Linga Purana· Liṅga Purāṇa
36
अध्याय 36 / 108

Book 1 - Adhyaya 36

80 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ80 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ३६

श्लोक 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे क्षुपाबिधनृपपराभववर्णनं नाम पञ्चत्रिंशो ऽध्यायः पूजया तस्य संतुष्टो भगवान्पुरुषोत्तमः श्रीभूमिसहितः श्रीमाञ् शङ्खचक्रगदाधरः

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge kṣupābidhanṛpaparābhavavarṇanaṃ nāma pañcatriṃśo 'dhyāyaḥ pūjayā tasya saṃtuṣṭo bhagavānpuruṣottamaḥ śrībhūmisahitaḥ śrīmāñ śaṅkhacakragadādharaḥ

हिन्दी अर्थ

काक क फी फ क फ फ क फ फ फ फ फ फ फ फ फ फ फ फ़ फ़ फ क फ फ फ फ फ फा फ फा फ फ फा का फ फ फ क फ काफी फा मी फम मीमी मी क क एकपल्यो न शिष्यन्ति वर्थिष्यन्त्यभिसारिकाः

English

Lord Vwpx was pleased hisf wf>rship.

अध्याय ३६

श्लोक 2

किरीटी पद्महस्तश् च सर्वाभरणभूषितः पीतांबरश् च भगवान् देवैर्दैत्यैश् च संवृतः

kirīṭī padmahastaś ca sarvābharaṇabhūṣitaḥ pītāṃbaraś ca bhagavān devairdaityaiś ca saṃvṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

अक्षत्रियाश्च राजानो विप्राः शूट्रोपजीविनः। आसनस्था द्विजान् दृष्ट्वा न चलन्त्यल्पबुद्धयः आस्ये निधाय वै हस्तं कर्ण शूद्रस्य वै द्विजाः १३

English

The principles of intellect, ego, the subtle elements and the sense-organs O lord, omniformed, are all presided over by you alone.

अध्याय ३६

श्लोक 3

प्रददौ दर्शनं तस्मै दिव्यं वै गरुडध्वजः दिव्येन दर्शनेनैव दृष्ट्वा देवं जनार्दनम्

pradadau darśanaṃ tasmai divyaṃ vai garuḍadhvajaḥ divyena darśanenaiva dṛṣṭvā devaṃ janārdanam

हिन्दी अर्थ

ज्ञात्वा न हिंसते राजा कलौ कालवशेन तु। पुष्पैश्च वासितैश्चैव तथाय्यैर्मङ्गलैः शुभेः सेवावसरमालोक्य द्वारे तिष्ठन्ति वै द्विजाः। वाहनस्थान् समावृत्य शूद्रान् शूद्रोपजीविनः

English

O great lord, O lord of the universe, O Brahma, O preceptor of the universe, be pleased, O lord of the chiefs of Devas, be pleased.

अध्याय ३६

श्लोक 4

तुष्टाव वाग्भिर् इष्टाभिः प्रणम्य गरुडध्वजम् त्वमादिस्त्वमनादिश् च प्रकृतिस्त्वं जनार्दनः

tuṣṭāva vāgbhir iṣṭābhiḥ praṇamya garuḍadhvajam tvamādistvamanādiś ca prakṛtistvaṃ janārdanaḥ

हिन्दी अर्थ

सेवन्ते ब्राह्मणास्तत्र स्तुवन्ति स्तुतिभिः कलौ। तपोयज्ञफलानां च विक्रेतारो द्विजोत्तमाः करके उनसे सम्बन्ध बनायेंगे । राजा लोग शूद्रवत् आचरण करते हुए ब्राह्मणोंको सन्ताप देंगे

English

O Lord of the universe, be pleased. I seek refuge in you, worthy of being sought refuge in. O omniscient lord of long arms.

अध्याय ३६

श्लोक 5

पुरुषस्त्वं जगन्नाथो विष्णुर्विश्वेश्वरो भवान् यो ऽयं ब्रह्मासि पुरुषो विश्वमूर्तिः पितामहः

puruṣastvaṃ jagannātho viṣṇurviśveśvaro bhavān yo 'yaṃ brahmāsi puruṣo viśvamūrtiḥ pitāmahaḥ

हिन्दी अर्थ

प्रजाओंमें भ्रूणहत्या तथा वीरोंकी हत्याकी प्रवृत्ति व्याप्त रहेगी। शूद्र लोग ब्राह्मणोंका आचरण करेंगे एवं ब्राह्मण शूद्रोंका आचरण करेंगे चोर लोग राजाओंके तुल्य व्यवहार करेंगे और राजा लोग चोरों-जैसा व्यवहार करेंगे स्त्रियाँ पातिव्रत्य धर्मका पालन नहीं करेंगी और व्यभिचारिणी स्त्रियोंका बाहुल्य होगा

English

O liberator of mankind, O highly blessed one! O lord of great strength 1 O best of souls I O unopposed! O great Vi§9u! perpetual obeisance be to you.

अध्याय ३६

श्लोक 6

तत्त्वमाद्यं भवानेव परं ज्योतिर्जनार्दन परमात्मा परं धाम श्रीपते भूपते प्रभो

tattvamādyaṃ bhavāneva paraṃ jyotirjanārdana paramātmā paraṃ dhāma śrīpate bhūpate prabho

हिन्दी अर्थ

मनुष्योंमें वर्ण तथा आश्रमसम्बन्धी समस्त व्यवहार हे शिलाद! राजागण प्रजाओंके रक्षक न होकर उनके विनाशक हो जायेंगे। सभी शूद्र ज्ञानी बनकर ब्राह्मणोंसे वन्दित होंगे

English

O Vifu your divine invisible seat in the midst of the ocean is the thousand-hooded $a enveloped in tamas.

अध्याय ३६

श्लोक 7

त्वत्क्रोधसंभवो रुद्रस् तमसा च समावृतः त्वत्प्रसादाज्जगद्धाता रजसा च पितामहः

tvatkrodhasaṃbhavo rudras tamasā ca samāvṛtaḥ tvatprasādājjagaddhātā rajasā ca pitāmahaḥ

हिन्दी अर्थ

क्षत्रियसे इतर वर्णवाले राजा होंगे, ब्राह्मण आजीविकाके लिये शूद्रोंपर निर्भर रहेंगे और अल्प बुद्धिवाले वे शूद्र ब्राह्मणोंको देखकर अपने आसनसे नहीं उठेंगे। स्वल्प बुद्धिवाले शूद्र श्रेष्ठ द्विजोंको भी दण्डित (अपमानित) करेंगे। द्विज अपने मुखपर हाथ रखकर शूद्रके कानमें बिनयपूर्वक नीच व्यक्तिके समान वाक्य बोलेंगे

English

The seven nether worlds are your feet; the earth constitutes your loins; the seven oceans** arc your clothes; the four quarters arc your great arms. O lord, the heaven is your head; the sky is your umbilicus; the wind is your nose; the sun and the moon arc your eyes, Pu$kara and others consti- tute your tresses. The stars, constellations and firmament are the ornaments round your neck. How shall I eulogise you the lord of Devas? You are worthy of worship. Whatever was done, heard and glorified faithfully as divine, whatever was sacrificed by me O Lord! you shall bear all. Obeisance be to you.

अध्याय ३६

श्लोक 8

त्वत्प्रसादात्स्वयं विष्णुः सत्त्वेन पुरुषोत्तमः कालमूर्ते हरे विष्णो नारायण जगन्मय

tvatprasādātsvayaṃ viṣṇuḥ sattvena puruṣottamaḥ kālamūrte hare viṣṇo nārāyaṇa jaganmaya

हिन्दी अर्थ

हे द्विजश्रेष्ठ! कलियुगमें कालके वशमें होकर राजा ब्राह्मणोंके बीच उच्च आसनपर बैठे हुए शूद्रको देखकर उसे दण्डित नहीं करेंगे। वे पुष्पों, सुगन्धित पदार्थों तथा अन्य मंगल-द्रव्योंसे शूद्रोंकी पूजा करेंगे। हे द्विज! अल्प शास्त्र-ज्ञान, खोटे भाग्य एवं बलसे युक्त शूद्र लोग गर्वित होकर श्रेष्ठसे श्रेष्ठ ट्विजोंको ओर देखनातक पसन्द नहीं करेंगे

English

This hymn of Visnu is destructive of all sins. He who reads or listens to this hymn uttered by Ksupa, he who narrates this to the brahmins with devotion, goes to the world of Visnu. After worshipping thus and eulogising the invinci- ble lord who is eulogised by the lord of Devas and others and after bowing to him with bent head, Ksupa spoke in submission.

अध्याय ३६

श्लोक 9

महांस् तथा च भूतादिस् तन्मात्राणीन्द्रियाणि च त्वयैवाधिष्ठितान्येव विश्वमूर्ते महेश्वर

mahāṃs tathā ca bhūtādis tanmātrāṇīndriyāṇi ca tvayaivādhiṣṭhitānyeva viśvamūrte maheśvara

हिन्दी अर्थ

अपनी आजीविकाके लिये शूद्रोंपर आश्रित रहनेवाले ब्राह्मण सेवाका अवसर देखकर वाहनोंपर स्थित शूद्रोंको घेरकर उनके द्वापर खड़े होकर उनकी सेवा करेंगे। कलियुगमें ब्राह्मण अनेकविध स्तुतियोंसे शूद्रोंका स्तवन करेंगे। उस समय उत्तम विप्रगण अपने तपो तथा यज्ञोंके फलका विक्रय करेंगे

English

O lord, long before, a certain Brahmin, known as Dadhica became a friend of mine. He is the knower of Dharma and a humble soul.

अध्याय ३६

श्लोक 10

महादेव जगन्नाथ पितामह जगद्गुरो प्रसीद देवदेवेश प्रसीद परमेश्वर

mahādeva jagannātha pitāmaha jagadguro prasīda devadeveśa prasīda parameśvara

हिन्दी अर्थ

LCT फफफफफफफफफफफ्फफफ्फकफाकमामामी का फफफफफफफफफ्फफफफ फफफ फी फी पक फी फी की फक फफ फफफफफफ फफफ (5) ॥ यतयश्च भविष्यन्ति बहवोऽस्मिन् कलौ युगे। उस कलियुगमें बहुत लोग संन्यासीका रूप

English

He is engaged in worshipping Siva always. He cannot be killed by anyone at all times. O lord of Devas, he struck me on the head with his left foot, in the open assembly with great contempt. O Visnu, O Visva, O lord of the Universe, arrogantly he said: 'T am not afraid of any body anywhere". O lord of universe, I wish to defeat that brahmin Dadhica. O Visnu, please, help me to my welfare.

अध्याय ३६

श्लोक 11

प्रसीद त्वं जगन्नाथ शरण्यं शरणं गतः वैकुण्ठ शौरे सर्वज्ञ वासुदेव महाभुज

prasīda tvaṃ jagannātha śaraṇyaṃ śaraṇaṃ gataḥ vaikuṇṭha śaure sarvajña vāsudeva mahābhuja

हिन्दी अर्थ

र बहुस्त्रीकं युगान्तके उपस्थित होनेपर पुरुष तो युगान्ते समुपस्थिते॥ कर लेंगे। उस पु पुरुषाल्पं बहुस्त्रीकै युगा मु को रा वेद-विद्या तथा वैदिक कर्मोकी निन्दा करेंगे ॥ १ ९ तब उस कलियुगमें नीललोहित महादेव शिव धर्मको प्रतिष्ठाके लिये अपनी विकृत आकृति अर्थात् उच्छिन्न लिङ्गस्वरूपवाले होकर प्रकट होंगे॥ २०/२ ॥

English

fapta slgara. The pur&tas mention seven oceans, viz., of salt, sugarcane, wine, ghee, curd, milk and water hieh surround Jambu, Plak|a, 8ftlmali, Kuia, Krauikea, iS&ka and Pufkara continents respectively.

अध्याय ३६

श्लोक 12

संकर्षण महाभाग प्रद्युम्न पुरुषोत्तम अनिरुद्ध महाविष्णो सदा विष्णो नमो ऽस्तु ते

saṃkarṣaṇa mahābhāga pradyumna puruṣottama aniruddha mahāviṣṇo sadā viṣṇo namo 'stu te

हिन्दी अर्थ

उस समय जो विप्रगण जिस किसी भी तरहसे उन विकृत वेषवाले शिवकी आराधना करेंगे, बे कलियुगके दोषोंपर विजय प्राप्तकर परमपदको प्राप्त निन्दन्ति वेदविद्यां च द्विजाः कर्माणि वै कलौ। कलौ देवो महादेवः शङ्करो नीललोहितः

English

Viu understood that Dadhica was indestructible. Visnu then remembered the incomparable prowess of Siva.

अध्याय ३६

श्लोक 13

विष्णो तवासनं दिव्यम् अव्यक्तं मध्यतो विभुः सहस्रफणसंयुक्तस् तमोमूर्तिर्धराधरः

viṣṇo tavāsanaṃ divyam avyaktaṃ madhyato vibhuḥ sahasraphaṇasaṃyuktas tamomūrtirdharādharaḥ

हिन्दी अर्थ

प्रकाशते प्रतिष्ठार्थं धर्मस्य विकृताकृतिः। ये तं विप्रा निषेवन्ते येन केनापि शङ्करम् श्वापदप्रबलत्वं च गवां चैव परिक्षयः॥ २२ उस कलियुगके अन्तमें हिंसक पशुओंकी प्रबलता तथा गायोंका हास होगा और उत्तम साधुओंका अभाव

English

After remembering thus, Vifnu said to Ksupa bom of the sneeze of Brahma — leading king, after attaining lord Siva, brahmins have nothing to fear.

अध्याय ३६

श्लोक 14

अधश् च धर्मो देवेश ज्ञानं वैराग्यमेव च ऐश्वर्यमासनस्यास्य पादरूपेण सुव्रत

adhaś ca dharmo deveśa jñānaṃ vairāgyameva ca aiśvaryamāsanasyāsya pādarūpeṇa suvrata

हिन्दी अर्थ

तदा सूक्ष्मो महोदकों दुर्लभो दानमूलवान्॥ २३ उस समय दानके मूलवाला सूक्ष्म ऐश्वर्यका रूप भी दुर्लभ हो जायगा, ब्रह्मचर्य आदि चारों आश्रमोंकी शिथिलता हो जानेपर धर्म विनष्ट हो जायगा

English

Particularly O king, the devotees of Rudra are free from fear always. If this be true in every respect in regard to base men what then in the case of Dadhica?

अध्याय ३६

श्लोक 15

सप्तपातालपादस्त्वं धराजघनमेव च वासांसि सागराः सप्त दिशश्चैव महाभुजाः

saptapātālapādastvaṃ dharājaghanameva ca vāsāṃsi sāgarāḥ sapta diśaścaiva mahābhujāḥ

हिन्दी अर्थ

उस युगान्तमें राजा लोग प्रजाजनोंको रक्षा न करके मात्र अपनी रक्षामें तत्पर रहेंगे और बलिभाग कर-के हर्ता बन जायेँगे॥ २४/२ ॥ कलियुगमें समस्त प्राणी अन्न तथा कन्याओंका विक्रय करनेवाले एवं ब्राह्मण वेद बेचनेवाले होंगे और स्त्रियाँ व्यभिचारपरायण हो जायँगी। जब युगक्षय होता है, उस समय वर्षाके देवता इन्द्र कहीं-कहींपर वृष्टि

English

Hence, O blessed one, O king, you have no hope of victory. Of course I shall give a slight pain to the bralunin inviting a curse on me along with Devas.

अध्याय ३६

श्लोक 16

द्यौर्मूर्धा ते विभो नाभिः खं वायुर्नासिकां गतः नेत्रे सोमश् च सूर्यश् च केशा वै पुष्करादयः

dyaurmūrdhā te vibho nābhiḥ khaṃ vāyurnāsikāṃ gataḥ netre somaś ca sūryaś ca keśā vai puṣkarādayaḥ

हिन्दी अर्थ

करनेवाले कहे जाते हैं उस अधम कलियुगमें सभी वणिक् जन भी कुत्सित आचरणवाले, दम्भ करनेवाले तथा पाखण्डौ अर्थात् अवैदिक मार्गोपर चलनेवाले होंगे

English

O leading king, at Daka's sacrifice due to Dadhica's curse I and other Devas will be destroyed but revived again.

अध्याय ३६

श्लोक 17

नक्षत्रतारका द्यौश् च ग्रैवेयकविभूषणम् कथं स्तोष्यामि देवेशं पूज्यश् च पुरुषोत्तमः

nakṣatratārakā dyauś ca graiveyakavibhūṣaṇam kathaṃ stoṣyāmi deveśaṃ pūjyaś ca puruṣottamaḥ

हिन्दी अर्थ

कलियुगमें सभी लोग ग्रामयाजक (पात्र-अपात्रका विचार किये बिना सबका यज्ञ आदि करानेवाले) हो जायँगे। कोई भी मृदु वचन बोलनेवाला, सरल स्वभावाला, ईर्ष्यारहित तथा प्रत्युपकारी अर्थात् अपने लिये किये गये उपकारको माननेवाला नहीं होगा और सभी लोग निन्दक एवं पतित हो जायँगे। यह संब युगान्त कलियुगका लक्षण है

English

Hence, O king, coming into contact with the leading brahmin I shall endeavour for your victory over Dadhica.

अध्याय ३६

श्लोक 18

श्रद्धया च कृतं दिव्यं यच् छ्रुतं यच्च कीर्तितम् यदिष्टं तत्क्षमस्वेश नारायण नमो ऽस्तु ते

śraddhayā ca kṛtaṃ divyaṃ yac chrutaṃ yacca kīrtitam yadiṣṭaṃ tatkṣamasveśa nārāyaṇa namo 'stu te

हिन्दी अर्थ

चातुराश्रमशैथिल्ये धर्मः प्रतिचलिष्यति। अरक्षितारो हर्तारो बलिभागस्य पार्थिवाः अट्टशूला जनपदाः शिवशूलाश्चतुष्पथाः

English

On hearing these words Kpa said to Vi$igiu — '*So be it" The lord too went to the hermitage of the brahmin Dadhica.

अध्याय ३६

श्लोक 19

इदं तु वैष्णवं स्तोत्रं सर्वपापप्रणाशनम् यः पठेच्छृणुयाद्वापि क्षुपेण परिकीर्तितम्

idaṃ tu vaiṣṇavaṃ stotraṃ sarvapāpapraṇāśanam yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi kṣupeṇa parikīrtitam

हिन्दी अर्थ

प्रमदाः केशशूलिन्यो भविष्यन्ति कलौ युगे। चित्रवर्षी तदा देवो यदा प्राहुर्युगक्षयम् बहुयाजनको लोको भविष्यति परस्परम्। नाव्याहतक्रूरवाक्यो नार्जवी नानसूयकः

English

The lord, favourably disposed to his devotees, assumed the form of a brahmin. The preceptor of the universe con gratulated the brahmin sage Dadhica and said: —

अध्याय ३६

श्लोक 20

श्रावयेद्वा द्विजान् भक्त्या विष्णुलोकं स गच्छति

śrāvayedvā dvijān bhaktyā viṣṇulokaṃ sa gacchati

हिन्दी अर्थ

न कृते प्रतिकर्ता च युगक्षीणे भविष्यति। निन्दकाश्चैव पतिता युगान्तस्य च लक्षणम् अध्याय ४० 'कलियुगके ९ धर्माका कलियुगमें गय ४० कलियुगके धर्मोका वर्णन, कलियुगमें धर्म आदिका हास "पुनः सत्ययुगकी प्रवृत्त १७९ कक क काका फ फ फ फ फ का फ फ क फ फ फ क फ फ फ़ फ़ फ फ फ फ फा फा फा फा फा क फ फा का फा फा ममा आ म फी म मी मी मीमी नष्ट जी म क क फी फ फा फ फ फ फ फ फ़ फ फ फ फ फ़ फ़ फ़ क फ फ फ़ फ़ फ फ़ फ़ फ़ फ फ़ फ़ फ़ फ फ़ फ़ फ़ फ़ फ़ फ फ़ फ फ फ फ़ फ़ फ़ फ फा फा फ फ क फ फ क

English

'*0 Dadldca, O brahminical sage, O unchanging one engaged in the worship of Siva, I desire to dioose a boon firom you. You diould grant the ssune".

अध्याय ३६

श्लोक 21

सम्पूज्य चैवं त्रिदशेश्वराद्यैः स्तुत्वा स्तुतं देवमजेयमीशम् विज्ञापयामास निरीक्ष्य भक्त्या जनार्दनाय प्रणिपत्य मूर्ध्ना

sampūjya caivaṃ tridaśeśvarādyaiḥ stutvā stutaṃ devamajeyamīśam vijñāpayāmāsa nirīkṣya bhaktyā janārdanāya praṇipatya mūrdhnā

हिन्दी अर्थ

पृथ्वी राजाओंसे शून्य हो जायगी तथा धन- परिपूर्ण नहीं रहेगी । देशों और नगरोंमें बहुत- से स्थान जनशून्य हो जायँगे युगान्त कलियुगमें सभी लोग दूसरोंके धनका हरण करनेवाले, परस्त्रीगमन करनेवाले, कामी, दुरात्मा,

English

On being requested by Vifu, the lord of Devas, Dadhica said:— ** All that you desire has been understood. I am not afraid of you.

अध्याय ३६

श्लोक 22

भगवन्ब्राह्मणः कश्चिद् दधीच इति विश्रुतः धर्मवेत्ता विनीतात्मा सखा मम पुराभवत्

bhagavanbrāhmaṇaḥ kaścid dadhīca iti viśrutaḥ dharmavettā vinītātmā sakhā mama purābhavat

हिन्दी अर्थ

सोलह वर्षकी परम आयुवाले होंगे कलियुगके उपस्थित होनेपर शूद्रगण निर्लज्जता- पूर्वक दाँत दिखाते हुए गेरुआ वस्त्र तथा रुद्राक्ष धारणकर एवं मुण्डित सिरवाले होकर यतियोंके धर्मका आचरण करेंगे

English

O Vi$9u, you have come to me in the guise of a brahmin. By the grace of Rudra, I can understand everything the past, future and present. O Viigiu, O lord of Devas, O deity of good rites, leave off this guise of a brahmin. O des* troyer of Madhu, O lord of Devas you have been propitiated by Kupa.

अध्याय ३६

श्लोक 23

अवध्यः सर्वदा सर्वैः शङ्करार्चनतत्परः सावज्ञं वामपादेन स मां मूर्ध्नि सदस्यथ

avadhyaḥ sarvadā sarvaiḥ śaṅkarārcanatatparaḥ sāvajñaṃ vāmapādena sa māṃ mūrdhni sadasyatha

हिन्दी अर्थ

कलियुगमें लोग धान्यका हरण करनेवाले तथा अत्यन्त दुष्ट लोगोंके संगकी अभिलाषा करनेवाले होंगे। चोर चोरोंका धन चुरायेंगे और उनके भी धनको कोई दूसरा हरण कर ले जायगा। मनुष्यके विधिसम्मत कर्मसे विरत होकर निष्क्रिय होनेपर कीट, मूषक तथा सर्प मनुष्योंको पीडित करेंगे

English

O lord Vitu, I know you are favourably disposed towards your devotees. O lord Vifiu, your fiivouritism to your devotees is but proper.

अध्याय ३६

श्लोक 24

ताडयामास देवेश विष्णो विश्वजगत्पते उवाच च मदाविष्टो न बिभेमीति सर्वतः

tāḍayāmāsa deveśa viṣṇo viśvajagatpate uvāca ca madāviṣṭo na bibhemīti sarvataḥ

हिन्दी अर्थ

आदि दुर्लभ हो जायँगे। लोग क्षुधापीडित होकर अपने देशसे आकर कौशिकी नदीके तटपर बसेंगे। लोग दुःखित होकर सौ वर्षकी पूर्ण आयु व्यतीत करेंगे॥ ३७ /२॥ कलियुगमें सभी वेदोंका प्रचार-प्रसार कहीं दिखायी देगा और कहीं नहीं । समस्त यज्ञ अधर्मसे पीडित होकर

English

O lord, O lotus-eyed, bestower of boons» it behoves you to say frankly if you are afraid of me engaged that I am in the worship of Siva.

अध्याय ३६

श्लोक 25

जेतुमिच्छामि तं विप्रं दधीचं जगदीश्वर यथा हितं तथा कर्तुं त्वमर्हसि जनार्दन

jetumicchāmi taṃ vipraṃ dadhīcaṃ jagadīśvara yathā hitaṃ tathā kartuṃ tvamarhasi janārdana

हिन्दी अर्थ

संन्यासी शास्त्रज्ञानसे रहित होंगे तथा कापालिक बहुत-से होंगे। कुछ लोग वेद बेचेंगे, तो अन्य लोग तीर्थोका विक्रय करेंगे। अन्य पाखण्डी लोग वर्णाश्रमधर्मके प्रतिकूल आचरण करेंगे। कलियुगके उपस्थित होनेपर इस प्रकारके लोग उत्पन्न होंगे॥ ३९-४० /२॥ धर्म तथा अर्थके पण्डित बनकर शूद्रलोग वेदोंका अध्ययन करेंगे एवं शूद्र जातिके राजा अश्वमेध यज्ञका अनुष्ठान करेंगे। उस समय सभी प्राणी स्त्रियों, बालकों

English

G Visnu, 1 do not speak in vain. I am not afraid. In this world I am not afraid of Devas, Daityes or brahmins.

अध्याय ३६

श्लोक 26

ज्ञात्वा सो ऽपि दधीचस्य ह्य् अवध्यत्वं महात्मनः सस्मार च महेशस्य प्रभावमतुलं हरिः

jñātvā so 'pi dadhīcasya hy avadhyatvaṃ mahātmanaḥ sasmāra ca maheśasya prabhāvamatulaṃ hariḥ

हिन्दी अर्थ

अल्पोदका चाल्पफला भविष्यति वसुन्धरा। गोप्तारश्चाप्यगोप्तारः सम्भविष्यन्त्यशासनाः हर्तारः परवित्तानां परदारप्रधर्षकाः। कामात्मानो दुरात्मानो ह्यधमाः साहसप्रियाः

English

On hearing the words of Dadhica Vi§nu in a moment cast off his guise of a brahmin. He assumed his own form and said smilingly.

अध्याय ३६

श्लोक 27

एवं स्मृत्वा हरिः प्राह ब्रह्मणः क्षुतसंभवम् विप्राणां नास्ति राजेन्द्र भयमेत्य महेश्वरम्

evaṃ smṛtvā hariḥ prāha brahmaṇaḥ kṣutasaṃbhavam viprāṇāṃ nāsti rājendra bhayametya maheśvaram

हिन्दी अर्थ

प्रनष्टचेष्टना: पुंसो मुक्तकेशाश्च शूलिनः। जनाः षोडशवर्षाश्च प्रजायन्ते युगक्षये शुक्लदन्ताजिनाक्षाश्च मुण्डाः काषायवाससः । शूद्रा धर्म चरिष्यन्ति युगान्ते समुपस्थिते

English

O Dadhica of good holy rites! You have no fear any- where since you are engaged in the worship of Siva. Indeed you are omniscient.

अध्याय ३६

श्लोक 28

विशेषाद्रुद्रभक्तानाम् अभयं सर्वदा नृप नीचानामपि सर्वत्र दधीचस्यास्य किं पुनः

viśeṣādrudrabhaktānām abhayaṃ sarvadā nṛpa nīcānāmapi sarvatra dadhīcasyāsya kiṃ punaḥ

हिन्दी अर्थ

चौराश्चोरस्वहर्तारो हर्तुईता तथापरः योग्यकर्मण्युपरते लोके निष्क्रियतां गते। कीटमूषकसर्पाश्च धर्षयिष्यन्ति मानवान्

English

O leading brahmin, at my behest you should say at least once **I am afraid**. Obeisance to you. Please say to Ksupa in the open assembly that you are afraid.

अध्याय ३६

श्लोक 29

तस्मात्तव महाभाग विजयो नास्ति भूपते दुःखं करोमि विप्रस्य शापार्थं ससुरस्य मे

tasmāttava mahābhāga vijayo nāsti bhūpate duḥkhaṃ karomi viprasya śāpārthaṃ sasurasya me

हिन्दी अर्थ

कौशिकीं प्रतिपत्स्यन्ते देशान् क्षुद्भयपीडिताः उत्सीदन्ति तदा यज्ञा केवलाधर्मपीडिताः। काषायिणोऽप्यनिरग्रन्थाः कापालीबहुलास्त्विह ३९

English

Even after heating the appeasing words of Vi?nu, the great sage did not say that he was afraid.

अध्याय ३६

श्लोक 30

भविता तस्य शापेन दक्षयज्ञे सुरैः समम् विनाशो मम राजेन्द्र पुनरुत्थानमेव च

bhavitā tasya śāpena dakṣayajñe suraiḥ samam vināśo mama rājendra punarutthānameva ca

हिन्दी अर्थ

अधीयन्ते तदा वेदान् शूद्रा धर्मार्थकोविदाः यजन्ते चाइवमेधेन राजानः शूद्रयोनयः । स्त्रीबालगोवधं कृत्वा हत्वा चैव परस्परम्

English

It was due to the prowess of the Pinaka-bearing Siva, the lord of Devas, the benefactor and omniscient lord that the great sage did not say he was afraid.

अध्याय ३६

श्लोक 31

तस्मात्समेत्य विप्रेन्द्रं सर्वयत्नेन भूपते करोमि यत्नं राजेन्द्र दधीचविजयाय ते

tasmātsametya viprendraṃ sarvayatnena bhūpate karomi yatnaṃ rājendra dadhīcavijayāya te

हिन्दी अर्थ

श्रीलिड्रमहापुराण उपद्रवांस्तथान्योन्यै साधयन्ति तदा प्रजाः। तथा गायोंका वध करके परस्पर नानाविध उपद्रव

English

Then the infuriated lord Vi|nu desired to bum the sage and so raised his discus.

अध्याय ३६

श्लोक 32

श्रुत्वा वाक्यं क्षुपः प्राह तथास्त्विति जनार्दनम् भगवानपि विप्रस्य दधीचस्याश्रमं ययौ

śrutvā vākyaṃ kṣupaḥ prāha tathāstviti janārdanam bhagavānapi viprasya dadhīcasyāśramaṃ yayau

हिन्दी अर्थ

कष्ट तथा व्याधियोंसे लोग पीडित होंगे । ऐसा कहा गया हे कि कलियुगमें अधर्मके प्रति अत्यन्त आसक्ति होनेकै कारण लोगोंका आचरण तमोगुणप्रधान होगा । उस समय प्रजाओंमें ब्रह्महत्या आदि महापापकर्म करनेकी विशेष अतएव कलियुगको प्राप्तकर प्रजाओंकी आयु, बल, रूप आदिका क्षय होगा। उस समय अल्पकालके धर्माचरणसे ही मनुष्य सिद्धिको प्राप्त होंगे

English

By the power of Dadhica even in the presence of K$upa, the discus Sudarsana became blunted.

अध्याय ३६

श्लोक 33

आस्थाय रूपं विप्रस्य भगवान् भक्तवत्सलः दधीचमाह ब्रह्मर्षिम् अभिवन्द्य जगद्गुरुः

āsthāya rūpaṃ viprasya bhagavān bhaktavatsalaḥ dadhīcamāha brahmarṣim abhivandya jagadguruḥ

हिन्दी अर्थ

उस कलियुगमें जो श्रेष्ठ ब्राह्मण द्वेषरहित होकर वेदों तथा स्मृतियोंमें प्रतिपादित धर्मॉका आचरण करेंगे, वे धन्य होंगे त्रेतामें वर्षभर तथा द्वापरमें मासभर धर्माचरण करनेसे जिस फलका प्राप्त होना बताया गया है, ज्ञानवान् व्यक्ति कलियुगमें बही फल यथाशक्ति एक दिन धर्माचरण करके प्राप्त कर लेता है

English

On seeing the discus with blunted tip, Dadhica said to the Discus-bearing lord, who is the cause of manifesting dis- tinction between the existent and non-existent.

अध्याय ३६

श्लोक 34

भोभो दधीच ब्रह्मर्षे भवार्चनरताव्यय वरमेकं वृणे त्वत्तस् तं भवान्दातुमर्हति

bhobho dadhīca brahmarṣe bhavārcanaratāvyaya varamekaṃ vṛṇe tvattas taṃ bhavāndātumarhati

हिन्दी अर्थ

यह कलियुगको दशाका वर्णन किया गया है। अब आप उसका सन्ध्यांश मुझसे जान लीजिये। युग- युगमें सिद्धियोंके तीन पादोंका हास होता है युगके स्वभाववाली सन्ध्याएँ यहाँ पादसे न्यून होकर रहती हैं। इस प्रकार सन्ध्याके स्वभाव अपने अंशोंमें अर्थात् सन्ध्यांशोंमें एक चतुर्थांशसे न्यून होकर प्रतिष्ठित रहते हैं

English

O lord Visnu, formerly, the terrible discus, Sudariana was assiduously got by you from Siva.

अध्याय ३६

श्लोक 35

याचितो देवदेवेन दधीचः प्राह विष्णुना ज्ञातं तवेप्सितं सर्वं न बिभेमि तवाप्यहम्

yācito devadevena dadhīcaḥ prāha viṣṇunā jñātaṃ tavepsitaṃ sarvaṃ na bibhemi tavāpyaham

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार युगान्तमें सन्ध्यांशकालके उपस्थित होनेपर दुष्ट प्राणियोंके संहारके लिये उनका एक महान् शासक आविर्भूत होगा पूर्वकालमें स्वायम्भुव मन्वन्तरमें जो प्रमिति नामसे विख्यात रहे हैं, वे मनृपुत्रके अंशसे इस कलियुगके समाप्तिकालमें चन्द्रमाके गोत्रमें सोमशर्मा नामक ब्राह्मणके रूपमें उत्पन्न होंगे

English

That discus can never kill me. You now try with the missile of Brahma or other similar weapons.

अध्याय ३६

श्लोक 36

भवान् विप्रस्य रूपेण आगतो ऽसि जनार्दन भूतं भविष्यं देवेश वर्तमानं जनार्दन

bhavān viprasya rūpeṇa āgato 'si janārdana bhūtaṃ bhaviṣyaṃ deveśa vartamānaṃ janārdana

हिन्दी अर्थ

शस्त्रधारी ब्राहमणोंसे निरन्तर परिवृत वे हाथी, घोडे तथा रथसे युक्त विशाल सेना साथमें लेकर पूरे बीस वर्षतक पृथ्वीपर घूम-घूमकर सैकड़ों और हजारों बार म्लेच्छोंका वध करेंगे अधर्माभिनिवेशित्वात्तमो वृत्तं कलौ स्मृतम्। प्रजासु ब्रह्महत्यादि तदा वै सम्प्रवर्तते

English

On hearing his words and on seeing bis own weapon powerless, lord Viu discharged all missiles from all directions towards him.

अध्याय ३६

श्लोक 37

ज्ञातं प्रसादाद्रुद्रस्य द्विजत्वं त्यज सुव्रत आराधितो ऽसि देवेश क्षुपेण मधुसूदन

jñātaṃ prasādādrudrasya dvijatvaṃ tyaja suvrata ārādhito 'si deveśa kṣupeṇa madhusūdana

हिन्दी अर्थ

तदा त्वल्पेन कालेन सिद्धि गच्छन्ति मानवा: धन्या धर्म चरिष्यन्ति युगान्ते द्विजसत्तमाः। ्रुतिस्मृत्युदितं धर्म ये चरन्त्यनसूयकाः

English

The powerful Devas thereafter rendered help to Vi§nu who was engaged in fighting against a single brahmin.

अध्याय ३६

श्लोक 38

जाने तवैनां भगवन् भक्तवत्सलतां हरे स्थाने तवैषा भगवन् भक्तवात्सल्यता हरे

jāne tavaināṃ bhagavan bhaktavatsalatāṃ hare sthāne tavaiṣā bhagavan bhaktavātsalyatā hare

हिन्दी अर्थ

तरेतायां वार्षिको धर्मो द्वापरे मासिकः स्मृतः। यथाक्लेशं चरन् प्राञ्ञस्तदह्ना प्राप्नुते कलो एवं सन्ध्यांशके काले सम्प्राप्ते तु युगान्तिके। तेषां शास्ता ह्यसाधूनां भूतानां निधनोत्थितः

English

Then Dadhica who had adamantine bones and who had perfect all-round self control took up a handful of kua grass. Remembering Siva he discharged it against Devas.

अध्याय ३६

श्लोक 39

अस्ति चेद्भगवन् भीतिर् भवार्चनरतस्य मे वक्तुमर्हसि यत्नेन वरदांबुजलोचन

asti cedbhagavan bhītir bhavārcanaratasya me vaktumarhasi yatnena varadāṃbujalocana

हिन्दी अर्थ

अनुकर्षन् स वै सेनां सवाजिरथकुञ्जराम् अध्याय ४० कलियुगके धर्मोका कलियुममें 1 कालयुगके धमाका वर्णन, कलियुगमें धर्म आदिका हास "पनः सत्ययुगकी प्रवृत्ति १८१ पपरी कमली नका कफ कक फफफ फफक फफ फफ फफफ फफफ क कफ फफ फफफ क कक फफफ फक आमाजक कका फक

English

It became a divine trident as lustrous as fire of dissolu- tion. Like fire at the close of a yuga it felt inclined to burn all Devas.

अध्याय ३६

श्लोक 40

वदामि न मृषा तस्मान् न बिभेमि जनार्दन न बिभेमि जगत्यस्मिन् देवदैत्यद्विजादपि

vadāmi na mṛṣā tasmān na bibhemi janārdana na bibhemi jagatyasmin devadaityadvijādapi

हिन्दी अर्थ

नात्यर्थं धार्मिका ये च तान् सर्वान् हन्ति सर्वतः। वर्णव्यत्यासजाताश्च ये च ताननुजीविनः परम ऐशवर्यसम्मन्न वे ब्राह्मणपुत्र शूद्रयोनिमें उत्पन्न सभी पाखण्डी राजाओंको मारकर पृथ्वीको उनसे पूर्णतः विहीन कर देंगे

English

O sage, all those weapons which were discharged by Indra, and other Devas boted to the trident.

अध्याय ३६

श्लोक 41

श्रुत्वा वाक्यं दधीचस्य तदास्थाय जनार्दनः स्वरूपं सस्मितं प्राह संत्यज्य द्विजतां क्षणात्

śrutvā vākyaṃ dadhīcasya tadāsthāya janārdanaḥ svarūpaṃ sasmitaṃ prāha saṃtyajya dvijatāṃ kṣaṇāt

हिन्दी अर्थ

अधर्मका आचरण करनेवाले, वर्णव्यवस्थाके प्रतिकूल चलनेवाले तथा इनके जो अनुजीवी हैं, उन सभीको वे मार डालेंगे सभी प्राणियोंके लिये अजेय, म्लेच्छोंके संहारक,

English

O excellent brahmin, Devas whose strength was dis- sipated fled from the scene. Then lord Vi§riu, created out of his body millions and millions of divine attendants resembling himself. The excellent sage burnt all of them immediately.

अध्याय ३६

श्लोक 42

भयं दधीच सर्वत्र नास्त्येव तव सुव्रत भवार्चनरतो यस्माद् भवान् सर्वज्ञ एव च

bhayaṃ dadhīca sarvatra nāstyeva tava suvrata bhavārcanarato yasmād bhavān sarvajña eva ca

हिन्दी अर्थ

भूमण्डलपर विचरण करेंगे पूर्वजन्ममें वीर्यवान् प्रमिति नामवाले वे इस कलिमें मनृपुत्र विष्णुदेवके अंशसे सोम-गोत्रमें कलियुगके पूर्ण

English

Thereafter, Visnu became Universe-formed in order to instil awe in Dadhica. The excellent brahmin saw several groups of Devas distinctly, as also crores of Rudras, crorei of Ganas, crores of Cosmic Eggs in the body of Vi§iriu. On seeing all these therein, the son of Cyavana was surprised.

अध्याय ३६

श्लोक 43

बिभेमीति सकृद्वक्तुं त्वमर्हसि नमस्तव नियोगान्मम विप्रेन्द्र क्षुपं प्रति सदस्यथ

bibhemīti sakṛdvaktuṃ tvamarhasi namastava niyogānmama viprendra kṣupaṃ prati sadasyatha

हिन्दी अर्थ

करनेवाले वे सैकडों-हजारों विधर्मी प्राणियोंको नष्ट करते हुए पृथ्वीको क्रूरकर्मा जनोंसे शून्यप्राय-सा करके आकस्मिक तथा पारस्परिक समुत्पादित कोपके द्वारा उन अधार्मिक वृषलप्राय जनोंको मारकर बत्तीसवें वर्षके उदित होते ही मन्त्रियों, सहचरों तथा सैनिकोंसहित गंगा- यमुनाके मध्य स्वयंको संस्थापित कर लेंगे॥ ५७--६१॥

English

The great sage sprinkled the universe-formed Visnu with water. He spoke to Visnu, the unborn lord of the universe, identical with the universe.

अध्याय ३६

श्लोक 44

एवं श्रुत्वापि तद्वाक्यं सान्त्वं विष्णोर्महामुनिः न बिभेमीति तं प्राह दधीचो देवसत्तमम्

evaṃ śrutvāpi tadvākyaṃ sāntvaṃ viṣṇormahāmuniḥ na bibhemīti taṃ prāha dadhīco devasattamam

हिन्दी अर्थ

धर्मच्युत सभी पार्थिवो तथा हजारों म्लेच्छोंको नष्ट करके उस कलियुगमें सन्ध्यांशके समुपस्थित होनेपर खोकर तथा पूर्ण रूपसे लोभके वशीभूत होकर एक- दूसरेसे कृत्रिम नम्रता प्रदर्शित करती हुई उन्हें विश्वासमें लेकर उनकी हिंसा कर डालेंगी॥ ६२-६२ /२॥

English

O mighty-armed one, eschew this deception. O Visnu, there are thousands of skills (or tricks ) with me also which are difficult to comprehend, and which come handy by mere thin- king.**®

अध्याय ३६

श्लोक 45

प्रभावाद्देवदेवस्य शंभोः साक्षात्पिनाकिनः शर्वस्य शङ्करस्यास्य सर्वज्ञस्य महामुनिः

prabhāvāddevadevasya śaṃbhoḥ sākṣātpinākinaḥ śarvasya śaṅkarasyāsya sarvajñasya mahāmuniḥ

हिन्दी अर्थ

युगके प्रभावके कारण अराजकताको स्थिति उत्पन्न होनेपर वे सभी प्रजाएँ परस्पर भयसे ग्रस्त होकर एवं करुणाशून्य होकर अपनी पत्नियों तथा घरोंको छोड़कर अपने प्राणोंकी भी परवाह न करनेवाले

English

O uncensured one, you can sec within me the entire universe along with yourself, Brahma and Rudra. I shall give you divine vision.

अध्याय ३६

श्लोक 46

ततस्तस्य मुनेः श्रुत्वा वचनं कुपितो हरिः चक्रमुद्यम्य भगवान् दिधक्षुर्मुनिसत्तमम्

tatastasya muneḥ śrutvā vacanaṃ kupito hariḥ cakramudyamya bhagavān didhakṣurmunisattamam

हिन्दी अर्थ

श्रौत तथा स्मार्तधर्मे नष्ट हो जानेपर सभी प्रजाएँ मानवस्य तु सोंऽशेन देवस्येह विजज्ञिवान्। पूर्वजन्मनि विष्णोस्तु प्रमितिर्नाम वीर्यवान्

English

After saying this, the sage showed everything in his own body. He spoke again to lord Vifnu, the source of origin of all Devas.

अध्याय ३६

श्लोक 47

अभवत्कुण्ठिताग्रं हि विष्णोश्चक्रं सुदर्शनम् प्रभावाद्धि दधीचस्य क्षुपस्यैव हि संनिधौ

abhavatkuṇṭhitāgraṃ hi viṣṇoścakraṃ sudarśanam prabhāvāddhi dadhīcasya kṣupasyaiva hi saṃnidhau

हिन्दी अर्थ

कृत्वा बीजावशेषां तु पृथिवीं क्रूरकर्मणः परस्परनिमित्तेन कोपेनाकस्मिकेन तु। स साधयित्वा वृषलान् प्रायशस्तानधार्मिकान्

English

'Of what use is this deception? O lord, of what avail is the power of magic? O Vi?nu, w'hat purpose is served by the intrinsic power of objects or by the power of meditation?

अध्याय ३६

श्लोक 48

दृष्ट्वा तत्कुण्ठिताग्रं हि चक्रं चक्रिणमाह सः दधीचः सस्मितं साक्षात् सदसद्व्यक्तिकारणम्

dṛṣṭvā tatkuṇṭhitāgraṃ hi cakraṃ cakriṇamāha saḥ dadhīcaḥ sasmitaṃ sākṣāt sadasadvyaktikāraṇam

हिन्दी अर्थ

गङ्कायमुनयोर्मध्ये स्थितिं प्राप्तः सहानुगः। ततो व्यतीते काले तु सामात्यः सह सैनिकः तत्र सन्ध्यांशके काले सम्ग्राप्ते तु युगान्तिके

English

Hence, eschewing this deception you should fight against me strenuously."

अध्याय ३६

श्लोक 49

भगवन् भवता लब्धं पुरातीव सुदारुणम् सुदर्शनमिति ख्यातं चक्रं विष्णो प्रयत्नतः

bhagavan bhavatā labdhaṃ purātīva sudāruṇam sudarśanamiti khyātaṃ cakraṃ viṣṇo prayatnataḥ

हिन्दी अर्थ

अराजके युगवशात्संशये समुपस्थिते स्वान् प्राणाननपेक्षन्तो निष्कारुण्याः सुदुःखिताः। मर्यादाहीन, अत्यन्त क्रूर, स्नेहरहित तथा निर्लज्ज होकर नष्टे श्रौते स्मार्तधमे परस्परहतास्तदा॥ ६६ एक-दूसरेकी हिंसा करानेमें तत्पर रहेंगी॥ ६६/२॥ निर्मर्यादा निराक्रान्ता निःस्नेहा निरपत्रपाः । धर्मके नष्ट हो जानेपर पतनको प्राप्त हुए लोग

English

On hearing the words of Brahma lord Vi§nu who was defeated bowed to the sage and went away.

अध्याय ३६

श्लोक 50

भवस्यैतच्छुभं चक्रं न जिघांसति मामिह ब्रह्मास्त्राद्यैस्तथान्यैर्हि प्रयत्नं कर्तुमर्हसि

bhavasyaitacchubhaṃ cakraṃ na jighāṃsati māmiha brahmāstrādyaistathānyairhi prayatnaṃ kartumarhasi

हिन्दी अर्थ

नष्टे धर्मे प्रतिहताः हस्वकाः पञ्चविंशकाः ॥ ६७ लघु आकारवाले तथा पच्चीस वर्षकी आयुवाले होंगे। श्रीलिड्रमहापुराण

English

Kupa was extremely aiflicted and dejected. He honour- ed and adored Dadhica the leading sage and prayed thus:

अध्याय ३६

श्लोक 51

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दृष्ट्वा निर्वीर्यमायुधम् ससर्ज च पुनस्तस्मै सर्वास्त्राणि समन्ततः

tasya tadvacanaṃ śrutvā dṛṣṭvā nirvīryamāyudham sasarja ca punastasmai sarvāstrāṇi samantataḥ

हिन्दी अर्थ

फ्रफफाफफफफफफफफाफफफफफफफा पा फाफीफ फी फा फपीपीमीफी पप माक कालका आपसी कलहसे व्याकुल इन्द्रियोंवाले लोग अनावृष्टिहताश्चैव वार्तामुत्सृज्य दूरतः॥ ६८ पलियों एवं पत्रका त्यागतक कर देंगे॥ ६७१,

English

O Lord and friend Dadhica, what has been commi- tted by me due to ignorance may be excused. What can be affected by Vi§iu or Devas in your case since you are a devo- tee of Rudra?

अध्याय ३६

श्लोक 52

चक्रुर्देवास्ततस्तस्य विष्णोः साहाय्यमव्ययाः द्विजेनैकेन योद्धुं हि प्रवृत्तस्य महाबलाः

cakrurdevāstatastasya viṣṇoḥ sāhāyyamavyayāḥ dvijenaikena yoddhuṃ hi pravṛttasya mahābalāḥ

हिन्दी अर्थ

परत्यन्तानृपसेवन्ते हित्वा जनपदान् स्वकान्। सरित्सागरकूपांस्ते सेवन्ते पर्वतांस्तथा साम्यावस्थात्मको बोधः सम्बोधाद्धर्मशीलता। अरूपशमयुक्तास्तु कलिशिष्टा हि वै स्वयम्

English

O great Lord, be pleased. O brahmin, the most excellent among men of devotion, devotion of this type is difficult of access to wicked persons, to base Katriyas like me.

अध्याय ३६

श्लोक 53

कुशमुष्टिं तदादाय दधीचः संस्मरन्भवम् ससर्ज सर्वदेवेभ्यो वज्रास्थिः सर्वतो वशी

kuśamuṣṭiṃ tadādāya dadhīcaḥ saṃsmaranbhavam sasarja sarvadevebhyo vajrāsthiḥ sarvato vaśī

हिन्दी अर्थ

उत्पन्नाः कलिशिष्टास्तु प्रजाः कार्तयुगास्तदा। तिष्ठन्ति चेह ये सिद्धा अदृष्टा विचरन्ति च ब्रह्मक्षत्रविशः शूद्रा बीजार्थं ये स्मृता इह

English

On hearing the words of the king the brahmin Dadhi- ca, the most excellent of those who perform penances blessed the king. The leading sage then cursed Devas.

अध्याय ३६

श्लोक 54

दिव्यं त्रिशूलम् अभवत् कालाग्निसदृशप्रभम् दग्धुं देवान्मतिं चक्रे युगान्ताग्निरिवापरः

divyaṃ triśūlam abhavat kālāgnisadṛśaprabham dagdhuṃ devānmatiṃ cakre yugāntāgnirivāparaḥ

हिन्दी अर्थ

तेषां सप्तर्षयो धर्म कथयन्तीतरेऽपि च वृष्टि न होनेके कारण दुःखित प्रजाएँ पूर्ण रूपसे त्याग करके अपने-अपने देशोंको छोडकर

English

May you including Indra and lord Vi$nu and all great sages be destroyed by the fire of fury of Rudra in the holy sacrifice of the patriarch Dak.

अध्याय ३६

श्लोक 55

इन्द्रनारायणाद्यैश् च देवैस्त्यक्तानि यानि तु आयुधानि समस्तानि प्रणेमुस् त्रिशिखं मुने

indranārāyaṇādyaiś ca devaistyaktāni yāni tu āyudhāni samastāni praṇemus triśikhaṃ mune

हिन्दी अर्थ

प्रजाएँ अत्यन्त दु:खित होकर मधु, मांस, तथा फलोंपर जीवन-निर्वाह करेंगी वे परिग्रहरहित एवं निष्क्रिय होकर वृक्षोंकी छाल तथा उनके पत्ते वस्त्ररूपमें धारण करेंगी वर्ण तथा आश्रमव्यवस्थासे भ्रष्ट हुए लोग घोर कष्टमें पड़ जायँगे और इस प्रकार भीषण दुःख आ जानेके कारण थोड़ी ही प्रजा बच पायेगी

English

O leading king, brahmins should be worshipped by Devas, kings and by the different groups of people. O leading king, the brahmins alone are strong and powerful.

अध्याय ३६

श्लोक 56

देवाश् च दुद्रुवुः सर्वे ध्वस्तवीर्या द्विजोत्तम ससर्ज भगवान् विष्णुः स्वदेहात्पुरुषोत्तमः

devāś ca dudruvuḥ sarve dhvastavīryā dvijottama sasarja bhagavān viṣṇuḥ svadehātpuruṣottamaḥ

हिन्दी अर्थ

बुढ़ापा, रोग तथा क्षुधासे पीड़ित लोगोंके मनमें उस दुःखसे निर्वेद उत्पन्न होगा पुनः उस निर्वेदसे साम्या- वस्थावाली विचारणा, विचारणासे साम्यावस्थात्मक बोध और अन्तमें उस बोधसे धर्माचरणके प्रति प्रवृत्ति जाग्रत् होगी। कलियुगकी बची हुई वे प्रजाएँ स्वयं शक्ति- सामर्थ्यके अभावमें शान्तियुक्त हो जायगी

English

After saying this the brahmin of great lustre entered his own hut.

अध्याय ३६

श्लोक 57

आत्मनः सदृशान् दिव्यांल् लक्षलक्षायुतान् गणान् तानि सर्वाणि सहसा ददाह मुनिसत्तमः

ātmanaḥ sadṛśān divyāṃl lakṣalakṣāyutān gaṇān tāni sarvāṇi sahasā dadāha munisattamaḥ

हिन्दी अर्थ

इसके बाद सुप्त तथा मत्तको भाँति उन प्रजाओंका चित्त-सम्मोहन करके एक दिन-रातमें ही कलियुग परिवर्तित हो जायगा और इस प्रकार कालधर्मके अनुसार कलियुगको दबाकर सत्ययुग प्रवृत्त हो जायगा॥ ७४/२ ॥ तदनन्तर उस सत्ययुगके प्रवृत्त होनेपर कलियुगकी बची हुई प्रजाओंमें सत्ययुगके आचार-विचार उत्पन्न

English

The place of this event is known as the holy centre. Sthaivivara. After reaching Sthanvilivara one shall attain identity with Siva.

अध्याय ३६

श्लोक 58

ततो विस्मयनार्थाय विश्वमूर्तिरभूद्धरिः तस्य देहे हरेः साक्षाद् अपश्यद्द्विजसत्तमः

tato vismayanārthāya viśvamūrtirabhūddhariḥ tasya dehe hareḥ sākṣād apaśyaddvijasattamaḥ

हिन्दी अर्थ

इस लोकमें उस समय जो सप्तसिद्ध' लोग रहते हैं, वे अदृश्य रूपमें सप्तर्षियों के साथ व्यवस्थित होकर विचरण करते हैं॥ ७६/२ ॥ जो ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य तथा शूद्र बीजके लिये कहे गये हैं, वे सब कलियुगमें उत्पन्न होनेवालोंके साथ उस समय विशेषता-रहित होकर रहते थे॥ ७७ /२॥

English

Sth&neivara or Sthvlivara ii mentioned by Banabhatta in his historical prose kSvya Hararita written in the first half of the seventh century A.D. The earliest notice of this place by a foreigner is found in the record of the Chinese pilgrim Hieun Thsang, the contemporary of Harsa> vardhana, the king of Bth&neivara and Kannauj.

अध्याय ३६

श्लोक 59

दधीचो भगवान्विप्रः देवतानां गणान् पृथक् रुद्राणां कोटयश्चैव गणानां कोटयस्तदा

dadhīco bhagavānvipraḥ devatānāṃ gaṇān pṛthak rudrāṇāṃ koṭayaścaiva gaṇānāṃ koṭayastadā

हिन्दी अर्थ

क ० वर्णाग्रमके आचारवाला जो श्रौत तथा स्मार्त २ आचारवाला जो श्रौत तथा स्मार्त दी १. मत्रज्ञ, मन्रविद्, प्राज्ञ, मन्त्रराट्, सिद्धपूजित, सिद्धवत् और परमसिद्ध-ये सात सप्तसिद्ध कहे गये हैं। (लिङ्गपुराण पू० ८२

English

O great sage, the dispute between Kupa and Dadhica has been briefly recounted to you, as also the power of Siva and his protege Dadhica.

अध्याय ३६

श्लोक 60

अण्डानां कोटयश्चैव विश्वमूर्तेस्तनौ तदा दृष्ट्वैतदखिलं तत्र च्यावनिर् विस्मितं तदा

aṇḍānāṃ koṭayaścaiva viśvamūrtestanau tadā dṛṣṭvaitadakhilaṃ tatra cyāvanir vismitaṃ tadā

हिन्दी अर्थ

४० कलियुगके धमाँका वर्णन, कलियुगमें धर्म आदिका हास पुनः सत्ययुगकी प्रवृत्ति वर्णाश्रमाचारयुतं तं स्मार्त द्विधा तु यम्। धर्म होता है; उस धर्मको उन लोगोंके लिये ततस्तेषु क्रियावत्सु वर्धन्ते वै प्रजा: कृते॥ ७९ सप्तर्षि एवं सप्तसिद्ध लोग उपदेश करते हैं। इस प्रकार उन लोगोंके कर्मनिष्ठ हो जानेपर कृतयुगमें प्रजाएँ बढ़ने लगती हैं

English

He who reads this divine dispute between Ksupa and Dadhica will conquer premature death. After Death he will go to the region of Brahma.

अध्याय ३६

श्लोक 61

विष्णुमाह जगन्नाथं जगन्मयमजं विभुम् अंभसाभ्युक्ष्य तं विष्णुं विश्वरूपं महामुनिः

viṣṇumāha jagannāthaṃ jaganmayamajaṃ vibhum aṃbhasābhyukṣya taṃ viṣṇuṃ viśvarūpaṃ mahāmuniḥ

हिन्दी अर्थ

उन सप्तर्षियोंके द्वारा श्रौत-स्मार्तसम्बन्धी धर्मोका उपदेश करनेसे कुछ लोग युगके क्षयके समय इस पृथ्वीलोकमें धर्मकी व्यवस्थाके लिये रह जाते हैं वे मुनिगण मन्वन्तरोके अधिकारोंमें स्थित रहते हैं। जिस प्रकार इस पृथ्वीपर दावानलसे वनोंके तृण आदिके जल जानेपर बादमें प्रथम वृष्टिसे उनके मूलोंमें पुन: अंकुरण होता है; उसी प्रकार कलियुगमें उत्पन्न

English

He who enters the battlefield after repeating this story need not be afraid of death. He will always come out Victoria ous.

अध्याय ३६

श्लोक 62

मायां त्यज महाबाहो प्रतिभासा विचारतः विज्ञानानां सहस्राणि दुर्विज्ञेयानि माधव

māyāṃ tyaja mahābāho pratibhāsā vicārataḥ vijñānānāṃ sahasrāṇi durvijñeyāni mādhava

हिन्दी अर्थ

हुए लोगोंसे ही कृतयुगके प्राणियोंकी उत्पत्ति होती है इस प्रकार अव्यवच्छिन्न रूपसे इस लोकमें मन्वन्तरके क्षयतक एक युगके कुछ संतान दूसरे युगमें विद्यमान रहते हैं

English

He who enters the battlefield after repeating this story need not be afraid of death. He will always come out Victoria ous.

अध्याय ३६

श्लोक 63

मयि पश्य जगत् सर्वं त्वया सार्धम् अनिन्दित ब्रह्माणं च तथा रुद्रं दिव्यां दृष्टिं ददामि ते

mayi paśya jagat sarvaṃ tvayā sārdham anindita brahmāṇaṃ ca tathā rudraṃ divyāṃ dṛṣṭiṃ dadāmi te

हिन्दी अर्थ

प्रत्येक चतुर्युगीमें सुख, आयु, बल, रूप, धर्म, अर्थ तथा कामये सभी क्रमसे तीन-तीन पादोंके हासको प्राप्त होते हैं, अर्थात् प्रत्येक युगके अन्ततक इनके एक-एक पादका हास होता जाता है इसी प्रकार युगके सन्ध्यांशमें प्रत्येक युगकी धर्म सिद्धियोंका भी हास होता है। इस तरह मैंने क्रमसे प्रत्येक सिद्धिका वर्णन कर दिया

English

He who enters the battlefield after repeating this story need not be afraid of death. He will always come out Victoria ous.

अध्याय ३६

श्लोक 64

इत्युक्त्वा दर्शयामास स्वतनौ निखिलं मुनिः तं प्राह च हरिं देवं सर्वदेवभवोद्भवम्

ityuktvā darśayāmāsa svatanau nikhilaṃ muniḥ taṃ prāha ca hariṃ devaṃ sarvadevabhavodbhavam

हिन्दी अर्थ

इसी प्रकार सभी चारों युगोंकी स्थिति बनती है। चारों युगोंकी एक आवृत्तिका जो एक हजार गुना है; वही ब्रह्माजीका एक दिन कहा गया है और उतनी ही बड़ी उनकी एक रात कही जाती है ज्यों-ज्यों युगका क्षय होता है, प्राणियोंमें जड़ता- भाव तथा स्वभावको सरलताका अभाव बढ़ता जाता है। यही सभी युगोंका लक्षण कहा गया है॥ ८७ /२॥

English

He who enters the battlefield after repeating this story need not be afraid of death. He will always come out Victoria ous.

अध्याय ३६

श्लोक 65

मायया ह्यनया किं वा मन्त्रशक्त्याथ वा प्रभो वस्तुशक्त्याथ वा विष्णो ध्यानशक्त्याथ वा पुनः

māyayā hyanayā kiṃ vā mantraśaktyātha vā prabho vastuśaktyātha vā viṣṇo dhyānaśaktyātha vā punaḥ

हिन्दी अर्थ

क्रमसे एक चतुर्युगका इकहत्तर (७१३) बार आवर्तन एक मन्वन्तर कहा जाता है। जो व्यवहार इस चतुर्युगमें घटित होता है, वही क्रमशः दूसरे चतुर्युगोंमें भी होता है॥ ८८-८९ /२॥ प्रत्येक सर्गमें पचीस प्रकारके भेदोंवाले जो तत्त्व होते

English

He who enters the battlefield after repeating this story need not be afraid of death. He will always come out Victoria ous.

अध्याय ३६

श्लोक 66

त्यक्त्वा मायामिमां तस्माद् योद्धुमर्हसि यत्नतः एवं तस्य वचः श्रुत्वा दृष्ट्वा माहात्म्यमद्भुतम्

tyaktvā māyāmimāṃ tasmād yoddhumarhasi yatnataḥ evaṃ tasya vacaḥ śrutvā dṛṣṭvā māhātmyamadbhutam

हिन्दी अर्थ

श्रौतस्मार्तकृतानां च धर्मे सप्तर्षिदर्शिते। केचिद्धर्मव्यवस्थार्थं तिष्ठन्तीह युगक्षये मन्वन्तराधिकारेषु तिष्ठन्ति मुनयस्तु वै। यथा दावप्रदग्धेषु तृणेष्विह ततः श्षितौ

English

He who enters the battlefield after repeating this story need not be afraid of death. He will always come out Victoria ous.

अध्याय ३६

श्लोक 67

देवाश् च दुद्रुवुर्भूयो देवं नारायणं च तम् वारयामास निश्चेष्टं पद्मयोनिर्जगद्गुरुः

devāś ca dudruvurbhūyo devaṃ nārāyaṇaṃ ca tam vārayāmāsa niśceṣṭaṃ padmayonirjagadguruḥ

हिन्दी अर्थ

तथा कार्तयुगानां तु कलिजेष्विह सम्भवः सुखमायुर्बलं रूपं धर्मोऽर्थः काम एव च। युगेष्वेतानि हीयन्ते त्रींस्त्रीन् पादान् क्रमेण तु

English

He who enters the battlefield after repeating this story need not be afraid of death. He will always come out Victoria ous.

अध्याय ३६

श्लोक 68

निशम्य वचनं तस्य ब्रह्मणस्तेन निर्जितः जगाम भगवान् विष्णुः प्रणिपत्य महामुनिम्

niśamya vacanaṃ tasya brahmaṇastena nirjitaḥ jagāma bhagavān viṣṇuḥ praṇipatya mahāmunim

हिन्दी अर्थ

ससन्ध्यांशेषु हीयन्ते युगानां धर्मसिद्धयः । इत्येषा प्रतिसिद्धिवै कीर्तितैषा क्रमेण तु ब्रह्मणस्तदहः प्रोक्तं रात्रिश्चैतावती स्मृता। अनार्जवं जडीभावो भूतानामायुगक्षयात्

English

He who enters the battlefield after repeating this story need not be afraid of death. He will always come out Victoria ous.

अध्याय ३६

श्लोक 69

क्षुपो दुःखातुरो भूत्वा सम्पूज्य च मुनीश्वरम् दधीचमभिवन्द्याशु प्रार्थयामास विक्लवः

kṣupo duḥkhāturo bhūtvā sampūjya ca munīśvaram dadhīcamabhivandyāśu prārthayāmāsa viklavaḥ

हिन्दी अर्थ

एतदेव तु सर्वेषां युगानां लक्षणं स्मृतम्। एषां चतुर्युगाणां च गुणिता ह्येकसप्ततिः पञ्चबिंशत्परिमिता न न्यूना नाधिकास्तथा । तथा कल्पा युगैः सार्ध भवन्ति सह लक्षणैः

English

He who enters the battlefield after repeating this story need not be afraid of death. He will always come out Victoria ous.

अध्याय ३६

श्लोक 70

दधीच क्षम्यतां देव मयाज्ञानात्कृतं सखे विष्णुना हि सुरैर्वापि रुद्रभक्तस्य किं तव

dadhīca kṣamyatāṃ deva mayājñānātkṛtaṃ sakhe viṣṇunā hi surairvāpi rudrabhaktasya kiṃ tava

हिन्दी अर्थ

मन्वन्तराणां सर्वेषामेतदेव तु लक्षणम्॥ ९ हैं; वे ही जैसे सदा उत्पन्न होते हैं और इससे कम तथा तु सन्तिष्ठति जीवलोकः क्षयोदयाभ्यां परिवर्तमानः

English

He who enters the battlefield after repeating this story need not be afraid of death. He will always come out Victoria ous.

अध्याय ३६

श्लोक 71

प्रसीद परमेशान दुर्लभा दुर्जनैर्द्विज भक्तिर्भक्तिमतां श्रेष्ठ मद्विधैः क्षत्रियाधमैः

prasīda parameśāna durlabhā durjanairdvija bhaktirbhaktimatāṃ śreṣṭha madvidhaiḥ kṣatriyādhamaiḥ

हिन्दी अर्थ

मन्वन्तरेण चैकेन सर्वाण्येवान्तराणि च। अनागतेषु तद्वच्च तर्कः कार्यो विजानता। मन्वन्तरेषु सर्वेषु अतीतानागतेष्विह

English

He who enters the battlefield after repeating this story need not be afraid of death. He will always come out Victoria ous.

अध्याय ३६

श्लोक 72

श्रुत्वानुगृह्य तं विप्रो दधीचस्तपतां वरः राजानं मुनिशार्दूलः शशाप च सुरोत्तमान्

śrutvānugṛhya taṃ vipro dadhīcastapatāṃ varaḥ rājānaṃ muniśārdūlaḥ śaśāpa ca surottamān

हिन्दी अर्थ

देवा ह्याष्टविधा ये च ये च मन्वन्तरेश्वराः वदामि देवि पुत्रत्वं पद्मयोनेः समासतः

English

He who enters the battlefield after repeating this story need not be afraid of death. He will always come out Victoria ous.

अध्याय ३६

श्लोक 73

रुद्रकोपाग्निना देवाः सदेवेन्द्रा मुनीश्वरैः ध्वस्ता भवन्तु देवेन विष्णुना च समन्विताः

rudrakopāgninā devāḥ sadevendrā munīśvaraiḥ dhvastā bhavantu devena viṣṇunā ca samanvitāḥ

हिन्दी अर्थ

या अधिक नहीं । उसी प्रकार युगोंके साथ-साथ ल क्षणोंसहित कल्प भी होते हैं। सभी मन्वन्तरोंका भी यही लक्षण युगोंके स्वभावके अनुसार जिस प्रकार प्रवृत्त होनेवाले युगोंमें परिवर्तन होता है, उसी प्रकार युगोंके अनुरूप क्षय तथा उदयसे यह जीवलोक भी संस्थित रहता है और इसमें भी युगोंके अनुरूप परिवर्तन

English

He who enters the battlefield after repeating this story need not be afraid of death. He will always come out Victoria ous.

अध्याय ३६

श्लोक 74

प्रजापतेर् मखे पुण्ये दक्षस्य सुमहात्मनः एवं शप्त्वा क्षुपं प्रेक्ष्य पुनराह द्विजोत्तमः

prajāpater makhe puṇye dakṣasya sumahātmanaḥ evaṃ śaptvā kṣupaṃ prekṣya punarāha dvijottamaḥ

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार सभी मन्वन्तरोंमें बीते हुए तथा आनेवाले युगोंके लक्षण संक्षेपमें कहे गये हैं इसी तरह एक मन्वन्तरसे सभी मन्वन्तरोंकी व्याख्या की गयी है। एक कल्पके लक्षणोंसे सभी कल्पोंके लक्षण समझ लेना चाहिए। इस विषयमें किसी प्रकारका सन्देह नहीं है

English

He who enters the battlefield after repeating this story need not be afraid of death. He will always come out Victoria ous.

अध्याय ३६

श्लोक 75

देवैश् च पूज्या राजेन्द्र नृपैश् च विविधैर्गणैः ब्राह्मणा एव राजेन्द्र बलिनः प्रभविष्णवः

devaiś ca pūjyā rājendra nṛpaiś ca vividhairgaṇaiḥ brāhmaṇā eva rājendra balinaḥ prabhaviṣṇavaḥ

हिन्दी अर्थ

उसी भाँति ज्ञानी पुरुषको इस लोकमें बीते हुए तथा आनेवाले सभी मन्वन्तरोंके विषयमें कल्पना कर लेनी चाहिए जो आठ प्रकारके देवता, मन्वन्तरोंके स्वामी, ऋषिगण, मनुगण आदि हैं, वे सब तुल्य अभिमान- नाम-रूपवाले हुआ करते हैं; साथ ही उन सभीका समान प्रकारका प्रयोजन भी होता है ॥ ९७१/, ॥

English

He who enters the battlefield after repeating this story need not be afraid of death. He will always come out Victoria ous.

अध्याय ३६

श्लोक 76

इत्युक्त्वा स्वोटजं विप्रः प्रविवेश महाद्युतिः दधीचमभिवन्द्यैव जगाम स्वं नृपः क्षयम्

ityuktvā svoṭajaṃ vipraḥ praviveśa mahādyutiḥ dadhīcamabhivandyaiva jagāma svaṃ nṛpaḥ kṣayam

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार मैंने युग, उनके धर्म, वर्णाश्रमोंके विभाग, युगोंकी सिद्धियाँ, युगोंके परिमाण जिन्हें युग- युगमें परमात्मा धारण करते हैं-इन सबके विषयमें आपसे प्रसंगके अनुसार कह दिया। अब मैं आपसे पद्मयोनि ब्रह्माजीके देवीके पुत्ररूपमें उत्पन्न होनेके

English

He who enters the battlefield after repeating this story need not be afraid of death. He will always come out Victoria ous.

अध्याय ३६

श्लोक 77

तदेव तीर्थमभवत् स्थानेश्वरमिति स्मृतम् स्थानेश्वरम् अनुप्राप्य शिवसायुज्यम् आप्नुयात्

tadeva tīrthamabhavat sthāneśvaramiti smṛtam sthāneśvaram anuprāpya śivasāyujyam āpnuyāt

हिन्दी अर्थ

ह रा 0 यहाँ गणदेवताओंका वर्ग आठ प्रकारका बताया गया है, किंतु अमरकोष (१।१।१०) तथा वाचस्पतिकोषमें गणदेवताओंके नौ वर्ग कहे गये हैं और एक-एक वर्गमें परिगणित देवताओंकी संख्याको इस प्रकार बताया गया है-- आदित्या द्वादशप्रोक्ता विश्वेदेवा दशस्मृता: । वसवश्चाष्ट संख्याताः षट्त्रिंशत् तुषिता मता: ॥ आभास्वराश्चतुष्षष्टिर्वाताः पञ्चाशदूनका: । महाराजिकनामानो द्वे शते विंशतिस्तथा॥ साध्या द्वादशविख्याता रुद्राशचैकादशस्मृताः । अर्थात् आदित्य १२, विश्वेदेव १०, वसु ८, तुषित ३६, आभास्वर ६४, मरुत् ४९, महाराजिक २२०, साध्य १२ और रुद्र १९

English

He who enters the battlefield after repeating this story need not be afraid of death. He will always come out Victoria ous.

अध्याय ३६

श्लोक 78

कथितस्तव संक्षेपाद् विवादः क्षुब्दधीचयोः प्रभावश् च दधीचस्य भवस्य च महामुने

kathitastava saṃkṣepād vivādaḥ kṣubdadhīcayoḥ prabhāvaś ca dadhīcasya bhavasya ca mahāmune

हिन्दी अर्थ

अध्याय ४ कल्पो त्रिदेवोंका 4७ विभिन्न कल्पोंमें त्रिदेवोंका परस्पर प्राकट्य “नामाष्टकस्तुतिका वर्णन १८५ फफफफफफपापरफफफफफफफफफाफफफफफफफफफफफ फफक कका क फ फा फा फ काक काक फ फ फा फा फा फा काका कामा का फा कका क म की फे फा फ फ फ फ फ फ फ फ फ फ फ फ़ फ फ़ फ फ फ़ फ़ फ फ़ फ़ फ फर फ़ फ फ फ क फ फ़ फ़ क फ फ फ फ फ़ फ फा क फ़ फफ फ

English

He who enters the battlefield after repeating this story need not be afraid of death. He will always come out Victoria ous.

अध्याय ३६

श्लोक 79

य इदं कीर्तयेद्दिव्यं विवादं क्षुब्दधीचयोः जित्वापमृत्युं देहान्ते ब्रह्मलोकं प्रयाति सः

ya idaṃ kīrtayeddivyaṃ vivādaṃ kṣubdadhīcayoḥ jitvāpamṛtyuṃ dehānte brahmalokaṃ prayāti saḥ

हिन्दी अर्थ

कल्यै त्रिदेवोंका परस्पर प्राकट्य तथा ब्रह्माद्वारा महेश्वरकी नामाष्टकस्तुतिका वर्णन ससर्ज इन्द्र बोले-तत्पश्चात् एक हजार चतुर्युगीके व्यतीत

English

He who enters the battlefield after repeating this story need not be afraid of death. He will always come out Victoria ous.

अध्याय ३६

श्लोक 80

य इदं कीर्त्य संग्रामं प्रविशेत्तस्य सर्वदा नास्ति मृत्युभयं चैव विजयी च भविष्यति

ya idaṃ kīrtya saṃgrāmaṃ praviśettasya sarvadā nāsti mṛtyubhayaṃ caiva vijayī ca bhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

पुनः ससर्ज भगवान् प्रभ्रष्टाः पूर्ववत्प्रजा:। जानेपर प्रभात वेलामें भगवान् ब्रह्माने नष्ट हुई प्रजाओंका सहस्त्रयुगपर्यन्ते प्रभाते तु पितामहः॥ १ पुनः पूर्ववत् सृजन किया। है विप्रेन्द्र! इस प्रकार ब्रह्माके परार्धका दूना समय बीत जानेपर पृथ्वी जलमें, जल अग्निमें, अग्नि वायुमें और वायु आकाशमें अपनी-अपनी तन्मात्रासहित व्याप्त हो गये। है द्विजश्रेष्ठ! दसों इन्द्रियाँ, मन तथा तन्मात्राएँ अहंकारको प्राप्तकर तत्क्षण उसीमें विलीन हो गयीं । अहंकार उस महतको व्याप्त करके एवं महत् भी अव्यक्तको व्याप्त करके उसी क्षण उनमें विलीन

English

He who enters the battlefield after repeating this story need not be afraid of death. He will always come out Victoria ous.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_liGgapurANa1-108.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Linga Purana — Chapter 36
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.