Kurma Purana· Kūrma Purāṇa
40
अध्याय 40 / 95

Book 1 - Adhyaya 40

26 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ26 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ४०

श्लोक 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितार्या पूर्वविभागे एकोनचत्वारिंशो ऽध्यायः सूत उवाच स रथो ऽधिष्ठितो देवैरादित्यैर्वसुभिस्तथा ।गन्धर्वैरप्सरोभिश्च ग्रामणीसर्पराक्षसैः

iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāryā pūrvavibhāge ekonacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ sūta uvāca sa ratho 'dhiṣṭhito devairādityairvasubhistathā / gandharvairapsarobhiśca grāmaṇīsarparākṣasaiḥ

हिन्दी अर्थ

सैब सर्वजगत्सूतिः प्रकृतिः परिकीर्तिता। वासुदेवो ह्यनन्तात्मा केवलो निर्गुणो हरिः

English

"This {Tirtha) is blissful or conducive to wealth and attainment of heaven; it is pure, meritorious, beautiful, sacred, excellent and it heightens piety.

अध्याय ४०

श्लोक 2

धातार्ऽयमाथ मित्रश्च वरुणः शक्र एव च ।विवस्वानथ पूषा च पर्जन्यश्चांशुरेव च

dhātār'yamātha mitraśca varuṇaḥ śakra eva ca / vivasvānatha pūṣā ca parjanyaścāṃśureva ca

हिन्दी अर्थ

प्रधानं पुरुषं कालस्तत्त्वत्रयमनुत्तमम्। वासुदेवात्मकं नित्यमेतद् विज्ञाय मुच्यते बिभेद वासुदेवोऽसौ प्रद्युम्नो हरिरव्ययः

English

This is destructive of all sins; this is a great secret of the great sages. A Brahmana who pursues his self-study of the Vedas here shall attain purity.

अध्याय ४०

श्लोक 3

भगस्त्वष्टा च विष्णुश्च द्वादशैते दिवाकराः ।आप्यायन्ति वै भानुं वसन्तादिषु वै क्रमात्

bhagastvaṣṭā ca viṣṇuśca dvādaśaite divākarāḥ / āpyāyanti vai bhānuṃ vasantādiṣu vai kramāt

हिन्दी अर्थ

कृष्णद्वैपायनो व्यासो विष्णुर्नारायणः स्वयम्। अपान्तरतमाः पूर्व स्वेच्छया ह्यभवद्धरिः

English

The pure man who always listens to this holy centre of great merit, always derives ability to recollect previous birth. He rejoices in heaven.

अध्याय ४०

श्लोक 4

पुलस्त्यः पुलहश्चात्रिर्वसिष्ठश्चाङ्गिरा भृगुः ।भरद्वाजो गौतमश्च कश्यपः क्रतुरेव च

pulastyaḥ pulahaścātrirvasiṣṭhaścāṅgirā bhṛguḥ / bharadvājo gautamaśca kaśyapaḥ kratureva ca

हिन्दी अर्थ

अनाद्यन्तं परं ब्रह्म न देवा नर्षयो विदुः। एकोऽयं वेद भगवान् व्यासो नारायणः प्रभु: इत्येतद् विष्णुमाहात्म्यमुक्तं वो मुनिपुंगवाः । एतत् सत्यं पुनः सत्यमेवं ज्ञात्वा न न मुहाति

English

Those Tirtkas are attained by good men, who guide disciplined persons. O scion of the family of Kurus, perform ablution in the Tirthas. Do not be of crooked intellect."

अध्याय ४०

श्लोक 5

जमदग्निः कौशिकश्च मुनयो ब्रह्मवादिनः ।स्तुवन्ति देवं विविधैश्छन्दोभिस्ते यथाक्रमम्

jamadagniḥ kauśikaśca munayo brahmavādinaḥ / stuvanti devaṃ vividhaiśchandobhiste yathākramam

हिन्दी अर्थ

वही सम्पूर्ण संसारको उत्पन्न करनेवाली प्रकृति कहे गये हैं। अनन्तात्मा वासुदेव हरि अद्वितीय एवं निर्गुण हैं। प्रधान, पुरुष और काल--ये श्रेष्ठ तीन तत्त्व नित्य वासुदेवमय हैं। इनको जान लेनेपर मुक्ति

English

After saying thus, the holy and great sage Markandeya recounted to him the Tirthas that are on the earth.

अध्याय ४०

श्लोक 6

रथकृच्च रथौज्श्च रथचित्रः सुबाहुकः ।रथस्वनो ऽथ वरुणः सुषेणः सेनजित् तथा

rathakṛcca rathaujśca rathacitraḥ subāhukaḥ / rathasvano 'tha varuṇaḥ suṣeṇaḥ senajit tathā

हिन्दी अर्थ

उन अच्युत वासुदेव नामक प्रद्युम्न अव्यय हरिने चतुष्पादात्मक एक वेदको चार भागोंमें विभक्त किया। पूर्वकालमें स्वयं अपान्तरतमा नारायण हरि विष्णु ही स्वेच्छासे कृष्णद्वैपायन व्यास हुए। आदि और अन्तरहित परम ब्रह्मको न तो देवता जानते हैं और न ऋषि ही, एकमात्र प्रभु नारायणरूप ये भगवान् व्यास ही उन्हे जानते हैं॥ ४७--४९ ॥

English

He who gets up early in the morning, listens to or recites this is released from all sins. He goes to Rudraloka.

अध्याय ४०

श्लोक 7

तार्क्ष्यश्चारिष्टनेमिश्च रथजित् सत्यजित् तथा ।ग्रामण्यो देवदेवस्य कुर्वते ऽभीशुसंग्रहम्

tārkṣyaścāriṣṭanemiśca rathajit satyajit tathā / grāmaṇyo devadevasya kurvate 'bhīśusaṃgraham

हिन्दी अर्थ

हे मुनिश्रेष्ठो! मैंने आप लोगोंको यह विष्णुका माहात्म्य बतलाया, यह सत्य है, पुनः सत्य है, ऐसा जाननेसे मोह नहीं होता

English

Babha is the first Tirthankara of Jainas. Puranas try to assimilate even non-Vedic sects such as Pahcaratra, Pasupata, Jainism, Buddhism and others and try to create one homogeneous Indian society out of diverse elements, faiths and sects.

अध्याय ४०

श्लोक 8

अथ हेतिः प्रहेतिश्च पौरुषेयो वधस्तथा ।सर्पो व्याघ्रस्तथापश्च वातो विद्युद् दिवाकरः

atha hetiḥ prahetiśca pauruṣeyo vadhastathā / sarpo vyāghrastathāpaśca vāto vidyud divākaraḥ

हिन्दी अर्थ

अद्ठाईस व्यासोंका वर्णन, अट्टाईसवें कृष्णद्वैपायनद्वारा वेदसंहिताका विभाजन तथा पुराणेतिहासकी रचना, वेदको शाखाओंका विस्तार तथा विष्णुके माहात्म्यका कथन बिभेद बहुधा वेदं नियोगाद् ब्रह्मणः प्रभोः । द्वितीये द्वापरे चैव वेदव्यासः प्रजापतिः

English

The auspicious creation of the Svayambhuva Manu has been recounted by you. Now we wish to hear about the spheres of the three worlds.

अध्याय ४०

श्लोक 9

ब्रह्मोपेतश्च विप्रेन्द्रा यज्ञोपेतस्तथैव च ।राक्षसप्रवरा ह्येते प्रयान्ति पुरतः क्रमात्

brahmopetaśca viprendrā yajñopetastathaiva ca / rākṣasapravarā hyete prayānti purataḥ kramāt

हिन्दी अर्थ

सविता पञ्चमे व्यासः षष्ठे मृत्युः प्रकीर्तितः

English

After making obeisance to Visnu, the mighty, incom¬ prehensible, overlord of Devas, I shall report to you what has been formerly narrated by that intelligent one.

अध्याय ४०

श्लोक 10

वासुकिः कङ्कनीरश्च तक्षकः सर्पपुङ्गवः ।एलापत्रः शङ्खपालस्तथैरावतसंज्ञितः

vāsukiḥ kaṅkanīraśca takṣakaḥ sarpapuṅgavaḥ / elāpatraḥ śaṅkhapālastathairāvatasaṃjñitaḥ

हिन्दी अर्थ

एकादशे तु त्रिवृषः शततेजास्ततः परः। त्रयोदशे तथा धर्मस्तरक्षुस्तु चतुर्दशे सूतजी बोले--इस वर्तमान मन्वन्तरके प्रारम्भिक प्रथम द्वापरमें महान् विभु स्वायम्भुव मनुको व्यास माना गया है। प्रभु ब्रह्माकी आज्ञासे उन्होंने वेदका अनेक प्रकारसे विभाजन किया। दूसरे द्वापरमें प्रजापति वेदव्यास

English

Priyavrata who has been mentioned before as the son of Svayambhuva Manu had ten sons who were on par with Prajapatis.

अध्याय ४०

श्लोक 11

धनञ्जयो महापद्मस्तथा कर्कोटको द्विजाः ।कम्बलाश्वतरश्चैव वहन्त्येनं यथाक्रमम्

dhanañjayo mahāpadmastathā karkoṭako dvijāḥ / kambalāśvataraścaiva vahantyenaṃ yathākramam

हिन्दी अर्थ

हुए। तीसरेमें शुक्राचार्य व्यास हुए और चौथेमें बृहस्पति (व्यास) हुए। पाँचवेंमें सूर्य व्यास हुए और छठेमे मृत्युको व्यास कहा गया है। इसी प्रकार सातवेंमें इन्द्र और आठवेंमें वसिष्ठ (व्यास) माने गये हैं। नवेंमें

English

The three sons viz. Medha, Agnibahu and Putra were devoted to Yoga. Those highly blessed ones, who were capable of remembering their previous births, did not feel inclined to rule over the kingdom.

अध्याय ४०

श्लोक 12

तुम्बुरुर्नारदो हाहा हूहूर्विश्वावसुस्तथा ।उग्रसेनो वसुरुचिरर्वावसुरथापरः

tumbururnārado hāhā hūhūrviśvāvasustathā / ugraseno vasurucirarvāvasurathāparaḥ

हिन्दी अर्थ

सारस्वत तथा दसवेंमें त्रिधामा (व्यास) माने गये हें । ग्यारहवेंमें त्रिवृष तदनन्तर (बारहबेंमें) शततेजा, तेरहवेंमें धर्म और चौदहवेंमें तरक्षु (व्यास) कहे गये हैं अपान्तरतमा-यह आर्पप्रयोग ' अप्=जलके अन्तरतम अर्थात् जलके अन्तस्तलमें शयन करनेवालेके' अर्थमें हो सकता है। यदि ' अपारान्ततमा' पाठ हो तो जिनका अन्ततम=सर्वान्तिम शेष अपार है- अगम्य है--यह अर्थ मानकर प्रस्तुत प्रसंग समञ्जस हो

English

King Priyavrata crowned the other seven sons to rule over the seven continents. He made his son Agnidhra the ruler of Jambudvipa.

अध्याय ४०

श्लोक 13

चित्रसेनस्तथोर्णायुर्धृतराष्ट्रो द्विजोत्तमाः ।सूर्यवर्चा द्वादशैते गन्धर्वा गायतां वराः ।गायन्ति विविधैर्गानैर्भानुं षड्जादिभिः क्रमात्

citrasenastathorṇāyurdhṛtarāṣṭro dvijottamāḥ / sūryavarcā dvādaśaite gandharvā gāyatāṃ varāḥ / gāyanti vividhairgānairbhānuṃ ṣaḍjādibhiḥ kramāt

हिन्दी अर्थ

सप्तविंशे तथा व्यासो जातूकर्णो महामुनिः ।

English

Medhatithi was made the ruler of Plaksadvipa by him. He crowned Vapusman as the ruler of Salmalidvipa.

अध्याय ४०

श्लोक 14

क्रतुस्थलाप्सरोवर्या तथान्या पुञ्जिकस्थला ।मेनका सहजन्या च प्रम्लोचा च द्विजोत्तमाः

kratusthalāpsarovaryā tathānyā puñjikasthalā / menakā sahajanyā ca pramlocā ca dvijottamāḥ

हिन्दी अर्थ

स एव सर्ववेदानां पुराणानां प्रदर्शकः । पाराशर्यो महायोगी कृष्णद्वेपायनो हरिः आराध्य देवमीशानं दृष्टा साम्बं त्रिलोचनम् । तत्प्रसादादसौ व्यासं वेदानामकरोत् प्रभुः

English

The lord appointed Jyotisman as the king of Kusa- dvipa. He ordered Dyuti to be the king of Krauncadvipa.

अध्याय ४०

श्लोक 15

अनुम्लोचा घृतीची च विश्वाची चोर्वशी तथा ।अन्या च पूर्वचित्तिः स्यादन्या चैव तिलोत्तमा

anumlocā ghṛtīcī ca viśvācī corvaśī tathā / anyā ca pūrvacittiḥ syādanyā caiva tilottamā

हिन्दी अर्थ

पैलं तेषां चतुर्थं च पञ्चमं मां महामुनिः

English

Priyavrata made Havya the monarch of Sakadvipa. Prajapati Priyavrata installed Savana the ruler of Puskara.

अध्याय ४०

श्लोक 16

ताण्डवैर्विविधैरेनं वसन्तादिषु वै क्रमात् ।तोषयन्ति महादेवं भानुमात्मानमव्ययम्

tāṇḍavairvividhairenaṃ vasantādiṣu vai kramāt / toṣayanti mahādevaṃ bhānumātmānamavyayam

हिन्दी अर्थ

ऋग्वेदश्रावकं पैलं जग्राह स महामुनिः । इतिहासपुराणानि प्रवक्तुं मामयोजयत्

English

The overlord of men crowned those sons as Kings of these Varsas (sub-continents). After realising the worthlessness of the world, he went to the forest for performing penance.

अध्याय ४०

श्लोक 17

एवं देवा वसन्त्यर्के द्वौ द्वौ मासौ क्रमेण तु ।सूर्यमाप्याययन्त्येते तेजसा तेजसां निधिम्

evaṃ devā vasantyarke dvau dvau māsau krameṇa tu / sūryamāpyāyayantyete tejasā tejasāṃ nidhim

हिन्दी अर्थ

चातुर्होत्रमभूद् यस्मिस्तेन यज्ञमथाकरोत्

English

The noble-souled Nabhi whose sub-continent was named Hima, begot of Merudevi the highly brilliant son Rsabha.i

अध्याय ४०

श्लोक 18

ग्रथितैः स्वैर्वचोभिस्तु स्तुवन्ति मुनयो रविम् ।गन्धर्वाप्सरसश्चैनं नृत्यगेयैरुपासते

grathitaiḥ svairvacobhistu stuvanti munayo ravim / gandharvāpsarasaścainaṃ nṛtyageyairupāsate

हिन्दी अर्थ

औद्वात्रै सामभिश्चक्रे ब्रह्मत्वं चाप्यथर्वभिः शाखानां तु शतेनैव यजुर्वेदमथाकरोत्

English

Taijasa was the off-spring of Sumati. From him was born Indradyumna of great brilliance. From him was born the son Paramesthin and Pratihara was a scion of his family.

अध्याय ४०

श्लोक 19

ग्रामणीयक्षभूतानि कुर्वते ऽभीषुसंग्रहम् ।सर्पा वहन्ति देवेशं यातुधानाः प्रयान्ति च

grāmaṇīyakṣabhūtāni kurvate 'bhīṣusaṃgraham / sarpā vahanti deveśaṃ yātudhānāḥ prayānti ca

हिन्दी अर्थ

पंद्रहवेंमें त्र्यारुणि, सोलहवेंमें धनंजय, सत्रहवेंमें कृतंजय और अठारहवेंमें ऋतंजयको व्यास कहा गया है। तदनन्तर (उन्नीसवेंमें) भरद्वाज व्यास हुए। उससे आगे (बीसवेंमें) गौतम हुए। राजश्रवा इक्कीसवें (द्वापर)-

English

The son born to him became well-known as Prati- harta. From him was born Bhava whose son was Udgitha. Prastavi was his son.

अध्याय ४०

श्लोक 20

बालखिल्या नयन्त्यस्तं परिवार्योदयाद् रविम् ।एते तपन्ति वर्षन्ति भान्ति वान्ति सृजन्ति च ।भूतानामशुभं कर्म व्यपोहन्तीह कीर्तिताः

bālakhilyā nayantyastaṃ parivāryodayād ravim / ete tapanti varṣanti bhānti vānti sṛjanti ca / bhūtānāmaśubhaṃ karma vyapohantīha kīrtitāḥ

हिन्दी अर्थ

में और फिर (बाईसवेंमें) श्रेष्ठ शुष्मायण व्यास हुए। तेईसवेंमें तृणबिन्दु और उसके बाद (चौबीसवेंमें) वाल्मीकिको व्यास कहा गया है । पच्चीसबेंमें शक्ति और छब्बीसवेंमें पराशर ही व्यास हुए हे द्विजो! सत्ताईसवेंमें महामुनि जातूकर्ण व्यास हुए और फिर इस अट्ठाईसवें द्वापर युगमें पराशरके पुत्र कृष्णद्वैपायन व्यास हुए। वे ही सभी वेदों और पुराणोंके प्रदर्शक हैं। पराशरके पुत्र महायोगी कृष्णद्वैपायन हरिने

English

The son born to him became well-known as Prati- harta. From him was born Bhava whose son was Udgitha. Prastavi was his son.

अध्याय ४०

श्लोक 21

एते सहैव सूर्येण भ्रमन्ति दिवि सानुगाः ।विमाने च स्थितो नित्यं कामगे वातरंहसि

ete sahaiva sūryeṇa bhramanti divi sānugāḥ / vimāne ca sthito nityaṃ kāmage vātaraṃhasi

हिन्दी अर्थ

पार्वतीके साथ त्रिलोचन शंकरको आराधना करके उनका दर्शन किया और उन्हींके अनुग्रहसे उन प्रभु व्यासने वेदोंका विभाग किया। तदनन्तर उन महामुनिने वेदके पारंगत चार शिष्योंको ग्रहण किया। (ये चार

English

The son born to him became well-known as Prati- harta. From him was born Bhava whose son was Udgitha. Prastavi was his son.

अध्याय ४०

श्लोक 22

वर्षन्तश्च तपन्तश्च ह्लादयन्तश्च वै प्रजाः ।गोपयन्तीह भूतानि सर्वाणीहायुगक्षयात्

varṣantaśca tapantaśca hlādayantaśca vai prajāḥ / gopayantīha bhūtāni sarvāṇīhāyugakṣayāt

हिन्दी अर्थ

शिष्य) जैमिनि, सुमन्तु, वैशम्पायन और चौथे पैल हैं। उन महामुनिने ऋग्वेदके श्रोता पैलको ऋग्वेद और यजुर्वेदके प्रवक्ता वैशम्पायनको यजुर्वेद ग्रहण कराया। इसी तरह उन्होंने सामवेदके श्रोता जेमिनिको सामवेद तथा अथर्ववेदके श्रोता ऋषिश्रेष्ठ सुमन्तुको अथर्ववेदका

English

The son born to him became well-known as Prati- harta. From him was born Bhava whose son was Udgitha. Prastavi was his son.

अध्याय ४०

श्लोक 23

एतेषामेव देवानां यथावीर्यं यथातपः ।यथायोगं यथासत्त्वं स एष तपति प्रभुः

eteṣāmeva devānāṃ yathāvīryaṃ yathātapaḥ / yathāyogaṃ yathāsattvaṃ sa eṣa tapati prabhuḥ

हिन्दी अर्थ

ग्रहण कराया। ऐसे ही इतिहास तथा पुराणोंके प्रवचनमें मुझे श्रीकृष्णद्वेपायनने नियुक्त किया

English

The son born to him became well-known as Prati- harta. From him was born Bhava whose son was Udgitha. Prastavi was his son.

अध्याय ४०

श्लोक 24

अहोरात्रव्यवस्थानकारणं स प्रजापतिः ।पितृदेवमनुष्यादीन् स सदाप्यायेद् रविः

ahorātravyavasthānakāraṇaṃ sa prajāpatiḥ / pitṛdevamanuṣyādīn sa sadāpyāyed raviḥ

हिन्दी अर्थ

(प्रारम्भमें) यजुर्वेद एक ही था। उसका चार भाग हुआ। उसीसे चातुर्होत्रको उत्पत्ति हुई और उससे (श्रीव्यासने) यज्ञ किया। द्विजोत्तमो! (उस यज्ञमें) यजुर्वेदके मन्त्रोद्वारा अध्वर्युसे सम्बद्ध कर्म, ऋक्- अथर्वमन्त्रोंके द्वारा ब्रह्माका कर्म सम्पन्न हुआ। तदनन्तर उन प्रभुने ऋचाओंको अलग कर ऋग्वेदका प्रणयन किया। इसी प्रकार यजुर्मन्त्रोंके समूहको यजुर्वेद" और साममन्त्रोंके समूहको सामवेदसंहिता बनायी। पहले

English

The son born to him became well-known as Prati- harta. From him was born Bhava whose son was Udgitha. Prastavi was his son.

अध्याय ४०

श्लोक 25

तत्र देवो महादेवो भास्वान् साक्षान्महेश्वरः ।भासते वेदविदुषां नीलग्रीवः सनातनः

tatra devo mahādevo bhāsvān sākṣānmaheśvaraḥ / bhāsate vedaviduṣāṃ nīlagrīvaḥ sanātanaḥ

हिन्दी अर्थ

उन्होंने ऋग्वेदको इक्कीस भागों (शाखाओं)-में और यजुर्वेदको सौ शाखाओंमें विभक्त किया

English

The son born to him became well-known as Prati- harta. From him was born Bhava whose son was Udgitha. Prastavi was his son.

अध्याय ४०

श्लोक 26

स एष देवो भगवान् परमेष्ठी प्रजापतिः ।स्थानं तद् विदुरादित्यं वेदज्ञा वेदविग्रहम्

sa eṣa devo bhagavān parameṣṭhī prajāpatiḥ / sthānaṃ tad vidurādityaṃ vedajñā vedavigraham

हिन्दी अर्थ

यहाँ यजुर्वेद एवं सामवेदसे यजुःसंहिता एवं सामसंहिता समझनी चाहिए। वेदका दूसरा भाग 'ब्राह्मण' होता है। वह केवल अथर्वाणमथो वेदं बिभेद नवकेन तु

English

The son born to him became well-known as Prati- harta. From him was born Bhava whose son was Udgitha. Prastavi was his son.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_kUrmapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Kurma Purana — Chapter 40
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.