Garuda Purana· Garuḍa Purāṇa
98
अध्याय 98 / 317

Book 1 - Adhyaya 99

45 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ45 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ९८

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे याज्ञवल्क्योक्तदानधर्मनिरूपणं नामाष्टनवतितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ९९ याज्ञवल्क्य उवाच ।अथ श्राद्धविधिं वक्ष्ये सर्वपापप्रणाशनम् ।अमावस्याष्टकावृद्धिकृष्णपक्षायनद्वयम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe yājñavalkyoktadānadharmanirūpaṇaṃ nāmāṣṭanavatitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 99 yājñavalkya uvāca / atha śrāddhavidhiṃ vakṣye sarvapāpapraṇāśanam / amāvasyāṣṭakāvṛddhikṛṣṇapakṣāyanadvayam

हिन्दी अर्थ

एकोददिष्ट श्राद्ध विश्वेदेवसे रहित एकान्न और एक पवित्रकसे युक्त होता है। इस श्राद्धमें आवाहन और अग्नौकरण नहीं किया जाता। इस श्राद्धका सम्पूर्ण कृत्य अपसव्य अर्थात् दक्षिण कन्धेपर यज्ञोपवीत

English

A gift should never be taken by a person devoid of learning and austerity. By taking it he degrades the giver as well as himself.

अध्याय ९८

श्लोक 2

द्रव्यं ब्राह्मणसम्पत्तिर्विषुवत्सूर्यसंक्रमः ।व्यतीपातो गजच्छाया ग्रहणं चन्द्रसूर्ययोः

dravyaṃ brāhmaṇasampattirviṣuvatsūryasaṃkramaḥ / vyatīpāto gajacchāyā grahaṇaṃ candrasūryayoḥ

हिन्दी अर्थ

धारण करके करना चाहिए। श्राद्धकर्ता इस श्राद्धमें निमन्त्रित ब्राह्मणोंको पवित्र भूमिपर रखे हुए आसनपर “उपतिष्ठताम्' कहकर बैठनेके लिये निवेदन करे। उसी प्रकार ' अभिरम्यताम्' कहकर विसर्जन करे। ब्राह्मणोंको

English

Every day, gifts should be given to deserving persons particularly on festive or special occasions; when request is made, a gift should be given with reverence and according to one's ability.

अध्याय ९८

श्लोक 3

श्राद्धं प्रतिरुचिश्चैव श्राद्धकालाः प्रकीर्तिताः ।अग्नियः सर्वदेवेषु श्रोत्रियो वेदविद्युवा

śrāddhaṃ pratiruciścaiva śrāddhakālāḥ prakīrtitāḥ / agniyaḥ sarvadeveṣu śrotriyo vedavidyuvā

हिन्दी अर्थ

पितृजनोंके लिये 'स्वधा' इस वाक्यका प्रयोग करे। भी ‘अभिरताः स्म' यह वचन कहना चाहिए।

English

A milch cow with its horns cased in gold, hoofs in silver, should be given along with clothes, a bell-metal vessel and sufficient money.

अध्याय ९८

श्लोक 4

वेदार्थविज्ज्येष्ठसामा त्रिमधुस्त्रिसुपर्णिकः ।स्वस्त्रीय ऋत्विगजामातायज्यश्वशुरमातुलाः

vedārthavijjyeṣṭhasāmā trimadhustrisuparṇikaḥ / svastrīya ṛtvigajāmātāyajyaśvaśuramātulāḥ

हिन्दी अर्थ

पुनः उन ब्राह्मणोंके द्वारा 'स्वधा' ऐसा कह देनेके पश्चात्

English

The calf may be a bull or a cow-calf. It should be given with a gold or silver vessel. The calf should be that of the cow itself and free from sickness.

अध्याय ९८

श्लोक 5

त्रिणाचिकेतदौहित्रशिष्यसम्बन्धिबान्धवाः ।कर्मनिष्ठास्तपोनिष्ठाः पञ्चाग्निब्रह्मचारिणः

triṇāciketadauhitraśiṣyasambandhibāndhavāḥ / karmaniṣṭhāstaponiṣṭhāḥ pañcāgnibrahmacāriṇaḥ

हिन्दी अर्थ

सपिण्डीकरण श्राद्धमे श्राद्धकर्ता तिल एवं

English

The giver remains In heaven for as many yean as there are hairs on the body of that cow. If the cow is tawny, it enables his seven generations to cross hell.

अध्याय ९८

श्लोक 6

पितृमातृपराश्चैव ब्राह्मणाः श्राद्धदेवताः ।रोगी हीनातिरिक्ताङ्गः काणः पौनर्भवस्तथा

pitṛmātṛparāścaiva brāhmaṇāḥ śrāddhadevatāḥ / rogī hīnātiriktāṅgaḥ kāṇaḥ paunarbhavastathā

हिन्दी अर्थ

«एक व्यक्ति (पिता)-के उद्देश्यसे किया जानेवाला श्राद्ध एकोद्दिष्ट है।

English

A cow in the act of delivery with two feet and the face of the calf protruding from the vagina is on a par with Earth.

अध्याय ९८

श्लोक 7

अवकीर्ण्याद यो ये च ये चाचारविवर्जिताः ।अवैष्णवाश्च ते सर्वे न श्राद्धार्हाः कदाचन

avakīrṇyāda yo ye ca ye cācāravivarjitāḥ / avaiṣṇavāśca te sarve na śrāddhārhāḥ kadācana

हिन्दी अर्थ

गन्धमिश्रित जलसे चार पांत्रोंको परिपूर्ण करे । उन

English

A person who gives a cow free from sickness whether yielding milk or not, with or wivhout the articles, should be honoured in heaven.

अध्याय ९८

श्लोक 8

निमन्त्रयेच्च पूर्वेद्युर्द्विजैर्भाव्यं च संयतैः ।आजान्तांश्चैव पूर्वाह्नेह्यासनेषूपवेशयेत्

nimantrayecca pūrvedyurdvijairbhāvyaṃ ca saṃyataiḥ / ājāntāṃścaiva pūrvāhnehyāsaneṣūpaveśayet

हिन्दी अर्थ

मृत्युके पश्चात् स्वर्ग तो प्राप्त होता ही है,

English

The massaging of the feet of a weary wayfarer, nursing a sick person, worship of god, washing the feet of brahmins, and scrubbing the place where brahmins have taken food—ail these are on a par with the gift of a cow.

अध्याय ९८

श्लोक 9

युग्मान्देवे तथा पित्र्ये स्वप्रदेशेषु शक्तितः ।द्वौ दैव प्रागुदक् पित्र्ये त्रीण्येकं चोभयोः पृथक्

yugmāndeve tathā pitrye svapradeśeṣu śaktitaḥ / dvau daiva prāgudak pitrye trīṇyekaṃ cobhayoḥ pṛthak

हिन्दी अर्थ

पितृपात्रोंमेंसे एक पात्रको अर्घ्य प्रदान करनेके जीवनकालमें भी उन (श्राद्धकर्ता)-को उत्साह,

English

By giving a brahmin what he desires one attains heaven. By giving grounds, lamps, food, raiments and butter one attains prosperity.

अध्याय ९८

श्लोक 10

मातामहानामप्येवं तन्त्रं वा वैश्वदेविकम् ।हस्तप्रक्षालनं दत्त्वा विष्टरार्थे कुशानपि

mātāmahānāmapyevaṃ tantraṃ vā vaiśvadevikam / hastaprakṣālanaṃ dattvā viṣṭarārthe kuśānapi

हिन्दी अर्थ

लिये प्रेतपात्रके रूपमें कल्पित करे। तदनन्तर श्राद्धकर्ता प्रेतपात्रमें रखे हुए अर्घ्य-जलके कुछ भागको पिता आदिके तीन पात्रोंमें मिलाकर पूर्ववत् अर्घ्यादि क्रियाका सम्पादन करे। “ये

English

By giving hou«e,-*graini, umbrella, necklace, trees, carls, blitter, cool water, bed, and unguents, one is honoured in heaven.

अध्याय ९८

श्लोक 11

आवाह्य तदनुज्ञातो विश्वदेवासैत्यृचा ।यवैरन्नं विकीर्याथ भाजने सपवित्रके

āvāhya tadanujñāto viśvadevāsaityṛcā / yavairannaṃ vikīryātha bhājane sapavitrake

हिन्दी अर्थ

समाना०' इन दो मन्त्रोंके द्वारा प्रेतपिण्डको तीन भागोंमें विभक्तकर पितरोंके पिण्डोंमें मिला दे। इसके अनन्तर विहित एकोद्दिष्ट श्राद्ध स्त्री (माता)- का भी करना चाहिए । जिसका सपिण्डीकरण एक

English

The giver of the Vedas (in Manuscript) attains the region of Brahmi not accessible even to the gods. Those who transcribe the Vedas with meanings, yajfta jastrasi Dharma Sastras, on payment, also, attain the region of Brahma.

अध्याय ९८

श्लोक 12

शन्नोदेव्या पयः क्षिप्त्वा यवो ऽसीति यवांस्तथा ।यादिव्या इति मन्त्रेण हस्तेष्वेव विनिः क्षिपेत्

śannodevyā payaḥ kṣiptvā yavo 'sīti yavāṃstathā / yādivyā iti mantreṇa hasteṣveva viniḥ kṣipet

हिन्दी अर्थ

वर्षसे पूर्व होता है, उसके उद्देश्यसे भी एक

English

Since God has created the universe with Vedas as the basis, collection of Vedic texts with bhasyas (commen- tories) should be done with effort.

अध्याय ९८

श्लोक 13

गन्धोदके तथा दीपमाल्यदामप्रदीपकम् ।अपसव्यं ततः कृत्वा पितॄणामप्रदक्षिणम्

gandhodake tathā dīpamālyadāmapradīpakam / apasavyaṃ tataḥ kṛtvā pitṝṇāmapradakṣiṇam

हिन्दी अर्थ

यथाशक्ति ब्राह्मणको देना चाहिए । पितरोंको समर्पित पिण्डोंको गौ, अज, ब्राह्मण, अग्नि अथवा जलको अर्पित कर दे।

English

He who transcribes Itih&sas' (Epics) or Puranas or makes a gift of them,

अध्याय ९८

श्लोक 14

द्विगुणांस्तु कुशान्दत्त्वा उशन्तस्त्वेत्यृचा पितॄन् ।आवाह्य तदनु ज्ञातो जपेदायन्तुनस्ततः

dviguṇāṃstu kuśāndattvā uśantastvetyṛcā pitṝn / āvāhya tadanu jñāto japedāyantunastataḥ

हिन्दी अर्थ

हविष्यान्न (तिल, व्रीहि, यव आदि)-से श्राद्ध करनेपर पितृगणोंको एक मास तथा पायससे श्राद्ध करनेपर उन्हें एक वर्षपर्यन्त संतुष्टि प्राप्त होती है ।

English

Attains merit equal to that of gifting Vedic text or even twice the fruit.

अध्याय ९८

श्लोक 15

यवार्थस्तु तिलैः कार्यः कुर्यादर्घ्यादि पूर्ववत् ।दत्त्वार्घ्यं संस्त्रवांस्तेषां पात्रे कृत्वा विधानतः

yavārthastu tilaiḥ kāryaḥ kuryādarghyādi pūrvavat / dattvārghyaṃ saṃstravāṃsteṣāṃ pātre kṛtvā vidhānataḥ

हिन्दी अर्थ

मृत व्यक्तियोंके लिये कृष्ण चतुर्दशी तिथिमें श्राद्ध करना चाहिए। ऐसा करनेपर श्राद्धकर्ताको

English

A deserving person who desists from accepting gifts attains the world of the giver of gifts. An offering of Kuia grass, water, vegetables, milk and fragrant unguents shall never be refused.

अध्याय ९८

श्लोक 16

पितृभ्यः स्थानमसीति न्युब्जं पात्रं करोत्यधः ।अग्नौ करिष्य आदाय पृच्छत्यन्नं घृप्लुतम्

pitṛbhyaḥ sthānamasīti nyubjaṃ pātraṃ karotyadhaḥ / agnau kariṣya ādāya pṛcchatyannaṃ ghṛplutam

हिन्दी अर्थ

शौर्य, क्षेत्र तथा शक्तिकी प्राप्ति होती है। जो विधिवत् अपने पितृजनोंके लिये श्राद्ध करता है, वह पुत्र, सर्वजनश्रेष्ठता, सौभाग्य, समृद्धि, प्रमुखता, माङ्गलिक दक्षता, अभीष्ट कामना-पूर्ति,

English

For the propitiation of gods or guests or the manes whatever one gets without soliciiacion should be accepted even from a man of evil deeds except a prostitutci an impotent person, a fallen man or an enemy.

अध्याय ९८

श्लोक 17

कुरुष्वेति तथोक्तोसौ हुत्वाग्नौ पितृयज्ञवत् ।हुतशेषं प्रदद्याच्च भाजनेषु समाहितः

kuruṣveti tathoktosau hutvāgnau pitṛyajñavat / hutaśeṣaṃ pradadyācca bhājaneṣu samāhitaḥ

हिन्दी अर्थ

वाणिज्यमें लाभ, निरोगता, यश, शोकराहित्य,

English

For the propitiation of gods or guests or the manes whatever one gets without soliciiacion should be accepted even from a man of evil deeds except a prostitutci an impotent person, a fallen man or an enemy.

अध्याय ९८

श्लोक 18

यथालाभोपपन्नेषु रौप्येषु च विशेषतः ।दत्त्वान्नं पृथिवीपात्रमिति पात्राभिमन्त्रणम्

yathālābhopapanneṣu raupyeṣu ca viśeṣataḥ / dattvānnaṃ pṛthivīpātramiti pātrābhimantraṇam

हिन्दी अर्थ

अज, आविक (भेंड), अश्व और दीर्घायु प्राप्तकर अन्तकालमें मोक्ष-लाभ प्राप्त करता है । कृत्तिकादिसे भरणीपर्यन्त प्रत्येक नक्षत्रमें श्राद्ध करनेवाले व्यक्तिको भी इन सभी सुखोंकी प्राप्ति होती है । सुन्दर-सुन्दर

English

For the propitiation of gods or guests or the manes whatever one gets without soliciiacion should be accepted even from a man of evil deeds except a prostitutci an impotent person, a fallen man or an enemy.

अध्याय ९८

श्लोक 19

कृत्वे दंविष्णुरित्येवं द्विजाङ्गुष्ठं निवेशयेत् ।सव्याहृतिं च गायत्त्रीं मधुवातेत्यृचस्तथा

kṛtve daṃviṣṇurityevaṃ dvijāṅguṣṭhaṃ niveśayet / savyāhṛtiṃ ca gāyattrīṃ madhuvātetyṛcastathā

हिन्दी अर्थ

श्राद्धकर्ताको सुलभ होते हैं अर्थात् इस प्रकारका श्राद्धकर्ता भोजन, वस्त्र तथा भवन आदिसे परिपूर्ण

English

For the propitiation of gods or guests or the manes whatever one gets without soliciiacion should be accepted even from a man of evil deeds except a prostitutci an impotent person, a fallen man or an enemy.

अध्याय ९८

श्लोक 20

जप्त्वा यथासुखं वाच्यं भुञ्जीरंस्ते ऽपि वाग्यताः ।अन्नमिष्टं हविष्यं च दद्यादक्रोधनोत्वरः

japtvā yathāsukhaṃ vācyaṃ bhuñjīraṃste 'pi vāgyatāḥ / annamiṣṭaṃ haviṣyaṃ ca dadyādakrodhanotvaraḥ

हिन्दी अर्थ

पिता-पितामहादि पितर संतुष्ट होकर श्राद्धकर्ताको

English

For the propitiation of gods or guests or the manes whatever one gets without soliciiacion should be accepted even from a man of evil deeds except a prostitutci an impotent person, a fallen man or an enemy.

अध्याय ९८

श्लोक 21

आतृप्तेस्तु पवित्राणि जप्त्वा पूर्वजपं तथा ।अन्नमादाय तृप्ताः स्थः शेषं चैवानुमन्त्र्य च

ātṛptestu pavitrāṇi japtvā pūrvajapaṃ tathā / annamādāya tṛptāḥ sthaḥ śeṣaṃ caivānumantrya ca

हिन्दी अर्थ

प्रकारके सुख, स्वर्ग और मोक्ष प्रदान करते हैं।

English

For the propitiation of gods or guests or the manes whatever one gets without soliciiacion should be accepted even from a man of evil deeds except a prostitutci an impotent person, a fallen man or an enemy.

अध्याय ९८

श्लोक 22

तदन्नं विकिरेद्भूमौ दद्याच्चापः सकृत्सकृत् ।सर्वमन्नमुपादाय सतिलं दक्षिणामुखः

tadannaṃ vikiredbhūmau dadyāccāpaḥ sakṛtsakṛt / sarvamannamupādāya satilaṃ dakṣiṇāmukhaḥ

हिन्दी अर्थ

याज्ञवल्क्यजीने कहा है ऋषियो ! अब आप सभी विनायककी अप्रसन्नतासे ग्रस्त (आविष्ट) पुरुषके लक्षणोंका श्रवण करें।

English

For the propitiation of gods or guests or the manes whatever one gets without soliciiacion should be accepted even from a man of evil deeds except a prostitutci an impotent person, a fallen man or an enemy.

अध्याय ९८

श्लोक 23

उच्छिष्टसन्निधौ पिण्डान्प्रदद्यात्पितृयज्ञवत् ।मातामहानामप्यवं दद्यादाचमनं ततः

ucchiṣṭasannidhau piṇḍānpradadyātpitṛyajñavat / mātāmahānāmapyavaṃ dadyādācamanaṃ tataḥ

हिन्दी अर्थ

विनायकसे ग्रस्त व्यक्ति स्वप्नावस्थामें बहुत अधिक स्नान करता है। उसे स्वप्रमें मरे हुए प्राणियोंके सिंरोंका दर्शन होता है। वह उद्ठिग्नमन रहता है। उसके सारे प्रयत्न निष्फल रहते हें । निना

English

For the propitiation of gods or guests or the manes whatever one gets without soliciiacion should be accepted even from a man of evil deeds except a prostitutci an impotent person, a fallen man or an enemy.

अध्याय ९८

श्लोक 24

स्वस्ति वाच्यं ततो दद्यादक्षय्योदकमेव च ।दत्त्वा च दक्षिणां शक्त्या स्वधाकारमुदाहरेत्

svasti vācyaṃ tato dadyādakṣayyodakameva ca / dattvā ca dakṣiṇāṃ śaktyā svadhākāramudāharet

हिन्दी अर्थ

कारण उसे पीड़ा होती है । विनायककी अप्रसन्नतासे युक्त होनेपर राजा राज्यसे वञ्चित रहता है, कुमारी

English

For the propitiation of gods or guests or the manes whatever one gets without soliciiacion should be accepted even from a man of evil deeds except a prostitutci an impotent person, a fallen man or an enemy.

अध्याय ९८

श्लोक 25

वाच्यतामिन्यनुज्ञातः पितृभ्यश्च स्वधोच्यताम् ।विप्रैरस्तु स्वधेत्युक्तो भूमौ सिञ्चेत्ततो जलम्

vācyatāminyanujñātaḥ pitṛbhyaśca svadhocyatām / viprairastu svadhetyukto bhūmau siñcettato jalam

हिन्दी अर्थ

लाभसे वञ्चित रहती है। अतएव विनायककी शान्तिके लिये किसी पवित्र दिन एवं शुभ मुहूर्तमें उसे विधिपूर्वक स्नान कराना चाहिए। स्त्रानकी विधि संक्षेपमें इस प्रकार है-भद्रासनपर बिठाकर

English

For the propitiation of gods or guests or the manes whatever one gets without soliciiacion should be accepted even from a man of evil deeds except a prostitutci an impotent person, a fallen man or an enemy.

अध्याय ९८

श्लोक 26

प्रीयन्तामिति चाहैवं विश्वेदेव्यं जलं ददत् ।दातारो नो ऽभिवर्धन्तां वेदाः सन्ततिरेव च

prīyantāmiti cāhaivaṃ viśvedevyaṃ jalaṃ dadat / dātāro no 'bhivardhantāṃ vedāḥ santatireva ca

हिन्दी अर्थ

ब्राह्मणांद्वारा स्वस्तिवाचनपूर्वक स्त्रान कराना चाहिए । पीली सरसों पीसकर उसे घृत-मिश्रित करके उबटन बनाये और उस व्यक्तिके सम्पूर्ण शरीरमें मले। फिर उसके मस्तकपर सर्वौषधिसहित सब

English

For the propitiation of gods or guests or the manes whatever one gets without soliciiacion should be accepted even from a man of evil deeds except a prostitutci an impotent person, a fallen man or an enemy.

अध्याय ९८

श्लोक 27

श्रद्धा च नो मा व्यगमद्वहु देयं च नो ऽस्त्विति ।इत्युत्क्रोत्क्रा प्रिया वाचः प्रणिपत्य विसर्जयेत्

śraddhā ca no mā vyagamadvahu deyaṃ ca no 'stviti / ityutkrotkrā priyā vācaḥ praṇipatya visarjayet

हिन्दी अर्थ

प्रकारके सुगन्धित द्रव्यका लेप करे। सर्वोषधियुक्त

English

For the propitiation of gods or guests or the manes whatever one gets without soliciiacion should be accepted even from a man of evil deeds except a prostitutci an impotent person, a fallen man or an enemy.

अध्याय ९८

श्लोक 28

वाजेवाजे इति प्रीत्या पितृपूर्वं विसर्जनम् ।यस्मिंस्ते संस्त्रवाः पूर्वमर्घ्यपात्रे निपातिताः

vājevāje iti prītyā pitṛpūrvaṃ visarjanam / yasmiṃste saṃstravāḥ pūrvamarghyapātre nipātitāḥ

हिन्दी अर्थ

चार कलशोंके जलसे स्नान कराना चाहिए । सरोवर

English

For the propitiation of gods or guests or the manes whatever one gets without soliciiacion should be accepted even from a man of evil deeds except a prostitutci an impotent person, a fallen man or an enemy.

अध्याय ९८

श्लोक 29

पितृपात्रं तदुत्तानं कृत्वा विप्रान्विसर्जयेत् ।प्रदक्षिणमनुव्रज्य भुञ्जीत पितृसेवितम्

pitṛpātraṃ taduttānaṃ kṛtvā viprānvisarjayet / pradakṣiṇamanuvrajya bhuñjīta pitṛsevitam

हिन्दी अर्थ

१-ये चार पात्र पितरोंक लिये अलग-अलग विहित हैं। इनके अतिरिक्त विश्वेदेवके दो पात्र तो होते ही हैं। २-इस एकोददिष्टका तात्पर्यं यह है कि पार्वण श्राद्धमे माताका श्राद्ध अलगसे करना चाहिए ( या० मिताक्षरा,

English

For the propitiation of gods or guests or the manes whatever one gets without soliciiacion should be accepted even from a man of evil deeds except a prostitutci an impotent person, a fallen man or an enemy.

अध्याय ९८

श्लोक 30

ब्रह्मचारी भवेत्तां तु रजनीं भार्यया मह ।एवं प्रदक्षिणं कृत्वा वृद्धौ नान्दीमुखानपि

brahmacārī bhavettāṃ tu rajanīṃ bhāryayā maha / evaṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā vṛddhau nāndīmukhānapi

हिन्दी अर्थ

श्रा० प्रर अ० श्लोक २५४)

English

For the propitiation of gods or guests or the manes whatever one gets without soliciiacion should be accepted even from a man of evil deeds except a prostitutci an impotent person, a fallen man or an enemy.

अध्याय ९८

श्लोक 31

यजेत्तदधिकर्कन्धूमिश्राः पिण्डा यैवः श्रिताः ।एकोद्दिष्टं दैवहीनं एकान्नैकपवित्रकम्

yajettadadhikarkandhūmiśrāḥ piṇḍā yaivaḥ śritāḥ / ekoddiṣṭaṃ daivahīnaṃ ekānnaikapavitrakam

हिन्दी अर्थ

आदि पाँच स्थानोंकी मिट्टी, गोरोचन, गन्ध और गुग्गुल-ये वस्तुएँ भी उन कलशोंके जलमें छोड़े । प्रथम कलशको लेकर आचार्य निम्नलिखित

English

For the propitiation of gods or guests or the manes whatever one gets without soliciiacion should be accepted even from a man of evil deeds except a prostitutci an impotent person, a fallen man or an enemy.

अध्याय ९८

श्लोक 32

आवाहनाग्नौकरणरहितं त्वपसव्यवत् ।उपतिष्ठतामित्यक्षय्यस्थाने विप्रान्विसर्जयेत्

āvāhanāgnaukaraṇarahitaṃ tvapasavyavat / upatiṣṭhatāmityakṣayyasthāne viprānvisarjayet

हिन्दी अर्थ

जो सहस्रो नेत्र (अनेक प्रकारको शक्तियों )- से युक्त हैं, जिनकी सैकड़ों धाराएँ (प्रवाह) हैं और जिसे महर्षियोंने पवित्र करनेवाला बताया है, उस पवित्र जलसे मैं (विनायकग्रस्त) तुम्हारा

English

For the propitiation of gods or guests or the manes whatever one gets without soliciiacion should be accepted even from a man of evil deeds except a prostitutci an impotent person, a fallen man or an enemy.

अध्याय ९८

श्लोक 33

अभिरण्यतां प्रबूयाद् ब्रुयुस्तेभिरताः स्म ह ।गन्धो दकतिलैर्मिश्रं कुर्यात्पात्रचतुष्टयम्

abhiraṇyatāṃ prabūyād bruyustebhiratāḥ sma ha / gandho dakatilairmiśraṃ kuryātpātracatuṣṭayam

हिन्दी अर्थ

(उपद्रवकी शान्तिके लिये) अभिषेक करता हूँ। यह पावन जल तुम्हें पवित्र करे। द्वितीय कलशके जलसे निम्नलिखित मन्त्र पढ़ते हुए अभिषेक करे

English

For the propitiation of gods or guests or the manes whatever one gets without soliciiacion should be accepted even from a man of evil deeds except a prostitutci an impotent person, a fallen man or an enemy.

अध्याय ९८

श्लोक 34

अर्घ्यार्थं पितृपात्रेषु प्रेतपात्रं प्रसेचयेत् ।येसमाना इति द्वाभ्यां शेषं पूर्ववदाचरेत्

arghyārthaṃ pitṛpātreṣu pretapātraṃ prasecayet / yesamānā iti dvābhyāṃ śeṣaṃ pūrvavadācaret

हिन्दी अर्थ

भगं ते वरुणो राजा भगं सूर्यो बृहस्पतिः ॥

English

For the propitiation of gods or guests or the manes whatever one gets without soliciiacion should be accepted even from a man of evil deeds except a prostitutci an impotent person, a fallen man or an enemy.

अध्याय ९८

श्लोक 35

एतत्सपिण्डीकरणमेकोद्दिष्टं स्त्रिया अपि ।अर्वाक् सपिण्डीकरणं यस्य संवत्सराद्भवेत्

etatsapiṇḍīkaraṇamekoddiṣṭaṃ striyā api / arvāk sapiṇḍīkaraṇaṃ yasya saṃvatsarādbhavet

हिन्दी अर्थ

राजा वरुण तथा भगवान् सूर्य एवं देवगुरु बृहस्पति आपके सौभाग्यकी अभिवृद्धि करें; इसी प्रकार देवराज इन्द्र, वायुदेव तथा सप्तर्षिगण भी आपके सौभाग्यकी अभिवृद्धि करते रहें ।

English

For the propitiation of gods or guests or the manes whatever one gets without soliciiacion should be accepted even from a man of evil deeds except a prostitutci an impotent person, a fallen man or an enemy.

अध्याय ९८

श्लोक 36

तस्याप्यन्नं सोदकुम्भं दद्यात्संवत्सरं द्विजः ।पिण्डांश्च गोज विप्रेभ्यो दद्याद्ग्नौ जले ऽपि वा

tasyāpyannaṃ sodakumbhaṃ dadyātsaṃvatsaraṃ dvijaḥ / piṇḍāṃśca goja viprebhyo dadyādgnau jale 'pi vā

हिन्दी अर्थ

तृतीय कलशके जलसे निम्नलिखित मन्त्र पढ़ते हुए अभिषेक करे- यत्ते केशेषु दौर्भाग्यं सीमन्ते यच्च मूर्द्धनि॥ ललाटे कर्णयोरक्ष्णोरापस्तदघ्नन्तु ते सदा।

English

For the propitiation of gods or guests or the manes whatever one gets without soliciiacion should be accepted even from a man of evil deeds except a prostitutci an impotent person, a fallen man or an enemy.

अध्याय ९८

श्लोक 37

हविष्यान्नेन वै मासं पायसेन तु वत्सरम् ।मात्स्यहारिणकौरभ्रशाकुनच्छागपार्षतैः

haviṣyānnena vai māsaṃ pāyasena tu vatsaram / mātsyahāriṇakaurabhraśākunacchāgapārṣataiḥ

हिन्दी अर्थ

तुम्हारे केशोंमें, सीमन्तमें, मस्तकपर, ललाटमें, कानोंमें और नेत्रॉंमें भी जो दुर्भाग्य है, उसे जलदेवता सदाके लिये शान्त करें। तदनन्तर पहले कहे गये तीनों मन्त्रोसे चतुर्थ

English

For the propitiation of gods or guests or the manes whatever one gets without soliciiacion should be accepted even from a man of evil deeds except a prostitutci an impotent person, a fallen man or an enemy.

अध्याय ९८

श्लोक 38

ऐणरौरववा राहशाशमांसैर्यथाक्रमम् ।मासवृद्ध्यापि तुष्यन्ति दत्तैरिह पितामहाः

aiṇarauravavā rāhaśāśamāṃsairyathākramam / māsavṛddhyāpi tuṣyanti dattairiha pitāmahāḥ

हिन्दी अर्थ

कलशके जलसे स्नान कराये। इसके बाद बाँयें हाथमें

English

For the propitiation of gods or guests or the manes whatever one gets without soliciiacion should be accepted even from a man of evil deeds except a prostitutci an impotent person, a fallen man or an enemy.

अध्याय ९८

श्लोक 39

दद्याद्वर्षात्रयोदश्यां मघासु च न संशयः ।प्रतिपत्प्रभृतिष्वेवं कन्या दीञ्छ्राद्धदो लभेत्

dadyādvarṣātrayodaśyāṃ maghāsu ca na saṃśayaḥ / pratipatprabhṛtiṣvevaṃ kanyā dīñchrāddhado labhet

हिन्दी अर्थ

कुशा लेकर स्रान किये हुए प्राणीके सिरको कुशसे

English

For the propitiation of gods or guests or the manes whatever one gets without soliciiacion should be accepted even from a man of evil deeds except a prostitutci an impotent person, a fallen man or an enemy.

अध्याय ९८

श्लोक 40

शस्त्रेण निहतानां तु चतुर्दश्यां प्रदीयते ।स्वर्गं ह्यपत्यमोजश्च शौर्यं क्षेत्रं बलं तथा

śastreṇa nihatānāṃ tu caturdaśyāṃ pradīyate / svargaṃ hyapatyamojaśca śauryaṃ kṣetraṃ balaṃ tathā

हिन्दी अर्थ

स्पर्श करते हुए ब्राह्मणको संयमित होकर गूलरकी लकड़ीसे निर्मित स्रुवाके द्वारा सार्षपतैल (सरसोंका तेल)-से अग्निमें आहुति प्रदान करनी चाहिए। आहुति देनेके लिये ये मन्त्र विहित हैं- "मिताय

English

For the propitiation of gods or guests or the manes whatever one gets without soliciiacion should be accepted even from a man of evil deeds except a prostitutci an impotent person, a fallen man or an enemy.

अध्याय ९८

श्लोक 41

पुत्रश्रैष्ट्यं स सौभाग्यं समृद्धिं मुख्यतां शुभम् ।प्रवृत्तचक्रतां चैव वाणिज्यप्रभृतींस्तथा

putraśraiṣṭyaṃ sa saubhāgyaṃ samṛddhiṃ mukhyatāṃ śubham / pravṛttacakratāṃ caiva vāṇijyaprabhṛtīṃstathā

हिन्दी अर्थ

स्वाहा' ('स्वाहा' के पूर्व प्रयुक्त सभी नाम विनायकके हैं। या० मि० ग० प्र अ० श्लोक २८५) । इसके अनन्तर लौकिक अग्निमें स्थालीपाक- विधिसे चरु पकाकर उससे सभी निर्दिष्ट विनायक

English

For the propitiation of gods or guests or the manes whatever one gets without soliciiacion should be accepted even from a man of evil deeds except a prostitutci an impotent person, a fallen man or an enemy.

अध्याय ९८

श्लोक 42

अरोगित्वं यशो वीतशोकतां परमां गतिम् ।धनं विद्यां च वाक्सिद्धिं कुप्यं गोजाविकं तथा

arogitvaṃ yaśo vītaśokatāṃ paramāṃ gatim / dhanaṃ vidyāṃ ca vāksiddhiṃ kupyaṃ gojāvikaṃ tathā

हिन्दी अर्थ

नामवाले 'स्वाहा' युक्त छ: मन्त्रोसे उसी लौकिक अग्निमें ही हवनकर अवशिष्ट हविशेषके द्वारा इन्द्र, अग्नि, यम आदिको बलि देनी चाहिए। तत्पश्चात् किसी चतुष्पथ (चौराहे)-पर कुशोंका आसन बिछाकर उसमें पुष्प,

English

For the propitiation of gods or guests or the manes whatever one gets without soliciiacion should be accepted even from a man of evil deeds except a prostitutci an impotent person, a fallen man or an enemy.

अध्याय ९८

श्लोक 43

अश्वानायुश्च विधिवद्यः श्राद्धं संप्रयच्छति ।कृत्तिकादिभरण्यन्तं स कामान्प्राप्नुयादिमान्

aśvānāyuśca vidhivadyaḥ śrāddhaṃ saṃprayacchati / kṛttikādibharaṇyantaṃ sa kāmānprāpnuyādimān

हिन्दी अर्थ

गन्ध, उण्डेरककी माला, कच्चे-पक्के चावल, घृतमिश्रित

English

For the propitiation of gods or guests or the manes whatever one gets without soliciiacion should be accepted even from a man of evil deeds except a prostitutci an impotent person, a fallen man or an enemy.

अध्याय ९८

श्लोक 44

वस्त्राद्याः प्रीणयन्त्येव नरं श्राद्धकृतं द्विजाः ।आयुः प्रजा धनं विद्यां स्वर्गमोक्षसुखानि च

vastrādyāḥ prīṇayantyeva naraṃ śrāddhakṛtaṃ dvijāḥ / āyuḥ prajā dhanaṃ vidyāṃ svargamokṣasukhāni ca

हिन्दी अर्थ

लड्डू तथा इक्षु-इन सभी सामग्रियोंको एकत्र करके रख दे। तदनन्तर विनायकजननी भगवती अम्बिकाका उपस्थान करे और हाथ जोड़कर अर्घ्य प्रदान करे। पुत्रजन्मकी कामना करनेवाली स्त्रीको दूर्वा और

English

For the propitiation of gods or guests or the manes whatever one gets without soliciiacion should be accepted even from a man of evil deeds except a prostitutci an impotent person, a fallen man or an enemy.

अध्याय ९८

श्लोक 45

प्रयच्छति यथा राज्यं प्रीत्या नित्यं पितामहः

prayacchati yathā rājyaṃ prītyā nityaṃ pitāmahaḥ

हिन्दी अर्थ

सरसेंके पुष्पोंसे भगवती दुर्गाकी अर्चना करके स्वस्ति- वाचनके साथ इस प्रकार उनकी प्रार्थना करनी चाहिए

English

For the propitiation of gods or guests or the manes whatever one gets without soliciiacion should be accepted even from a man of evil deeds except a prostitutci an impotent person, a fallen man or an enemy.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Garuda Purana — Chapter 98
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.