Kurma Purana· Kūrma Purāṇa
32
अध्याय 32 / 95

Book 1 - Adhyaya 32

32 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ32 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ३२

श्लोक 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे एकत्रिशोध्यायः सूत उवाच उषित्वा तत्र भगवान् कपर्देशान्तिके पुनः ।द्रष्टुं ययौ मध्यमेशं बहुवर्षगणान् प्रभुः

iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāṃ pūrvavibhāge ekatriśodhyāyaḥ sūta uvāca uṣitvā tatra bhagavān kapardeśāntike punaḥ / draṣṭuṃ yayau madhyameśaṃ bahuvarṣagaṇān prabhuḥ

हिन्दी अर्थ

तत्र वैवस्वतं देवं देवाद्याः पर्युपासते। स्थानं तत् सत्यसंधानां लोके पुण्यकृतां नृणाम् रक्षोवती नाम पुरी राक्षसेः सर्वतो वृता

English

O prominent Brahmanas, on the bank of Matsyodari, there is an excellent place, the secretmost, auspicious spot of the extent of a Gocarma known as the excellent Oihkara.

अध्याय ३२

श्लोक 2

तत्र मन्दाकिनीं पुण्यामृषिसङ्गनिषेविताम् ।नदीं विमलपानीयां दृष्ट्वा हृष्टो ऽभवन्मुनिः

tatra mandākinīṃ puṇyāmṛṣisaṅganiṣevitām / nadīṃ vimalapānīyāṃ dṛṣṭvā hṛṣṭo 'bhavanmuniḥ

हिन्दी अर्थ

तत्र तं निर्क्रतिं देवं राक्षसाः पर्युपासते। गच्छन्ति तां धर्मरता ये वै तामसवृत्तयः

English

After saying this, the great sage, Krsna, the son of Parasara, went to see the Krttivasesvara Linga of the Trident¬ bearing Lord.

अध्याय ३२

श्लोक 3

स तामन्वीक्ष्य मुनिभिः सह द्वैपायनः प्रभुः ।चकार भावपूतात्मा स्नानं स्नानविधानवित्

sa tāmanvīkṣya munibhiḥ saha dvaipāyanaḥ prabhuḥ / cakāra bhāvapūtātmā snānaṃ snānavidhānavit

हिन्दी अर्थ

नाम्ना शुद्धवती पुण्या सर्वकामर्द्धिसंयुता तत्राप्सरोगणैः सिद्धैः सेव्यमानोऽमराधिपः। आस्ते स वरुणो राजा तत्र गच्छन्ति येऽम्बुदाः । तीर्थयात्रापरा नित्यं ये च लोकेऽघमर्षिणः

English

After worshipping it along with his disciples, the holy sage, the most excellent among the knowers of Brahman, men¬ tioned the greatness of Krttivasas (the deity wearing elephant hide) to the Brahmanas.

अध्याय ३२

श्लोक 4

संतर्प्य विधिवद् देवानृषीन् पितृगणांस्तथा ।पूजयामास लोकादिं पुष्पैर्नानाविधैर्भवम्

saṃtarpya vidhivad devānṛṣīn pitṛgaṇāṃstathā / pūjayāmāsa lokādiṃ puṣpairnānāvidhairbhavam

हिन्दी अर्थ

अप्सरोगणगन्धर्वैः सेव्यमानोऽमरप्रभुः । प्राणायामपरा मर्त्या स्थानं तद यान्ति शाश्वतम्

English

"Formerly aDaitya assumed the form of an elephant in this place and came near Bhava (Siva) to kill those Brahmanas who worship the lord here everyday.

अध्याय ३२

श्लोक 5

प्रविश्य शिष्यप्रवरैः सार्धं सत्यवतीसुतः ।मध्यमेश्वरमीशानमर्चयामास शूलिनम्

praviśya śiṣyapravaraiḥ sārdhaṃ satyavatīsutaḥ / madhyameśvaramīśānamarcayāmāsa śūlinam

हिन्दी अर्थ

नाम्ना कान्तिमती शुभ्रा तत्र सोमो विराजते तत्र ये भोगनिरता स्वधर्म पर्युपासते। तेषां तद् रचितं स्थानं नानाभोगसमन्वितम्

English

O Excellent Brahmanas, in order to protect those devotees, the three-eyed Mahadeva, favourably disposed to the devotees, appeared out of the Lihga.

अध्याय ३२

श्लोक 6

ततः पाशुपताः शान्ता भस्मोद्धूलितविग्रहाः ।द्रष्टुं समागता रुद्रं मध्यमेश्वरमीश्वरम्

tataḥ pāśupatāḥ śāntā bhasmoddhūlitavigrahāḥ / draṣṭuṃ samāgatā rudraṃ madhyameśvaramīśvaram

हिन्दी अर्थ

तस्याश्च पूर्वदिग्भागे शंकरस्य महापुरी। नाम्ना यशोवती पुण्या सर्वेषां सुदुरासदा

English

Contemptuously Kara killed the Daitya of the form of an elephant with his trident. Its hide he made his robe. Hence the lord is Krtti vases vara.

अध्याय ३२

श्लोक 7

ओङ्कारासक्तमनसो वेदाध्ययनतत्पराः ।जटिला मुण्डिताश्चापि शुक्लयज्ञोपवीतिनः

oṅkārāsaktamanaso vedādhyayanatatparāḥ / jaṭilā muṇḍitāścāpi śuklayajñopavītinaḥ

हिन्दी अर्थ

तत्रेशानस्य भवनं रुद्रविष्णुतनोः शुभम्। गणेश्वरस्य विपुलं तत्रास्ते स गणैर्वृतः १-विवस्वान्-विव=ुरश्मिऽकिरणसे युक्त सूर्य

English

O leading sages, the sages attained the greatest Siddhi here. They attained the greatest region with their own body.

अध्याय ३२

श्लोक 8

कौपीनवसनाः केचिदपरे चाप्यवाससः ।ब्रह्मचर्यरताः शान्ता वेदान्तज्ञानतत्पराः

kaupīnavasanāḥ kecidapare cāpyavāsasaḥ / brahmacaryaratāḥ śāntā vedāntajñānatatparāḥ

हिन्दी अर्थ

उसके दक्षिण दिशामें अमित तेजस्वी अग्निको दिव्य आश्चर्योसे युक्त तेजोबती नामकी पुरी स्थित है। भगवान् वहि अपने तेजसे प्रकाशित होते हुए वहाँ रहते हैं। जप करनेवालों तथा होम करनेवालोंका वह स्थान

English

Those who are glorified as Vidya, Vidyesvaras, Rudras and Sivas surround the Krttivasesvara Linga forever, and abide here.

अध्याय ३२

श्लोक 9

दृष्ट्वा द्वैपायनं विप्राः शिष्यैः परिवृतं मुनिम् ।पूजयित्वा यथान्यायमिदं वचनमब्रुवन्

dṛṣṭvā dvaipāyanaṃ viprāḥ śiṣyaiḥ parivṛtaṃ munim / pūjayitvā yathānyāyamidaṃ vacanamabruvan

हिन्दी अर्थ

दानवोंके लिये दुष्प्राप्य है श्रेष्ठ (मेरु) पर्वतपर दक्षिण भागमें यमराजको भी सिद्धों तथा गन्धर्वोसे सेवित संयमनी नामक दिव्य महापुरी है। वहाँ देवादिगण विवस्वान् (सूर्य) देवकी उपासना करते रहते हैं। वह स्थान संसारमें पुण्य

English

There is no doubt about this that those persons who realize that this Kaliyuga is terrible and full of evil do not leave Krttivasa and achieve their highest object in life.

अध्याय ३२

श्लोक 10

को भवान् कुत आयातः सह शिष्यैर्महामुने ।प्रोचुः पैलादयः शिष्यास्तानृषीन् ब्रह्मभावितान्

ko bhavān kuta āyātaḥ saha śiṣyairmahāmune / procuḥ pailādayaḥ śiṣyāstānṛṣīn brahmabhāvitān

हिन्दी अर्थ

करनेवाले सत्यत्रती मनुष्योंका है। उसके पश्चिम भागमें महात्मा निर्क्रतिकी रक्षोबती नामक पुरी है, जो चारों ओरसे राक्षसोंसे घिरी है । वहाँ राक्षस निर्ऋतिदेवकी उपासना करते हैं तथा जो तमोगुणी जीविकावाले होते

English

In other places, salvation may or may not be attained in the course of a thousand births. But at the shrine of Krt- tiva, salvation is obtained in the course of a single birth.

अध्याय ३२

श्लोक 11

अयं सत्यवतीसूनुः कृष्णद्वैपायनो मुनिः ।व्यासः स्वयं हृषीकेशो येन वेदाः पृथक् कृताः

ayaṃ satyavatīsūnuḥ kṛṣṇadvaipāyano muniḥ / vyāsaḥ svayaṃ hṛṣīkeśo yena vedāḥ pṛthak kṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

हुए भी धार्मिक होते हैं, वे उसी पुरीमें जाते हैं। पश्चिममें इस श्रेष्ठ पर्वतपर सभी प्रकारकी कामनाओंकी समृद्धिसे समन्वित वरुणकी शुद्धवती नामकी पुण्य महापुरी है यहाँ अप्सराओं तथा सिद्धोंसे सेवित अमराधिप राजा वरुण रहते हैं। यहाँ वे ही मनुष्य जाते हैं, जो संसारमें नित्य जलदान करते हैं, तीर्थयात्रा-परायण रहते हैं और जो अघमर्षण किया करते हैं

English

They say that this abode is the place of residence of all Siddhas. It is protected by MahMeva, Sambhu, the lord of Devas.

अध्याय ३२

श्लोक 12

यस्य देवो महादेवः साक्षादेव पिनाकधृक् ।अंशांशेनाभवत् पुत्रो नाम्ना शुक इति प्रभुः

yasya devo mahādevaḥ sākṣādeva pinākadhṛk / aṃśāṃśenābhavat putro nāmnā śuka iti prabhuḥ

हिन्दी अर्थ

उस (शुद्धवती पुरी)-के उत्तरभागमें वायु देवताकी भी गन्धवती नामवाली पवित्र महापुरी स्थित है। वहाँ प्रभञ्जन (वायुदेवता) निवास करते हैं। देवोंके स्वामी इन वायुदेवताकी अप्सराओंके समूह और गन्धर्व सेवा

English

In every Yuga, the Brahmanas of self-control, the masters of the Vedas, worship Mahadeva. They perform the japa of the Satarudriya Mantra.

अध्याय ३२

श्लोक 13

यः स साक्षान्महादेवं सर्वभावेन शङ्करम् ।प्रपन्नः परया भक्त्या यस्य तज्ज्ञानमैश्वरम्

yaḥ sa sākṣānmahādevaṃ sarvabhāvena śaṅkaram / prapannaḥ parayā bhaktyā yasya tajjñānamaiśvaram

हिन्दी अर्थ

करते रहते हैं। जो प्राणायाम-परायण मनुष्य हैं, वे इस शाश्वत स्थानमें जाते हैं उसके पूर्व दिशामें सोम (चन्द्रमा)-की कान्तिमती नामवाली शुभ श्रेष्ठ पुरी है, वहाँ चन्द्रमा विराजमान रहते हैं, जो भोगपरायण रहते हुए अपने धर्मका पालन करते हैं उन्हींके लिये वहाँपर अनेक प्रकारके

English

Meditating in their hearts on Sthanu, Siva, who is present within everyone, they forever eulogize the three-eyed Mahadeva.

अध्याय ३२

श्लोक 14

ततः पाशुपताः सर्वे हृष्टसर्वतनूरुहाः ।नेमुरव्यग्रमनसः प्रोचुः सत्यवतीसुतम्

tataḥ pāśupatāḥ sarve hṛṣṭasarvatanūruhāḥ / nemuravyagramanasaḥ procuḥ satyavatīsutam

हिन्दी अर्थ

भोगोंसे युक्त स्थान बना! है। उसके पूर्वकी ओर (भगवान् शंकरकी यशोवती नामक पवित्र महापुरी है, जो सभीके लिये दुर्लभ है, वहाँ रुद्र एवं विष्णुमय शरीरवाले गणाधिपति ईशान (शंकर)-का विशाल भवन है

English

Siddhas verily sang songs to those Brahmanas who have resided in Varanasi and seek refuge in Krttivasa.

अध्याय ३२

श्लोक 15

भगवन् भवता ज्ञातं विज्ञानं परमेष्ठिनः ।प्रिसादाद् देवदेवस्य यत् तन्माहेश्वरं परम्

bhagavan bhavatā jñātaṃ vijñānaṃ parameṣṭhinaḥ / prisādād devadevasya yat tanmāheśvaraṃ param

हिन्दी अर्थ

२-कुछ लोग ऐसे होते हैं जो धर्मनिष्ठ होते हैं, पर जन्म-जन्मान्तरके संस्कारवश उनमें मृत्युके समय भोगवासना शेष रह जाती है, ऐसे लोग चन्द्रलोकको प्रास करते हैं।

English

After securing the birth in the families of the Brah¬ manas very rare in the world and liked by all the worlds, the ascetics have recourse to meditation, perform the Japa of Rudra and meditate on Mahesa in their minds.

अध्याय ३२

श्लोक 16

तद्वदास्माकमव्यक्तं रहस्यं गुह्यमुत्तमम् ।क्षिप्रं पश्येम तं देवं श्रुत्वा भगवतो मुखात्

tadvadāsmākamavyaktaṃ rahasyaṃ guhyamuttamam / kṣipraṃ paśyema taṃ devaṃ śrutvā bhagavato mukhāt

हिन्दी अर्थ

निवासः कल्पितः पूर्व देवदेवेन शूलिना

English

The leading sages in Varanasi propitiate the lord and the Ruler. Without attachment and desire, they perform Yajnas, eulogise Rudra and bow down to Sambhu.

अध्याय ३२

श्लोक 17

विसर्जयित्वा ताञ्छिष्यान् सुमन्तुप्रमुखांस्ततः ।प्रोवाच तत्परं ज्ञानं योगिभ्यो योगवित्तमः

visarjayitvā tāñchiṣyān sumantupramukhāṃstataḥ / provāca tatparaṃ jñānaṃ yogibhyo yogavittamaḥ

हिन्दी अर्थ

विष्णुपादाद् विनिष्क्रान्ता प्लावयित्वेन्दुमण्डलम्। समन्ताद् ब्रह्मणः पुर्या गङ्गा पतति वै दिवः सीता चालकनन्दा च सुचक्षुर्भद्रनामिका

English

Obeisance to Bhava of pure emotions and splendour; I resort to Sthanu, Girisa, the ancient deity. I remember Rudra who has entered my heart. I know that Mahadeva of many forms."

अध्याय ३२

श्लोक 18

तत्क्षणादेव विमलं संभूतं ज्योतिरुत्तमम् ।लीनास्तत्रैव ते विप्राः क्षणादन्तरधीयत

tatkṣaṇādeva vimalaṃ saṃbhūtaṃ jyotiruttamam / līnāstatraiva te viprāḥ kṣaṇādantaradhīyata

हिन्दी अर्थ

पश्चिमं केतुमालाख्यं वर्ष गत्वैति चार्णवम्

English

The legend explaining the name Piidca-mocana (deliverer from the joni of Pisacas or goblins) is given below in VV. 15-35. The legend is repeated in Pd. P.I. 34.

अध्याय ३२

श्लोक 19

ततः शिष्यान् समाहूय भगवान् ब्रह्मवित्तमः ।प्रोवाच मध्यमेशस्य माहात्म्यं पैलपूर्वकान्

tataḥ śiṣyān samāhūya bhagavān brahmavittamaḥ / provāca madhyameśasya māhātmyaṃ pailapūrvakān

हिन्दी अर्थ

तयोर्मध्यगतो मेरुः कर्णिकाकारसंस्थितः भारताः केतुमालाश्च भद्राश्वाः कुरवस्तथा । पत्राणि लोकपदास्य मर्यादाशैलबाह्यतः

English

O Brahmanas, he took his bath in the holy centre Picamocana, performed the Tarpana rite for the Pitrs in accordance with the injunctions and worshipped Sulin (the trident-bearing deity).

अध्याय ३२

श्लोक 20

अस्मिन् स्थाने स्वयं देवो देव्या सह महेश्वरः ।रमते भगवान् नित्यं रुद्रैश्च परिवारितः

asmin sthāne svayaṃ devo devyā saha maheśvaraḥ / ramate bhagavān nityaṃ rudraiśca parivāritaḥ

हिन्दी अर्थ

जठरो देवकूटश्च मर्यादापर्वतावुभौ। दक्षिणोत्तरमायामावानीलनिषधायतौ

English

Those sages saw a wonderful event there in the company of their preceptor, whereby they accepted the great¬ ness of the shrine and bowed down to Hara, Girisa.

अध्याय ३२

श्लोक 21

अत्र पूर्वं हृषीकेशो विश्वात्मा देवकीसुतः ।उवास वत्सरं कृष्णः सदा पाशुपतैर्वृतः

atra pūrvaṃ hṛṣīkeśo viśvātmā devakīsutaḥ / uvāsa vatsaraṃ kṛṣṇaḥ sadā pāśupatairvṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

गणोंसे आवृत (शंकरदेव) उसमें रहते हैं। पूर्वकालमें देवोंके देव शूल धारण करनेवाले शंकरने वहाँपर परमेष्ठीके भोगाभिलाषी भक्तोंका निवास-स्थान बनाया था। विष्णुके चरणसे निकली हुई गङ्गा चन्द्रमण्डलको आप्लावित कर स्वर्गसे ब्रह्मपुरीके चारों ओर गिरती हैं

English

A certain tiger of hideous features approached the excellent Kapardisvara shrine in order to devour a hind.

अध्याय ३२

श्लोक 22

भस्मोद्धूलितसर्वाङ्गो रुद्राध्ययनतत्परः ।आराधयन् हरिः शंभुं कृत्वा पाशुपतं व्रतम्

bhasmoddhūlitasarvāṅgo rudrādhyayanatatparaḥ / ārādhayan hariḥ śaṃbhuṃ kṛtvā pāśupataṃ vratam

हिन्दी अर्थ

द्विजो! वे वहाँ गिरकर सीता, अलकनन्दा, सुचक्षु एवं भद्रा नामसे चार भागोंमें (दिशाओंमें) विभक्त हो गयी हैं। अन्तरिक्षसे निकलकर सीता नामक गङ्गा एक शैलसे दूसरे शैलपर जाती हुई पूर्व दिशामें भद्राश्ववर्षमें

English

The hind was much frightened in her mind. In her agitation,' she ran round and round the shrine and ultimately submitted to the tiger.

अध्याय ३२

श्लोक 23

तस्य ते बहवः शिष्या ब्रह्मचर्यपरायणाः ।लब्ध्वा तद्वचनाज्ज्ञानं दृष्टवन्तो महेश्वरम्

tasya te bahavaḥ śiṣyā brahmacaryaparāyaṇāḥ / labdhvā tadvacanājjñānaṃ dṛṣṭavanto maheśvaram

हिन्दी अर्थ

प्रवाहित होती हुई समुद्रमें जाती हैं हे द्विजोत्तमो! इसी प्रकार अलकनन्दा नामक गङ्गा दक्षिण दिशासे भारतवर्षमें आनेके बाद सात भागोंमें विभक्त होकर सागरमें जाती हैं। ऐसे ही सुचक्षु नामक गङ्गा पश्चिम दिशाके सभी पर्वतोंका अतिक्रमण करके

English

The tiger of very great strength tore the hind with its sharp claws and on seeing the leading sages, it went away to another isolated forest.

अध्याय ३२

श्लोक 24

तस्य देवो महादेवः प्रत्यक्षं नीललोहितः ।ददौ कृष्णास्य भगवान वरदो वरमुत्तमम्

tasya devo mahādevaḥ pratyakṣaṃ nīlalohitaḥ / dadau kṛṣṇāsya bhagavāna varado varamuttamam

हिन्दी अर्थ

पश्चिम दिशाके केतुमाल नामक वर्षमें प्रवाहित होकर समुद्रमें जाती हैं। महर्षियो! भद्रा नामक गङ्गा उत्तर दिशाके पर्वतों और उत्तरकुरुवर्षका अतिक्रमण कर उत्तर समुद्रमें मिलती हैं। माल्यवान् तथा गन्धमादन

English

When that hind fell dead in front of Kapardisvara a great flame of fire lustrous like the sun was seen in the sky.

अध्याय ३२

श्लोक 25

येर्ऽचयिष्यन्ति गोविन्दं मद्भक्ता विधिपूर्वकम् ।तेषां तदैश्वरं ज्ञानमुत्पत्स्यति जगन्मय

yer'cayiṣyanti govindaṃ madbhaktā vidhipūrvakam / teṣāṃ tadaiśvaraṃ jñānamutpatsyati jaganmaya

हिन्दी अर्थ

पर्वत नील तथा निषध पर्वतोंके समान विस्तारवाले हैं। उन दोनोंके मध्यमें कर्णिकाके आकारके समान मेरु (पर्वत) स्थित है। इन मर्यादापर्वतोंके बाहरकी ओर संसाररूपी कमलके पत्रोंके रूपमें भारतवर्ष, केतुमाल, भद्राश्व और कुरुवर्ष स्थित हैं॥ ३१--३५॥

English

When that hind fell dead in front of Kapardisvara a great flame of fire lustrous like the sun was seen in the sky.

अध्याय ३२

श्लोक 26

नमस्योर्ऽचयितव्यश्च ध्यातव्यो मत्परैर्जनैः ।भविष्यसि न संदेहो मत्प्रसादाद् द्विजातिभिः

namasyor'cayitavyaśca dhyātavyo matparairjanaiḥ / bhaviṣyasi na saṃdeho matprasādād dvijātibhiḥ

हिन्दी अर्थ

जठर एवं देवकूट नामक दो मर्यादापर्वत नील और निषध पर्वतोंतक दक्षिणोत्तर-दिशामें फैले हुए हैं। गन्धमादन और कैलास नामक दोनों पर्वत पूर्व-पश्चिममें फैले हुए हैं, (ये) अस्सी योजन विस्तारवाले हैं और समुद्रके

English

When that hind fell dead in front of Kapardisvara a great flame of fire lustrous like the sun was seen in the sky.

अध्याय ३२

श्लोक 27

ये ऽत्र द्रक्ष्यन्ति देवेशं स्नात्वा रुद्रं पिनाकिनम् ।ब्रह्महत्यादिकं पापं तेषामाशु विनश्यति

ye 'tra drakṣyanti deveśaṃ snātvā rudraṃ pinākinam / brahmahatyādikaṃ pāpaṃ teṣāmāśu vinaśyati

हिन्दी अर्थ

अंदरतक स्थित हैं। निषध और पारियात्र नामक दो मर्यादापर्वत मेरुकी पश्चिम दिशामें पूर्वके पर्वतोंके समान स्थित हैं। इसी प्रकार उत्तरमें त्रिशृङ्ग और जारुधि नामक दो वर्षपर्वत हैं। ये पूर्व-पश्चिममें फैले हुए हैं तथा समुद्रके भीतरतक स्थित हैं

English

When that hind fell dead in front of Kapardisvara a great flame of fire lustrous like the sun was seen in the sky.

अध्याय ३२

श्लोक 28

प्राणांस्त्यजन्ति ये मर्त्याः पापकर्मरता अपि ।ते यान्ति तत् परं स्थानं नात्र कार्या विचारणा

prāṇāṃstyajanti ye martyāḥ pāpakarmaratā api / te yānti tat paraṃ sthānaṃ nātra kāryā vicāraṇā

हिन्दी अर्थ

हे द्विजो! मैंने यहाँ इन आठ मर्यादापर्वतोंको बतलाया। है महर्षियो! मेरुके चारों दिशाओंमें जठर आदि (वर्षपर्वत) स्थित हैं

English

When that hind fell dead in front of Kapardisvara a great flame of fire lustrous like the sun was seen in the sky.

अध्याय ३२

श्लोक 29

धन्यास्तु खलु ते विप्रा मन्दाकिन्यां कृतोदकाः ।अर्चयन्ति महादेवं मध्यमेश्वरमीश्वरम्

dhanyāstu khalu te viprā mandākinyāṃ kṛtodakāḥ / arcayanti mahādevaṃ madhyameśvaramīśvaram

हिन्दी अर्थ

केतुमाल, भद्राश्व, रम्यकवर्ष तथा वहाँके निवासियोंका वर्णन, हरिवर्षमें स्थित विष्णुके विमानका वर्णन, जम्बूद्वीपके वर्णनमें भारतवर्षके कुलपर्वतों, महानदियों, जनपदों और वहाँके निवासियोंका वर्णन, भारतवर्षमें चार युगोंकी स्थितिका प्रतिपादन केतुमाले नराः कालाः सर्वे पनसभोजनाः।

English

When that hind fell dead in front of Kapardisvara a great flame of fire lustrous like the sun was seen in the sky.

अध्याय ३२

श्लोक 30

स्नानं दानं तपः श्राद्धं पिण्डनिर्वपणं त्विह ।एकैकशः कृतं विप्राः पुनात्यासप्तमं कुलम्

snānaṃ dānaṃ tapaḥ śrāddhaṃ piṇḍanirvapaṇaṃ tviha / ekaikaśaḥ kṛtaṃ viprāḥ punātyāsaptamaṃ kulam

हिन्दी अर्थ

रम्यके पुरुषा नार्यो रमन्ते रजतप्रभाः।

English

When that hind fell dead in front of Kapardisvara a great flame of fire lustrous like the sun was seen in the sky.

अध्याय ३२

श्लोक 31

संनिहत्यामुपस्पृश्य राहुग्रस्ते दिवाकरे ।यत् फलं लभते मर्त्यस्तस्माद् दशगुणं त्विह

saṃnihatyāmupaspṛśya rāhugraste divākare / yat phalaṃ labhate martyastasmād daśaguṇaṃ tviha

हिन्दी अर्थ

एकादशसहस्त्राणि शतानि दश पञ्च च। जीवन्ति पुरुषा नार्यो देवलोकस्थिता इव॥ सर्वे ते मैथुनाज्जाताः नित्यं सुखनिषेविन: । चन्द्रद्वीपे महादेवं यजन्ति सततं शिवम्॥

English

When that hind fell dead in front of Kapardisvara a great flame of fire lustrous like the sun was seen in the sky.

अध्याय ३२

श्लोक 32

एवमुक्त्वा महायोगी मध्यमेशान्ति के प्रभुः ।उवास सुचिरं कालं पूजयन् वै महेश्वरम्

evamuktvā mahāyogī madhyameśānti ke prabhuḥ / uvāsa suciraṃ kālaṃ pūjayan vai maheśvaram

हिन्दी अर्थ

यजन्ति सततं देवं चतुर्मूर्ति चतुर्मुखम्।

English

When that hind fell dead in front of Kapardisvara a great flame of fire lustrous like the sun was seen in the sky.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_kUrmapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Kurma Purana — Chapter 32
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.