Linga Purana· Liṅga Purāṇa
28
अध्याय 28 / 108

Book 1 - Adhyaya 28

33 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ33 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय २८

श्लोक 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे लिङ्गार्चनविधिर्नाम सप्तविंशो ऽध्यायः आग्नेयं सौरममृतं बिम्बं भाव्यं ततोपरि गुणत्रयं च हृदये तथा चात्मत्रयं क्रमात्

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge liṅgārcanavidhirnāma saptaviṃśo 'dhyāyaḥ āgneyaṃ sauramamṛtaṃ bimbaṃ bhāvyaṃ tatopari guṇatrayaṃ ca hṛdaye tathā cātmatrayaṃ kramāt

हिन्दी अर्थ

फफपाफफ याक पापा प फाम फ फा क फ फक फक फ फ फ फ फ फ फफ क फफफ फफ फफक ्फफफ फफाफफफफफफफफफफफफफफफफफफफफ फफफफफफफफफफफफफफफाफफफफफफफफफफफफफफफीफ फक कालं नयन्ति तपसा पूजया च महाधिय: । एवं संवत्सरे पूर्णे वसन्ते समुपस्थिते

English

The fiery, solar and the lunar®®disc shall be thought of within the heart. Above that the trio of the Gunas and the Atmans shall be conceived. Above it, the devotee shall meditate upon and worship the lord in both the aspects with and without attributes with half his body taken over by his beloved.

अध्याय २८

श्लोक 2

तस्योपरि महादेवं निष्कलं सकलाकृतिम् कान्तार्धरूढदेहं च पूजयेद्ध्यानविद्यया

tasyopari mahādevaṃ niṣkalaṃ sakalākṛtim kāntārdharūḍhadehaṃ ca pūjayeddhyānavidyayā

हिन्दी अर्थ

देवः कृतयुगे तस्मिन् गिरौ हिमवतः शुभे देवदारुवनं प्राप्तः प्रसन्नः परमेश्वरः। भस्मपांसूपदिग्धाङ्गो नग्नो विकृतलक्षणः

English

Since there are many objects to think upon, the thinker shall not think of anything except the following. The medi- tator shall conceive no distinction between the object and the means of meditation; otherwise, (i.e. if he thinks of anything other than these) knowledge does not arise in him.

अध्याय २८

श्लोक 3

ततो बहुविधं प्रोक्तं चिन्त्यं तत्रास्ति चेद्यतः चिन्तकस्य ततश्चिन्ता अन्यथा नोपपद्यते

tato bahuvidhaṃ proktaṃ cintyaṃ tatrāsti cedyataḥ cintakasya tataścintā anyathā nopapadyate

हिन्दी अर्थ

मायां कृत्वा तथारूपां देवस्तद्ठनमागतः। ततस्ते मुनयः सर्वे तुष्टुबुश्च समाहिताः सपत्नीका महाभागाः सपुत्राः सपरिच्छदाः

English

bhefiyam bhava rogiam Gf. bhiyaktamam tviih bhifiy&m i8o« amftam — somam candrarupam ST. lunar orb.

अध्याय २८

श्लोक 4

तस्माद्ध्येयं तथा ध्यानं यजमानः प्रयोजनम् स्मरेत्तन्नान्यथा जातु बुध्यते पुरुषस्य ह

tasmāddhyeyaṃ tathā dhyānaṃ yajamānaḥ prayojanam smarettannānyathā jātu budhyate puruṣasya ha

हिन्दी अर्थ

अज्ञानाहेवदेवेश यदस्माभिरनुष्ठितम् कर्मणा मनसा वाचा तत्सर्व क्षन्तुमर्हसि। चरितानि विचित्राणि गुह्यानि गहनानि च

English

The word Purusa is derived thus; puri ictc (he who lies in the body). He who worships the deity, the object of worship by means of meditation, is known as yajamana. Dhyeya (the object of meditation) is the lord himself. Dhyana is the act of thinking. Nirukti (bliss) the fruit of dhyana. One who knows about this attains the ultimate reality which is the sub- stratum of Pradhana and Puru?a.

अध्याय २८

श्लोक 5

पुरे शेते पुरं देहं तस्मात्पुरुष उच्यते याज्यं यज्ञेन यजते यजमानस्तु स स्मृतः

pure śete puraṃ dehaṃ tasmātpuruṣa ucyate yājyaṃ yajñena yajate yajamānastu sa smṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

ब्रह्मादीनां च देवानां दुर्विज्ञेयानि ते हर। अगतिं ते न जानीमो गतिं नैव च नैव च पैरके अँगूठेके अग्रभागपर स्थित होकर, कोई दाँतोंको ही उलूखल बनाकर उनसे पिसे अन्नको खाकर, कुछ पाषाणपर पिसे अन्नको ही खाकर, कुछ वीरासनमें बैठकर, कुछ मृगचर्यापरायण होकर-इस प्रकार तपस्या

English

Here the supreme lord, the object of meditation, is the twenty-sixth principle, — the meditator (jiva) is the twenty- fifth, the avyakta or pradhana is the twenty-fourth. The seven principles constitute mahat, ahaihkara, and five tanmatras. The organs of action are five, as also the organs of sense; then there is the mind and the five elements. Thus Siva is the twenty-sixth principle. He alone is the creator and sustainer. He is greater than Brahma. He has created Brahma. He is one who is above and greater than the universe, and is the universe itself.

अध्याय २८

श्लोक 6

ध्येयो महेश्वरो ध्यानं चिन्तनं निर्वृतिः फलम् प्रधानपुरुषेशानं याथातथ्यं प्रपद्यते

dhyeyo maheśvaro dhyānaṃ cintanaṃ nirvṛtiḥ phalam pradhānapuruṣeśānaṃ yāthātathyaṃ prapadyate

हिन्दी अर्थ

तथा पूजनके द्वारा उन महाबुद्धिमान् मुनियोंने समय इस प्रकार उन मुनियोंको तप करते हुए एक वर्ष पूर्ण होनेपर वसन्त ऋतु आनेपर परमेश्वर शिव अपनी दयासे उन भक्तोंपर अनुग्रह करनेके निमित्त कृतयुगमें हिमालयके उस पर्वतपर स्थित देवदारुवनमें प्रसन्नतापूर्वक

English

Just as children are not born without their parents, so also the three worlds arc not born without Siva and his consort.

अध्याय २८

श्लोक 7

इह षड्विंशको ध्येयो ध्याता वै पञ्चविंशकः चतुर्विंशकम् अव्यक्तं महदाद्यास्तु सप्त च

iha ṣaḍviṃśako dhyeyo dhyātā vai pañcaviṃśakaḥ caturviṃśakam avyaktaṃ mahadādyāstu sapta ca

हिन्दी अर्थ

उस समय वे भस्म-धूलिसे भूषित शरीरवाले, हुआ काष्ठ) धारण किये हुए, व्यग्रहस्तवाले तथा रक्त-पिंगल नेत्रोंबाले थे। वे कभी रौद्ररूपमें हँसते थे, कभी विस्मित होकर गाते थे, कभी भृङ्गार-नृत्य करते थे तथा कभी रोते थे--इस रूपमें वे आश्रमोंमें बार-बार

English

If the great lord who is the supreme power and the supreme soul is himself the doer how can he be an agent who causes activity of the individual souls? But the supreme lord has been mentioned by you as eternal, enlightened and un- qualitative.®* How can he then bestow liberation? If he is without attributes how can he function?

अध्याय २८

श्लोक 8

महांस् तथा त्वहङ्कारं तन्मात्रं पञ्चकं पुनः कर्मेन्द्रियाणि पञ्चैव तथा बुद्धीन्द्रियाणि च

mahāṃs tathā tvahaṅkāraṃ tanmātraṃ pañcakaṃ punaḥ karmendriyāṇi pañcaiva tathā buddhīndriyāṇi ca

हिन्दी अर्थ

भिक्षा माँगते हुए इधर-उधर घूमने-फिरने लगे। इस प्रकारकी माया रचकर महादेवजी उस वनमें आये हुए तदनन्तर वे सभी महाभाग मुनिगण अपनी स्त्रियों,

English

It is Kala (Time) that evolves everything. Lord Siva evolves the Kala always. When the mind devoid of qualities

अध्याय २८

श्लोक 9

मनश् च पञ्च भूतानि शिवः षड्विंशकस्ततः स एव भर्ता कर्ता च विधेरपि महेश्वरः

manaś ca pañca bhūtāni śivaḥ ṣaḍviṃśakastataḥ sa eva bhartā kartā ca vidherapi maheśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

मालाओं, धूप, गन्ध आदि उपचारोंसे महादेवजीका एकाग्रचित्त होकर पूजन करके उनकी स्तुति करने लगे पुनः वे सभी मुनि मधुर वाणीमें भगवान् शिवसे बोले--हे देवदेवेश! हम लोगोंने मन, वचन तथा कर्मसे जो भी आपके प्रति किया है, वह सब अज्ञानतावश किया है; अतएव आप सभी अपराधोंको क्षमा

English

jivatma, the individual soul, the enjoyer of the fruits of the world-tree (cf. cbhih sampaditam bhunkte puruah pancavixhSakah. Matsya 3.27), constitutes the twenty- fifth category. He is also called *bhokta puru$ab'> 'bhokta suparnab* and he is controlled by the will of Ivara (cf. Lvareccha- vaiai so'pi jivktma kathyate budhaih). The latter is called advixhSaka Siva — the twenty-sixth category who though transcendent is not competent to bestow grace. (Cf. adviihiakamanUvaram 1.71.109}.

अध्याय २८

श्लोक 10

हिरण्यगर्भं रुद्रो ऽसौ जनयामास शङ्करः विश्वाधिकश् च विश्वात्मा विश्वरूप इति स्मृतः

hiraṇyagarbhaṃ rudro 'sau janayāmāsa śaṅkaraḥ viśvādhikaś ca viśvātmā viśvarūpa iti smṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

हे हर! आपके चरित्र अत्यन्त अद्भुत, गूढ़ तथा कठिन हैं। वे चरित्र ब्रह्मा आदि देवताओंके लिये भी दु्ञेय हैं हम आपको अगति तथा गति कुछ भी नहीं जानते हें और जान पाना सम्भव भी नहीं है। हे

English

niskalab'—dcvoid of attributes, hence passive or inactive, but who imparts impetus to Time — K&la who creates the universe — |

अध्याय २८

श्लोक 11

विना यथा हि पितरं मातरं तनयास्त्विह न जायन्ते तथा सोमं विना नास्ति जगत्त्रयम्

vinā yathā hi pitaraṃ mātaraṃ tanayāstviha na jāyante tathā somaṃ vinā nāsti jagattrayam

हिन्दी अर्थ

विश्वेश्वर महादेव योऽसि सोऽसि नमोऽस्तु ते। विश्वेश्वर! है महादेव! आप जो कोई भी , 1 देवदेवं आपको है मुनिगण आप महात्मानो देवदेवं महेश्वरम्॥ आपको नमस्कार है। ह्म मु हि ह महेश्वरकी स्तुति करते हें

English

The universe appears to be existent by his very activity. The eight®® forms of the lord represent the empirical universe. Without the five elements — ether, earth, wind, fire and water and without the priest, the sun and the moon, the world has no existence. On consideration, it is evident that the gross world consisting of the mobile and immobile beings is the gross body of Rudra. These eight are the cosmic forms of the lord.

अध्याय २८

श्लोक 12

कर्ता यदि महादेवः परमात्मा महेश्वरः तथा कारयिता चैव कुर्वतो ऽल्पात्मनस् तथा

kartā yadi mahādevaḥ paramātmā maheśvaraḥ tathā kārayitā caiva kurvato 'lpātmanas tathā

हिन्दी अर्थ

भव, भव्य, भावन तथा उद्धवको नमस्कार । अनन्त बल एवं वीर्यवाले और भूतोंके पतिको नमस्कार है जगतूके संहारकर्ता, पिशंग वर्णवाले, अव्यय, व्यय, गंगाजलकी धारा धारण करनेवाले,

English

O excellent brahmins the sages declare that the subtle body of the lord is inexpressible. (The Vedas declare) "From him the words recede after failing to reach him along with the mind. He who realizes the bliss of the Brahman eschews fear from any quarter".®® Hence, after realizing the bliss of the pinaka-bearing lord, no one need be afraid.

अध्याय २८

श्लोक 13

नित्यो विशुद्धो बुद्धश् च निष्कलः परमेश्वरः त्वयोक्तो मुक्तिदः किं वा निष्कलश्चेत्करोति किम्

nityo viśuddho buddhaś ca niṣkalaḥ parameśvaraḥ tvayokto muktidaḥ kiṃ vā niṣkalaścetkaroti kim

हिन्दी अर्थ

करनेवाले, कन्दर्पस्वरूप तथा अग्निरूप परमात्मा शिवको नमस्कार है हाथमें दण्ड तथा पाश धारण करनेवाले, कालरूप, गणोंके पति एवं वृषभध्वज शंकरको नमस्कार है

English

After perceiving through their imagination that the elegances®® of Rudra are present everywhere, the images who perceive the truth say, "Everything is Rudra.*

अध्याय २८

श्लोक 14

कालः करोति सकलं कालं कलयते सदा निष्कलं च मनः सर्वं मन्यते सो ऽपि निष्कलः

kālaḥ karoti sakalaṃ kālaṃ kalayate sadā niṣkalaṃ ca manaḥ sarvaṃ manyate so 'pi niṣkalaḥ

हिन्दी अर्थ

वेदमन्त्रोमें प्रधान रूपसे निरूपित तथा शत जिह्नावाले आप शिवको नमस्कार है। है देव! भूत, भविष्य तथा वर्तमान जो कुछ भी है एवं स्थावर-जंगममय यह सम्पूर्ण जगत् आपकी ही देहसे उत्पन्न हुआ है। आप ही जगतका पालन तथा संहार करते हैं। अतएव हे भगवन्! आपका मंगल हो और आप हमपर प्रसन्न हों। सान अथवा आज्ञानमें मनुष्य जो कुछ भी करता है, वह सब स्वयं आप परमेश्वर ही अपनी योगमायासे सम्पन

English

By making incessant obeisance to Brahma one's prestige is increased. All this is Brahman; everything is lord Rudra. Purusa is the great lord; Siva is the supreme lord*. Thus the lord has been specified. Meditation is the sole thought about him.

अध्याय २८

श्लोक 15

कर्मणा तस्य चैवेह जगत्सर्वं प्रतिष्ठितम् किमत्र देवदेवस्य मूर्त्यष्टकमिदं जगत्

karmaṇā tasya caiveha jagatsarvaṃ pratiṣṭhitam kimatra devadevasya mūrtyaṣṭakamidaṃ jagat

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार तपस्यासे युक्त वे मुनिगण पुलकित अन्तरात्मासे शिवजीका स्तवन करके उनसे याचना करने लगे कि है भगवन्! हम लोगोंने आपको पहले जिस रूपमें देखा था, उसी रूपमें आपका दर्शन करना चाहते तब उनको स्तुतिसे प्रसन्न मनवाले प्रभु शिवने अपना त्रिनेत्र-रूप दिखानेके लिये उन्हें दिव्य-दृष्टि प्रदान की

English

The mind too when stabilized by concentration becomes inactive (niskriya) as this helps in the emancipation of jiva. Gf. ST,:

अध्याय २८

श्लोक 16

विनाकाशं जगन्नैव विना क्ष्मां वायुना विना तेजसा वारिणा चैव यजमानं तथा विना

vinākāśaṃ jagannaiva vinā kṣmāṃ vāyunā vinā tejasā vāriṇā caiva yajamānaṃ tathā vinā

हिन्दी अर्थ

देवदारुवनमें निवास करनेवाले उन मुनियोंने उस लब्धदृष्ट्या तया दृष्ट्वा देवदेवं त्रियम्बकम्। प्राप्त दिव्य दृष्टिसे तीन नेत्रवाले देवाधिदेव शिवका पुनस्तष्टुवुरीशानं देवदारुवनौकसः ॥ ४६ दरशन करके पुनः उनकी स्तुति की त्र्यम्बकाय त्रिनेत्राय त्रिशूलवरधारिणे। कन्दर्पाय हुताशाय नमोऽस्तु परमात्मने

English

The eight forms of lord Shra constitute the five gross material elements, the soul, the sun and the moon. Each stands in relation to its constituent as follows:

अध्याय २८

श्लोक 17

भानुना शशिना लोकस् तस्यैतास्तनवः प्रभोः विचारतस्तु रुद्रस्य स्थूलमेतच्चराचरम्

bhānunā śaśinā lokas tasyaitāstanavaḥ prabhoḥ vicāratastu rudrasya sthūlametaccarācaram

हिन्दी अर्थ

शङ्कराय वृषाङ्काय गणानां पतये नमः। दण्डहस्ताय कालाय पाशहस्ताय वै नम: तव देहात्समुत्पन्नं देव सर्वमिदं जगत्। पासि हंसि च भद्रं ते प्रसीद भगवंस्ततः

English

Gf. TA. 8.4.1. TU 2.41, 9.1. Brahman is here identical with Siva.

अध्याय २८

श्लोक 18

सूक्ष्मं वदन्ति ऋषयो यन्न वाच्यं द्विजोत्तमाः यतो वाचो निवर्तन्ते अप्राप्य मनसा सह

sūkṣmaṃ vadanti ṛṣayo yanna vācyaṃ dvijottamāḥ yato vāco nivartante aprāpya manasā saha

हिन्दी अर्थ

तत्सर्वं भगवानेव कुरुते योगमायया ततो देवः प्रसन्नात्मा स्वमेवास्थाय शङ्करः। रूपं त्र्यक्षं च सन्द्रष्टुं दिव्यं चक्षुरदात्प्रभुः

English

Rudrasya vibhutayah* The vibhuties of Rudra comprise rta, satya etc. Gf. ftaxh satyam param brahma, quoted in ST,

अध्याय २८

श्लोक 19

आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान् न बिभेति कुतश्चन न भेतव्यं तथा तस्माज् ज्ञात्वानन्दं पिनाकिनः

ānandaṃ brahmaṇo vidvān na bibheti kutaścana na bhetavyaṃ tathā tasmāj jñātvānandaṃ pinākinaḥ

हिन्दी अर्थ

मुनियोंद्वारा की गयी शिवस्तुति मुनियोंद्वारा शिवस्तुति मुनियोंद्वारा की गयी शिवस्तु

English

O sage of good, holy rites, he should be thought upon in fourfold® manner and perceived. He, the cause of worldly existence, is the world itself. He is the cause of liberation. He is the greatest ecstasy.

अध्याय २८

श्लोक 20

विभूतयश् च रुद्रस्य मत्वा सर्वत्र भावतः सर्वं रुद्र इति प्राहुर् मुनयस्तत्त्वदर्शिनः

vibhūtayaś ca rudrasya matvā sarvatra bhāvataḥ sarvaṃ rudra iti prāhur munayastattvadarśinaḥ

हिन्दी अर्थ

नमो दिग्वाससे नित्यं कृतान्ताय त्रिशूलिने। विकटाय करालाय करालवदनाय च कटङ्कटाय रूद्राय स्वाहाकाराय वै नम:॥

English

The four-arrayed path is prescribed for a practis- ing yogin. Thought is counted as manifold. If it is centred in one place it is called Sunistha;®® if centred inRudra it is called Raudri; if centred in Indra Aindri; if in Soma Saumya; if in Narayana or in the sun or in the fire it is called after those names. If the devotee fixes in his mind in both ways that he is I and I am he that thought is called Brahmi. O brahmins, thus should a devotee think of this universe — both mobile and immobile — as identical with Brahman.

अध्याय २८

श्लोक 21

नमस्कारेण सततं गौरवात्परमेष्ठिनः सर्वं तु खल्विदं ब्रह्म सर्वो वै रुद्र ईश्वरः

namaskāreṇa satataṃ gauravātparameṣṭhinaḥ sarvaṃ tu khalvidaṃ brahma sarvo vai rudra īśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

नीलकण्ठाय देवाय चिताभस्माङ्गधारिणे। त्वं ब्रह्मा सर्वदेवानां रूद्राणां नीललोहितः ऋषीणां च वसिष्ठस्त्वं देवानां वासवस्तथा। कार: सर्ववेदानां श्रेष्ठं साम च सामसु

English

Keeping the goal in his mind, the devotee shall eschew the thought of division between the mobile and imo- bile,®® as also between what should be eschewed and what should not be eschewed, as also between what is possible and what is not possible of achievement and what should be done and what should not be done. He shall also remain satiated and contented. Such a man's contemplation is the real one, pertaining to Brahman and not otherwise. Thus in due order the mental worship of the lord has been recounted.

अध्याय २८

श्लोक 22

पुरुषो वै महादेवो महेशानः परः शिवः एवं विभुर्विनिर्दिष्टो ध्यानं तत्रैव चिन्तनम्

puruṣo vai mahādevo maheśānaḥ paraḥ śivaḥ evaṃ vibhurvinirdiṣṭo dhyānaṃ tatraiva cintanam

हिन्दी अर्थ

ग्राम्याणामूषभश्चासि भगवान् लोकपूजितः त्वामेव तत्र पश्यामो ब्रह्मणा कथितं तथा

English

Those who carry out this sort of mental worship should also be adored by means of obeisance, etc. Even if they are hideous and deformed, these expounders of Brahman should not be censured. They should not be subjected to scrutiny by a discerning person. Those who censure them are narrow- minded persons who will become miserably unhappy as those sages of old who censured the lord in the Daruka forest. The

अध्याय २८

श्लोक 23

चतुर्व्यूहेण मार्गेण विचार्यालोक्य सुव्रत संसारहेतुः संसारो मोक्षहेतुश् च निर्वृतिः

caturvyūheṇa mārgeṇa vicāryālokya suvrata saṃsārahetuḥ saṃsāro mokṣahetuś ca nirvṛtiḥ

हिन्दी अर्थ

कामः क्रोधश्च लोभश्च विषादो मद एव च। महासंहरणे प्राप्ते त्वया देव कृतात्मना। करं ललाटे संविध्य वह्निरुत्पादितस्त्वया

English

caturvyuha: Four vyuhas constitute praigia, manas, vijiiana and luianda and exclude the gross annamaya koia. ST, offers an alternative explanation: yad va dhyeya-dhyana-yajamana-prayojanarupaih catur- vyuhait. But according to Lihga purai?a, the caturvyuha consists of(i)cxis- tence (sariiskra), cause of existence (saihsarahetu), cause of emancipation (mokidictu) and emancipation (nirvrti).

अध्याय २८

श्लोक 24

चतुर्व्यूहः समाख्यातश् चिन्तकस्येह योगिनः चिन्ता बहुविधा ख्याता सैकत्र परमेष्ठिना

caturvyūhaḥ samākhyātaś cintakasyeha yoginaḥ cintā bahuvidhā khyātā saikatra parameṣṭhinā

हिन्दी अर्थ

तेनाग्निना तदा लोका अर्चिभिः सर्वतो वृताः। तस्मादग्निसमा होते बहवो विकृताग्नयः ऋषिगण बोले-दिशाओंको वस्त्ररूपमें धारण करनेवाले, शाश्वत, प्रलयके कारण, त्रिशूलधारी, विकट रूपवाले, कराल (संसाररूपी वृक्षके लिये कुठार स्वरूप) तथा भीषण वदनवाले शिवको नमस्कार है

English

esu'acara-vibhagam— Jagadbrahmarupam ST, — distinction bet- ween Brahma and the mundane orldw.

अध्याय २८

श्लोक 25

सुनिष्ठेत्यत्र कथिता रुद्रं रौद्री न संशयः ऐन्द्री चेन्द्रे तथा सौम्या सोमे नारायणे तथा

suniṣṭhetyatra kathitā rudraṃ raudrī na saṃśayaḥ aindrī cendre tathā saumyā some nārāyaṇe tathā

हिन्दी अर्थ

बिना रूपवाले, सुन्दर रूपवाले, विश्वरूप आपको नमस्कार है। गजाननरूप, स्वाहा करनेवाले यजमानरूप रुद्रको नमस्कार है सभी लोगोंसे नमस्कृत देहवाले, स्वयं विनीत आत्मावाले, निरन्तर नील जटाजूट धारण करनेवाले, अपने शरीरमें चिताकी भस्मको धारण करनेवाले, श्रीकण्ठ, नीलकण्ठ शिवको बार-बार नमस्कार है। हे

English

esu'acara-vibhagam— Jagadbrahmarupam ST, — distinction bet- ween Brahma and the mundane orldw.

अध्याय २८

श्लोक 26

सूर्ये वह्नौ च सर्वेषां सर्वत्रैवं विचारतः सैवाहं सो ऽहमित्येवं द्विधा संस्थाप्य भावतः

sūrye vahnau ca sarveṣāṃ sarvatraivaṃ vicārataḥ saivāhaṃ so 'hamityevaṃ dvidhā saṃsthāpya bhāvataḥ

हिन्दी अर्थ

प्रभो! आप सभी देवताओंमें ब्रह्मा हैं तथा रुद्रोंमें नीललोहित हैं आप समस्त भूतोंको आत्मा हैं सांख्यविद् आपको पुरुष कहते हैं। आप पर्वतोंमें विशाल मेरु पर्वत तथा नक्षत्रोमें चन्द्रमा हैं

English

esu'acara-vibhagam— Jagadbrahmarupam ST, — distinction bet- ween Brahma and the mundane orldw.

अध्याय २८

श्लोक 27

भक्तो ऽसौ नास्ति यस्तस्माच् चिन्ता ब्राह्मी न संशयः एवं ब्रह्ममयं ध्यायेत् पूर्वं विप्र चराचरम्

bhakto 'sau nāsti yastasmāc cintā brāhmī na saṃśayaḥ evaṃ brahmamayaṃ dhyāyet pūrvaṃ vipra carācaram

हिन्दी अर्थ

ऋषियोमें आप वसिष्ठ हैं तथा देवताओंमें देवराज इन्द्र हैं, सभी वेदोंमें साररूपसे आप ओंकार हैं एवं सभी गेयस्वरोंमें आप सामगान हैं आप परमेश्वर वन्य पशुओंमें सिंह हैं और ग्राम्य पशुओंमें आप ऐश्वर्यसम्पन्न तथा लोकपूज्य वृषभ हैं

English

esu'acara-vibhagam— Jagadbrahmarupam ST, — distinction bet- ween Brahma and the mundane orldw.

अध्याय २८

श्लोक 28

चराचरविभागं च त्यजेदभिमतं स्मरन् त्याज्यं ग्राह्यम् अलभ्यं च कृत्यं चाकृत्यमेव च

carācaravibhāgaṃ ca tyajedabhimataṃ smaran tyājyaṃ grāhyam alabhyaṃ ca kṛtyaṃ cākṛtyameva ca

हिन्दी अर्थ

हे प्रभो! आप वैसा कीजिये कि आपका जो भी विद्यमान स्वरूप हो, उसमें हम ब्रह्माद्वारा कथित आपके सर्वस्वरूपका दर्शन कर सकें हे परमेश्वर! आप प्रसन्न होइये। हम यह जानना चाहते हैं कि काम, क्रोध, लोभ, विषाद तथा मद-ये पाँचों विकार सभीको दग्ध क्यों करते हैं ?

English

esu'acara-vibhagam— Jagadbrahmarupam ST, — distinction bet- ween Brahma and the mundane orldw.

अध्याय २८

श्लोक 29

यस्य नास्ति सुतृप्तस्य तस्य ब्राह्मी न चान्यथा आभ्यन्तरं समाख्यातम् एवमभ्यर्चनं क्रमात्

yasya nāsti sutṛptasya tasya brāhmī na cānyathā ābhyantaraṃ samākhyātam evamabhyarcanaṃ kramāt

हिन्दी अर्थ

हे देव! महासंहार उपस्थित होनेपर शुद्ध चित्तवाले आप परमेश्‍्वरने ललाटपर हाथ घर्षितकर अग्नि उत्पन्न को थी तब उसी अग्निको ज्वालाओंसे समस्त लोक

English

esu'acara-vibhagam— Jagadbrahmarupam ST, — distinction bet- ween Brahma and the mundane orldw.

अध्याय २८

श्लोक 30

आभ्यन्तरार्चकाः पूज्या नमस्कारादिभिस् तथा विरूपा विकृताश्चापि न निन्द्या ब्रह्मवादिनः

ābhyantarārcakāḥ pūjyā namaskārādibhis tathā virūpā vikṛtāścāpi na nindyā brahmavādinaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रीलिड्रमहापुराण वि न दाना मामाको फ़ फ़ फ़ फ़ फ़ फ़ फ़ फ़ फ़ फ़ फ फ़ फ़ फ़ फ़ फ फ़ फ़फ़र क़ क़ फ फ़ फ़ फ़ फ़ फ़ फ़ फ फ क़ फ क फ़ फ़ फ़ फ फक की का फ का फ मा फी फी मी मी की अकऽ क

English

esu'acara-vibhagam— Jagadbrahmarupam ST, — distinction bet- ween Brahma and the mundane orldw.

अध्याय २८

श्लोक 31

आभ्यन्तरार्चकाः सर्वे न परीक्ष्या विजानता निन्दका एव दुःखार्ता भविष्यन्त्यल्पचेतसः

ābhyantarārcakāḥ sarve na parīkṣyā vijānatā nindakā eva duḥkhārtā bhaviṣyantyalpacetasaḥ

हिन्दी अर्थ

कामः क्रोधश्च लोभश्च मोहो दम्भ उपद्रव: । यानि चान्यानि भूतानि स्थावराणि चराणि च दह्यन्ते प्राणिनस्ते तु त्वत्समुत्थेन वह्निना। अस्माकं दह्यमानानां त्राता भव सुरेशवर

English

esu'acara-vibhagam— Jagadbrahmarupam ST, — distinction bet- ween Brahma and the mundane orldw.

अध्याय २८

श्लोक 32

यथा दारुवने रुद्रं विनिन्द्य मुनयः पुरा तस्मात्सेव्या नमस्कार्याः सदा ब्रह्मविदस् तथा

yathā dāruvane rudraṃ vinindya munayaḥ purā tasmātsevyā namaskāryāḥ sadā brahmavidas tathā

हिन्दी अर्थ

त्वं च लोकहितार्थाय भूतानि परिषिञ्चसि। महेश्वर महाभाग प्रभो शुभनिरीक्षक आज्ञापय वयं नाथ कर्तारो वचनं तव। भूतकोटिसहस्रेषु रूपकोटिशतेषु च

English

esu'acara-vibhagam— Jagadbrahmarupam ST, — distinction bet- ween Brahma and the mundane orldw.

अध्याय २८

श्लोक 33

वर्णाश्रमविनिर्मुक्ता वर्णाश्रमपरायणैः

varṇāśramavinirmuktā varṇāśramaparāyaṇaiḥ

हिन्दी अर्थ

सभी ओरसे आच्छादित हो गये। इसीलिये ये काग अग्नियाँ अग्नितुल्य ही हैं। इस जगत्में जो भी स्थावर-जंगम जीव एवं पदार्थ हैं, वे सब उत्पादित अग्निसे दग्ध हो रहे हैं। अतएव है सुरेश्वर उस अग्निसे दग्ध हो रहे हम सभीकी आप रक्ष

English

esu'acara-vibhagam— Jagadbrahmarupam ST, — distinction bet- ween Brahma and the mundane orldw.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_liGgapurANa1-108.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Linga Purana — Chapter 28
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.