Linga Purana· Liṅga Purāṇa
68
अध्याय 68 / 108

Book 1 - Adhyaya 68

51 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ51 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ६८

श्लोक 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे सोमवंशे ययातिचरितं नाम सप्तषष्टितमो ऽध्यायः यदोर्वंशं प्रवक्ष्यामि ज्येष्ठस्योत्तमतेजसः संक्षेपेणानुपूर्व्याच्च गदतो मे निबोधत

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge somavaṃśe yayāticaritaṃ nāma saptaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ yadorvaṃśaṃ pravakṣyāmi jyeṣṭhasyottamatejasaḥ saṃkṣepeṇānupūrvyācca gadato me nibodhata

हिन्दी अर्थ

तब सर्पोको देखकर ब्रह्माजी क्रुद्ध हुए और उन्होंने क्रोधमय स्वरूपवालोंको उत्पन्न किया। वे कपिश वर्ण, अत्यन्त उग्र तथा मांसका भक्षण करनेवाले भूत थे। वे भूतत्वके कारण 'भूत' तथा मांसभक्षण

English

Yadu had five sons comparable to the sons of Devas. Sahasrajit was the eldest. The others were Kro§tu, Nila, Ajaka and Laghu.

अध्याय ६८

श्लोक 2

यदोः पुत्रा बभूवुर् हि पञ्च देवसुतोपमाः सहस्रजित्सुतो ज्येष्ठः क्रोष्टुर् नीलो ऽजको लघुः

yadoḥ putrā babhūvur hi pañca devasutopamāḥ sahasrajitsuto jyeṣṭhaḥ kroṣṭur nīlo 'jako laghuḥ

हिन्दी अर्थ

करनेके कारण “पिशाच' कहे गये हैं। प्रसन्नतापूर्वक गान करते हुए उन ब्रह्मासे गन्धर्व उत्पन्न हुए थे। धयति'-यह धातु गान अर्थमें पढ़ी जाती है; वे वाणीका गान करते हुए उत्पन्न हुए, इसलिये ' गन्धर्व ' इन आठ देवयोनियोंको सृजित करनेके अनन्तर उन प्रभुने स्वच्छन्दतापूर्वक अपनी आयुसे अन्य पक्षियोंका सृजन किया। पुनः उन्होंने स्वच्छन्दतापूर्वक स्वेच्छासे विचरण करनेवाले पक्षियोंका सृजन किया। इस प्रकार

English

The king Satajit was the son of Sahasrajit. Satajit had three renowned sons.

अध्याय ६८

श्लोक 3

सहस्रजित्सुतस्तद्वच् छतजिन्नाम पार्थिवः सुताः शतजितः ख्यातास् त्रयः परमकीर्तयः

sahasrajitsutastadvac chatajinnāma pārthivaḥ sutāḥ śatajitaḥ khyātās trayaḥ paramakīrtayaḥ

हिन्दी अर्थ

उन देवेशने पशुओंकी सृष्टि करके पक्षिसमुदायका भी सृजन किया था

English

They were Haihaya, Haya and the king Venuhaya. The successor of Haihaya was the well known Dharma.

अध्याय ६८

श्लोक 4

हैहयश् च हयश्चैव राजा वेणुहयश् च यः हैहयस्य तु दायादो धर्म इत्यभिविश्रुतः

haihayaś ca hayaścaiva rājā veṇuhayaś ca yaḥ haihayasya tu dāyādo dharma ityabhiviśrutaḥ

हिन्दी अर्थ

ब्रह्माने अपने मुखसे बकरियोंका तथा वक्ष (छाती)से भेड़ोंका सृजन किया। उन्होंने उदरसे तथा पार्श्वभागोंसे गायोंकी रचना की । उन्होंने अपने पैरोसे घोड़ों, हाथियों, गधों, आवयों, मृगों, ऊँटों और खच्चरोंका श्रीलिड्रमहापुराण

English

O brahmins, his son was Dharmanetra. Kirti was the son of Dharmanetra and his son was Sailjaya.

अध्याय ६८

श्लोक 5

तस्य पुत्रो ऽभवद्विप्रा धर्मनेत्र इति श्रुतः धर्मनेत्रस्य कीर्तिस् तु संजयस् तस्य चात्मजः

tasya putro 'bhavadviprā dharmanetra iti śrutaḥ dharmanetrasya kīrtis tu saṃjayas tasya cātmajaḥ

हिन्दी अर्थ

RR फफ फ फ फ़ फ़ फ़ फ़ क फ़ फ ऊ फ फ़ फ़ फ़ फ क फ़ फ फ फ फ फ फ फ फ़ फा फ़ फ फ फ फ फ फ फ फी फी फी मी फी फी की फी की की की फी फ फ फ फ फ फ फ फ़ फ फ़ झकपक

English

The virtuous Mahisman was the heir and successor of Safijaya. The valorous BhadraiSrenya was the son of Mahisman.

अध्याय ६८

श्लोक 6

संजयस्य तु दायादो महिष्मान्नाम धार्मिकः आसीन् महिष्मतः पुत्रो भद्रश्रेण्यः प्रतापवान्

saṃjayasya tu dāyādo mahiṣmānnāma dhārmikaḥ āsīn mahiṣmataḥ putro bhadraśreṇyaḥ pratāpavān

हिन्दी अर्थ

सृजन किया; इसी प्रकार अन्य जातियाँ भी उनके रोमोंसे फल तथा मूलवाली औषधियाँ उत्पन्न हुई इस प्रकार पशुओं तथा औषधियोंका सृजन करके पर यज्ञमें लग गये

English

Bhadrarenya's legal heir was the king named Durdama who had an intelligent son known as Dhanaka.

अध्याय ६८

श्लोक 7

भद्रश्रेण्यस्य दायादो दुर्दमो नाम पार्थिवः दुर्दमस्य सुतो धीमान् धनको नाम विश्रुतः

bhadraśreṇyasya dāyādo durdamo nāma pārthivaḥ durdamasya suto dhīmān dhanako nāma viśrutaḥ

हिन्दी अर्थ

तथा गधे-इन्हेँ ग्राम्य पशु कहा गया है। नरमेध पशुत्वको कल्पनाके कारण मनुष्यको पशुकोटिमे माना गया है अब जंगली पशुओंको जान लीजिये। श्वापद

English

The sons of Dhanaka were four and they were very popular. They were — Krtavirya, Krtagni, Krtavarma and Kftaujas. Arjuna was the son of Kytavirya. He was born with thousand arms and became the best of the lords of the seven islands.

अध्याय ६८

श्लोक 8

धनकस्य तु दायादाश् चत्वारो लोकसंमताः कृतवीर्यः कृताग्निश् च कृतवर्मा तथैव च

dhanakasya tu dāyādāś catvāro lokasaṃmatāḥ kṛtavīryaḥ kṛtāgniś ca kṛtavarmā tathaiva ca

हिन्दी अर्थ

ये जंगली पशु हैं। इनके अतिरिक्त महिष, गवय, हिरण, कहे गये हैं॥ २४०--२४२॥

English

Rama who was identical with Nariyana was the cause of his death. He had a hundred sons. Five of them were great heroes. They were strong, heroic, virtuous and learned. They had good practice in the use of all missiles. They were Sura, Silrsena, Dhrta, Kfna and Jayadhvaja the king of Avanti. Jayadhvaja's son Talajangha was very powerful.

अध्याय ६८

श्लोक 9

कृतौजाश् च चतुर्थो ऽभूत् कार्तवीर्यस्ततो ऽर्जुनः जज्ञे बाहुसहस्रेण सप्तद्वीपेश्वरोत्तमः

kṛtaujāś ca caturtho 'bhūt kārtavīryastato 'rjunaḥ jajñe bāhusahasreṇa saptadvīpeśvarottamaḥ

हिन्दी अर्थ

ब्रह्माने अपने प्रथम (पूर्व) मुखसे गायत्री

English

He had a hundred sons. They were known as Tala- janghas. The eldest of them the powerful Vitihotra was the ruler.

अध्याय ६८

श्लोक 10

तस्य रामस् तदा त्वासीन् मृत्युर्नारायणात्मकः तस्य पुत्रशतान्यासन् पञ्च तत्र महारथाः

tasya rāmas tadā tvāsīn mṛtyurnārāyaṇātmakaḥ tasya putraśatānyāsan pañca tatra mahārathāḥ

हिन्दी अर्थ

तथा यज्ञोंमें मुख्य अग्निष्टोमकी रचना की। उन्होंने दक्षिण मुखसे यजुर्वेद, त्रिष्टुप् छन्द, पंचदशावृत्त साम, बृहत्साम तथा उक्थ्यकी रचना की। उन्होंने पश्चिम मुखसे साम, जगतीछन्द, सप्तदशावृत्त स्तोम, वैरूपसाम तथा अतिरात्रयञ्चकी रचना की। उन्होंने उत्तर मुखसे इक्कीस अथर्व प्रार्थना-मन्त्रो, आप्तोर्यामाण, अनुष्टुप्

English

Vf?a and others too were his sons of meritorious deeds. Vr$a was the founder of a dynasty. His son was Madhu.

अध्याय ६८

श्लोक 11

कृतास्त्रा बलिनः शूरा धर्मात्मानो मनस्विनः शूरश् च शूरसेनश् च धृष्टः कृष्णस्तथैव च

kṛtāstrā balinaḥ śūrā dharmātmāno manasvinaḥ śūraś ca śūrasenaś ca dhṛṣṭaḥ kṛṣṇastathaiva ca

हिन्दी अर्थ

कल्पके आरम्भमें विद्युत्, वज्र, मेघों, रोहित वर्णवाले तथा तेजोंकी रचना की। प्रजाओंकी सृष्टि करते हुए उन प्रजापति ब्रह्माके अंगोंसे उच्च तथा निम्न भूत (प्राणी) उत्पन्न हुए॥ २४३--२४८॥

English

Madhu had hundred sons and V|*?ni the eldest was the founder of a dynasty. Vr?9i*s descendants were also called Vftikis and those of Madhu are known as Mdhavas.

अध्याय ६८

श्लोक 12

जयध्वजश् च राजासीद् आवन्तीनां विशां पतिः जयध्वजस्य पुत्रो ऽभूत् तालजङ्घो महाबलः

jayadhvajaś ca rājāsīd āvantīnāṃ viśāṃ patiḥ jayadhvajasya putro 'bhūt tālajaṅgho mahābalaḥ

हिन्दी अर्थ

पहले देवता, असुर, मनुष्य तथा पितर--ईन चारोंकी सृष्टि करके उन्होंने स्थावर तथा जंगम भूतोंका सर्पो तथा अव्यय एवं व्यय; जो भी स्थावर-जंगम हैं: उन सबका सृजन किया। पूर्व सृष्टिमें उनके जो कर्म थे, बार-बार सृजित किये जाते हुए वे प्राणी उन्ह कर्मोको प्राप्त करते हैं। वे अपने लिये अनुकूल हिंसा

English

Sura and Suravira were the pious descendants of Sura- sena. The land of these noble souls is known as Surasenas.

अध्याय ६८

श्लोक 13

शतं पुत्रास्तु तस्येह तालजङ्घाः प्रकीर्तिताः तेषां ज्येष्ठो महावीर्यो वीतिहोत्रो ऽभवन्नृपः

śataṃ putrāstu tasyeha tālajaṅghāḥ prakīrtitāḥ teṣāṃ jyeṣṭho mahāvīryo vītihotro 'bhavannṛpaḥ

हिन्दी अर्थ

अहिंसा, मृदुता-क्रूरता, धर्म-अधर्म तथा मिथ्या”

English

The son of Vitihotra was the well known Narta. Dur- jaya the son of Kr$na was a destroyer of his enemies.

अध्याय ६८

श्लोक 14

वृषप्रभृतयश्चान्ये तत्सुताः पुण्यकर्मणः वृषो वंशकरस्तेषां तस्य पुत्रो ऽभवन्मधुः

vṛṣaprabhṛtayaścānye tatsutāḥ puṇyakarmaṇaḥ vṛṣo vaṃśakarasteṣāṃ tasya putro 'bhavanmadhuḥ

हिन्दी अर्थ

आदकाः पशवः षष्ठाः सप्तमास्तु सरीसृपाः २४१ महिषा गवयाक्षाश्च प्लवङ्गाः शरभा वृकाः।

English

Listen to the race of the saintly king Krotu. It con- sisted of excellent men. Visu the scion of the family of Vsni was born of this race.

अध्याय ६८

श्लोक 15

मधोः पुत्रशतं चासीद् वृष्णिस्तस्य तु वंशभाक् वृष्णेस्तु वृष्णयः सर्वे मधोर्वै माधवाः स्मृताः यादवा यदुवंशेन निरुच्यन्ते तु हैहयाः

madhoḥ putraśataṃ cāsīd vṛṣṇistasya tu vaṃśabhāk vṛṣṇestu vṛṣṇayaḥ sarve madhorvai mādhavāḥ smṛtāḥ yādavā yaduvaṃśena nirucyante tu haihayāḥ

हिन्दी अर्थ

अग्निष्टोमं च यज्ञानां निर्ममे प्रथमान्मुखात्

English

Krostu had a son of great renown named Vrjini van. His son was Svati and KuiSanku was his son.

अध्याय ६८

श्लोक 16

तेषां पञ्च गणा ह्येते हैहयानां महात्मनाम्

teṣāṃ pañca gaṇā hyete haihayānāṃ mahātmanām

हिन्दी अर्थ

तेजांसि च ससर्जादौ कल्पस्य भगवान् प्रभुः ब्रह्मणस्तु प्रजासर्ग सृजतो हि प्रजापतेः

English

Desirous of progeny, the extremely powerful king Kusanku performed great sacrifices of various kinds with the requisite gifts.

अध्याय ६८

श्लोक 17

वीतिहोत्राश् च हर्याता भोजाश्चावन्तयस् तथा शूरसेनास्तु विख्यातास् तालजङ्घास्तथैव च

vītihotrāś ca haryātā bhojāścāvantayas tathā śūrasenāstu vikhyātās tālajaṅghāstathaiva ca

हिन्दी अर्थ

सृष्ट्वा चतुष्टयं पूर्व देवासुरनरान् पितृन्। ततोऽसृजत्स भूतानि स्थावराणि चराणि च

English

Citraratha his son did glorious deeds. The heroic son of Citraratha was king Saabindu who performed sacrifices giving large sums as gifts. He observed excellent holy rites, and was an Emperor of great strength and valour over a large num- ber of subjects.

अध्याय ६८

श्लोक 18

शूरश् च शूरसेनश् च वृषः कृष्णस्तथैव च जयध्वजः पञ्चमस्तु विख्याता हैहयोत्तमाः

śūraś ca śūrasenaś ca vṛṣaḥ kṛṣṇastathaiva ca jayadhvajaḥ pañcamastu vikhyātā haihayottamāḥ

हिन्दी अर्थ

तेषां वै यानि कर्माणि प्राक्सृष्ट्यां प्रतिपेदिरि॥ २५ १ हिंस्राहिंस्रे मृदुक्रूरे धर्माधर्मे नृतानृते

English

Saabindu had twenty thousand sons. They specifically praise Anantaka as the most excellent of all of them.

अध्याय ६८

श्लोक 19

शूरश् च शूरवीरश् च शूरसेनस्य चानघाः शूरसेना इति ख्याता देशास्तेषां महात्मनाम्

śūraś ca śūravīraś ca śūrasenasya cānaghāḥ śūrasenā iti khyātā deśāsteṣāṃ mahātmanām

हिन्दी अर्थ

अध्याय ७० महेश्वरसे होनेवाली आदिसृष्टिका स्वरूप““सतीकी देहसे अनेक देवियोंका प्रादुर्भाव ३२५

English

The son Yajfia was born to Anantaka. Yajfia's son was Dhrti. His son was Uanas. That most virtuous king after obtaining the kingdom, performed a hundred horse sacrifices. The king named Siteu is known as the son of Uianas.

अध्याय ६८

श्लोक 20

वीतिहोत्रसुतश्चापि विश्रुतो नर्त इत्युत दुर्जयः कृष्णपुत्रस्तु बभूवामित्रकर्शनः

vītihotrasutaścāpi viśruto narta ityuta durjayaḥ kṛṣṇaputrastu babhūvāmitrakarśanaḥ

हिन्दी अर्थ

तद्धाविताः प्रपद्यन्ते तस्मात्तत्तस्य रोचते। होते हैं; इसीलिये वे उनमें आनन्दका अनुभव महाभूतेषु सृष्टेषु इन्द्रियार्थेषु मूर्तिषु॥ २५३ करते हैं। महाभूतों, इन्द्रिय-विषयों तथा उनके स्वरूपोंकी सृष्टि हो जानेपर स्रष्टाने स्वयं उन भूतोंका विनियोग कुछ लोग होनेवाली घटनाओंका कारण पुरुषार्थको बताते हैं तथा कुछ श्रेष्ठ मनुष्य कर्मको उसका कारण बताते हैं । है विप्रो! अन्य लोग हैव (भाग्य)-को और कुछ तत्त्वचिन्तक स्वभावको उसका कारण बताते हैं। इस

English

Marutta, the saintly king who made his family flourish, was his son. The heroic Kambalabarhis was the son of Marutta.

अध्याय ६८

श्लोक 21

क्रोष्टुश् च शृणु राजर्षेर् वंशमुत्तमपौरुषम् यस्यान्वये तु सम्भूतो विष्णुर् वृष्णिकुलोद्वहः

kroṣṭuś ca śṛṇu rājarṣer vaṃśamuttamapauruṣam yasyānvaye tu sambhūto viṣṇur vṛṣṇikulodvahaḥ

हिन्दी अर्थ

प्रकार पुरुषार्थ, कर्म, हैव तथा स्वभावको कारण माना गया है। कर्ममार्गका अनुसरण करनेवाले जीव जगतूकी विषमताके प्रति पूर्वोक्त चार कारणोंमेंसे किसी एकको कारण न मानकर उनके समुच्चयको कारण मानते हैं; क्योंकि वे इन

English

Rukmakavaca, a learned king was the son of Kambalabarhis. This Rukmakavaca had killed in battle many heroic archers wearing coats of mail with sharp arrows and attained great glory. The pious soul gave land to the Btviks (Brahmins oflBciating) in the Horse-sacrifice.

अध्याय ६८

श्लोक 22

क्रोष्टोरेको ऽभवत्पुत्रो वृजिनीवान्महायशाः तस्य पुत्रो ऽभवत् स्वाती कुशङ्कुस् तत्सुतो ऽभवत्

kroṣṭoreko 'bhavatputro vṛjinīvānmahāyaśāḥ tasya putro 'bhavat svātī kuśaṅkus tatsuto 'bhavat

हिन्दी अर्थ

चारोंसे भी परे सकलनियन्ता महेश्वरको नहीं जानते हैं। सत्त्वगुणमें स्थित समदर्शी लोग जगतूके मायामय होनेके कारण पूर्वोक्त कारणचतुष्टयोंमेंसे नामभेदके रूपमें न तो किसी एकको और न किन्हीं दोको कारण मानते हैं॥ २५४-- उन ब्रह्मरूपी महेश्वरने पूर्वकल्पके भूतोंके नाम, रूप तथा प्रपंचको सर्गके आदिमें वेदके शब्दोंसे ही निर्मित किया। ब्रह्माजी रात्रिके अन्तमें (प्रलय समाप्त होनेपर) उत्पन्न ऋषियोंके नाम एवं उनकी जो वृत्तियाँ

English

Paravrt, the slayer of heroic enemies, was bom of Rukmakavaca. Five sons of great strength were bom to PafSvrt«

अध्याय ६८

श्लोक 23

अथ प्रसूतिमिच्छन्वै कुशङ्कुः सुमहाबलः महाक्रतुभिर् ईजे ऽसौ विविधैराप्तदक्षिणैः

atha prasūtimicchanvai kuśaṅkuḥ sumahābalaḥ mahākratubhir īje 'sau vividhairāptadakṣiṇaiḥ

हिन्दी अर्थ

वेदोंमें हैं, उन सबको उन्हें प्रदान करते हैं। अव्यक्तसे जन्म लेनेवाले ब्रह्माकी इस प्रकारकी सृष्टियाँ होती हैं। ब्रह्माकी रात्रिके अन्तमें मानसी सिद्धिका आश्रय लेकर सृजित किये गये इस प्रकारके स्थावर-जंगम प्राणी दिखायी

English

They were Rukmesu, Prthurukma, Jyamagha, Parigha and Hari. The father fixed Parigha and Hari in Videha.

अध्याय ६८

श्लोक 24

जज्ञे चित्ररथस्तस्य पुत्रः कर्मभिर् अन्वितः अथ चैत्ररथो वीरो यज्वा विपुलदक्षिणः

jajñe citrarathastasya putraḥ karmabhir anvitaḥ atha caitraratho vīro yajvā vipuladakṣiṇaḥ

हिन्दी अर्थ

देते हैं॥ २५७--२६०॥ हे सत्तमो जब उनकी वे सृजित प्रजाएँ वृद्धिको प्राप्त नहीं हुई; तब तमोमात्रासे आवृत ब्रह्मा शोकसे दुःखित हो उठे। इसके बाद उन्होंने अर्थका निश्चय करनेवाली बुद्धिको धारण किया और सत्त्व तथा रजोगुणोंका परित्याग

English

Rukmesu became the king and Prthurukma was depen- dent on him. Compelled by them, king Jyamagha abdicated the throne and stayed in the hermitage.

अध्याय ६८

श्लोक 25

शशबिन्दुस् तु वै राजा अन्वयाद् व्रतम् उत्तमम् चक्रवर्ती महासत्त्वो महावीर्यो बहुप्रजाः

śaśabindus tu vai rājā anvayād vratam uttamam cakravartī mahāsattvo mahāvīryo bahuprajāḥ

हिन्दी अर्थ

करके अपने धर्मसे वर्तमान नियामिका तमोमात्राको अपने अन्दर देखा। तब वे जगत्पति उस दुःखसे बहुत दुःखित हुए

English

He remained quiescent while he stayed in the forest. He received enlightenment from the brahmins. Then he took up his bow and went to another land in his chariot decorated with flags. He went to the Narmada' river accompanied by his wife. He went to the mountain Rksavan®® and passed his days.

अध्याय ६८

श्लोक 26

शशबिन्दोस्तु पुत्राणां सहस्राणामभूच्छतम् शंसन्ति तस्य पुत्राणाम् अनन्तकम् अनुत्तमम्

śaśabindostu putrāṇāṃ sahasrāṇāmabhūcchatam śaṃsanti tasya putrāṇām anantakam anuttamam

हिन्दी अर्थ

तदनन्तर उन्होंने तमोगुणको प्रेरित किया; उस तमने रज तथा सत्त्वको आवृत किया। इस प्रकार प्रेरित केचित्पुरुषकारं तु प्राहुः कर्म सुमानवाः

English

iSaibya the chaste woman of good conduct was the wife of Jyamagha. After observing severe penance that fortu- nate lady, in her advanced age, gave birth to Sruta and Vidar- bha. King Sruta had no son. Two scholarly sons Kratha and Kaiika were born to Vidarbha. They were heroic and very efficient in battle. A third son was Romapada and Babhru was his son.

अध्याय ६८

श्लोक 27

अनन्तकात् सुतो यज्ञो यज्ञस्य तनयो धृतिः उशनास्तस्य तनयः सम्प्राप्य तु महीमिमाम्

anantakāt suto yajño yajñasya tanayo dhṛtiḥ uśanāstasya tanayaḥ samprāpya tu mahīmimām

हिन्दी अर्थ

हैवमित्यपरे विप्राः स्वभावं भूतचिन्तकाः। पौरुषं कर्म हैवं च फलवृत्तिस्वभावतः

English

Sudhrti a learned and very pious king was his son. His son was Kuika who was the originator of the family of Caidya.

अध्याय ६८

श्लोक 28

आजहाराश्वमेधानां शतमुत्तमधार्मिकः स्मृतश्चोशनसः पुत्रः सितेषुर् नाम पार्थिवः

ājahārāśvamedhānāṃ śatamuttamadhārmikaḥ smṛtaścośanasaḥ putraḥ siteṣur nāma pārthivaḥ

हिन्दी अर्थ

एतदेवं च नैकं च नामभेदेन नाप्युभे कर्मस्था विषमं ब्रूयुः सत्त्वस्थाः समदर्शनाः । नाम रूपं च भूतानां कृतानां च प्रपञ्चनम्

English

Kratha was the son of Vidarbha. His son was Kunti. Kunti's son was Vrta and from him was born the valo- rous Ranadhrsta. His son Nidhrti was a slayer of enemies. The son of Nidhrti was Dasarha, the destroyer of his foes.

अध्याय ६८

श्लोक 29

मरुतस्तस्य तनयो राजर्षिर्वंशवर्धनः वीरः कम्बलबर्हिस्तु मरुस्तस्यात्मजः स्मृतः

marutastasya tanayo rājarṣirvaṃśavardhanaḥ vīraḥ kambalabarhistu marustasyātmajaḥ smṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

एवंविधाः सृष्टयस्तु ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः

English

Vyapta was the son of Dasarha, and Jimuta his son. Vikrti was the son of Jimuta. His son was Bhimaratha.

अध्याय ६८

श्लोक 30

पुत्रस्तु रुक्मकवचो विद्वान् कम्बलबर्हिषः निहत्य रुक्मकवचो वीरान् कवचिनो रणे

putrastu rukmakavaco vidvān kambalabarhiṣaḥ nihatya rukmakavaco vīrān kavacino raṇe

हिन्दी अर्थ

तमोमात्रावृतो ब्रह्मा तदा शोकेन दुःखितः अथात्मनि समद्राक्षीत्तमोमात्रां नियामिकाम्

English

Navaratha was the son of Bhimaratha. He was per- petually engaged in charitable gifts and holy rites. He was devoted to truthfulness and good conduct.

अध्याय ६८

श्लोक 31

धन्विनो निशितैर् बाणैर् अवाप श्रियमुत्तमाम् अश्वमेधे तु धर्मात्मा ऋत्विग्भ्यः पृथिवीं ददौ

dhanvino niśitair bāṇair avāpa śriyamuttamām aśvamedhe tu dharmātmā ṛtvigbhyaḥ pṛthivīṃ dadau

हिन्दी अर्थ

रजः सत्त्वं परित्यज्य वर्तमानां स्वधर्मतः । ततः स तेन दुःखेन दुःखं चक्रे जगत्पतिः

English

His son was Dfdharatha. Sakuni was his son. Karam- bha was born of him. Devarata was his son.

अध्याय ६८

श्लोक 32

जज्ञे तु रुक्मकवचात् परावृत्परवीरहा जज्ञिरे पञ्च पुत्रास्तु महासत्त्वाः परावृतः

jajñe tu rukmakavacāt parāvṛtparavīrahā jajñire pañca putrāstu mahāsattvāḥ parāvṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

फमकभकककककककककककझफझझभभ्रकरभझझभझकभझभभझझमझमकमम कक फ फ़ क फ़ फ़ फ फ़ फ फ फ़ फ फ़ फ फ फ फ़ फ फफ फ फ फक काकी फो की की फी फक्रफफ्फफकफ्रकफफफ्फफफकफफफफफफफफफफफफफ नी अधर्मस्तमसो जज्ञे हिंसाशोकादजायत। ततस्तस्मिन् समुद्धूते मिथुने दारुणात्मिके

English

From Devarata was born king Devarati of great re- nown. He was equal to the son of Devas. From him was born Devaksatra.

अध्याय ६८

श्लोक 33

रुक्मेषुः पृथुरुक्मश् च ज्यामघः परिघो हरिः परिघं च हरिं चैव विदेहेषु पिता न्यसत्

rukmeṣuḥ pṛthurukmaś ca jyāmaghaḥ parigho hariḥ parighaṃ ca hariṃ caiva videheṣu pitā nyasat

हिन्दी अर्थ

गतासुर्भगवानासीत्प्रीतिश्चैनमशिश्रियत् । स्वां तनुं स ततो ब्रह्मा तामपोहत भास्वराम्

English

?.k?avan—Ramayaoa places it on the Narmada river, "fkja- vantam giniretham adhy&ste Narmad&m piban — Rama,

अध्याय ६८

श्लोक 34

रुक्मेषुरभवद्राजा पृथुरुक्मस्तदाश्रयात् तैस्तु प्रव्राजितो राजा ज्यामघो ऽवसदाश्रमे

rukmeṣurabhavadrājā pṛthurukmastadāśrayāt taistu pravrājito rājā jyāmagho 'vasadāśrame

हिन्दी अर्थ

प्रकृतिं भूतधात्रीं तां कामाद्वै सृष्टवान् प्रभुः । सा दिवं पृथिवीं चैव महिम्ना व्याप्यधिष्ठिता ब्रह्मणः सा तनुः पूर्वा दिवमावृत्य तिष्ठति।

English

Devaksatra's son was Madhu of great renown. He was the founder of the line of Madhus. From Madhu was born Kuruvariiaka.

अध्याय ६८

श्लोक 35

प्रशान्तः स वनस्थो ऽपि ब्राह्मणैरेव बोधितः जगाम धनुरादाय देशमन्यं ध्वजी रथी

praśāntaḥ sa vanastho 'pi brāhmaṇaireva bodhitaḥ jagāma dhanurādāya deśamanyaṃ dhvajī rathī

हिन्दी अर्थ

सा देवी नियुतं तप्त्वा तपः परमदुश्चरम्।

English

After Kuruvama was Anu and from him was born Purutvan, the best among men. From him Aihsu was born to queen Bhadravati of Vidarbha.

अध्याय ६८

श्लोक 36

नर्मदातीरमेकाकी केवलं भार्यया युतः ऋक्षवन्तं गिरिं गत्वा त्यक्तमन्यैरुवास सः

narmadātīramekākī kevalaṃ bhāryayā yutaḥ ṛkṣavantaṃ giriṃ gatvā tyaktamanyairuvāsa saḥ

हिन्दी अर्थ

विराजमसृजद् ब्रह्मा सोऽभवत्पुरुषो विराट् वैराजात्पुरुषाद्वीराच्छतरूपा व्यजायत। प्रियव्रतोत्तानपादौ पुत्रौ द्वौ लोकसम्मतौ

English

After Kuruvama was Anu and from him was born Purutvan, the best among men. From him Aihsu was born to queen Bhadravati of Vidarbha.

अध्याय ६८

श्लोक 37

ज्यामघस्याभवद्भार्या शैब्या शीलवती सती सा चैव तपसोग्रेण शैब्या वै सम्प्रसूयत

jyāmaghasyābhavadbhāryā śaibyā śīlavatī satī sā caiva tapasogreṇa śaibyā vai samprasūyata

हिन्दी अर्थ

कन्ये द्वे च महाभागे याभ्यां जाता इमाः प्रजाः।

English

After Kuruvama was Anu and from him was born Purutvan, the best among men. From him Aihsu was born to queen Bhadravati of Vidarbha.

अध्याय ६८

श्लोक 38

सुतं विदर्भं सुभगा वयःपरिणता सती राजा पुत्रसुतायां तु विद्वांसौ क्रथकैशिकौ

sutaṃ vidarbhaṃ subhagā vayaḥpariṇatā satī rājā putrasutāyāṃ tu vidvāṃsau krathakaiśikau

हिन्दी अर्थ

देवी नाम तथाकूतिः प्रसूतिश्चैव ते उभे हुआ वह तम ही दो रूपोंमें उत्पन्न हुआ

English

After Kuruvama was Anu and from him was born Purutvan, the best among men. From him Aihsu was born to queen Bhadravati of Vidarbha.

अध्याय ६८

श्लोक 39

पुत्रौ विदर्भराजस्य शूरौ रणविशारदौ रोमपादस्तृतीयश् च बभ्रुस्तस्यात्मजः स्मृतः

putrau vidarbharājasya śūrau raṇaviśāradau romapādastṛtīyaś ca babhrustasyātmajaḥ smṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

तमसे अधर्म उत्पन्न हुआ और शोकसे हिंसा उत्पन्न हुई। तब भयानक रूपवाले उस मिथुन ( अधर्म और हिंसा)-के प्रादुर्भूत होनेपर भगवान् ब्रह्मा प्राणहीन हो गये और प्रीतिने इनको सेवा की। इसके

English

After Kuruvama was Anu and from him was born Purutvan, the best among men. From him Aihsu was born to queen Bhadravati of Vidarbha.

अध्याय ६८

श्लोक 40

सुधृतिस्तनयस्तस्य विद्वान्परमधार्मिकः कौशिकस्तनयस्तस्मात् तस्माच्चैद्यान्वयः स्मृतः

sudhṛtistanayastasya vidvānparamadhārmikaḥ kauśikastanayastasmāt tasmāccaidyānvayaḥ smṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

बाद ब्रह्माने अपने उस दीप्त शरीरको अपोहित कर लिया। अपने देहको दो भागोंमें करके वे आधे शरीरसे पुरुष हो गये और उनके आधे शरीरसे नारी शतरूपा उत्पन्न हुईं। ब्रह्माने प्राणियोंकी धात्री उस प्रकृतिको कामनापूर्वक उत्पन्न किया था; वे अपनी महिमासे स्वर्ग तथा पृथ्वीको व्याप्त करके अधिष्ठित हैं। ब्रह्माका वह पूर्व शरीर स्वर्गको आवृत करके स्थित है। सृजन करनेवाले ब्रह्माके आधे शरीरसे जो नारी शतरूपा उत्पन्न

English

After Kuruvama was Anu and from him was born Purutvan, the best among men. From him Aihsu was born to queen Bhadravati of Vidarbha.

अध्याय ६८

श्लोक 41

क्रथो विदर्भस्य सुतः कुन्तिस्तस्यात्मजो ऽभवत् कुन्तेर् वृतस्ततो जज्ञे रणधृष्टः प्रतापवान्

kratho vidarbhasya sutaḥ kuntistasyātmajo 'bhavat kunter vṛtastato jajñe raṇadhṛṣṭaḥ pratāpavān

हिन्दी अर्थ

कठोर तप करके दीप्त यशवाले पुरुषको पतिरूपमें प्राप्त किया

English

After Kuruvama was Anu and from him was born Purutvan, the best among men. From him Aihsu was born to queen Bhadravati of Vidarbha.

अध्याय ६८

श्लोक 42

रणधृष्टस्य च सुतो निधृतिः परवीरहा दशार्हो नैधृतो नाम्ना महारिगणसूदनः

raṇadhṛṣṭasya ca suto nidhṛtiḥ paravīrahā daśārho naidhṛto nāmnā mahārigaṇasūdanaḥ

हिन्दी अर्थ

वे पूर्वपुरुष ही स्वायम्भुव मनु कहे जाते हैं। उनका इकहत्तर चतुर्युगी मन्वन्तर कहा जाता है। उस पुरुषने अयोनिजा शतरूपाको पत्नीरूपमें प्राप्त किया। वे उनके साथ रमण करते हैं, अतः वे “रति' कही जाती हैं। कल्पके आदिमें यह पहला परस्पर संयोग हुआ। ब्रह्माने विराटको उत्पन्न किया

English

After Kuruvama was Anu and from him was born Purutvan, the best among men. From him Aihsu was born to queen Bhadravati of Vidarbha.

अध्याय ६८

श्लोक 43

दशार्हस्य सुतो व्याप्तो जीमूत इति तत्सुतः जीमूतपुत्रो विकृतिस् तस्य भीमरथः सुतः

daśārhasya suto vyāpto jīmūta iti tatsutaḥ jīmūtaputro vikṛtis tasya bhīmarathaḥ sutaḥ

हिन्दी अर्थ

(विराट्पुत्र) मनुको सम्राट् कहा गया है। उन वैराज पुरुष मनुने प्रजासर्गका सृजन किया। शतरूपाने वीर वैराज पुरुषसे प्रियत्रत तथा उत्तानपाद नामक दो लोकमान्य पुत्रोंको उत्पन्न किया। उन्होंने दो

English

After Kuruvama was Anu and from him was born Purutvan, the best among men. From him Aihsu was born to queen Bhadravati of Vidarbha.

अध्याय ६८

श्लोक 44

अथ भीमरथस्यासीत् पुत्रो नवरथः किल दानधर्मरतो नित्यं सत्यशीलपरायणः

atha bhīmarathasyāsīt putro navarathaḥ kila dānadharmarato nityaṃ satyaśīlaparāyaṇaḥ

हिन्दी अर्थ

महाभाग्यशालिनी कन्याओंको भी उत्पन्न किया, जिनसे ये प्रजाएँ उत्पन्न हुई हैं। वे दोनों देवी आकूति तथा प्रभु स्वायम्भुव मनुने प्रसूतिको दक्षको अर्पित र्क दिया। दक्षको प्राण जानना चाहिए और मनुको सँ कहा जाता है । उन्होंने आकूतिको रुचिप्रजापतिको दि ब्र्ाके मानसपुत्र रुचिकी मिथुन (जुड़वा) सत्त

English

After Kuruvama was Anu and from him was born Purutvan, the best among men. From him Aihsu was born to queen Bhadravati of Vidarbha.

अध्याय ६८

श्लोक 45

तस्य चासीद्दृढरथः शकुनिस्तस्य चात्मजः तस्मात् करम्भः सम्भूतो देवरातो ऽभवत्ततः

tasya cāsīddṛḍharathaḥ śakunistasya cātmajaḥ tasmāt karambhaḥ sambhūto devarāto 'bhavattataḥ

हिन्दी अर्थ

अध्याय ७० महेश्वरसे होनेवाली आदिसृष्टिका स्वरूप"सतीकी देहसे अनेक देवियोंका प्रादुर्भाव

English

After Kuruvama was Anu and from him was born Purutvan, the best among men. From him Aihsu was born to queen Bhadravati of Vidarbha.

अध्याय ६८

श्लोक 46

देवरातादभूद्राजा देवरातिर् महायशाः देवगर्भोपमो जज्ञे यो देवक्षत्रनामकः

devarātādabhūdrājā devarātir mahāyaśāḥ devagarbhopamo jajñe yo devakṣatranāmakaḥ

हिन्दी अर्थ

- यत यत्र पाद । उत्पन्न हुई। यज्ञ तथा दक्षिणा-ये जुड़वाँ यज्ञस्य i दश जञ्चिरे॥ २७९ सन्ताने हुईं। दक्षिणासे यज्ञके बारह पुत्रोंने जन्म लिया । यामा इति समाख्याता देवाः स्वायम्भुवेऽन्तरे।

English

After Kuruvama was Anu and from him was born Purutvan, the best among men. From him Aihsu was born to queen Bhadravati of Vidarbha.

अध्याय ६८

श्लोक 47

देवक्षत्रसुतः श्रीमान् मधुर्नाम महायशाः मधूनां वंशकृद्राजा मधोस्तु कुरुवंशकः

devakṣatrasutaḥ śrīmān madhurnāma mahāyaśāḥ madhūnāṃ vaṃśakṛdrājā madhostu kuruvaṃśakaḥ

हिन्दी अर्थ

वे देवगण, स्वायम्भुव मन्वन्तरमें “याम '--इस नामसे एतस्य पुत्रा यज्ञस्य तस्माद्यामाश्च ते स्मृताः ॥ २८० प्रसिद्ध हुए; वे इस यज्ञके पुत्र थे, इसलिये वे “याम

English

After Kuruvama was Anu and from him was born Purutvan, the best among men. From him Aihsu was born to queen Bhadravati of Vidarbha.

अध्याय ६८

श्लोक 48

कुरुवंशाद् अनुस् तस्मात् पुरुत्वान् पुरुषोत्तमः अंशुर्जज्ञे च वैदर्भ्यां भद्रवत्यां पुरुत्वतः

kuruvaṃśād anus tasmāt purutvān puruṣottamaḥ aṃśurjajñe ca vaidarbhyāṃ bhadravatyāṃ purutvataḥ

हिन्दी अर्थ

अजितश्चैव शुक्रश्च गणौ द्वौ ब्रह्मणा कृतौ। कहे गये हैं। ब्रह्माने अजित तथा शुक्र-इन दो गणोंको यामाः पूर्व प्रजाता ये तेऽभवंस्तु दिवौकसः ॥ २८१ उत्पन्न किया था। पूर्वमें जो 'याम' उत्पन्न हुए थे, वे स्वायम्भुवसुतायां तु प्रसूत्यां लोकमातरः। देवता हुए सर्वाश्च ब्रह्मवादिन्यः सर्वा विश्वस्य मातर: । श्रद्धा लक्ष्मीर्धृतिस्तुष्टिः पुष्टिर्मेधा क्रिया तथा

English

After Kuruvama was Anu and from him was born Purutvan, the best among men. From him Aihsu was born to queen Bhadravati of Vidarbha.

अध्याय ६८

श्लोक 49

ऐक्ष्वाकीम् अवहच्चांशुः सत्त्वस्तस्मादजायत सत्त्वात् सर्वगुणोपेतः सात्वतः कुलवर्धनः

aikṣvākīm avahaccāṃśuḥ sattvastasmādajāyata sattvāt sarvaguṇopetaḥ sātvataḥ kulavardhanaḥ

हिन्दी अर्थ

पत्यर्थं प्रतिजग्राह धर्मो दाक्षायणीः प्रभु:

English

After Kuruvama was Anu and from him was born Purutvan, the best among men. From him Aihsu was born to queen Bhadravati of Vidarbha.

अध्याय ६८

श्लोक 50

ज्यामघस्य मया प्रोक्ता सृष्टिर्वै विस्तरेण वः यः पठेच्छृणुयाद्वापि निसृष्टिं ज्यामघस्य तु

jyāmaghasya mayā proktā sṛṣṭirvai vistareṇa vaḥ yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi nisṛṣṭiṃ jyāmaghasya tu

हिन्दी अर्थ

ताभ्यः शिष्टा यवीयस्य एकादश सुलोचनाः रुद्रो भृगुर्मरीचिश्च अङ्गिराः पुलहः क्रतु:

English

After Kuruvama was Anu and from him was born Purutvan, the best among men. From him Aihsu was born to queen Bhadravati of Vidarbha.

अध्याय ६८

श्लोक 51

प्रजीवत्येति वै स्वर्गं राज्यं सौख्यं च विन्दति

prajīvatyeti vai svargaṃ rājyaṃ saukhyaṃ ca vindati

हिन्दी अर्थ

मरीचये च सम्भूतिं स्मृतिमङ्गिरसे ददौ। प्रीतिं चैव पुलस्त्याय क्षमां वै पुलहाय च

English

After Kuruvama was Anu and from him was born Purutvan, the best among men. From him Aihsu was born to queen Bhadravati of Vidarbha.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_liGgapurANa1-108.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Linga Purana — Chapter 68
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.