Linga Purana· Liṅga Purāṇa
5
अध्याय 5 / 108

Book 1 - Adhyaya 5

50 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ50 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ५

श्लोक 1

यदा स्रष्टुं मतिं चक्रे मोहश्चासीन्महात्मनः द्विजाश् च बुद्धिपूर्वं तु ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः

yadā sraṣṭuṃ matiṃ cakre mohaścāsīnmahātmanaḥ dvijāś ca buddhipūrvaṃ tu brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ

हिन्दी अर्थ

ब्रह्माकी ये बारह सन्तानें कहलायीं॥ १०--१२॥ उन सनातन ब्रह्माने आदिमें ऋभु तथा सनत्कुमारको

English

Ignorance originated from the self-born Brahma in five®* forms: — darkness (tamas), infatuation (moha), the great infatuation (mahamoha), gloominess (tamisra), and blinding gloominess (andhatamisra).

अध्याय ५

श्लोक 2

तमो मोहो महामोहस् तामिस्रश्चान्धसंज्ञितः अविद्या पञ्चधा ह्येषा प्रादुर्भूता स्वयम्भुवः

tamo moho mahāmohas tāmisraścāndhasaṃjñitaḥ avidyā pañcadhā hyeṣā prādurbhūtā svayambhuvaḥ

हिन्दी अर्थ

अध्याय ५ ब्रह्माजीद्वारा पंचपर्वा अविद्याकी सृष्टि “दक्षप्रजापतिकी कन्याओंका वंशवर्णन २९ कुमारौ ब्रह्मणस्तुल्यौ सर्वज्ञौ सर्वभाविनौ। किया था। अग्रजन्मा वे दोनों दिव्य पुत्र नैष्ठिक वक्ष्ये भार्याकुलं तेषां मुनीनामग्रजन्मनाम्॥ १४ ब्रह्मचारी, ब्रह्मवादी, सर्वज्ञ, सर्वत्र व्याप्त रहनेवाले तथा ब्रह्माके ही समान थे॥ १३ /२॥ हे श्रेष्ठ मुनियो! अब मैं उन अग्रजन्मा मुनियोंको

English

This creation of Brahma which is enveloped by igno- rance is declared to be primary. From this creation emerged the immovables (plants, mountains etc.). He considered this creation incapable of causation. He thought of creating yet. While he thus meditated, his neck turned horizontally.

अध्याय ५

श्लोक 3

अविद्यया मुनेर्ग्रस्तः सर्गो मुख्य इति स्मृतः असाधक इति स्मृत्वा सर्गो मुख्यः प्रजापतिः

avidyayā munergrastaḥ sargo mukhya iti smṛtaḥ asādhaka iti smṛtvā sargo mukhyaḥ prajāpatiḥ

हिन्दी अर्थ

भार्याओंका कुल तथा प्रजाओंकी उत्पत्तिका संक्षेपमें वर्णन करूँगा॥ १४/२॥ भगवान् ब्रह्माने स्वायम्भुव मनु तथा रानी शतरूपाका सृजन किया। उस अयोनिजा तथा पुण्यशालिनी रानी शतरूपाने स्वायम्भुव मनुसे दो पुत्र एवं दो कन्याएँ उत्पन्न कों

English

At first the horizontal creation named tiryaksrotas emerged from him; the next was urdhvasrotas chiefly characte-

अध्याय ५

श्लोक 4

अभ्यमन्यत सो ऽन्यं वै नगा मुख्योद्भवाः स्मृताः त्रिधा कण्ठो मुनेस्तस्य ध्यायतो वै ह्यवर्तत

abhyamanyata so 'nyaṃ vai nagā mukhyodbhavāḥ smṛtāḥ tridhā kaṇṭho munestasya dhyāyato vai hyavartata

हिन्दी अर्थ

उनमें बुद्धिसम्पन्न प्रियव्रत ज्येष्ठ तथा उत्तानपाद रुचि नामक प्रजापतिने आकूतिको तथा दक्षप्रजापतिने जगद्धात्री योगमयी प्रसूतिको भार्याके रूपमें ग्रहण किया

English

The Pur&iias often mention Varaha (Boar incarnation of Vifiu) lilting the earth from the depth of the Ek&noava ocean.

अध्याय ५

श्लोक 5

प्रथमं तस्य वै जज्ञे तिर्यक्स्रोतो महात्मनः ऊर्ध्वस्रोतः परस्तस्य सात्त्विकः स इति स्मृतः

prathamaṃ tasya vai jajñe tiryaksroto mahātmanaḥ ūrdhvasrotaḥ parastasya sāttvikaḥ sa iti smṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

आकूतिने दक्षिणासहित यज्ञ नामक पुत्रको जन्म दिया और दक्षिणाने दिव्य बारह कन्याओंको उत्पन्न किया प्रसूतिने दक्षप्रजापतिसे श्रद्धा, लक्ष्मी, धृति, पुष्टि,

English

Avidya, also designated as viparyaya is fivefold. Gf. II.9.30. Its five kinds are defined in the Devi Bhdga, These are subdivided into sixty- two kinds. Gf. II, 9. 34-35.

अध्याय ५

श्लोक 6

अर्वाक्स्रोतो ऽनुग्रहश् च तथा भूतादिकः पुनः ब्रह्मणो महतस्त्वाद्यो द्वितीयो भौतिकस् तथा

arvāksroto 'nugrahaś ca tathā bhūtādikaḥ punaḥ brahmaṇo mahatastvādyo dvitīyo bhautikas tathā

हिन्दी अर्थ

कीर्ति, ख्याति, शान्ति, सम्भूति, स्मृति, प्रीति, क्षमा, सन्नति, अनसूया, ऊर्जा, देवताओंके लिये अरणिरूपा स्वाहा तथा स्वधा-इन तपोमयी चौबीस कन्याओंको उत्पन्न किया तथा इन महाभाग्यवती कन्याओंको आगे बताये गये क्रमके अनुसार महात्माजनोंको समर्पित कर दिया

English

Formerly, O excellent sages, Brahma created Sananda, Sanaka and Sanatana. By refraining from worldly activities they attained the Supreme Being. By his yogic accomplishment he created Marici, Bhrgu, Angiras, Pulastya, Pulaha, Kratu, Daksa, Atri and Vasistha. These nine sons of Brahma were the knowers of Brahman and excellent brahmins. They are known as expounders of brahman and were equal to Brahma himself*

अध्याय ५

श्लोक 7

सर्गस्तृतीयश्चैन्द्रियस् तुरीयो मुख्य उच्यते तिर्यग्योन्यः पञ्चमस्तु षष्ठो दैविक उच्यते

sargastṛtīyaścaindriyas turīyo mukhya ucyate tiryagyonyaḥ pañcamastu ṣaṣṭho daivika ucyate

हिन्दी अर्थ

श्रद्धासे लेकर कीर्तिपर्यन्त तेरह परम दुर्लभ सुन्दर कन्याओंने प्रजापति धर्मको पतिरूपमें प्राप्त किया। बुद्धिसम्पन्न भृगुने ख्यातिको, भार्गव शुक्राचार्यने अरणि शान्ति-को, मरीचिने सम्भूतिको तथा मुनि अंगिराने स्मृतिको पत्नीरूपमें ग्रहण किया

English

[He had three more sons] Saiikalpa, Dharma and Adharma. Adharma is always present near Dharma. Thus there were twelve progenies of Brahma of unknown origin.

अध्याय ५

श्लोक 8

सप्तमो मानुषो विप्रा अष्टमो ऽनुग्रहः स्मृतः नवमश्चैव कौमारः प्राकृता वैकृतास्त्विमे

saptamo mānuṣo viprā aṣṭamo 'nugrahaḥ smṛtaḥ navamaścaiva kaumāraḥ prākṛtā vaikṛtāstvime

हिन्दी अर्थ

पुण्यात्मा पुलस्त्यने प्रीतिको, मुनि पुलहने क्षमाको, ऊर्जा वसिष्ठो भगवान् वरिष्ठो वारिजेक्षणाम्। बुद्धिसम्मन्न क्रतुने सन्नतिको, अत्रिने उस अनसूयाको, विभावसुस्तथा स्वाहा स्वधां वै पितरस्तथा॥ २६ श्रेष्ठ वसिष्ठे कमलके समान नेत्रोवाली कर्जाको, यहाँ मनुकी दो पुत्रियाँ कही हैं, जबकि भागवत आदिमें "तिस्र: कन्याश्च जज्ञिरे' मनुकी तीन पुत्रिया प्रसिद्ध हैं। लिङ्गपुराणका वर्णन ईशानकल्पका आख्यान है और भागवतका बर्णन शवेतवाराहकल्पका है । पुराणपठित (पुराणोक्त) सभी आख्यान सत्य हैं, कल्पभैदसे ही भिन्नताकी प्रतीति है।

English

The eternal lord had at the outset created jbhu and Sanatkumara. These two eldest sons became the divine expounders of Brahman. Being free from sexual desire they remained bachelors and rose equal in wisdom to Brahma. They were omniscient and possessed of all merits. I shall now state succinctly the names of the wives of the brahmanical sages and the birth of their progenies, O excellent sages.

अध्याय ५

श्लोक 9

पुरस्तादसृजद्देवः सनन्दं सनकं तथा सनातनं मुनिश्रेष्ठा नैष्कर्म्येण गताः परम्

purastādasṛjaddevaḥ sanandaṃ sanakaṃ tathā sanātanaṃ muniśreṣṭhā naiṣkarmyeṇa gatāḥ param

हिन्दी अर्थ

समासतो मुनिश्रेष्ठाः प्रजासम्भूतिमेव च। शतरूपां तु वै राज्ञीं विराजमसृजत् प्रभु: प्रसूतिं भगवान् दक्षो लोकधात्रीं च योगिनीम्

English

The lord created Viraja (Manu) and Vairajfli Satarupa who was not born of womb. She bore two sons and two daughters to Manu. The elder was the intelligent Priyavrata and the younger Uttanapada. The elder daughter was Akuti and the younger was Prasuti.

अध्याय ५

श्लोक 10

मरीचिभृग्वङ्गिरसः पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् दक्षमत्रिं वसिष्ठं च सो ऽसृजद्योगविद्यया

marīcibhṛgvaṅgirasaḥ pulastyaṃ pulahaṃ kratum dakṣamatriṃ vasiṣṭhaṃ ca so 'sṛjadyogavidyayā

हिन्दी अर्थ

दक्षिणासहितं यज्ञमाकूतिः सुषुवे तथा। दक्षिणा जनयामास दिव्या द्वादशपुत्रिकाः प्रसूतिः सुषुवे दक्षाच्चतुर्विशति कन्यकाः। श्रद्धां लक्ष्मी धृतिं पुष्टिं तुष्टिं मेधां क्रियां तथा

English

Prajapati Ruci married Akuti and lord Dak$a mar- ried Prasuti the mother of the worlds and a great Yogini. Akuti gave birth to a son Yajfla and a daughter Daksi. Dak§i gave birth to twelve illustrious sons. Prasuti of great penance bore twentyfour daughters to Dak viz., — SraddhE (faith),

अध्याय ५

श्लोक 11

नवैते ब्रह्मणः पुत्रा ब्रह्मज्ञा ब्राह्मणोत्तमाः ब्रह्मवादिन एवैते ब्रह्मणः सदृशाः स्मृताः

navaite brahmaṇaḥ putrā brahmajñā brāhmaṇottamāḥ brahmavādina evaite brahmaṇaḥ sadṛśāḥ smṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

बुद्धिं लजां वपुः शान्तिं सिद्धिं कीर्ति महातपाः । ख्यातिं शान्तिं च सम्भूतिं स्मृति प्रीतिं क्षमां तथा श्रद्धाद्याश्चैव कीर्त्यन्तास्त्रयोदश सुदारिकाः।

English

Ninefold creation: The Puraic cosmology divides the cosmic creation into nine classes. For detail, see SP, (English trans. note 214).

अध्याय ५

श्लोक 12

संकल्पश्चैव धर्मश् च ह्य् अधर्मो धर्मसंनिधिः द्वादशैव प्रजास्त्वेता ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः

saṃkalpaścaiva dharmaś ca hy adharmo dharmasaṃnidhiḥ dvādaśaiva prajāstvetā brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ

हिन्दी अर्थ

धर्म प्रजापतिं जग्मुः पतिं परमदुर्लभाः सम्भूतिञ्च मरीचिस्तु स्मृतिं चैवाङ्गिरा मुनिः

English

Sati the mental creation of the lord was adopted as his daughter by Daksa. She the mother of the worlds attained Rudra as her husband. At the beginning of the creation Brahma had created a Being (Rudra) possessed of a body half man's and half women and then the Creator said, "Divide thyself." And he being accosted thus, divided himself into (wo. It was then that she was born.

अध्याय ५

श्लोक 13

ऋभुं सनत्कुमारं च ससर्जादौ सनातनः तावूर्ध्वरेतसौ दिव्यौ चाग्रजौ ब्रह्मवादिनौ

ṛbhuṃ sanatkumāraṃ ca sasarjādau sanātanaḥ tāvūrdhvaretasau divyau cāgrajau brahmavādinau

हिन्दी अर्थ

प्रतिं पुलस्त्यः पुण्यात्मा क्षमां तां पुलहो मुनिः। क्रतुश्च सन्नतिं धीमान् अत्रिस्ताञ्चानुसूयकाम् श्रीलिडुमहापुराण

English

All the women in three worlds are born of the female part. Similarly, all the eleven Rudras* originated from his male part.

अध्याय ५

श्लोक 14

कुमारौ ब्रह्मणस् तुल्यौ सर्वज्ञौ सर्वभाविनौ वक्ष्ये भार्याकुलं तेषां मुनीनामग्रजन्मनाम्

kumārau brahmaṇas tulyau sarvajñau sarvabhāvinau vakṣye bhāryākulaṃ teṣāṃ munīnāmagrajanmanām

हिन्दी अर्थ

पुत्रीकृता सती या सा मानसी शिवसम्भवा। दक्षेण जगतां धात्री रुद्रमेवास्थिता पतिम् अर्धनारीश्वरं दृष्ट्वा सर्गादौ कनकाण्डजः। विभजस्वेति चाहादौ यदा जाता तदाभवत्

English

Everything feminine in gender is she herself and everything masculine is Rudra himself. Keeping Rudra in view, lord Brahma looked at Daksa and said, "Worship her, she is of good holv rites, th(i mother of all the worlds, of mine as well as yours, lithe word putri (daughter) is interpreted as 'one who

अध्याय ५

श्लोक 15

समासतो मुनिश्रेष्ठाः प्रजासम्भूतिमेव च शतरूपां तु वै राज्ञीं विराजमसृजत्प्रभुः

samāsato muniśreṣṭhāḥ prajāsambhūtimeva ca śatarūpāṃ tu vai rājñīṃ virājamasṛjatprabhuḥ

हिन्दी अर्थ

एकादशविधा रुद्रास्तस्य चांशोद्भवास्तथा स्त्रीलिङ्गमखिलं सा वै पुंलिङ्गं नीललोहितः। तं दृष्ट्वा भगवान् ब्रह्मा दक्षमालोक्य सुव्रताम्

English

Eleven Rudras. For the names of eleven Rudras, sec 1. 82. 40-41. Their names arc variously mentioned in the PurSnas. For instance, Matsya has two lists (5. 29-30; 153. 19) which differ from each other. Vayu agrees with Matsya only in three names. Bhavifya (125.7) gives a different list. For the interpretation of these names and other detail, sec AfP. A Study P 67.

अध्याय ५

श्लोक 16

स्वायम्भुवात्तु वै राज्ञी शतरूपा त्वयोनिजा लेभे पुत्रद्वयं पुण्या तथा कन्याद्वयं च सा

svāyambhuvāttu vai rājñī śatarūpā tvayonijā lebhe putradvayaṃ puṇyā tathā kanyādvayaṃ ca sā

हिन्दी अर्थ

पुन्नाम्नो नरकात्त्राति इति पुत्री त्विहोक्तितः प्रशस्ता तव कान्तेयं स्यात्पुत्री विश्वमातृका । तस्मात्पुत्री सती नाम्ना तवैषा च भविष्यति

English

The thirteen wives of Dharma, Sraddha and others have already been mentioned. I shall now mention the progniy of Dharma from those wives, in due order.

अध्याय ५

श्लोक 17

उत्तानपादो ह्यवरो धीमाञ्ज्येष्ठः प्रियव्रतः ज्येष्ठा वरिष्ठा त्वाकूतिः प्रसूतिश्चानुजा स्मृता

uttānapādo hyavaro dhīmāñjyeṣṭhaḥ priyavrataḥ jyeṣṭhā variṣṭhā tvākūtiḥ prasūtiścānujā smṛtā

हिन्दी अर्थ

एवमुक्तस्तदा दक्षो नियोगाद् ब्रह्मणो मुनिः। लब्ध्वा पुत्रीं ददौ साक्षात् सतीं रुद्राय सादरम् धर्मस्य पत्यः श्रद्धाद्याः कीर्तिताः वै त्रयोदश। तासु धर्मप्रजां वक्ष्ये यथाक्रममनुत्तमम्

English

They are Kama (love), Darpa (pride), Niyama (restraint), Santo§a (contentment), Lobha (covetousness), Sruta (learning), Danda (punishment), Samaya (agreement), Bodha (wisdom), Apramada (non-erring), Vinaya (humility), Vyavasaya (industry), Kma (welfare), Sukha (happiness) and Yaas (fame). These are the offspring of Dharma.

अध्याय ५

श्लोक 18

उपयेमे तदाकूतिं रुचिर्नाम प्रजापतिः प्रसूतिं भगवान्दक्षो लोकधात्रीं च योगिनीम्

upayeme tadākūtiṃ rucirnāma prajāpatiḥ prasūtiṃ bhagavāndakṣo lokadhātrīṃ ca yoginīm

हिन्दी अर्थ

कामो दर्पोऽथ नियमः सन्तोषो लोभ एव च। क्षेमं सुखं यशश्चैव धर्मपुत्राशच तासु वै

English

Dharma begot of Kriya (activity) and Buddhi (in- telligence) two sons each viz., — Danda (punishment) and Samaya (agreement) of the former, Apramada (non-erring) and Bodha (wisdom) of the latter. Hence the sons of Dharma and Adharnia are fifteen in all. Bhrgu's wife Khyati gave birth to Sn, (who became) the wife of Visnu and to two sons Dhatr and Vidhatrwho later became the sons-in-law ofMeru. Prabhuti, wife of Marici, gave birth to two sons: Purnamasa and Marlca and four daughters: Tusp, Drsi, Krsi and Apaciti.

अध्याय ५

श्लोक 19

दक्षिणासहितं यज्ञम् आकूतिः सुषुवे तथा दक्षिणा जनयामास दिव्या द्वादश पुत्रिकाः

dakṣiṇāsahitaṃ yajñam ākūtiḥ suṣuve tathā dakṣiṇā janayāmāsa divyā dvādaśa putrikāḥ

हिन्दी अर्थ

धर्मस्य वै क्रियायां तु दण्डः समय एव च। अप्रमादस्तथा बोधो बुद्धेर्धर्मस्य तौ सुतौ तस्मात् पञ्चदशैवैते तासु धर्मात्मजास्त्विह। भृगुपली च सुषुवे ख्यातिर्विष्णो: प्रियां श्रियम्

English

O great sages, Ksama bore to Pulaha three sons: Kardama, Variyas and Sahisnu and one daughter Pivari, golden in colour and stout as the earth. Pulastya begot of Priti two sonsDattorna and Vedabahu and a daughter Drdvatl. Sannati, wife of Kratu gave birth to sixty thousand sons who are known as Balakhilyas. Smrti, wife of sage Angiras, gave birth to four daughters: Sinivall, Kuhu, Raka and Anumati after obtaining three sons: Anubhava, Agni and Kirtiman, O sages of holy rites.

अध्याय ५

श्लोक 20

प्रसूतिः सुषुवे दक्षाच् चतुर्विंशतिकन्यकाः श्रद्धां लक्ष्मीं धृतिं पुष्टिं तुष्टिं मेधां क्रियां तथा

prasūtiḥ suṣuve dakṣāc caturviṃśatikanyakāḥ śraddhāṃ lakṣmīṃ dhṛtiṃ puṣṭiṃ tuṣṭiṃ medhāṃ kriyāṃ tathā

हिन्दी अर्थ

भगवान् अग्निने स्वाहादेवीको तथा पितरोंने स्वधादेवीको पत्नीरूपमें स्वीकार किया दक्षप्रजापतिकी शिवसम्भवा (शिवांगसम्भूता) मानसी पुत्री सती, जो सम्पूर्ण जगतूको धारण करनेवाली हैं, ने भगवान् रुद्रको पतिरूपमें प्राप्त किया

English

Anasuya, the wife of Atri, gave birth to six children, a daughter Sruti and five sons: Satyanetra, Bhavyamurti, Apa, Sanaiscara and Soma; the sixth was Sruti (mentioned above). The affectionate mother Orja bore to Vasistha seven handsome sons: Rajas, Suhotra, Bahu, Savana, Anagha, Sutapas and Sukra. To the god of fire who identifies himself with Rudra and is the eldest son of Brahma and also the very life of the

अध्याय ५

श्लोक 21

बुद्धिं लज्जां वपुःशान्तिं सिद्धिं कीर्तिं महातपाः ख्यातिं शान्तिं च सम्भूतिं स्मृतिं प्रीतिं क्षमां तथा

buddhiṃ lajjāṃ vapuḥśāntiṃ siddhiṃ kīrtiṃ mahātapāḥ khyātiṃ śāntiṃ ca sambhūtiṃ smṛtiṃ prītiṃ kṣamāṃ tathā

हिन्दी अर्थ

सृष्टिके प्रारम्भमें ब्रह्माजीने शिवजीको अर्धनारीश्वर देखकर कहा कि आप स्त्री-पुरुषका विभाग कीजिये, तब शिवजीकी देहसे सतीजी अलग हो गयीं उन्हीं सतीके अंशसे तीनों लोकमें सभी स्त्रियोंकी उत्पत्ति हुई है तथा ग्यारह प्रकारके रुद्र भी उन शिवके अंशसे उत्पन्न हैं। इस प्रकार सम्पूर्ण स्त्रीजातिके रूपमें वे सतीजी तथा पुरुषजातिके रूपमें नीललोहित शिवजी

English

Anasuya, the wife of Atri, gave birth to six children, a daughter Sruti and five sons: Satyanetra, Bhavyamurti, Apa, Sanaiscara and Soma; the sixth was Sruti (mentioned above). The affectionate mother Orja bore to Vasistha seven handsome sons: Rajas, Suhotra, Bahu, Savana, Anagha, Sutapas and Sukra. To the god of fire who identifies himself with Rudra and is the eldest son of Brahma and also the very life of the

अध्याय ५

श्लोक 22

संनतिं चानसूयां च ऊर्जां स्वाहां सुरारणिम् स्वधां चैव महाभागां प्रददौ च यथाक्रमम्

saṃnatiṃ cānasūyāṃ ca ūrjāṃ svāhāṃ surāraṇim svadhāṃ caiva mahābhāgāṃ pradadau ca yathākramam

हिन्दी अर्थ

अधिष्ठित हैं॥ २९ /२॥ भगवान् ब्रह्माने सुव्रता सतीको देखकर पुन: दक्षप्रजापतिको ओर देखकर उनसे कहा कि ये सती हमारी, आपको तथा सम्पूर्ण जगत्की धात्री हैं, अतएव इनकी सेवा करो। पुन्नामक नरकसे पुत्री ही रक्षा करती

English

Anasuya, the wife of Atri, gave birth to six children, a daughter Sruti and five sons: Satyanetra, Bhavyamurti, Apa, Sanaiscara and Soma; the sixth was Sruti (mentioned above). The affectionate mother Orja bore to Vasistha seven handsome sons: Rajas, Suhotra, Bahu, Savana, Anagha, Sutapas and Sukra. To the god of fire who identifies himself with Rudra and is the eldest son of Brahma and also the very life of the

अध्याय ५

श्लोक 23

श्रद्धाद्याश्चैव कीर्त्यन्तास् त्रयोदश सुदारिकाः धर्मं प्रजापतिं जग्मुः पतिं परमदुर्लभाः

śraddhādyāścaiva kīrtyantās trayodaśa sudārikāḥ dharmaṃ prajāpatiṃ jagmuḥ patiṃ paramadurlabhāḥ

हिन्दी अर्थ

है, यहाँपर ऐसी ही उक्ति है यह परम सुन्दरी एवं प्रशस्त तथा विश्वकी जननी आपको ही पुत्री है। अतएव अबसे यह सती नामसे तुम्हारी पुत्री होगी

English

Anasuya, the wife of Atri, gave birth to six children, a daughter Sruti and five sons: Satyanetra, Bhavyamurti, Apa, Sanaiscara and Soma; the sixth was Sruti (mentioned above). The affectionate mother Orja bore to Vasistha seven handsome sons: Rajas, Suhotra, Bahu, Savana, Anagha, Sutapas and Sukra. To the god of fire who identifies himself with Rudra and is the eldest son of Brahma and also the very life of the

अध्याय ५

श्लोक 24

उपयेमे भृगुर्धीमान् ख्यातिं तां भार्गवारणिम् सम्भूतिं च मरीचिस्तु स्मृतिं चैवाङ्गिरा मुनिः

upayeme bhṛgurdhīmān khyātiṃ tāṃ bhārgavāraṇim sambhūtiṃ ca marīcistu smṛtiṃ caivāṅgirā muniḥ

हिन्दी अर्थ

तत्पश्चात् ब्रह्माजीके ऐसा कहनेपर दक्षप्रजापतिने उनके आदेशसे पुत्रीरूपमें प्राप्त उन साक्षात् सतीको आदरपूर्वक भगवान् रुद्रको सौंप दिया प्रजापति धर्मकी श्रद्धा आदि जिन तेरह पत्नियोंका वर्णन किया जा चुका है, उनसे तथा धर्मसे उत्पन्न उत्तम सन्तानोंके विषयमें अब मैं यथाक्रम कह रहा हूँ

English

Anasuya, the wife of Atri, gave birth to six children, a daughter Sruti and five sons: Satyanetra, Bhavyamurti, Apa, Sanaiscara and Soma; the sixth was Sruti (mentioned above). The affectionate mother Orja bore to Vasistha seven handsome sons: Rajas, Suhotra, Bahu, Savana, Anagha, Sutapas and Sukra. To the god of fire who identifies himself with Rudra and is the eldest son of Brahma and also the very life of the

अध्याय ५

श्लोक 25

प्रीतिं पुलस्त्यः पुण्यात्मा क्षमां तां पुलहो मुनिः क्रतुश् च संनतिं धीमान् अत्रिस्तां चानसूयकाम्

prītiṃ pulastyaḥ puṇyātmā kṣamāṃ tāṃ pulaho muniḥ kratuś ca saṃnatiṃ dhīmān atristāṃ cānasūyakām

हिन्दी अर्थ

हे उत्तम ब्राह्मणो! काम, दर्प, नियम, सन्तोष, पुत्रोको उन तेरह पल्लियोने प्रजापति धर्मसे उत्पन्न किया था। धके दो पुत्र दण्ड तथा समय उनकी क्रिया नामक पलीसे उत्पन्न हुए और अप्रमाद तथा बोध नामक ये दो पुत्र धर्मकी बुद्धि नामक पत्नीसे उत्पन्न हुए। इस

English

Anasuya, the wife of Atri, gave birth to six children, a daughter Sruti and five sons: Satyanetra, Bhavyamurti, Apa, Sanaiscara and Soma; the sixth was Sruti (mentioned above). The affectionate mother Orja bore to Vasistha seven handsome sons: Rajas, Suhotra, Bahu, Savana, Anagha, Sutapas and Sukra. To the god of fire who identifies himself with Rudra and is the eldest son of Brahma and also the very life of the

अध्याय ५

श्लोक 26

ऊर्जां वसिष्ठो भगवान् वरिष्ठो वारिजेक्षणाम् विभावसुस् तथा स्वाहां स्वधां वै पितरस् तथा

ūrjāṃ vasiṣṭho bhagavān variṣṭho vārijekṣaṇām vibhāvasus tathā svāhāṃ svadhāṃ vai pitaras tathā

हिन्दी अर्थ

प्रकार उन तेरह पत्तियोंसे धर्मके ये पन्द्रह पुत्र उत्पन्न अध्याय ५ ब्रह्माजीद्वारा पंचपर्वा अविद्याकी सृष्टि दक्षप्रजापतिकी कन्याओंका वंशवर्णन ३९

English

Anasuya, the wife of Atri, gave birth to six children, a daughter Sruti and five sons: Satyanetra, Bhavyamurti, Apa, Sanaiscara and Soma; the sixth was Sruti (mentioned above). The affectionate mother Orja bore to Vasistha seven handsome sons: Rajas, Suhotra, Bahu, Savana, Anagha, Sutapas and Sukra. To the god of fire who identifies himself with Rudra and is the eldest son of Brahma and also the very life of the

अध्याय ५

श्लोक 27

पुत्रीकृता सती या सा मानसी शिवसम्भवा दक्षेण जगतां धात्री रुद्रमेवास्थिता पतिम्

putrīkṛtā satī yā sā mānasī śivasambhavā dakṣeṇa jagatāṃ dhātrī rudramevāsthitā patim

हिन्दी अर्थ

। भृगुकी पत्नी ख्यातिने ' श्री' (लक्ष्मी)-को जन्म प्रभूतिर्नाम या पत्नी मरीचेः सुषुवे सुतौ दिया, जो भगवान् विष्णुकी परम प्रिया हुई तथा धाता एवं विधाता नामक दो पुत्र भी उत्पन्न हुए, जो मेरुपर्वतके जामाता बने मरीचिकी प्रभूति नामक पत्नीने

English

Anasuya, the wife of Atri, gave birth to six children, a daughter Sruti and five sons: Satyanetra, Bhavyamurti, Apa, Sanaiscara and Soma; the sixth was Sruti (mentioned above). The affectionate mother Orja bore to Vasistha seven handsome sons: Rajas, Suhotra, Bahu, Savana, Anagha, Sutapas and Sukra. To the god of fire who identifies himself with Rudra and is the eldest son of Brahma and also the very life of the

अध्याय ५

श्लोक 28

अर्धनारीश्वरं दृष्ट्वा सर्गादौ कनकाण्डजः विभजस्वेति चाहादौ यदा जाता तदाभवत्

ardhanārīśvaraṃ dṛṣṭvā sargādau kanakāṇḍajaḥ vibhajasveti cāhādau yadā jātā tadābhavat

हिन्दी अर्थ

कृषि एवं अपचिति नामक चार पुत्रियोंको जन्म दिया; इनमें तुष्टि ज्येष्ठ थी ॥ ३५--४०॥ हे श्रेष्ठ मुनियो! क्षमाने पुलहमुनिसे कर्दम,

English

Anasuya, the wife of Atri, gave birth to six children, a daughter Sruti and five sons: Satyanetra, Bhavyamurti, Apa, Sanaiscara and Soma; the sixth was Sruti (mentioned above). The affectionate mother Orja bore to Vasistha seven handsome sons: Rajas, Suhotra, Bahu, Savana, Anagha, Sutapas and Sukra. To the god of fire who identifies himself with Rudra and is the eldest son of Brahma and also the very life of the

अध्याय ५

श्लोक 29

तस्याश्चैवांशजाः सर्वाः स्त्रियस्त्रिभुवने तथा एकादशाविधा रुद्रास् तस्य चांशोद्भवास् तथा

tasyāścaivāṃśajāḥ sarvāḥ striyastribhuvane tathā ekādaśāvidhā rudrās tasya cāṃśodbhavās tathā

हिन्दी अर्थ

कान्तिवाली और पृथ्वीके समान क्षमाशील पीवरी नामकी एक पुत्रीको उत्पन्न किया था पुलस्त्यऋषिने अपनी प्रीति नामक पत्नीसे दत्तोर्ण

English

Anasuya, the wife of Atri, gave birth to six children, a daughter Sruti and five sons: Satyanetra, Bhavyamurti, Apa, Sanaiscara and Soma; the sixth was Sruti (mentioned above). The affectionate mother Orja bore to Vasistha seven handsome sons: Rajas, Suhotra, Bahu, Savana, Anagha, Sutapas and Sukra. To the god of fire who identifies himself with Rudra and is the eldest son of Brahma and also the very life of the

अध्याय ५

श्लोक 30

स्त्रीलिङ्गमखिलं सा वै पुंलिङ्गं नीललोहितः तं दृष्ट्वा भगवान् ब्रह्मा दक्षमालोक्य सुव्रताम्

strīliṅgamakhilaṃ sā vai puṃliṅgaṃ nīlalohitaḥ taṃ dṛṣṭvā bhagavān brahmā dakṣamālokya suvratām

हिन्दी अर्थ

पुत्रीको उत्पन्न किया। क्रतुकी प्रिय पत्नी सन्नतिने साठ हजार पुत्रोंको उत्पन्न किया; वे सभी बालखिल्य नामसे प्रसिद्ध हुए। है सुव्रतो! अंगिरामुनिकी पत्नी स्मृतिसे सिनीवाली, कुहू, राका तथा अनुमति-इन चार कन्याओं तथा प्रिय स्वभाववाले कीर्तिमान् पुत्र अग्निकी उत्पत्ति

English

Anasuya, the wife of Atri, gave birth to six children, a daughter Sruti and five sons: Satyanetra, Bhavyamurti, Apa, Sanaiscara and Soma; the sixth was Sruti (mentioned above). The affectionate mother Orja bore to Vasistha seven handsome sons: Rajas, Suhotra, Bahu, Savana, Anagha, Sutapas and Sukra. To the god of fire who identifies himself with Rudra and is the eldest son of Brahma and also the very life of the

अध्याय ५

श्लोक 31

भजस्व धात्रीं जगतां ममापि च तवापि च पुन्नाम्नो नरकात्त्राति इति पुत्रीत्विहोक्तितः

bhajasva dhātrīṃ jagatāṃ mamāpi ca tavāpi ca punnāmno narakāttrāti iti putrītvihoktitaḥ

हिन्दी अर्थ

अत्रिकी भार्या अनसूयाने छः सन्ततियोंको जन्म दिया था। उनमें श्रुति नामधारिणी एक कन्या थी। सत्यनेत्र, मुनिर्भव्य, मूर्तिराप, शनैश्चर एवं सोम-ये पाँच पुत्र हुए, जो आत्रेय कहलाये। सभी सन्तानोंमें श्रुति छठी सुन्दर नेत्रोंवाली तथा पुत्रोंके प्रति स्नेहभाव रखनेवाली महिमामयी वसिष्ठपत्नी ऊर्जाने कमलके

English

Anasuya, the wife of Atri, gave birth to six children, a daughter Sruti and five sons: Satyanetra, Bhavyamurti, Apa, Sanaiscara and Soma; the sixth was Sruti (mentioned above). The affectionate mother Orja bore to Vasistha seven handsome sons: Rajas, Suhotra, Bahu, Savana, Anagha, Sutapas and Sukra. To the god of fire who identifies himself with Rudra and is the eldest son of Brahma and also the very life of the

अध्याय ५

श्लोक 32

प्रशस्ता तव कान्तेयं स्यात् पुत्री विश्वमातृका तस्मात् पुत्री सती नाम्ना तवैषा च भविष्यति

praśastā tava kānteyaṃ syāt putrī viśvamātṛkā tasmāt putrī satī nāmnā tavaiṣā ca bhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

बाहु, सवन, अनघ, सुतपा और शुक्र-ये सात पुत्र मुनि वसिष्ठसे हुए परम अभिमानी, रुद्ररूप, ब्रह्माके पुत्र तथा प्रजाओंके प्राणस्वरूप जो भगवान् अग्नि हैं, उनसे स्वाहाने तीनों लोकोंके कल्याणार्थ तीन पुत्र उत्पन्न किये

English

Anasuya, the wife of Atri, gave birth to six children, a daughter Sruti and five sons: Satyanetra, Bhavyamurti, Apa, Sanaiscara and Soma; the sixth was Sruti (mentioned above). The affectionate mother Orja bore to Vasistha seven handsome sons: Rajas, Suhotra, Bahu, Savana, Anagha, Sutapas and Sukra. To the god of fire who identifies himself with Rudra and is the eldest son of Brahma and also the very life of the

अध्याय ५

श्लोक 33

एवमुक्तस्तदा दक्षो नियोगाद्ब्रह्मणो मुनिः लब्ध्वा पुत्रीं ददौ साक्षात् सतीं रुद्राय सादरम्

evamuktastadā dakṣo niyogādbrahmaṇo muniḥ labdhvā putrīṃ dadau sākṣāt satīṃ rudrāya sādaram

हिन्दी अर्थ

कर्दमं च वरीयांसं सहिष्णुं मुनिसत्तमाः सिनीवालीं कुहूञ्चैव राकां चानुमतिं तथा

English

Anasuya, the wife of Atri, gave birth to six children, a daughter Sruti and five sons: Satyanetra, Bhavyamurti, Apa, Sanaiscara and Soma; the sixth was Sruti (mentioned above). The affectionate mother Orja bore to Vasistha seven handsome sons: Rajas, Suhotra, Bahu, Savana, Anagha, Sutapas and Sukra. To the god of fire who identifies himself with Rudra and is the eldest son of Brahma and also the very life of the

अध्याय ५

श्लोक 34

धर्मस्य पत्न्यः श्रद्धाद्याः कीर्तिता वै त्रयोदश तासु धर्मप्रजां वक्ष्ये यथाक्रममनुत्तमम्

dharmasya patnyaḥ śraddhādyāḥ kīrtitā vai trayodaśa tāsu dharmaprajāṃ vakṣye yathākramamanuttamam

हिन्दी अर्थ

लब्ध्वानुभावमरिनिञ्च कोर्तिमन्तञ्च सुव्रताः तास्त्वेका कन्यका नाम्ना श्रुतिः सा सूनृपञ्चकम्

English

Anasuya, the wife of Atri, gave birth to six children, a daughter Sruti and five sons: Satyanetra, Bhavyamurti, Apa, Sanaiscara and Soma; the sixth was Sruti (mentioned above). The affectionate mother Orja bore to Vasistha seven handsome sons: Rajas, Suhotra, Bahu, Savana, Anagha, Sutapas and Sukra. To the god of fire who identifies himself with Rudra and is the eldest son of Brahma and also the very life of the

अध्याय ५

श्लोक 35

कामो दर्पो ऽथ नियमः संतोषो लोभ एव च श्रुतस्तु दण्डः समयो बोधश्चैव महाद्युतिः

kāmo darpo 'tha niyamaḥ saṃtoṣo lobha eva ca śrutastu daṇḍaḥ samayo bodhaścaiva mahādyutiḥ

हिन्दी अर्थ

सत्यनेत्रो मुनिर्भव्यो मूर्तिरापः शनैश्चरः। ज्यायसी पुण्डरीकाक्षान् वासिष्ठान् वरलोचना

English

Anasuya, the wife of Atri, gave birth to six children, a daughter Sruti and five sons: Satyanetra, Bhavyamurti, Apa, Sanaiscara and Soma; the sixth was Sruti (mentioned above). The affectionate mother Orja bore to Vasistha seven handsome sons: Rajas, Suhotra, Bahu, Savana, Anagha, Sutapas and Sukra. To the god of fire who identifies himself with Rudra and is the eldest son of Brahma and also the very life of the

अध्याय ५

श्लोक 36

अप्रमादश् च विनयो व्यवसायो द्विजोत्तमाः क्षेमं सुखं यशश्चैव धर्मपुत्राश् च तासु वै

apramādaś ca vinayo vyavasāyo dvijottamāḥ kṣemaṃ sukhaṃ yaśaścaiva dharmaputrāś ca tāsu vai

हिन्दी अर्थ

यश्चाभ्िमानी भगवान् भवात्मा पैतामहो वह्निरसुः प्रजानाम्। श्रीलिड्रमहापुराण

English

Anasuya, the wife of Atri, gave birth to six children, a daughter Sruti and five sons: Satyanetra, Bhavyamurti, Apa, Sanaiscara and Soma; the sixth was Sruti (mentioned above). The affectionate mother Orja bore to Vasistha seven handsome sons: Rajas, Suhotra, Bahu, Savana, Anagha, Sutapas and Sukra. To the god of fire who identifies himself with Rudra and is the eldest son of Brahma and also the very life of the

अध्याय ५

श्लोक 37

धर्मस्य वै क्रियायां तु दण्डः समय एव च अप्रमादस् तथा बोधो बुद्धेर्धर्मस्य तौ सुतौ

dharmasya vai kriyāyāṃ tu daṇḍaḥ samaya eva ca apramādas tathā bodho buddherdharmasya tau sutau

हिन्दी अर्थ

५५५००१०१११ - "न मामा फफफफफफफ फ फ़ फ फ़ क फ फ क फ़फफपफफपफपपापापापापापरापापापाफाप अग्नि तथा पितरोंके वंशका वर्णन, ब्रह्माजीसे रुद्रोंका प्रादुर्भाव, परमेष्ठी सदाशिवकी महिमा

English

Anasuya, the wife of Atri, gave birth to six children, a daughter Sruti and five sons: Satyanetra, Bhavyamurti, Apa, Sanaiscara and Soma; the sixth was Sruti (mentioned above). The affectionate mother Orja bore to Vasistha seven handsome sons: Rajas, Suhotra, Bahu, Savana, Anagha, Sutapas and Sukra. To the god of fire who identifies himself with Rudra and is the eldest son of Brahma and also the very life of the

अध्याय ५

श्लोक 38

तस्मात्पञ्चदशैवैते तासु धर्मात्मजास्त्विह भृगुपत्नी च सुषुवे ख्यातिर्विष्णोः प्रियां श्रियम्

tasmātpañcadaśaivaite tāsu dharmātmajāstviha bhṛgupatnī ca suṣuve khyātirviṣṇoḥ priyāṃ śriyam

हिन्दी अर्थ

पुत्रैः पौत्रैस्त्विहैतेषां संख्या सङ्क्षेपतः स्मृता प्रजानां पतयः सर्वे सर्वे रुद्रात्मकाः स्मृताः ४

English

Anasuya, the wife of Atri, gave birth to six children, a daughter Sruti and five sons: Satyanetra, Bhavyamurti, Apa, Sanaiscara and Soma; the sixth was Sruti (mentioned above). The affectionate mother Orja bore to Vasistha seven handsome sons: Rajas, Suhotra, Bahu, Savana, Anagha, Sutapas and Sukra. To the god of fire who identifies himself with Rudra and is the eldest son of Brahma and also the very life of the

अध्याय ५

श्लोक 39

धातारं च विधातारं मेरोर्जामातरौ सुतौ प्रभूतिर्नाम या पत्नी मरीचेः सुषुवे सुतौ

dhātāraṃ ca vidhātāraṃ merorjāmātarau sutau prabhūtirnāma yā patnī marīceḥ suṣuve sutau

हिन्दी अर्थ

अग्निष्वात्तात्मजा मेना मानसी लोकविश्रुता गङ्गां हैमवतीं जज्ञे भवाङ्काश्लेषपावनीम्

English

Anasuya, the wife of Atri, gave birth to six children, a daughter Sruti and five sons: Satyanetra, Bhavyamurti, Apa, Sanaiscara and Soma; the sixth was Sruti (mentioned above). The affectionate mother Orja bore to Vasistha seven handsome sons: Rajas, Suhotra, Bahu, Savana, Anagha, Sutapas and Sukra. To the god of fire who identifies himself with Rudra and is the eldest son of Brahma and also the very life of the

अध्याय ५

श्लोक 40

पूर्णमासं तु मारीचं ततः कन्याचतुष्टयम् तुष्टिर्ज्येष्ठा च वै दृष्टिः कृषिश्चापचितिस् तथा

pūrṇamāsaṃ tu mārīcaṃ tataḥ kanyācatuṣṭayam tuṣṭirjyeṣṭhā ca vai dṛṣṭiḥ kṛṣiścāpacitis tathā

हिन्दी अर्थ

धरणीं जनयामास मानसीं यज्ञयाजिनीम्। स्वधा सा मेरुराजस्य पत्नी पदासमानना दाक्षायणी सती याता पार्श्व रुद्रस्य पार्वती

English

Anasuya, the wife of Atri, gave birth to six children, a daughter Sruti and five sons: Satyanetra, Bhavyamurti, Apa, Sanaiscara and Soma; the sixth was Sruti (mentioned above). The affectionate mother Orja bore to Vasistha seven handsome sons: Rajas, Suhotra, Bahu, Savana, Anagha, Sutapas and Sukra. To the god of fire who identifies himself with Rudra and is the eldest son of Brahma and also the very life of the

अध्याय ५

श्लोक 41

क्षमा च सुषुवे पुत्रान् पुत्रीं च पुलहाच्छुभाम् कर्दमं च वरीयांसं सहिष्णुं मुनिसत्तमाः

kṣamā ca suṣuve putrān putrīṃ ca pulahācchubhām kardamaṃ ca varīyāṃsaṃ sahiṣṇuṃ munisattamāḥ

हिन्दी अर्थ

तां ध्यात्वा ह्यसृजद्रुद्राननेकान्नीललोहितः सूतजी बोले--अग्निके वे तीन पुत्र पवमान, पावक तथा शुचि नामसे विख्यात हुए। अरणी आदिमे घर्षणसे पवमान, विद्युत्से पावक तथा सूर्य-प्रभासे शुचिका आविर्भाव हुआ। ये तीनों स्वाहाके पुत्र हैं। अब

English

Anasuya, the wife of Atri, gave birth to six children, a daughter Sruti and five sons: Satyanetra, Bhavyamurti, Apa, Sanaiscara and Soma; the sixth was Sruti (mentioned above). The affectionate mother Orja bore to Vasistha seven handsome sons: Rajas, Suhotra, Bahu, Savana, Anagha, Sutapas and Sukra. To the god of fire who identifies himself with Rudra and is the eldest son of Brahma and also the very life of the

अध्याय ५

श्लोक 42

तथा कनकपीतां स पीवरीं पृथिवीसमाम् प्रीत्यां पुलस्त्यश् च तथा जनयामास वै सुतान्

tathā kanakapītāṃ sa pīvarīṃ pṛthivīsamām prītyāṃ pulastyaś ca tathā janayāmāsa vai sutān

हिन्दी अर्थ

यहाँ पुत्रों तथा पौत्रोंको मिलाकर इनको संख्या संक्षेपमें बतायी जाती है आदिमें सप्तकका त्याग करके कुल उनचास अग्नियाँ कही गयी हैं। ये यज्ञोंमें आराधित की जाती हैं

English

Anasuya, the wife of Atri, gave birth to six children, a daughter Sruti and five sons: Satyanetra, Bhavyamurti, Apa, Sanaiscara and Soma; the sixth was Sruti (mentioned above). The affectionate mother Orja bore to Vasistha seven handsome sons: Rajas, Suhotra, Bahu, Savana, Anagha, Sutapas and Sukra. To the god of fire who identifies himself with Rudra and is the eldest son of Brahma and also the very life of the

अध्याय ५

श्लोक 43

दत्तोर्णं वेदबाहुं च पुत्रीं चान्यां दृषद्वतीम् पुत्राणां षष्टिसाहस्रं संनतिः सुषुवे शुभा

dattorṇaṃ vedabāhuṃ ca putrīṃ cānyāṃ dṛṣadvatīm putrāṇāṃ ṣaṣṭisāhasraṃ saṃnatiḥ suṣuve śubhā

हिन्दी अर्थ

ये सभी तपस्वी, व्रतथारी, प्रजाओंके पति तथा रुद्रस्वरूप कहे गये हैं अयज्चा तथा यज्वा--ये दो प्रकारके प्रसन्न मनवाले पितर हैं । उनमें यज्चा (यज्ञ करनेवाले) पितरोंको अग्निष्वात्त तथा अयज्चा पितरोंको बर्हिषद कहा जाता है

English

Anasuya, the wife of Atri, gave birth to six children, a daughter Sruti and five sons: Satyanetra, Bhavyamurti, Apa, Sanaiscara and Soma; the sixth was Sruti (mentioned above). The affectionate mother Orja bore to Vasistha seven handsome sons: Rajas, Suhotra, Bahu, Savana, Anagha, Sutapas and Sukra. To the god of fire who identifies himself with Rudra and is the eldest son of Brahma and also the very life of the

अध्याय ५

श्लोक 44

क्रतोस्तु भार्या सर्वे ते वालखिल्या इति श्रुताः सिनीवालीं कुहूं चैव राकां चानुमतिं तथा

kratostu bhāryā sarve te vālakhilyā iti śrutāḥ sinīvālīṃ kuhūṃ caiva rākāṃ cānumatiṃ tathā

हिन्दी अर्थ

स्वधाने उन अग्निष्वात्त पितरोंसे मेना नामक मानसी कन्या उत्पन्न की। अग्निष्वात्त पितरोंको वह मानसौ पुत्री मेना लोकमें अतीव प्रसिद्ध हुई मेनाने मैनाक, क्रौञ्च, उसकी अनुजा उमा तथा शिवजीके अंग-श्लेषके कारण (मस्तकपर विराजमान रहनेके कारण) जगत्को पवित्र करनेका गुण रखनेवाली हैमवती गंगाको उत्पन्न किया

English

Anasuya, the wife of Atri, gave birth to six children, a daughter Sruti and five sons: Satyanetra, Bhavyamurti, Apa, Sanaiscara and Soma; the sixth was Sruti (mentioned above). The affectionate mother Orja bore to Vasistha seven handsome sons: Rajas, Suhotra, Bahu, Savana, Anagha, Sutapas and Sukra. To the god of fire who identifies himself with Rudra and is the eldest son of Brahma and also the very life of the

अध्याय ५

श्लोक 45

स्मृतिश् च सुषुवे पत्नी मुनेश्चाङ्गिरसस् तथा लब्धानुभावमग्निं च कीर्तिमन्तं च सुव्रता

smṛtiś ca suṣuve patnī muneścāṅgirasas tathā labdhānubhāvamagniṃ ca kīrtimantaṃ ca suvratā

हिन्दी अर्थ

कमलके समान मुखवाली मेरुराजपत्नी स्वधाने यज्ञानुष्ठानमें प्रवृत्त रहनेवाली धरणी नामक मानसी पुत्रीको जन्म दिया। यहाँ अमृतपान करनेवाले पितरों तथा ऋषियोंके कुलका विस्तार दिया जा रहा है; आप लोग उसे विस्तारपूर्वक सुनिये

English

Anasuya, the wife of Atri, gave birth to six children, a daughter Sruti and five sons: Satyanetra, Bhavyamurti, Apa, Sanaiscara and Soma; the sixth was Sruti (mentioned above). The affectionate mother Orja bore to Vasistha seven handsome sons: Rajas, Suhotra, Bahu, Savana, Anagha, Sutapas and Sukra. To the god of fire who identifies himself with Rudra and is the eldest son of Brahma and also the very life of the

अध्याय ५

श्लोक 46

अत्रेर्भार्यानसूया वै सुषुवे षट्प्रजास्तु याः तास्वेका कन्यका नाम्ना श्रुतिः सा सूनुपञ्चकम्

atrerbhāryānasūyā vai suṣuve ṣaṭprajāstu yāḥ tāsvekā kanyakā nāmnā śrutiḥ sā sūnupañcakam

हिन्दी अर्थ

अब मैं आप सबसे पूर्वनिरूपित विषयका पुनः पृथक् अध्यायमें वर्णन करता हूँ । दक्षकन्या सतीका विवाह ुद्रके साथ हुआ और वे उनके साथ चली गयीं । फिर इन्हीं सतीने दक्षके यज्ञका विध्वंस करके अपना देहत्याग कर दिया। इसके बाद पार्वतीरूपमें पुनः शिवजीको पतिके

English

Anasuya, the wife of Atri, gave birth to six children, a daughter Sruti and five sons: Satyanetra, Bhavyamurti, Apa, Sanaiscara and Soma; the sixth was Sruti (mentioned above). The affectionate mother Orja bore to Vasistha seven handsome sons: Rajas, Suhotra, Bahu, Savana, Anagha, Sutapas and Sukra. To the god of fire who identifies himself with Rudra and is the eldest son of Brahma and also the very life of the

अध्याय ५

श्लोक 47

सत्यनेत्रो मुनिर्भव्यो मूर्तिरापः शनैश्चरः सोमश् च वै श्रुतिः षष्ठी पञ्चात्रेयास्तु सूनवः

satyanetro munirbhavyo mūrtirāpaḥ śanaiścaraḥ somaś ca vai śrutiḥ ṣaṣṭhī pañcātreyāstu sūnavaḥ

हिन्दी अर्थ

रूपमें प्राप्त 'किया॥ १० १ ॥ जगतूकी रक्षाके लिये भगवानका हलाहलपान

English

Anasuya, the wife of Atri, gave birth to six children, a daughter Sruti and five sons: Satyanetra, Bhavyamurti, Apa, Sanaiscara and Soma; the sixth was Sruti (mentioned above). The affectionate mother Orja bore to Vasistha seven handsome sons: Rajas, Suhotra, Bahu, Savana, Anagha, Sutapas and Sukra. To the god of fire who identifies himself with Rudra and is the eldest son of Brahma and also the very life of the

अध्याय ५

श्लोक 48

ऊर्जा वसिष्ठाद्वै लेभे सुतांश् च सुतवत्सला ज्यायसी पुण्डरीकाक्षान् वासिष्ठान् वरलोचना

ūrjā vasiṣṭhādvai lebhe sutāṃś ca sutavatsalā jyāyasī puṇḍarīkākṣān vāsiṣṭhān varalocanā

हिन्दी अर्थ

लिङ्गरूप महामहेश्वरका प्राकट्य ब्रह्मा तथा विष्णुके समक्ष लि

English

Anasuya, the wife of Atri, gave birth to six children, a daughter Sruti and five sons: Satyanetra, Bhavyamurti, Apa, Sanaiscara and Soma; the sixth was Sruti (mentioned above). The affectionate mother Orja bore to Vasistha seven handsome sons: Rajas, Suhotra, Bahu, Savana, Anagha, Sutapas and Sukra. To the god of fire who identifies himself with Rudra and is the eldest son of Brahma and also the very life of the

अध्याय ५

श्लोक 49

रजः सुहोत्रो बाहुश् च सवनश्चानघस् तथा सुतपाः शुक्र इत्येते मुनेर्वै सप्त सूनवः

rajaḥ suhotro bāhuś ca savanaścānaghas tathā sutapāḥ śukra ityete munervai sapta sūnavaḥ

हिन्दी अर्थ

ब्रह्माजीके मानसपुत्र सनक, सनन्दन, सनातन तथा सनत्कुमार दिव्य कैलासधाममें परिकरोंसहित विराजमान भगवान् उमा-महेश्वर

English

Anasuya, the wife of Atri, gave birth to six children, a daughter Sruti and five sons: Satyanetra, Bhavyamurti, Apa, Sanaiscara and Soma; the sixth was Sruti (mentioned above). The affectionate mother Orja bore to Vasistha seven handsome sons: Rajas, Suhotra, Bahu, Savana, Anagha, Sutapas and Sukra. To the god of fire who identifies himself with Rudra and is the eldest son of Brahma and also the very life of the

अध्याय ५

श्लोक 50

यश्चाभिमानी भगवान् भवात्मा पैतामहो वह्निरसुः प्रजानाम् स्वाहा च तस्मात्सुषुवे सुतानां त्रयं त्रयाणां जगतां हिताय

yaścābhimānī bhagavān bhavātmā paitāmaho vahnirasuḥ prajānām svāhā ca tasmātsuṣuve sutānāṃ trayaṃ trayāṇāṃ jagatāṃ hitāya

हिन्दी अर्थ

आशुतोष भगवान् सदाशिव अध्याय ६ अग्नि तथा पितरोंके वंशका वर्णन परमेष्ठी सदाशिवकी महिमा ३३

English

Anasuya, the wife of Atri, gave birth to six children, a daughter Sruti and five sons: Satyanetra, Bhavyamurti, Apa, Sanaiscara and Soma; the sixth was Sruti (mentioned above). The affectionate mother Orja bore to Vasistha seven handsome sons: Rajas, Suhotra, Bahu, Savana, Anagha, Sutapas and Sukra. To the god of fire who identifies himself with Rudra and is the eldest son of Brahma and also the very life of the

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_liGgapurANa1-108.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Linga Purana — Chapter 5
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.