃsīśca gāthikāḥ

हिन्दी अर्थ

६-हैतुक-निराधार तर्कोसे धार्मिक कृत्योंमें संशयकर्ता।

English

Authoridci hold diflerent views about iu time.

अध्याय ९३

श्लोक 29

इतिहासांस्तथा विद्या यो ऽधीते शक्तितो ऽन्वहम् ।सन्तर्पयेत्पितॄन्देवान्मांसक्षीरोदनादिभिः

itihāsāṃstathā vidyā yo 'dhīte śaktito 'nvaham / santarpayetpitṝndevānmāṃsakṣīrodanādibhiḥ

हिन्दी अर्थ

७-पाखण्डिक--वेदशास्त्रोके विरुद्ध अनेक प्रकारके लुभावने वेशका धारक ८-वकवृत्ति-वकके समान वर्तन (व्यवहार) करनेवाला।

English

Authoridci hold diflerent views about iu time.

अध्याय ९३

श्लोक 30

ते तृप्तास्तर्पयन्त्येनं सर्वकामफलैः शुभैः ।यंयं क्रतुमधीतेसौ तस्यस्याप्नुयात्फलम्

te tṛptāstarpayantyenaṃ sarvakāmaphalaiḥ śubhaiḥ / yaṃyaṃ kratumadhītesau tasyasyāpnuyātphalam

हिन्दी अर्थ

चाहिए। वह स्वच्छ श्वेत वस्त्र धारण करे। सिर, दाढी आदिके केश एवं नखोंको यथा-विधान कटवाये रहे। भार्याके साथ भोजन नहीं करना चाहिए। एक वस्त्र धारण कर तथा खड़े

English

Authoridci hold diflerent views about iu time.

अध्याय ९३

श्लोक 31

भूमिदानस्य तपसः स्वाध्यायफलभाग्द्विजः ।नेष्ठिको ब्रह्मचारी तु वसेदाचार्यसन्निधौ

bhūmidānasya tapasaḥ svādhyāyaphalabhāgdvijaḥ / neṣṭhiko brahmacārī tu vasedācāryasannidhau

हिन्दी अर्थ

होकर भोजन नहीं करना चाहिए।

English

Authoridci hold diflerent views about iu time.

अध्याय ९३

श्लोक 32

तदभावे ऽस्य तनये पत्न्यां वैश्वानरे ऽपि वा ।अनेन विधिना देहे साधयेद्विजितेन्द्रियः ।ब्रह्मलोकमवाप्नोति न चेह जायते पुनः

tadabhāve 'sya tanaye patnyāṃ vaiśvānare 'pi vā / anena vidhinā dehe sādhayedvijitendriyaḥ / brahmalokamavāpnoti na ceha jāyate punaḥ

हिन्दी अर्थ

कभी भी अप्रिय वचन नहीं बोलना चाहिए। यज्ञोपवीतधारी ब्राह्मणको विनीत होना चाहिए। दण्ड और कमण्डलु धारण करना चाहिए। देव आदिको अपने दाहिने करके चलना चाहिए। वह

English

Authoridci hold diflerent views about iu time.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Garuda Purana — Chapter 93
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.