Garuda Purana· Garuḍa Purāṇa
97
अध्याय 97 / 317

Book 1 - Adhyaya 98

20 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ20 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ९७

श्लोक 1

इति श्रागारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे याज्ञवल्क्योक्तद्रव्यशुद्धिनिरूपणं नाम सप्तनवतितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ९८ याज्ञवल्क्य उवाच ।अथ दानिविधिं वक्ष्ये तन्मे शृणुत सुव्रताः ।अन्येभ्यो ब्राह्मणाः श्रेष्ठास्तेभ्यश्चैव क्रियापराः

iti śrāgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe yājñavalkyoktadravyaśuddhinirūpaṇaṃ nāma saptanavatitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 98 yājñavalkya uvāca / atha dānividhiṃ vakṣye tanme śṛṇuta suvratāḥ / anyebhyo brāhmaṇāḥ śreṣṭhāstebhyaścaiva kriyāparāḥ

हिन्दी अर्थ

रख दे। उसके बाद घृत-सम्मिश्रित अन्नको अग्निमें प्रदान करनेके लिये आचार्यसे श्राद्धकर्ता अग्नौकरणकी आज्ञा प्राप्त करे । जब आचार्य ' ऐसा ही करो' यह

English

Seeing the main highway at Gayi and visiting the shrines of Rudra, Kileivara and Kedira a man becomes free from the debts to the manes.

अध्याय ९७

श्लोक 2

ब्रह्मवेत्ता च तेभ्यो ऽपि पात्रं विद्यात्तपो ऽन्विताः (तम्) ।गोभूधान्यहिरण्यादि पात्रे दातव्यमर्चितम्

brahmavettā ca tebhyo 'pi pātraṃ vidyāttapo 'nvitāḥ (tam) / gobhūdhānyahiraṇyādi pātre dātavyamarcitam

हिन्दी अर्थ

१-पञ्चाग्रि-सभ्य, आवसथ्य, आहवनीय, गार्हपत्य और दक्षिणाग्नि-ये पाँच अग्नियाँ हैं । २-पौनर्भव -पुनर्भूसे उत्पन्न। पुनर्भू उस स्त्रीको कहते हैं, जो विवाहके पहले किसी दूसरे पुरुषसे विवाहित हो चुकी है

English

By visiting the shrine of Brahma one becomes free from all sins. By seeing the Prapitdmaha (the primordial deity) one attains region free of sickness.

अध्याय ९७

श्लोक 3

विद्यातपोभ्यां हीनेन न तु ग्राह्यः प्रतिग्रहः ।गृह्णन्प्रदातारमधो नयत्यात्मानमेव च

vidyātapobhyāṃ hīnena na tu grāhyaḥ pratigrahaḥ / gṛhṇanpradātāramadho nayatyātmānameva ca

हिन्दी अर्थ

अथवा किसी दूसरे पुरुषके संसर्गसे दूषित हो चुकी है।

English

After kneeling devoutly before the lord Gad&dhara, Madhava and Puru$ottama, the man b not born again.

अध्याय ९७

श्लोक 4

दातव्यं प्रत्यहं पात्रे निमित्तेषु विशेषतः ।याचितेनापि दातव्यं श्रद्धापूतं तु शक्तितः

dātavyaṃ pratyahaṃ pātre nimitteṣu viśeṣataḥ / yācitenāpi dātavyaṃ śraddhāpūtaṃ tu śaktitaḥ

हिन्दी अर्थ

३-अवकीर्णी--ब्रह्मचर्याश्रममें रहते हुए जिसका वीर्य स्खलित हो गया है।

English

O Brahmin Sage (Vy&sa)! By vbiting silently the shrines of Maunaditya and Kanakarka the noble, a man be¬ comes free from debts to the manes. By worshipping Brahma one attains Brahma's world.

अध्याय ९७

श्लोक 5

हेमशृङ्गी शफैः रौप्यैः शुशीला वस्त्रसंयुता ।सकांस्यापात्रा दातव्य क्षीरिणी गौः सदक्षिणा

hemaśṛṅgī śaphaiḥ raupyaiḥ śuśīlā vastrasaṃyutā / sakāṃsyāpātrā dātavya kṣīriṇī gauḥ sadakṣiṇā

हिन्दी अर्थ

४-आदिसे कुण्ड, गोलक, कुनखी एवं काले दाँतवाले ब्राह्मण समझे जाने चाहिए। पति जीवित रहते दूसरे पुरुषसे उत्पन्न कुण्ड एवं पतिके निधनके बाद दूसरे पुरुषसे उत्पन्न गोलक होता है। हुए दूसर पु

English

Getting up early in the morning if one performs Sandhyi and visits the shrine of Gayatri, one gets the fruit of vbiting the shrines of all gods.

अध्याय ९७

श्लोक 6

दशसौवर्णिकं शृङ्गं शफं सप्तपलैः कृतम् ।पञ्चाशत्पलिकं पात्रं कांस्यं वत्सस्य कीर्त्यते

daśasauvarṇikaṃ śṛṅgaṃ śaphaṃ saptapalaiḥ kṛtam / pañcāśatpalikaṃ pātraṃ kāṃsyaṃ vatsasya kīrtyate

हिन्दी अर्थ

कह दें तो उन्हें पितृयज्ञके समान ही उस अग्गनिमें युक्त घृताक्त हव्यका हवन करके आहुति करनेसे शेष बचे हुए अन्नको समाहित मनसे पितरोंके भोजन- पात्रोंमें रख दे। पितरोंके भोजन-पात्रोंके रूपमें

English

By vbiting the shrine of Savitri in the midday, one gets the fruit of all sacrifices.

अध्याय ९७

श्लोक 7

स्वर्णपिप्पलपात्रेण वत्सो वा वत्सिकापि वा ।अस्या अपि च दातव्यमपत्यं रोगवर्जितम्

svarṇapippalapātreṇa vatso vā vatsikāpi vā / asyā api ca dātavyamapatyaṃ rogavarjitam

हिन्दी अर्थ

यथाशक्ति चाँदीके पात्रोंका प्रयोग करना चाहिए। “पृथिवी ते पात्रं०' मन्त्रसे पात्रको अभिमन्त्रित करे । 'इदं विष्णुः ' मन्त्रका पाठ करे और ब्राह्मणके अंगुष्ठको पितरोंके लिये परिवेशित अन्नमें प्रवेशित करे । व्याहृतियोंके

English

By visiting the shrine of Sarasvati in the evening one gets the fruits of charitable gifts. By visiting the shrine of livara on the top of die mountain, one becomes free from debts to the manes.

अध्याय ९७

श्लोक 8

दाता स्वर्गमवाप्नोति वत्सरान्रोमसंमितान् ।कषिला चेतारयेत् भूयश्चासप्तमं कुलम्

dātā svargamavāpnoti vatsarānromasaṃmitān / kaṣilā cetārayet bhūyaścāsaptamaṃ kulam

हिन्दी अर्थ

सहित ' गायत्री ' एवं 'मधुवाता०' मन्त्रका जप करके सुखपूर्वक भोजन करें, इस प्रकार ब्राह्मणोंसे निवेदन करे और ब्राह्मण मौन होकर भोजन करें। श्राद्धकर्ता क्रोधादिसे रहित होकर बड़े ही श्रद्धा-भावसे उन ब्राह्मणोंको

English

By visiting lord Dharma in Dharmara>>ya the material debts are wiped off. Who b not freed from botdag'*. by visiting the shrine of lord Grdhrelvara?

अध्याय ९७

श्लोक 9

यावद्वत्सस्य द्वौ पादौ मुखं योन्यां प्रदृश्यते ।तावद्गौः पृथिवी ज्ञेया यावद्गर्भं न मुञ्चति

yāvadvatsasya dvau pādau mukhaṃ yonyāṃ pradṛśyate / tāvadgauḥ pṛthivī jñeyā yāvadgarbhaṃ na muñcati

हिन्दी अर्थ

बिना शीघ्रता किये उनका अभीष्ट अन्न तथा हविष्यान्न उन्हें प्रदान करे और ब्राह्मणोंको तृप्तितक ' पुरुषसूक्त ' तथा 'पवमानसूक्त' आदिका जप करता रहे। उसके बाद पुनः पहलेके समान 'मधुवाता०' मन्त्रका पाठ

English

By visiting the shrine of Cow in Dhenuvana one enables one's ancestors to attain Brahmaloka. By visiting lord Prabh&sda in the shrine Prabhasa one attains the highest goal.

अध्याय ९७

श्लोक 10

यथा कथञ्चिद्दत्त्वा गान्धेनुं वाधेनुमेव वा ।अरोगामपरिक्लिष्टां दाता स्वर्गे महीयते

yathā kathañciddattvā gāndhenuṃ vādhenumeva vā / arogāmaparikliṣṭāṃ dātā svarge mahīyate

हिन्दी अर्थ

करे और शेषान्नको लेकर उन संतृप्त ब्राह्मणोंके द्वारा “हम तृप्त हो गये', इस प्रकार कहनेपर उन ब्राह्मणोंकी अनुज्ञासे श्राद्धकर्ता दक्षिणाभिमुख होकर तिलसहित उस शेषान्नको ब्राह्मणोंके उच्छिष्ट पात्रोंके समीपमें ही

English

By visiting the shrines of Koltivara and Aivamedba the material debts are wiped off. By visiting the shrine of Svargadvareivara one is freed from the bondage of worldly existence.

अध्याय ९७

श्लोक 11

श्रान्तसंवाहनं रोगिपरिचर्या सुरार्चनम् ।पादशौचं द्विजोच्छिष्टमार्जनं गाप्रदानवत्

śrāntasaṃvāhanaṃ rogiparicaryā surārcanam / pādaśaucaṃ dvijocchiṣṭamārjanaṃ gāpradānavat

हिन्दी अर्थ

भूमिपर जलके साथ रख दे और प्रत्येक ब्राह्मणको मुख-प्रक्षालनके लिये अलग-अलग जल प्रदान करे। उच्छिष्टके समीपमें पितर आदिके लिये पिण्डदान करके उसी प्रकार मातामहादिके लिये भी पिण्डदान

English

By visiting tlie lord with the mace in the shrine of Rameivara one attains to heaven. By visiting the shrine of Brahmeivara one is freed from the sin of murdering a Brskhmin.

अध्याय ९७

श्लोक 12

द्विजाय यदभीष्टं तु दत्त्वा स्वर्गमवाप्नुयात् ।भूदीपांश्चान्नवस्त्राणि सर्पिर्दत्त्वा व्रजेच्छियम्

dvijāya yadabhīṣṭaṃ tu dattvā svargamavāpnuyāt / bhūdīpāṃścānnavastrāṇi sarpirdattvā vrajecchiyam

हिन्दी अर्थ

करे। उसके बाद ब्राह्मणोंको आचमन कराये। तदनन्तर ब्राह्मणोंके ' स्वस्ति’ ऐसा कहनेपर श्राद्धकर्ता ' अक्षय्यमस्तु' कहकर ब्राह्मणोंके हाथमें जल प्रदानकर

English

By visiting the shrine of Mahacani in the moun« tain MudaprH one attains all desires. By visiting the shrines of PhalgvUa, PhalgucaI, Gauri, Mahgala Gomaka and lord Gopati one becomes free from debts to the manes.

अध्याय ९७

श्लोक 13

गृहधान्यच्छत्रमाल्यवृक्षया नघृतं जलम् ।शय्यानुलेपनं दत्त्वा स्वर्गलोके महीयते

gṛhadhānyacchatramālyavṛkṣayā naghṛtaṃ jalam / śayyānulepanaṃ dattvā svargaloke mahīyate

हिन्दी अर्थ

ऐसा कहे। 'बाच्यताम्' के द्वारा ब्राह्मण श्राद्धकर्ताको आज्ञा प्रदान करें। उनकी अनुज्ञा प्राप्तकर श्राद्धकर्ता

English

By visiting the shrine of Mahacani in the moun« tain MudaprH one attains all desires. By visiting the shrines of PhalgvUa, PhalgucaI, Gauri, Mahgala Gomaka and lord Gopati one becomes free from debts to the manes.

अध्याय ९७

श्लोक 14

ब्रह्मदाता ब्रह्मलोकं प्राप्नोति सुरदुर्लभम् ।वेदार्थयज्ञशास्त्राणि धर्मशास्त्राणि चैव हि

brahmadātā brahmalokaṃ prāpnoti suradurlabham / vedārthayajñaśāstrāṇi dharmaśāstrāṇi caiva hi

हिन्दी अर्थ

श्राद्धके अवसर तथा अधिकारी; श्राद्धकी संक्षिप्त विधि, महिमा और फल

English

By visiting the shrine of Mahacani in the moun« tain MudaprH one attains all desires. By visiting the shrines of PhalgvUa, PhalgucaI, Gauri, Mahgala Gomaka and lord Gopati one becomes free from debts to the manes.

अध्याय ९७

श्लोक 15

मूल्येनापि लिखित्वापि ब्रह्मलोकमवाप्नुयात् ।एतन्मूलं जगद्यस्मादसृजत्पूर्वमीश्वरः

mūlyenāpi likhitvāpi brahmalokamavāpnuyāt / etanmūlaṃ jagadyasmādasṛjatpūrvamīśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

श्राद्धकर्ता पृथ्वीपर जलसिञ्चन करे ।

English

By visiting the shrine of Mahacani in the moun« tain MudaprH one attains all desires. By visiting the shrines of PhalgvUa, PhalgucaI, Gauri, Mahgala Gomaka and lord Gopati one becomes free from debts to the manes.

अध्याय ९७

श्लोक 16

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कार्यो वेदार्थसंग्रहः ।इतिहासपुराणं वा लिखित्वा यः प्रयच्छति

tasmātsarvaprayatnena kāryo vedārthasaṃgrahaḥ / itihāsapurāṇaṃ vā likhitvā yaḥ prayacchati

हिन्दी अर्थ

' विश्वेदेवाः प्रीयन्ताम्’ यह कहकर श्राद्धकर्ता विश्वेदेवोंको जल अर्पितकर उन्हें विसर्जित करे। तदनन्तर पितरोंसे इस प्रकारकी प्रार्थना करे

English

By visiting the shrine of Mahacani in the moun« tain MudaprH one attains all desires. By visiting the shrines of PhalgvUa, PhalgucaI, Gauri, Mahgala Gomaka and lord Gopati one becomes free from debts to the manes.

अध्याय ९७

श्लोक 17

ब्रह्मदानसमं पुण्यं प्राप्नोति द्विगुणोन्नतिम् ।लोकायतं कुतर्कश्च प्राकृतम्लेच्छभाषितम्

brahmadānasamaṃ puṇyaṃ prāpnoti dviguṇonnatim / lokāyataṃ kutarkaśca prākṛtamlecchabhāṣitam

हिन्दी अर्थ

पितृगण! हमारे यहाँ दाताओं, वेदों और संतानोंकी वृद्धि हो, हमारी श्रद्धा कभी न घटे, देनेके लिये

English

By visiting the shrine of Mahacani in the moun« tain MudaprH one attains all desires. By visiting the shrines of PhalgvUa, PhalgucaI, Gauri, Mahgala Gomaka and lord Gopati one becomes free from debts to the manes.

अध्याय ९७

श्लोक 18

न श्रोतव्यं द्विजेनैतदधो नयति तं द्विजम् ।समर्थो यो न गृह्णीयाद्दातृलोकानवाप्नुयात्

na śrotavyaṃ dvijenaitadadho nayati taṃ dvijam / samartho yo na gṛhṇīyāddātṛlokānavāpnuyāt

हिन्दी अर्थ

वाजे०' इस मन्त्रका उच्चारण करते हुए श्राद्धकर्ता प्रसन्नताके साथ यथाक्रम पितरोंका विसर्जन करे। जिस अर्घ्यपात्रमें पहले संस्रब-जल रखा गया था, उस पितृपात्र (अर्घ्यपात्र)-को सीधा कर दे तथा

English

By visiting the shrine of Mahacani in the moun« tain MudaprH one attains all desires. By visiting the shrines of PhalgvUa, PhalgucaI, Gauri, Mahgala Gomaka and lord Gopati one becomes free from debts to the manes.

अध्याय ९७

श्लोक 19

कुशाः शाकं पयो गन्धाः प्रत्याख्येया न वारि च ।अयचिताहृतं ग्राह्यमपि दुष्कृतकर्मणः

kuśāḥ śākaṃ payo gandhāḥ pratyākhyeyā na vāri ca / ayacitāhṛtaṃ grāhyamapi duṣkṛtakarmaṇaḥ

हिन्दी अर्थ

श्राद्धकर्ता उन आमन्त्रित ब्राह्मणोंका प्रदक्षिणाके साथ अनुगमन करते हुए उन्हें विदा करे। इसके पश्चात् श्राद्धसे अवशिष्ट अन्नका भोजन करके उस रात्रिमें सपत्नीक ब्रह्मचर्यव्रतका पालन करे।

English

By visiting the shrine of Mahacani in the moun« tain MudaprH one attains all desires. By visiting the shrines of PhalgvUa, PhalgucaI, Gauri, Mahgala Gomaka and lord Gopati one becomes free from debts to the manes.

अध्याय ९७

श्लोक 20

अन्यत्र कुलटाषण्ढपतितेभ्यो द्विषस्तथा ।देवातिथ्यर्चनकृते पितृतृप्त्यर्थमेव च ।सर्वतः प्रतिगृह्णीयादात्मतृप्सर्थमेव च

anyatra kulaṭāṣaṇḍhapatitebhyo dviṣastathā / devātithyarcanakṛte pitṛtṛptyarthameva ca / sarvataḥ pratigṛhṇīyādātmatṛpsarthameva ca

हिन्दी अर्थ

विवाहादिक माङ्गलिक अवसरोंपर पितरोंका नान्दीमुख श्राद्ध करना चाहिए। उनके लिये दधि, कर्कन्धू (बदरी फल)-मिश्रित यवान्नका पिण्डदान

English

By visiting the shrine of Mahacani in the moun« tain MudaprH one attains all desires. By visiting the shrines of PhalgvUa, PhalgucaI, Gauri, Mahgala Gomaka and lord Gopati one becomes free from debts to the manes.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Garuda Purana — Chapter 97
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.