Garuda Purana· Garuḍa Purāṇa
99
अध्याय 99 / 317

Book 1 - Adhyaya 100

17 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ17 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ९९

श्लोक 1

इति श्रागारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे याज्ञवल्क्योक्तश्राद्धविधिनिरूपणं नाम नवनवतितमो ऽध्यायः श्रागरुडमहापुराणम्- १०० याज्ञवल्क्य उवाच ।विनायकोपसृष्टस्य लक्षणानि निबोधत ।स्वप्ने ऽवगाहते ऽत्यर्थं जलं मुण्डांश्च पश्यति

iti śrāgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe yājñavalkyoktaśrāddhavidhinirūpaṇaṃ nāma navanavatitamo 'dhyāyaḥ śrāgaruḍamahāpurāṇam- 100 yājñavalkya uvāca / vināyakopasṛṣṭasya lakṣaṇāni nibodhata / svapne 'vagāhate 'tyarthaṃ jalaṃ muṇḍāṃśca paśyati

हिन्दी अर्थ

पुत्रान्देहि श्रियं देहि सर्वान्कामांश्च देहि मे॥

English

The term U etpedtUy applied to the Mshftbhirsia.

अध्याय ९९

श्लोक 2

विमना विफलारम्भः संसदित्यनिमित्ततः ।राजा राज्यं कुमारी च पतिं पुत्रं च गुर्विणी

vimanā viphalārambhaḥ saṃsadityanimittataḥ / rājā rājyaṃ kumārī ca patiṃ putraṃ ca gurviṇī

हिन्दी अर्थ

प्रदान करें। है देवि! आप मेरे लिये पुत्र दें, लक्ष्मी दें और मेरी सभी कामनाओंको परिपूर्ण करें। तत्पश्चात् ब्राह्मणोंको भोजन प्रदानकर संतुष्ट करे। अपने गुरुको दो वस्त्र प्रदानकर अन्य ग्रहोंकी

English

PrikfUs generally meant the rcgioaal dialects.

अध्याय ९९

श्लोक 3

नाप्नुयात्स्नापनं तस्य पुण्ये ऽह्निविधिपूर्वकम् ।गौरसर्षपकल्केन साज्येनोत्सारितस्य तु

nāpnuyātsnāpanaṃ tasya puṇye 'hnividhipūrvakam / gaurasarṣapakalkena sājyenotsāritasya tu

हिन्दी अर्थ

पूजा करके सूर्यार्चनमें निरत रहे । इस प्रकार विनायक और ग्रहोंका पूजन करके मनुष्य अपने सभी कार्योमें

English

On the day of Srdha early in the morning they should perform Acamana and sit in their respective seats called Daiva and Pitrya. If it is not possible to provide seals, on the ground itself.

अध्याय ९९

श्लोक 4

सर्वौषधैः सर्वगन्धैर्विलिप्तशिरसस्तथा ।भद्रासनोपविष्टस्य स्वस्ति वाच्यं द्विजाञ्छुभान्

sarvauṣadhaiḥ sarvagandhairviliptaśirasastathā / bhadrāsanopaviṣṭasya svasti vācyaṃ dvijāñchubhān

हिन्दी अर्थ

सफलता प्राप्त करता है। (अध्याय १००)

English

In the Daiva (divine) scats two brahmins slrall be seated facing east. In the Pitrya seats (of the manes) three brahmins shall be seated facing north.

अध्याय ९९

श्लोक 5

मृत्तिकां रोचनां गन्धान् गुग्गुलुं चाप्सु निः क्षिपेत् ।या आहृता एकवर्णैश्चतुर्भिः कलशैर्ह्रदात्

mṛttikāṃ rocanāṃ gandhān gugguluṃ cāpsu niḥ kṣipet / yā āhṛtā ekavarṇaiścaturbhiḥ kalaśairhradāt

हिन्दी अर्थ

याज्ञवल्क्यजीने कहा- है मुनियो! लक्ष्मी एवं सुख-शान्तिके इच्छुक तथा ग्रहोंकी दृष्टिसे दुःखित जनोंको ग्रहशान्तिके लिये तत्सम्बन्धित यज्ञ करना चाहिए। विद्ठानोंके द्वारा सूर्य, सोम, मंगल,

English

The arrangement for maternal grandfathers also is the same but the mantras will be the same as in Naiivadcva Sraddha. Water should be given for waslung liands and Kuia grass for seats.

अध्याय ९९

श्लोक 6

चर्मण्यानुडुहे रक्ते स्थाप्यं भद्रासने तथा ।सहस्राक्षं शतधारमृषिभिः पावनं स्मृतम्

carmaṇyānuḍuhe rakte sthāpyaṃ bhadrāsane tathā / sahasrākṣaṃ śatadhāramṛṣibhiḥ pāvanaṃ smṛtam

हिन्दी अर्थ

बुध, बृहस्पति, शुक्र, शनि, राहु और केतु--ये नौ ग्रह बताये गये हैं। इनकी अर्चाके लिये इनकी मूर्ति क्रमशः इन द्रव्योंसे बनानी चाहिए--ताम्र, स्फटिक,

English

AvahanaInvocation and Anujfta (permission) with the Rk mantras VUvedevas shall be performed.

अध्याय ९९

श्लोक 7

तेन त्वामभिषिञ्चामि पावमान्यः पुनन्तु ते ।भगं तु वरुणो राजा भगं सूर्यो बृहस्पतिः

tena tvāmabhiṣiñcāmi pāvamānyaḥ punantu te / bhagaṃ tu varuṇo rājā bhagaṃ sūryo bṛhaspatiḥ

हिन्दी अर्थ

सीसा तथा कांस्य। अर्थात् सूर्यग्रहके लिये ताम्र धातु, चन्द्रके लिये स्फटिक, मंगलके लिये रक्तचन्दन, बुध एवं बृहस्पतिके लिये स्वर्ण, शुक्रके लिये रजत, शनिके लिये लोहा, राहुके लिये सीसा तथा केतुके

English

Aftet giving Arghya he should duly make pro* mise to the brahmins. With the mantra Pitrbhya! thdnam asi he should bend the vessel.

अध्याय ९९

श्लोक 8

भगमिन्द्रश्च वायुश्च भगं सप्तर्षयो ददुः ।यत्ते केशेषु दौर्भाग्यं सीमन्ते यच्च मूर्धनि

bhagamindraśca vāyuśca bhagaṃ saptarṣayo daduḥ / yatte keśeṣu daurbhāgyaṃ sīmante yacca mūrdhani

हिन्दी अर्थ

लिये कांस्य धातु प्रशस्त है। सूर्यका वर्ण लाल, चन्द्रमाका सफेद, मंगलका लाल, बुध तथा बृहस्पतिका पीला, शुक्रका श्वेत, शनि, राहु और केतुका काला वर्ण होता है। इसी

English

I'hen Svasti (hail thee) should be mentioned. Then the Akayya Udaka (ever fruitful water) shall be offered to the brahmins along with the fee according to capacity. After that he shall proceed for Svadhakara.

अध्याय ९९

श्लोक 9

ललाटे कर्णयोरक्ष्णोरापस्तद्घ्नुन्तु ते सदा ।स्नातस्य सार्षपं तैलं स्नुवेणौदुम्बरेण तु

lalāṭe karṇayorakṣṇorāpastadghnuntu te sadā / snātasya sārṣapaṃ tailaṃ snuveṇaudumbareṇa tu

हिन्दी अर्थ

वर्णके इनके द्रव्य भी होते हैं। एक पाटेपर वस्त्र बिछाकर ग्रहवर्णोके अनुसार निर्दिष्ट द्रव्योंके द्वारा विधिपूर्वक उनकी स्थापना तथा पूजा-होम करे।

English

When the brahmins permit by saying Vdcyatdm (let it be recited) he shall say Piirbkyak Svadhd (svadha unto the manes) when the brahmins repeat it he should sprinkle water on the ground.

अध्याय ९९

श्लोक 10

जुहुयान्मूर्धनि कुशान्सव्येन परिगृह्य च ।मितश्चसमितश्चैव तथा शालकटङ्कटौ

juhuyānmūrdhani kuśānsavyena parigṛhya ca / mitaścasamitaścaiva tathā śālakaṭaṅkaṭau

हिन्दी अर्थ

चन्द्र, ॐ अग्निर्मूर्धादिवः ककुत्० ' मन्त्रके द्वारा मंगल, “३ उदबुध्यस्व०' मन्त्रसे बुध, ' ॐ बृहस्पते०' इस मन्त्रके द्वारा बृहस्पति, “३ अन्नात्परिस्त्रुतम्० ' मन्त्रसे शुक्र, ' ॐ शं नो देवी० '

English

V. 1.90.$.

अध्याय ९९

श्लोक 11

कुष्माण्डो राजपुत्रश्च अन्ते स्वाहासमन्वितैः ।दद्याच्चतुष्पथे भूमौ कुशानास्तीर्य सर्वशः

kuṣmāṇḍo rājaputraśca ante svāhāsamanvitaiḥ / dadyāccatuṣpathe bhūmau kuśānāstīrya sarvaśaḥ

हिन्दी अर्थ

तथा “३ केतुं कृण्वन्० ' मन्त्रके द्वारा केतु ग्रहके लिये आहुति देनी चाहिए।

English

While bidding farewell he should recite Vdjg Vdjg, The Arghya patra in which the promise had been invoked before should be placed in proper position and the brahmins should be formally dismissed.

अध्याय ९९

श्लोक 12

कृताकृतांस्तण्डुलांश्च पललौदनमेव च ।पुष्पं चित्रं सुगन्धं च सुरां च त्रिविधामपि

kṛtākṛtāṃstaṇḍulāṃśca palalaudanameva ca / puṣpaṃ citraṃ sugandhaṃ ca surāṃ ca trividhāmapi

हिन्दी अर्थ

इन ग्रहोंके लिये इसी क्रमसे मन्दार, पलाश,

English

After going round in Pradaki and prayer he should partake of the leavings of Pitfs along with his wife.

अध्याय ९९

श्लोक 13

मूलकं पूरिकापूपं तथैवौण्डेरकस्त्रजः ।दधि पायसमन्नं च गुडपिष्टं समोदकम्

mūlakaṃ pūrikāpūpaṃ tathaivauṇḍerakastrajaḥ / dadhi pāyasamannaṃ ca guḍapiṣṭaṃ samodakam

हिन्दी अर्थ

दूर्वा और कुशकी समिधाएँ विहित हैं। इन समिधाओंको घृत, दधि तथा मधुसे मिश्रितकर हवन करना चाहिए। तदनन्तर क्रमानुसार उपर्युक्त मन्त्रोंके द्वारा पदार्थोंकी आहुति प्रदान करे। यथा-सूर्यके लिये

English

He shall remain celibate that nighu At the cere* mony of attaining prosperity the rites as well as fee are similar but with Nand! rites in addition the Pind«ts will be mixed with barley grains and Karkaiidhu (cucumber) fruits.

अध्याय ९९

श्लोक 14

एतान्सर्वानुपाहृत्य भूमौ कृत्वा ततः शिरः ।अम्बिकामुपतिष्ठेच्च दद्यादर्घ्यं कृताञ्जलिः

etānsarvānupāhṛtya bhūmau kṛtvā tataḥ śiraḥ / ambikāmupatiṣṭhecca dadyādarghyaṃ kṛtāñjaliḥ

हिन्दी अर्थ

गुड़, चन्द्रके लिये भात, मंगलके लिये पायस, बुधके लिये साठी चावलकी खीर, बृहस्पतिके लिये दही- भात, शुक्रके लिये घृत, शनिके लिये अपूप (पुआ), राहुके लिये फलका गूदा और केतुके लिये अनेक

English

The Ekoddila form of Sriddha performed for a single mane in view has no seat assigned for Datvap Only Pavitra is used. One dish is prepared.

अध्याय ९९

श्लोक 15

दूर्वासर्षपपुष्पैश्च पुत्रजन्मभिरन्ततः ।कृतस्वस्त्ययनं चैव प्रार्थयेदम्बिकां सतीम्

dūrvāsarṣapapuṣpaiśca putrajanmabhirantataḥ / kṛtasvastyayanaṃ caiva prārthayedambikāṃ satīm

हिन्दी अर्थ

वर्णके पकाये हुए धान्यकी आहुति देनी चाहिए।

English

It IS devoid ofAvahana (invocation) andAgnikar* ana (placing the Haviya in Are). There also the procedure it anticlockwise. In the place of ever fruitful water Upaiiffhatdm (may you approach} is used at the time of farewell. Abhi ramjfdtdm (may you be delighted) is also said when they reply Abkiraldb smah (we are delighted).

अध्याय ९९

श्लोक 16

रूपं देहि यशोदेहि भगं भगवति ! देहि मे ।पुत्रान्देहि श्रियं देहि सर्वान्कामांश्च देहि मे

rūpaṃ dehi yaśodehi bhagaṃ bhagavati ! dehi me / putrāndehi śriyaṃ dehi sarvānkāmāṃśca dehi me

हिन्दी अर्थ

द्विजको चाहिए कि इसी क्रमसे प्रत्येक ग्रहके

English

The £koddi$ta can be performed for the deceased women also. If Sapindtkarana is performed, a year after death, Cooked rice with water pot (sodakumbha) should be offered at the end of the year. The Piodas can be given to cows, oats or brahmins or deposited in Are ot water.

अध्याय ९९

श्लोक 17

ब्राह्मणान् भोजयेत्पश्चाच्छुक्लवस्त्रानुलेपनैः ।वस्त्रयुग्मङ्गुरोर्दद्यासंपूज्य च ग्रहांस्तथा ।श्रेयः कर्मफलं विन्द्यात्सूर्यार्चनरतस्तथा

brāhmaṇān bhojayetpaścācchuklavastrānulepanaiḥ / vastrayugmaṅgurordadyāsaṃpūjya ca grahāṃstathā / śreyaḥ karmaphalaṃ vindyātsūryārcanaratastathā

हिन्दी अर्थ

उन्हें सुवर्ण, वस्त्र तथा पुष्प समर्पित करे। उनके लिये अन्न भी दानरूपमें दे। तदनन्तर प्रत्येक ग्रहके

English

Zisyphus numinuJaha.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Garuda Purana — Chapter 99
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.