Manusmriti· Manusmṛti
8
अध्याय 8 / 12

Adhyāya 8

419 श्लोकभाग 2/2 · श्लोक 8.226–8.420WhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ195 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ८

श्लोक 8.226

पाणिग्रहणिका मन्त्राः कन्यास्वेव प्रतिष्ठिताः ।नाकन्यासु क्व चिन्नॄणां लुप्तधर्मक्रिया हि ताः

pANigrahaNikA mantrAH kanyAsveva pratiShThitAH | nAkanyAsu kva chinnR^INAM luptadharmakriyA hi tAH

हिन्दी अर्थ

'. न आहाणवधाइसूयानधर्मो-विद्यते भुवि । ˆ ˆ -.:.. ब्राह्मण का, शिर सुड़ा देनाही माणान्त देरड देना है दससे को अआशणान्त दरड का विधान हैं कंसाः सां अपराध ब्राह्मण" ने किया " “हित देश से निकाल देवे । ब्राह्मण बघ से अधिक कोई अधर्म नहीं

English

The nuptial texts are applied solely to virgins, (and) nowhere among men to females who have lost their virginity, for such (females) are excluded from religious ceremonies.

अध्याय ८

श्लोक 8.227

पाणिग्रहणिका मन्त्रा नियतं दारलक्षणम् ।तेषां निष्ठा तु विज्ञेया विद्वद्भिः सप्तमे पदे

pANigrahaNikA mantrA niyataM dAralakShaNam | teShAM niShThA tu vij~neyA vidvadbhiH saptame pade

हिन्दी अर्थ

घश्या और शूद्रा से व्यभिचार करे तो पाँच सौ पण दरड करे। और चःएडालो-भागनसे गमंत करने पर हज़ार पण दण्ड करे॥ ३८३-३८४

English

The nuptial texts are a certain proof (that a maiden has been made a lawful) wife; but the learned should know that they (and the marriage ceremony are complete with the seventh step (of the bride around the sacred fire).

अध्याय ८

श्लोक 8.228

यस्मिन् यस्मिन् कृते कार्ये यस्येहानुशयो भवेत् ।तमनेन विधानेन धर्म्ये पथि निवेशयेत्

yasmin yasmin kR^ite kArye yasyehAnushayo bhavet | tamanena vidhAnena dharmye pathi niveshayet

हिन्दी अर्थ

घतेपां निमहो राज्ञः पञ्चानां विषये स्वके ।

English

If anybody in this (world) repent of any completed transaction, (the king) shall keep him on the road of rectitude in accordance with the rules given above.

अध्याय ८

श्लोक 8.229

पशुषु स्वामिनां चैव पालानां च व्यतिक्रमे ।विवादं सम्प्रवक्ष्यामि यथावद्धर्मतत्त्वतः

pashuShu svAminAM chaiva pAlAnAM cha vyatikrame | vivAdaM sampravakShyAmi yathAvaddharmatattvataH

हिन्दी अर्थ

“जिस राजा के नगर में न चोर है, न व्यभिचारी हैं, न कुवाच्य कहनेवाले हैं, न लुटेरे हैं, और न मारपीट करनेवाले हैँ घह . करने से राजा का राज्य और यश फैलता है । जो यजमान अपने यजमान को छोड़ दे उन दोनों पर राजा सौ सो पण दरड करे

English

I will fully declare in accordance with the true law (the rules concerning) the disputes, (arising) from the transgressions of owners of cattle and of herdsmen.

अध्याय ८

श्लोक 8.230

दिवा वक्तव्यता पाले रात्रौ स्वामिनि तद्गृहे ।योगक्षेमेऽन्यथा चेत्तु पालो वक्तव्यतामियात्

divA vaktavyatA pAle rAtrau svAmini tadgR^ihe | yogakSheme.anyathA chettu pAlo vaktavyatAmiyAt

हिन्दी अर्थ

धोधी सेमर के चिकने पाट पर धीरे धीरे कपड़े 'घोवे, कपड़ों को चदले, नहँ और न वहुत दिनो तक पड़ा रक्खे। जुलाहा द्श' पल दूत लेकर मांडी के संवच से ग्यारह पल कपड़ा देवे । यदि 'लिळाफ़ करे तो उल पर राजा वारह पण् दण्ड दिलावे । जो पुरुप

English

During the day the responsibility for the safety (of the cattle rests) on the herdsman, during the night on the owner, (provided they are) in his house; (if it be) otherwise, the herdsman will be responsible (for them also during the night).

अध्याय ८

श्लोक 8.231

गोपः क्षीरभृतो यस्तु स दुह्याद्दशतो वराम् ।गोस्वाम्यनुमते भृत्यः सा स्यात्पालेऽभृते भृतिः

gopaH kShIrabhR^ito yastu sa duhyAddashato varAm | gosvAmyanumate bhR^ityaH sA syAtpAle.abhR^ite bhR^itiH

हिन्दी अर्थ

राजा अपने देश के जिन प्रसिद्ध चस्तुओं को परदेश मे व्यापारार्थ ज्ञाने से रोके उनको लोभबश कोई लेजाय तो राजा उसका सर्वस्व छीन लेय! चुगीधर से डिपानेवाला, असमय में ख़रीद-बेच करनेवाला, गिनती-तोल में मूठ घोलनेवाला वस्तु

English

A hired herdsman who is paid with milk, may milk with the consent of the owner the best (cow) out of ten; such shall be his hire if no (other) wages (are paid).

अध्याय ८

श्लोक 8.232

नष्टं विनष्टं कृमिभिः श्वहतं विषमे मृतम् ।हीनं पुरुषकारेण प्रदद्यात्पाल एव तु

naShTaM vinaShTaM kR^imibhiH shvahataM viShame mR^itam | hInaM puruShakAreNa pradadyAtpAla eva tu

हिन्दी अर्थ

दीघाध्वानि यथादेशं यथाकालं तरो भवेत् ।

English

The herdsman alone shall make good (the loss of a beast) strayed, destroyed by worms, killed by dogs or (by falling) into a pit, if he did not duly exert himself (to prevent it).

अध्याय ८

श्लोक 8.233

विघुष्य तु हृतं चौरैर्न पालो दातुमर्हति ।यदि देशे च काले च स्वामिनः स्वस्य शंसति

vighuShya tu hR^itaM chaurairna pAlo dAtumarhati | yadi deshe cha kAle cha svAminaH svasya sha.nsati

हिन्दी अर्थ

पुल, नदी का महसूल । नदी पार करने में खाली गाड़ी का एक पण, भार सहित मचुष्यो का आजा पण, पछ और खी का चौथाई पण और खाली सचुष्य से पणा आउचाँ साय महसूल लेग्र । मालमरी गाड़ी पार

English

But for (an animal) stolen by thieves, though he raised an alarm, the herdsman shall not pay, provided he gives notice to his master at the proper place and time.

अध्याय ८

श्लोक 8.234

कर्णौ चर्म च वालांश्च बस्तिं स्नायुं च रोचनाम् ।पशुषु स्वामिनां दद्यान् मृतेष्वङ्कानि दर्शयेत्

karNau charma cha vAlA.nshcha bastiM snAyuM cha rochanAm | pashuShu svAminAM dadyAn mR^iteShva~NkAni darshayet

हिन्दी अर्थ

दाशापराधतस्तोये हैविके नास्ति नियहः

English

If cattle die, let him carry to his master their ears, skin, tails, bladders, tendons, and the yellow concrete bile, and let him point out their particular. marks.

अध्याय ८

श्लोक 8.235

अङ्कांश्च दर्शयेत्) अजाविके तु संरुद्धे वृकैः पाले त्वनायति ।यां प्रसह्य वृको हन्यात्पाले तत्किल्बिषं भवेत्

a~NkA.nshcha darshayet) ajAvike tu sa.nruddhe vR^ikaiH pAle tvanAyati | yAM prasahya vR^iko hanyAtpAle tatkilbiShaM bhavet

हिन्दी अर्थ

दो महीना से अधिक की गसिणी, वानप्रस्थ, संन्यासी और फे दोप से जो कुछ दानि हो, बद मल्लाह लोग इकट्ठा होकर अपने भाग में से देवें ! यह नौका से नदी पार होने का निय और जल में मल्लाहों के व्यवहार का निर्णय कहा है. । यादे कोई हैवी चि-

English

But if goats or sheep are surrounded by wolves and the herdsman does not hasten (to their assistance), lie shall be responsible for any (animal) which a wolf may attack and kill.

अध्याय ८

श्लोक 8.236

तासां चेदवरुद्धानां चरन्तीनां मिथो वने ।यामुत्प्लुत्य वृको हन्यान्न पालस्तत्र किल्बिषी

tAsAM chedavaruddhAnAM charantInAM mitho vane | yAmutplutya vR^iko hanyAnna pAlastatra kilbiShI

हिन्दी अर्थ

कराचे। आर शूद्रा स धजाका खचा कराने आयका स रहित करावे तो उसपर राजा छ सौ पण दरड करे खरीदे वः. विना के लिएही पेदो किया है। स्वामी से छुड़ाया हुआ भी यद्र दास कर्म को नहीं छोड़ सकता क्याकि वह उसका स्वाभाविक थमे

English

But if they, kept in (proper) order, graze together in the forest, and a wolf, suddenly jumping on one of them, kills it, the herdsman shall bear in that case no responsibility.

अध्याय ८

श्लोक 8.237

धनुःशतं परीहारो ग्रामस्य स्यात्समन्ततः ।शम्यापातास्त्रयो वाऽपि त्रिगुणो नगरस्य तु

dhanuHshataM parIhAro grAmasya syAtsamantataH | shamyApAtAstrayo vA.api triguNo nagarasya tu

हिन्दी अर्थ

युद सें जीतकर लाया हुआ, सक्त दास, दासीपुत खरीदा हुआ, किसी का दिया हत्या, परपरा से मात और द्रड-शुद्धि के लिए जिसने दासपना किया हो, ये खात प्रकार के दाख होते हैं । भायो, पुत्र और दाल इन तीनों को मेठुते विव कहा है, ये जो

English

On all sides of a village a space, one hundred dhanus or three samya-throws (in breadth), shall be reserved (for pasture), and thrice (that space) round a town.

अध्याय ८

श्लोक 8.238

तत्रापरिवृतं धान्यं विहिंस्युः पशवो यदि ।न तत्र प्रणयेद्दण्डं नृपतिः पशुरक्षिणाम्

tatrAparivR^itaM dhAnyaM vihi.nsyuH pashavo yadi | na tatra praNayeddaNDaM nR^ipatiH pashurakShiNAm

हिन्दी अर्थ

वे अपने कर्म से इरकर ससार को उपद्र्यों से दुखी करेगे। राजा प्रतिदिन आरम्भ किये कार्यों का, सवारियों का, नियत आय-यय, खान और धन-भएडार का अवलोकन करे । इसप्रकार राजा इन सव व्यवहारा का निर्णय करताइआ सब पापों का

English

If the cattle do damage to unfenced crops on that (common), the king shall in that case not punish the herdsmen.

अध्याय ८

श्लोक 8.239

वृतिं तत्र प्रकुर्वीत यामुष्त्रो न विलोकयेत् ।छिद्रं च वारयेत्सर्वं श्वसूकरमुखानुगम्

vR^itiM tatra prakurvIta yAmuShtro na vilokayet | ChidraM cha vArayetsarvaM shvasUkaramukhAnugam

हिन्दी अर्थ

पिता रक्षति कोमारे भता रक्षति योवने। .

English

(The owner of the field) shall make there a hedge over which a camel cannot look, and stop every gap through which a dog or a boar can thrust his head.

अध्याय ८

श्लोक 8.240

पथि क्षेत्रे परिवृते ग्रामान्तीयेऽथ वा पुनः ।सपालः शतदण्डार्हो विपालान् वारयेत्पशून्

pathi kShetre parivR^ite grAmAntIye.atha vA punaH | sapAlaH shatadaNDArho vipAlAn vArayetpashUn

हिन्दी अर्थ

अपने हनातन धमे में स्थित पुरुष और स्त्रियो के संयोग और ' ' वियोग समय के धर्म कहे जाते हैः-- पुरुष को अपनी खियों को कभी स्वतन्त्र न होने देना चाहिए । नाच गान म आसक्क खियों को अपने वशमें रखना चाहिए । वॉर

English

(If cattle do mischief) in an enclosed field near a highway or near a village, the herdsman shall be fined one hundred (panas);

अध्याय ८

श्लोक 8.241

क्षेत्रेष्वन्येषु तु पशुः सपादं पणमर्हति ।सर्वत्र तु सदो देयः क्षेत्रिकस्यैति धारणा

kShetreShvanyeShu tu pashuH sapAdaM paNamarhati | sarvatra tu sado deyaH kShetrikasyaiti dhAraNA

हिन्दी अर्थ

खियों की रक्षा करने से पुरुष अपनी संतान को घर्णसङ्कर 'दोने से घचाता है, अपने चरित्र को निर्दोष रखता है, अपने कुल की मर्यादा बढ़ाता है, अपनी और अपने धर्म कौ रक्षा करता , लेता है। अपनी खो में फिर जन्मता है इसीसे खरी जाया कद"

English

(For damage) in other fields (each head of) cattle shall (pay a fine of one (pana) and a quarter, and in all (cases the value of) the crop (destroyed) shall be made good to the owner of the field; that is the settled rule.

अध्याय ८

श्लोक 8.242

अनिर्दशाहां गां सूतां वृषान् देवपशूंस्तथा ।सपालान् वा विपालान् वा न दण्ड्यान् मनुरब्रवीत्

anirdashAhAM gAM sUtAM vR^iShAn devapashU.nstathA | sapAlAn vA vipAlAn vA na daNDyAn manurabravIt

हिन्दी अर्थ

अरक्षिता रहे रुद्धाः पुरुषेरातकारिभिः,। व

English

But Manu has declared that no fine shall be paid for (damage done by) a cow within ten days after her calving, by bulls and by cattle sacred to the gods, whether they are attended by a herdsman or not.

अध्याय ८

श्लोक 8.243

क्षेत्रियस्यात्यये दण्डो भागाद्दशगुणो भवेत् ।क्षेत्रिकस्यात्यये ततोऽर्धदण्डो भृत्यानामज्ञानात्क्षेत्रिकस्य तु

kShetriyasyAtyaye daNDo bhAgAddashaguNo bhavet | kShetrikasyAtyaye tato.ardhadaNDo bhR^ityAnAmaj~nAnAtkShetrikasya tu

हिन्दी अर्थ

घन-सँग्रह, “खर्च, सक्काई, पतिसेवा; अमै, रसोई आर घरके साल स खरा का लगाव । खश्वास पात्र मङुष्या स चरस रखवास त कराने से रक्षित नहीं होती किन्तु जो अपनी रक्षा पदी कर. चेही खरक्षित होसकती है. मच्चपान, डुजनसर) पति से वियोग, ..

English

If (the crops are destroyed by) the husbandman's (own) fault, the fine shall amount to ten times as much as (the king's) share; but the fine (shall be) only half that amount if (the fault lay) with the servants and the farmer had no knowledge of it.

अध्याय ८

श्लोक 8.244

एतद्विधानमातिष्ठेद्धार्मिकः पृथिवीपतिः ।स्वामिनां च पशूनां च पालानां च व्यतिक्रमे

etadvidhAnamAtiShTheddhArmikaH pR^ithivIpatiH | svAminAM cha pashUnAM cha pAlAnAM cha vyatikrame

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

To these rules a righteous king shall keep in (all cases of) transgressions by masters, their cattle, and herdsmen.

अध्याय ८

श्लोक 8.245

सीमां प्रति समुत्पन्ने विवादे ग्रामयोर्द्वयोः ।ज्येष्ठे मासि नयेत्सीमां सुप्रकाशेषु सेतुषु

sImAM prati samutpanne vivAde grAmayordvayoH | jyeShThe mAsi nayetsImAM suprakAsheShu setuShu

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

If a dispute has arisen between two villages concerning a boundary, the king shall settle the limits in the month of Gyaishtha, when the landmarks are most distinctly visible.

अध्याय ८

श्लोक 8.246

सीमावृक्षांश्च कुर्वीत न्यग्रोधाश्वत्थकिंशुकान् ।शाल्मलीन् सालतालांश्च क्षीरिणश्चैव पादपान्

sImAvR^ikShA.nshcha kurvIta nyagrodhAshvatthaki.nshukAn | shAlmalIn sAlatAlA.nshcha kShIriNashchaiva pAdapAn

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Let him mark the boundaries (by) trees, (e.g.) Nyagrodhas, Asvatthas, Kimsukas, cotton-trees, Salas, Palmyra palms, and trees with milky juice,

अध्याय ८

श्लोक 8.247

गुल्मान् वेणूंश्च विविधान् शमीवल्लीस्थलानि च ।शरान् कुब्जकगुल्मांश्च तथा सीमा न नश्यति

gulmAn veNU.nshcha vividhAn shamIvallIsthalAni cha | sharAn kubjakagulmA.nshcha tathA sImA na nashyati

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

By clustering shrubs, bamboos of different kinds, Samis, creepers and raised mounds, reeds, thickets of Kubgaka; thus the boundary will not be forgotten.

अध्याय ८

श्लोक 8.248

तडागान्युदपानानि वाप्यः प्रस्रवणानि च ।सीमासंधिषु कार्याणि देवतायतनानि च

taDAgAnyudapAnAni vApyaH prasravaNAni cha | sImAsa.ndhiShu kAryANi devatAyatanAni cha

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Tanks, wells, cisterns, and fountains should be built where boundaries meet, as well as temples,

अध्याय ८

श्लोक 8.249

उपछन्नानि चान्यानि सीमालिङ्गानि कारयेत् ।सीमाज्ञाने नृणां वीक्ष्य नित्यं लोके विपर्ययम्

upaChannAni chAnyAni sImAli~NgAni kArayet | sImAj~nAne nR^iNAM vIkShya nityaM loke viparyayam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

And as he will see that through men's ignorance of the boundaries trespasses constantly occur in the world, let him cause to be made other hidden marks for boundaries,

अध्याय ८

श्लोक 8.250

अश्मनोऽस्थीनि गोवालांस्तुषान् भस्म कपालिकाः ।करीषमिष्टकाऽङ्गारांश्छर्करा वालुकास्तथा

ashmano.asthIni govAlA.nstuShAn bhasma kapAlikAH | karIShamiShTakA.a~NgArA.nshCharkarA vAlukAstathA

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Stones, bones, cow's hair, chaff, ashes, potsherds, dry cowdung, bricks, cinders, pebbles, and sand,

अध्याय ८

श्लोक 8.251

यानि चैवम्प्रकाराणि कालाद्भूमिर्न भक्षयेत् ।तानि संधिषु सीमायामप्रकाशानि कारयेत्

yAni chaivamprakArANi kAlAdbhUmirna bhakShayet | tAni sa.ndhiShu sImAyAmaprakAshAni kArayet

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

And whatever other things of a similar kind the earth does not corrode even after a long time, those he should cause to be buried where one boundary joins (the other).

अध्याय ८

श्लोक 8.252

सीमाया एतैर्लिङ्गैर्नयेत्सीमां राजा विवदमानयोः ।पूर्वभुक्त्या च सततमुदकस्यागमेन च

sImAyA etairli~NgairnayetsImAM rAjA vivadamAnayoH | pUrvabhuktyA cha satatamudakasyAgamena cha

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

By these signs, by long continued possession, and by constantly flowing streams of water the king shall ascertain the boundary (of the land) of two disputing parties.

अध्याय ८

श्लोक 8.253

यदि स्ंशय एव स्यात्लिङ्गानामपि दर्शने ।साक्षिप्रत्यय एव स्यात्सीमावादविनिर्णयः

yadi s.nshaya eva syAtli~NgAnAmapi darshane | sAkShipratyaya eva syAtsImAvAdavinirNayaH

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

If there be a doubt even on inspection of the marks, the settlement of a dispute regarding boundaries shall depend on witnesses.

अध्याय ८

श्लोक 8.254

सीमावादविनिश्चयः ग्रामीयककुलानां च समक्षं सीम्नि साक्षिणः ।ग्रामेयक प्रष्टव्याः सीमलिङ्गानि तयोश्चैव विवादिनोः

sImAvAdavinishchayaH grAmIyakakulAnAM cha samakShaM sImni sAkShiNaH | grAmeyaka praShTavyAH sImali~NgAni tayoshchaiva vivAdinoH

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

The witnesses, (giving evidence) regarding a boundary, shall be examined concerning the landmarks in the presence of the crowd of the villagers and also of the two litigants.

अध्याय ८

श्लोक 8.255

सीमालिङ्गानि ते पृष्तास्तु यथा ब्रूयुः समस्ताः सीम्नि निश्चयम् ।निबध्नीयात्तथा सीमां सर्वांस्तांश्चैव नामतः

sImAli~NgAni te pR^iShtAstu yathA brUyuH samastAH sImni nishchayam | nibadhnIyAttathA sImAM sarvA.nstA.nshchaiva nAmataH

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

As they, being questioned, unanimously decide, even so he shall record the boundary (in writing), together with their names.

अध्याय ८

श्लोक 8.256

शिरोभिस्ते गृहीत्वोर्वीं स्रग्विणो रक्तवाससः ।सुकृतैः शापिताः स्वैः स्वैर्नयेयुस्ते समञ्जसम्

shirobhiste gR^ihItvorvIM sragviNo raktavAsasaH | sukR^itaiH shApitAH svaiH svairnayeyuste sama~njasam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Let them, putting earth on their heads, wearing chaplets (of red flowers) and red dresses, being sworn each by (the rewards for) his meritorious deeds, settle (the boundary) in accordance with the truth.

अध्याय ८

श्लोक 8.257

यथोक्तेन नयन्तस्ते पूयन्ते सत्यसाक्षिणः ।विपरीतं नयन्तस्तु दाप्याः स्युर्द्विशतं दमम्

yathoktena nayantaste pUyante satyasAkShiNaH | viparItaM nayantastu dApyAH syurdvishataM damam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

If they determine (the boundary) in the manner stated, they are guiltless (being) veracious witnesses; but if they determine it unjustly, they shall be compelled to pay a fine of two hundred (panas).

अध्याय ८

श्लोक 8.258

साक्ष्यभावे तु चत्वारो ग्रामाः सामन्तवासिनः ।ग्रामसीमान्तवासिनः सीमाविनिर्णयं कुर्युः प्रयता राजसंनिधौ

sAkShyabhAve tu chatvAro grAmAH sAmantavAsinaH | grAmasImAntavAsinaH sImAvinirNayaM kuryuH prayatA rAjasa.nnidhau

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

On failure of witnesses (from the two villages, men of) the four neighbouring villages, who are pure, shall make (as witnesses) a decision concerning the boundary in the presence of the king.

अध्याय ८

श्लोक 8.259

सामन्तानामभावे तु मौलानां सीम्नि साक्षिणाम् ।इमानप्यनुयुञ्जीत पुरुषान् वनगोचरान्

sAmantAnAmabhAve tu maulAnAM sImni sAkShiNAm | imAnapyanuyu~njIta puruShAn vanagocharAn

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

On failure of neighbours (who are) original inhabitants (of the country and can be) witnesses with respect to the boundary, (the king) may hear the evidence even of the following inhabitants of the forest.

अध्याय ८

श्लोक 8.260

व्याधांशाकुनिकान् गोपान् कैवर्तान् मूलखानकान् ।व्यालग्राहानुञ्छवृत्तीनन्यांश्च वनचारिणः

vyAdhA.nshAkunikAn gopAn kaivartAn mUlakhAnakAn | vyAlagrAhAnu~nChavR^ittInanyA.nshcha vanachAriNaH

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

(Viz.) hunters, fowlers, herdsmen, fishermen, root-diggers, snake-catchers, gleaners, and other foresters.

अध्याय ८

श्लोक 8.261

ते पृष्टास्तु यथा ब्रूयुः सीमासंधिषु लक्षणम् ।तत्तथा स्थापयेद्राजा धर्मेण ग्रामयोर्द्वयोः

te pR^iShTAstu yathA brUyuH sImAsa.ndhiShu lakShaNam | tattathA sthApayedrAjA dharmeNa grAmayordvayoH

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

As they, being examined, declare the marks for the meeting of the boundaries (to be), even so the king shall justly cause them to be fixed between the two villages.

अध्याय ८

श्लोक 8.262

क्षेत्रकूपतडागानामारामस्य गृहस्य च ।सामन्तप्रत्ययो ज्ञेयः सीमासेतुविनिर्णयः

kShetrakUpataDAgAnAmArAmasya gR^ihasya cha | sAmantapratyayo j~neyaH sImAsetuvinirNayaH

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

The decision concerning the boundary-marks of fields, wells, tanks, of gardens and houses depends upon (the evidence of) the neighbours.

अध्याय ८

श्लोक 8.263

सामन्ताश्चेत्मृषा ब्रूयुः सेतौ विवादतां नृणाम् ।सर्वे पृथक्पृथग्दण्ड्या राज्ञा मध्यमसाहसम्

sAmantAshchetmR^iShA brUyuH setau vivAdatAM nR^iNAm | sarve pR^ithakpR^ithagdaNDyA rAj~nA madhyamasAhasam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Should the neighbours give false evidence, when men dispute about a boundary-mark, the king shall make each of them pay the middlemost amercement as a fine.

अध्याय ८

श्लोक 8.264

गृहं तडागमारामं क्षेत्रं वा भीषया हरन् ।शतानि पञ्च दण्ड्यः स्यादज्ञानाद्द्विशतो दमः

gR^ihaM taDAgamArAmaM kShetraM vA bhIShayA haran | shatAni pa~ncha daNDyaH syAdaj~nAnAddvishato damaH

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

He who by intimidation possesses himself of a house, a tank, a garden, or a field, shall be fined five hundred (panas); (if he trespassed) through ignorance, the fine (shall be) two hundred (panas).

अध्याय ८

श्लोक 8.265

सीमायामविषह्यायां स्वयं राजैव धर्मवित् ।प्रदिशेद्भूमिमेकेषामुपकारादिति स्थितिः

sImAyAmaviShahyAyAM svayaM rAjaiva dharmavit | pradishedbhUmimekeShAmupakArAditi sthitiH

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

If the boundary cannot be ascertained (by any evidence), let a righteous king with (the intention of) benefiting them (all), himself assign (his) land (to each); that is the settled rule.

अध्याय ८

श्लोक 8.266

एषोऽखिलेनाभिहितो धर्मः सीमाविनिर्णये ।अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि वाक्पारुष्यविनिर्णयम्

eSho.akhilenAbhihito dharmaH sImAvinirNaye | ata UrdhvaM pravakShyAmi vAkpAruShyavinirNayam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Thus the law for deciding boundary (disputes) has been fully declared, I will next propound the (manner of) deciding (cases of) defamation.

अध्याय ८

श्लोक 8.267

शतं ब्राह्मणमाक्रुश्य क्षत्रियो दण्डमर्हति ।वैश्योऽप्यर्धशतं द्वे वा शूद्रस्तु वधमर्हति

shataM brAhmaNamAkrushya kShatriyo daNDamarhati | vaishyo.apyardhashataM dve vA shUdrastu vadhamarhati

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A Kshatriya, having defamed a Brahmana, shall be fined one hundred (panas); a Vaisya one hundred and fifty or two hundred; a Sudra shall suffer corporal punishment.

अध्याय ८

श्लोक 8.268

पञ्चाशद्ब्राह्मणो दण्ड्यः क्षत्रियस्याभिशंसने ।वैश्ये स्यादर्धपञ्चाशत्शूद्रे द्वादशको दमः

pa~nchAshadbrAhmaNo daNDyaH kShatriyasyAbhisha.nsane | vaishye syAdardhapa~nchAshatshUdre dvAdashako damaH

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A Brahmana shall be fined fifty (panas) for defaming a Kshatriya; in (the case of) a Vaisya the fine shall be twenty-five (panas); in (the case of) a Sudra twelve.

अध्याय ८

श्लोक 8.269

समवर्णे द्विजातीनां द्वादशैव व्यतिक्रमे ।वादेष्ववचनीयेषु तदेव द्विगुणं भवेत्

samavarNe dvijAtInAM dvAdashaiva vyatikrame | vAdeShvavachanIyeShu tadeva dviguNaM bhavet

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

For offences of twice-born men against those of equal caste (varna, the fine shall be) also twelve (panas); for speeches which ought not to be uttered, that (and every fine shall be) double.

अध्याय ८

श्लोक 8.270

एकजातिर्द्विजातींस्तु वाचा दारुणया क्षिपन् ।जिह्वायाः प्राप्नुयाच्छेदं जघन्यप्रभवो हि सः

ekajAtirdvijAtI.nstu vAchA dAruNayA kShipan | jihvAyAH prApnuyAchChedaM jaghanyaprabhavo hi saH

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A once-born man (a Sudra), who insults a twice-born man with gross invective, shall have his tongue cut out; for he is of low origin.

अध्याय ८

श्लोक 8.271

नामजातिग्रहं त्वेषामभिद्रोहेण कुर्वतः ।निक्षेप्योऽयोमयः शङ्कुर्ज्वलन्नास्ये दशाङ्गुलः

nAmajAtigrahaM tveShAmabhidroheNa kurvataH | nikShepyo.ayomayaH sha~NkurjvalannAsye dashA~NgulaH

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

If he mentions the names and castes (gati) of the (twice-born) with contumely, an iron nail, ten fingers long, shall be thrust red-hot into his mouth.

अध्याय ८

श्लोक 8.272

धर्मोपदेशं दर्पेण विप्राणामस्य कुर्वतः ।तप्तमासेचयेत्तैलं वक्त्रे श्रोत्रे च पार्थिवः

dharmopadeshaM darpeNa viprANAmasya kurvataH | taptamAsechayettailaM vaktre shrotre cha pArthivaH

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

If he arrogantly teaches Brahmanas their duty, the king shall cause hot oil to be poured into his mouth and into his ears.

अध्याय ८

श्लोक 8.273

श्रौत्रे श्रुतं देशं च जातिं च कर्म शरीरमेव च ।वितथेन ब्रुवन् दर्पाद्दाप्यः स्याद्द्विशतं दमम्

shrautre shrutaM deshaM cha jAtiM cha karma sharIrameva cha | vitathena bruvan darpAddApyaH syAddvishataM damam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

He who through arrogance makes false statements regarding the learning (of a caste-fellow), his country, his caste (gati), or the rites by which his body was sanctified, shall be compelled to pay a fine of two hundred (panas).

अध्याय ८

श्लोक 8.274

काणं वाऽप्यथ वा खञ्जमन्यं वाऽपि तथाविधम् ।तथ्येनापि ब्रुवन् दाप्यो दण्डं कार्षापणावरम्

kANaM vA.apyatha vA kha~njamanyaM vA.api tathAvidham | tathyenApi bruvan dApyo daNDaM kArShApaNAvaram

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

He who even in accordance with the true facts (contemptuously) calls another man one-eyed, lame, or the like (names), shall be fined at least one karshapana.

अध्याय ८

श्लोक 8.275

मातरं पितरं जायां भ्रातरं तनयं गुरुम् ।आक्षारयंशतं दाप्यः पन्थानं चाददद्गुरोः

mAtaraM pitaraM jAyAM bhrAtaraM tanayaM gurum | AkShAraya.nshataM dApyaH panthAnaM chAdadadguroH

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

He who defames his mother, his father, his wife, his brother, his son, or his teacher, and he who gives not the way to his preceptor, shall be compelled to pay one hundred (panas).

अध्याय ८

श्लोक 8.276

ब्राह्मणक्षत्रियाभ्यां तु दण्डः कार्यो विजानता ।ब्राह्मणे साहसः पूर्वः क्षत्रिये त्वेव मध्यमः

brAhmaNakShatriyAbhyAM tu daNDaH kAryo vijAnatA | brAhmaNe sAhasaH pUrvaH kShatriye tveva madhyamaH

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

(For mutual abuse) by a Brahmana and a Kshatriya a fine must be imposed by a discerning (king), on the Brahmana the lowest amercement, but on the Kshatriya the middlemost.

अध्याय ८

श्लोक 8.277

विट् शूद्रयोरेवमेव स्वजातिं प्रति तत्त्वतः ।छेदवर्जं प्रणयनं दण्डस्यैति विनिश्चयः

viT shUdrayorevameva svajAtiM prati tattvataH | ChedavarjaM praNayanaM daNDasyaiti vinishchayaH

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A Vaisya and a Sudra must be punished exactly in the same manner according to their respective castes, but the tongue (of the Sudra) shall not be cut out; that is the decision.

अध्याय ८

श्लोक 8.278

एष दण्डविधिः प्रोक्तो वाक्पारुष्यस्य तत्त्वतः ।अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि दण्डपारुष्यनिर्णयम्

eSha daNDavidhiH prokto vAkpAruShyasya tattvataH | ata UrdhvaM pravakShyAmi daNDapAruShyanirNayam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Thus the rules for punishments (applicable to cases) of defamation have been truly declared; I will next propound the decision (of cases) of assault.

अध्याय ८

श्लोक 8.279

येन केन चिदङ्गेन हिंस्याच्चेत्श्रेष्ठमन्त्यजः ।छेत्तव्यं तद्तदेवास्य तन् मनोरनुशासनम्

yena kena chida~Ngena hi.nsyAchchetshreShThamantyajaH | ChettavyaM tadtadevAsya tan manoranushAsanam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

With whatever limb a man of a low caste does hurt to (a man of the three) highest (castes), even that limb shall be cut off; that is the teaching of Manu.

अध्याय ८

श्लोक 8.280

पाणिमुद्यम्य दण्डं वा पाणिच्छेदनमर्हति ।पादेन प्रहरन् कोपात्पादच्छेदनमर्हति

pANimudyamya daNDaM vA pANichChedanamarhati | pAdena praharan kopAtpAdachChedanamarhati

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

He who raises his hand or a stick, shall have his hand cut off; he who in anger kicks with his foot, shall have his foot cut off.

अध्याय ८

श्लोक 8.281

सहासनमभिप्रेप्सुरुत्कृष्टस्यापकृष्टजः ।कट्यां कृताङ्को निर्वास्यः स्फिचं वाऽस्यावकर्तयेत्

sahAsanamabhiprepsurutkR^iShTasyApakR^iShTajaH | kaTyAM kR^itA~Nko nirvAsyaH sphichaM vA.asyAvakartayet

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A low-caste man who tries to place himself on the same seat with a man of a high caste, shall be branded on his hip and be banished, or (the king) shall cause his buttock to be gashed.

अध्याय ८

श्लोक 8.282

अवनिष्ठीवतो दर्पाद्द्वावोष्ठौ छेदयेन्नृपः ।अवमूत्रयतो मेढ्रमवशर्धयतो गुदम्

avaniShThIvato darpAddvAvoShThau ChedayennR^ipaH | avamUtrayato meDhramavashardhayato gudam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

If out of arrogance he spits (on a superior), the king shall cause both his lips to be cut off; if he urines (on him), the penis; if he breaks wind (against him), the anus.

अध्याय ८

श्लोक 8.283

केशेषु गृह्णतो हस्तौ छेदयेदविचारयन् ।पादयोर्दाढिकायां च ग्रीवायां वृषणेषु च

kesheShu gR^ihNato hastau ChedayedavichArayan | pAdayordADhikAyAM cha grIvAyAM vR^iShaNeShu cha

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

If he lays hold of the hair (of a superior), let the (king) unhesitatingly cut off his hands, likewise (if he takes him) by the feet, the beard, the neck, or the scrotum.

अध्याय ८

श्लोक 8.284

त्वग्भेदकः शतं दण्ड्यो लोहितस्य च दर्शकः ।मांसभेत्ता तु षण्निष्कान् प्रवास्यस्त्वस्थिभेदकः

tvagbhedakaH shataM daNDyo lohitasya cha darshakaH | mA.nsabhettA tu ShaNniShkAn pravAsyastvasthibhedakaH

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

He who breaks the skin (of an equal) or fetches blood (from him) shall be fined one hundred (panas), he who cuts a muscle six nishkas, he who breaks a bone shall be banished.

अध्याय ८

श्लोक 8.285

वनस्पतीनां सर्वेषामुपभोगो यथा यथा ।यथा तथा दमः कार्यो हिंसायामिति धारणा

vanaspatInAM sarveShAmupabhogo yathA yathA | yathA tathA damaH kAryo hi.nsAyAmiti dhAraNA

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

According to the usefulness of the several (kinds of) trees a fine must be inflicted for injuring them; that is the settled rule.

अध्याय ८

श्लोक 8.286

मनुष्याणां पशूनां च दुःखाय प्रहृते सति ।यथा यथा महद्दुःखं दण्डं कुर्यात्तथा तथा

manuShyANAM pashUnAM cha duHkhAya prahR^ite sati | yathA yathA mahadduHkhaM daNDaM kuryAttathA tathA

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

If a blow is struck against men or animals in order to (give them) pain, (the judge) shall inflict a fine in proportion to the amount of pain (caused).

अध्याय ८

श्लोक 8.287

अङ्गावपीडनायां च व्रणशोणितयोस्तथा ।प्राणशोनितयोः समुत्थानव्ययं दाप्यः सर्वदण्डमथापि वा

a~NgAvapIDanAyAM cha vraNashoNitayostathA | prANashonitayoH samutthAnavyayaM dApyaH sarvadaNDamathApi vA

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

If a limb is injured, a wound (is caused), or blood (flows, the assailant) shall be made to pay (to the sufferer) the expenses of the cure, or the whole (both the usual amercement and the expenses of the cure as a) fine (to the king).

अध्याय ८

श्लोक 8.288

द्रव्याणि हिंस्याद्यो यस्य ज्ञानतोऽज्ञानतोऽपि वा ।स तस्योत्पादयेत्तुष्टिं राज्ञे दद्याच्च तत्समम्

dravyANi hi.nsyAdyo yasya j~nAnato.aj~nAnato.api vA | sa tasyotpAdayettuShTiM rAj~ne dadyAchcha tatsamam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

He who damages the goods of another, be it intentionally or unintentionally, shall give satisfaction to the (owner) and pay to the king a fine equal to the (damage).

अध्याय ८

श्लोक 8.289

चर्मचार्मिकभाण्डेषु काष्ठलोष्टमयेषु ।मूल्यात्पञ्चगुणो दण्डः पुष्पमूलफलेषु च

charmachArmikabhANDeShu kAShThaloShTamayeShu | mUlyAtpa~nchaguNo daNDaH puShpamUlaphaleShu cha

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

In the case of (damage done to) leather, or to utensils of leather, of wood, or of clay, the fine (shall be) five times their value; likewise in the case of (damage to) flowers, roots, and fruit.

अध्याय ८

श्लोक 8.290

यानस्य चैव यातुश्च यानस्वामिन एव च ।दशातिवर्तनान्याहुः शेषे दण्डो विधीयते

yAnasya chaiva yAtushcha yAnasvAmina eva cha | dashAtivartanAnyAhuH sheShe daNDo vidhIyate

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

They declare with respect to a carriage, its driver and its owner, (that there are) ten cases in which no punishment (for damage done) can be inflicted; in other cases a fine is prescribed.

अध्याय ८

श्लोक 8.291

छिन्ननास्ये भग्नयुगे तिर्यक्प्रतिमुखागते ।अक्षभङ्गे च यानस्य चक्रभङ्गे तथैव च

ChinnanAsye bhagnayuge tiryakpratimukhAgate | akShabha~Nge cha yAnasya chakrabha~Nge tathaiva cha

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

When the nose-string is snapped, when the yoke is broken, when the carriage turns sideways or back, when the axle or a wheel is broken,

अध्याय ८

श्लोक 8.292

छेदने चैव यन्त्राणां योक्त्ररश्म्योस्तथैव च ।आक्रन्दे चाप्यपैहीति न दण्डं मनुरब्रवीत्

Chedane chaiva yantrANAM yoktrarashmyostathaiva cha | Akrande chApyapaihIti na daNDaM manurabravIt

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

When the leather-thongs, the rope around the neck or the bridle are broken, and when (the driver) has loudly called out, 'Make way,' Manu has declared (that in all these cases) no punishment (shall be inflicted).

अध्याय ८

श्लोक 8.293

यत्रापवर्तते युग्यं वैगुण्यात्प्राजकस्य तु ।तत्र स्वामी भवेद्दण्ड्यो हिंसायां द्विशतं दमम्

yatrApavartate yugyaM vaiguNyAtprAjakasya tu | tatra svAmI bhaveddaNDyo hi.nsAyAM dvishataM damam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

But if the cart turns off (the road) through the driver's want of skill, the owner shall be fined, if damage (is done), two hundred (panas).

अध्याय ८

श्लोक 8.294

प्राजकश्चेद्भवेदाप्तः प्राजको दण्डमर्हति ।युग्यस्थाः प्राजकेऽनाप्ते सर्वे दण्ड्याः शतं शतम्

prAjakashchedbhavedAptaH prAjako daNDamarhati | yugyasthAH prAjake.anApte sarve daNDyAH shataM shatam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

If the driver is skilful (but negligent), he alone shall be fined; if the driver is unskilful, the occupants of the carriage (also) shall be each fined one hundred (panas).

अध्याय ८

श्लोक 8.295

स चेत्तु पथि संरुद्धः पशुभिर्वा रथेन वा ।प्रमापयेत्प्राणभृतस्तत्र दण्डोऽविचारितः

sa chettu pathi sa.nruddhaH pashubhirvA rathena vA | pramApayetprANabhR^itastatra daNDo.avichAritaH

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

But if he is stopped on his way by cattle or by (another) carriage, and he causes the death of any living being, a fine shall without doubt be imposed.

अध्याय ८

श्लोक 8.296

मनुष्यमारणे क्षिप्रं चौरवत्किल्बिषं भवेत् ।प्राणभृत्सु महत्स्वर्धं गोगजोष्ट्रहयादिषु

manuShyamAraNe kShipraM chauravatkilbiShaM bhavet | prANabhR^itsu mahatsvardhaM gogajoShTrahayAdiShu

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

If a man is killed, his guilt will be at once the same as (that of) a thief; for large animals such as cows, elephants, camels or horses, half of that.

अध्याय ८

श्लोक 8.297

क्षुद्रकाणां पशूनां तु हिंसायां द्विशतो दमः ।पञ्चाशत्तु भवेद्दण्डः शुभेषु मृगपक्षिषु

kShudrakANAM pashUnAM tu hi.nsAyAM dvishato damaH | pa~nchAshattu bhaveddaNDaH shubheShu mR^igapakShiShu

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

For injuring small cattle the fine (shall be) two hundred (panas); the fine for beautiful wild quadrupeds and birds shall amount to fifty (panas).

अध्याय ८

श्लोक 8.298

गर्धभाजाविकानां तु दण्डः स्यात्पञ्चमाषिकः ।पाञ्चमाषिकः माषिकस्तु भवेद्दण्डः श्वसूकरनिपातने

gardhabhAjAvikAnAM tu daNDaH syAtpa~nchamAShikaH | pA~nchamAShikaH mAShikastu bhaveddaNDaH shvasUkaranipAtane

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

For donkeys, sheep, and goats the fine shall be five mashas; but the punishment for killing a dog or a pig shall be one masha.

अध्याय ८

श्लोक 8.299

भार्या पुत्रश्च दासश्च प्रेष्यो भ्रात्रा च सौदरः ।प्राप्तापराधास्ताड्याः स्यू रज्ज्वा वेणुदलेन वा

bhAryA putrashcha dAsashcha preShyo bhrAtrA cha saudaraH | prAptAparAdhAstADyAH syU rajjvA veNudalena vA

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A wife, a son, a slave, a pupil, and a (younger) brother of the full blood, who have committed faults, may be beaten with a rope or a split bamboo,

अध्याय ८

श्लोक 8.300

पृष्ठतस्तु शरीरस्य नोत्तमाङ्गे कथं चन ।अतोऽन्यथा तु प्रहरन् प्राप्तः स्याच्चौरकिल्बिषम्

pR^iShThatastu sharIrasya nottamA~Nge kathaM chana | ato.anyathA tu praharan prAptaH syAchchaurakilbiSham

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

But on the back part of the body (only), never on a noble part; he who strikes them otherwise will incur the same guilt as a thief.

अध्याय ८

श्लोक 8.301

एषोऽखिलेनाभिहितो दण्डपारुष्यनिर्णयः ।स्तेनस्यातः प्रवक्ष्यामि विधिं दण्डविनिर्णये

eSho.akhilenAbhihito daNDapAruShyanirNayaH | stenasyAtaH pravakShyAmi vidhiM daNDavinirNaye

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Thus the whole law of assault (and hurt) has been declared completely; I will now explain the rules for the decision (in cases) of theft.

अध्याय ८

श्लोक 8.302

परमं यत्नमातिष्ठेत्स्तेनानां निग्रहे नृपः ।स्तेनानां निग्रहादस्य यशो राष्ट्रं च वर्धते

paramaM yatnamAtiShThetstenAnAM nigrahe nR^ipaH | stenAnAM nigrahAdasya yasho rAShTraM cha vardhate

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Let the king exert himself to the utmost to punish thieves; for, if he punishes thieves, his fame grows and his kingdom prospers.

अध्याय ८

श्लोक 8.303

अभयस्य हि यो दाता स पूज्यः सततं नृपः ।सत्त्रं हि वर्धते तस्य सदैवाभयदक्षिणम्

abhayasya hi yo dAtA sa pUjyaH satataM nR^ipaH | sattraM hi vardhate tasya sadaivAbhayadakShiNam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

That king, indeed, is ever worthy of honour who ensures the safety (of his subjects); for the sacrificial session (sattra, which he, as it were, performs thereby) ever grows in length, the safety (of his subjects representing) the sacrificial fee.

अध्याय ८

श्लोक 8.304

सर्वतो धर्मषड्भागो राज्ञो भवति रक्षतः ।अधर्मादपि षड्भागो भवत्यस्य ह्यरक्षतः

sarvato dharmaShaDbhAgo rAj~no bhavati rakShataH | adharmAdapi ShaDbhAgo bhavatyasya hyarakShataH

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A king who (duly) protects (his subjects) receives from each and all the sixth part of their spiritual merit; if he does not protect them, the sixth part of their demerit also (will fall on him).

अध्याय ८

श्लोक 8.305

यदधीते यद्यजते यद्ददाति यदर्चति ।तस्य षड्भागभाग्राजा सम्यग्भवति रक्षणात्

yadadhIte yadyajate yaddadAti yadarchati | tasya ShaDbhAgabhAgrAjA samyagbhavati rakShaNAt

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Whatever (merit a man gains by) reading the Veda, by sacrificing, by charitable gifts, (or by) worshipping (Gurus and gods), the king obtains a sixth part of that in consequence of his duly protecting (his kingdom).

अध्याय ८

श्लोक 8.306

रक्षन् धर्मेण भूतानि राजा वध्यांश्च घातयन् ।यजतेऽहरहर्यज्ञैः सहस्रशतदक्षिणैः

rakShan dharmeNa bhUtAni rAjA vadhyA.nshcha ghAtayan | yajate.aharaharyaj~naiH sahasrashatadakShiNaiH

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A king who protects the created beings in accordance with the sacred law and smites those worthy of corporal punishment, daily offers (as it were) sacrifices at which hundred thousands (are given as) fees.

अध्याय ८

श्लोक 8.307

योऽरक्षन् बलिमादत्ते करं शुल्कं च पार्थिवः ।प्रतिभागं च दण्डं च स सद्यो नरकं व्रजेत्

yo.arakShan balimAdatte karaM shulkaM cha pArthivaH | pratibhAgaM cha daNDaM cha sa sadyo narakaM vrajet

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A king who does not afford protection, (yet) takes his share in kind, his taxes, tolls and duties, daily presents and fines, will (after death) soon sink into hell.

अध्याय ८

श्लोक 8.308

अरक्षितारं राजानं बलिषड्भागहारिणम् ।अरक्षितारमत्तारं तमाहुः सर्वलोकस्य समग्रमलहारकम्

arakShitAraM rAjAnaM baliShaDbhAgahAriNam | arakShitAramattAraM tamAhuH sarvalokasya samagramalahArakam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

They declare that a king who affords no protection, (yet) receives the sixth part of the produce, takes upon himself all the foulness of his whole people.

अध्याय ८

श्लोक 8.309

अनपेक्षितमर्यादं नास्तिकं विप्रलुम्पकम् ।अनवेक्षितमर्यादं अरक्षितारमत्तारं नृपं विद्यादधोगतिम्

anapekShitamaryAdaM nAstikaM vipralumpakam | anavekShitamaryAdaM arakShitAramattAraM nR^ipaM vidyAdadhogatim

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Know that a king who heeds not the rules (of the law), who is an atheist, and rapacious, who does not protect (his subjects, but) devours them, will sink low (after death).

अध्याय ८

श्लोक 8.310

अधार्मिकं त्रिभिर्न्यायैर्निगृह्णीयात्प्रयत्नतः ।निरोधनेन बन्धेन विविधेन वधेन च

adhArmikaM tribhirnyAyairnigR^ihNIyAtprayatnataH | nirodhanena bandhena vividhena vadhena cha

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Let him carefully restrain the wicked by three methods,- by imprisonment by putting them in fetters, and by various (kinds of) corporal punishments.

अध्याय ८

श्लोक 8.311

निग्रहेण हि पापानां साधूनां सङ्ग्रहेण च ।द्विजातय इवैज्याभिः पूयन्ते सततं नृपाः

nigraheNa hi pApAnAM sAdhUnAM sa~NgraheNa cha | dvijAtaya ivaijyAbhiH pUyante satataM nR^ipAH

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

For by punishing the wicked and by favouring the virtuous, kings are constantly sanctified, just as twice-born men by sacrifices.

अध्याय ८

श्लोक 8.312

क्षन्तव्यं प्रभुणा नित्यं क्षिपतां कार्यिणां नृणाम् ।बालवृद्धातुराणां च कुर्वता हितमात्मनः

kShantavyaM prabhuNA nityaM kShipatAM kAryiNAM nR^iNAm | bAlavR^iddhAturANAM cha kurvatA hitamAtmanaH

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A king who desires his own welfare must always forgive litigants, infants, aged and sick men, who inveigh against him.

अध्याय ८

श्लोक 8.313

यः क्षिप्तो मर्षयत्यार्तैस्तेन स्वर्गे महीयते ।यस्त्वैश्वर्यान्न क्षमते नरकं तेन गच्छति

yaH kShipto marShayatyArtaistena svarge mahIyate | yastvaishvaryAnna kShamate narakaM tena gachChati

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

He who, being abused by men in pain, pardons (them), will in reward of that (act) be exalted in heaven; but he who, (proud) of his kingly state, forgives them not, will for that (reason) sink into hell.

अध्याय ८

श्लोक 8.314

राजा स्तेनेन गन्तव्यो मुक्तकेशेन धावता ।धीमता आचक्षाणेन तत्स्तेयमेवङ्कर्माऽस्मि शाधि माम्

rAjA stenena gantavyo muktakeshena dhAvatA | dhImatA AchakShANena tatsteyameva~NkarmA.asmi shAdhi mAm

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A thief shall, running, approach the king, with flying hair, confessing that theft (and saying), 'Thus have I done, punish me;'

अध्याय ८

श्लोक 8.315

स्कन्धेनादाय मुसलं लगुडं वाऽपि खादिरम् ।मुशलं शक्तिं चोभयतस्तीक्ष्णामायसं दण्डमेव वा

skandhenAdAya musalaM laguDaM vA.api khAdiram | mushalaM shaktiM chobhayatastIkShNAmAyasaM daNDameva vA

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

(And he must) carry on his shoulder a pestle, or a club of Khadira wood, or a spear sharp at both ends, or an iron staff.

अध्याय ८

श्लोक 8.316

शासनाद्वा विमोक्षाद्वा स्तेनः स्तेयाद्विमुच्यते ।अशासित्वा तु तं राजा स्तेनस्याप्नोति किल्बिषम्

shAsanAdvA vimokShAdvA stenaH steyAdvimuchyate | ashAsitvA tu taM rAjA stenasyApnoti kilbiSham

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Whether he be punished or pardoned, the thief is freed from the (guilt of) theft; but the king, if he punishes not, takes upon himself the guilt of the thief.

अध्याय ८

श्लोक 8.317

अन्नादे भ्रूणहा मार्ष्टि पत्यौ भार्याऽपचारिणी ।गुरौ शिष्यश्च याज्यश्च स्तेनो राजनि किल्बिषम्

annAde bhrUNahA mArShTi patyau bhAryA.apachAriNI | gurau shiShyashcha yAjyashcha steno rAjani kilbiSham

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

The killer of a learned Brahmana throws his guilt on him who eats his food, an adulterous wife on her (negligent) husband, a (sinning) pupil or sacrificer on (their negligent) teacher (or priest), a thief on the king (who pardons him).

अध्याय ८

श्लोक 8.318

राजभिः कृतदण्डास्तु कृत्वा पापानि मानवाः ।राजभिर्धृतदण्डास्तु निर्मलाः स्वर्गमायान्ति सन्तः सुकृतिनो यथा

rAjabhiH kR^itadaNDAstu kR^itvA pApAni mAnavAH | rAjabhirdhR^itadaNDAstu nirmalAH svargamAyAnti santaH sukR^itino yathA

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

But men who have committed crimes and have been punished by the king, go to heaven, being pure like those who performed meritorious deeds.

अध्याय ८

श्लोक 8.319

यस्तु रज्जुं घटं कूपाद्धरेद्भिन्द्याच्च यः प्रपाम् ।स दण्डं प्राप्नुयान् माषं तच्च तस्मिन् समाहरेत्

yastu rajjuM ghaTaM kUpAddharedbhindyAchcha yaH prapAm | sa daNDaM prApnuyAn mAShaM tachcha tasmin samAharet

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

He who steals the rope or the water-pot from a well, or damages a hut where water is distributed, shall pay one masha as a fine and restore the (article abstracted or damaged) in its (proper place).

अध्याय ८

श्लोक 8.320

धान्यं दशभ्यः कुम्भेभ्यो हरतोऽभ्यधिकं वधः ।शेषेऽप्येकादशगुणं दाप्यस्तस्य च तद्धनम्

dhAnyaM dashabhyaH kumbhebhyo harato.abhyadhikaM vadhaH | sheShe.apyekAdashaguNaM dApyastasya cha taddhanam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

On him who steals more than ten kumbhas of grain corporal punishment (shall be inflicted); in other cases he shall be fined eleven times as much, and shall pay to the (owner the value of his) property.

अध्याय ८

श्लोक 8.321

तथा धरिममेयानां शतादभ्यधिके वधः ।सुवर्णरजतादीनामुत्तमानां च वाससाम्

tathA dharimameyAnAM shatAdabhyadhike vadhaH | suvarNarajatAdInAmuttamAnAM cha vAsasAm

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

So shall corporal punishment be inflicted for stealing more than a hundred (palas) of articles sold by the weight, (i.e.) of gold, silver, and so forth, and of most excellent clothes.

अध्याय ८

श्लोक 8.322

पञ्चाशतस्त्वभ्यधिके हस्तच्छेदनमिष्यते ।शेषे त्वेकादशगुणं मूल्याद्दण्डं प्रकल्पयेत्

pa~nchAshatastvabhyadhike hastachChedanamiShyate | sheShe tvekAdashaguNaM mUlyAddaNDaM prakalpayet

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

For (stealing) more than fifty (palas) it is enacted that the hands (of the offender) shall be cut off; but in other cases, let him inflict a fine of eleven times the value.

अध्याय ८

श्लोक 8.323

पुरुषाणां कुलीनानां नारीणां च विशेषतः ।मुख्यानां चैव रत्नानां हरणे वधमर्हति

puruShANAM kulInAnAM nArINAM cha visheShataH | mukhyAnAM chaiva ratnAnAM haraNe vadhamarhati

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

For stealing men of noble family and especially women and the most precious gems, (the offender) deserves corporal (or capital) punishment.

अध्याय ८

श्लोक 8.324

महापशूनां हरणे शस्त्राणामौषधस्य च ।कालमासाद्य कार्यं च दण्डं राजा प्रकल्पयेत्

mahApashUnAM haraNe shastrANAmauShadhasya cha | kAlamAsAdya kAryaM cha daNDaM rAjA prakalpayet

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

For stealing large animals, weapons, or medicines, let the king fix a punishment, after considering the time and the purpose (for which they were destined).

अध्याय ८

श्लोक 8.325

गोषु ब्राह्मणसंस्थासु छुरिकायाश्च भेदने ।खरिकायाश्च पशूनां हरणे चैव सद्यः कार्योऽर्धपादिकः

goShu brAhmaNasa.nsthAsu ChurikAyAshcha bhedane | kharikAyAshcha pashUnAM haraNe chaiva sadyaH kAryo.ardhapAdikaH

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

For (stealing) cows belonging to Brahmanas, piercing (the nostrils of) a barren cow, and for stealing (other) cattle (belonging to Brahmanas, the offender) shall forthwith lose half his feet.

अध्याय ८

श्लोक 8.326

सूत्रकार्पासकिण्वानां गोमयस्य गुडस्य च ।दध्नः क्षीरस्य तक्रस्य पानीयस्य तृणस्य च

sUtrakArpAsakiNvAnAM gomayasya guDasya cha | dadhnaH kShIrasya takrasya pAnIyasya tR^iNasya cha

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

(For stealing) thread, cotton, drugs causing fermentation, cowdung, molasses, sour milk, sweet milk, butter-milk, water, or grass,

अध्याय ८

श्लोक 8.327

वेणुवैदलभाण्डानां लवणानां तथैव च ।मृण्मयानां च हरणे मृदो भस्मन एव च

veNuvaidalabhANDAnAM lavaNAnAM tathaiva cha | mR^iNmayAnAM cha haraNe mR^ido bhasmana eva cha

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Vessels made of bamboo or other cane, salt of various kinds, earthen (vessels), earth and ashes,

अध्याय ८

श्लोक 8.328

मत्स्यानां पक्षिणां चैव तैलस्य च घृतस्य च ।मांसस्य मधुनश्चैव यच्चान्यत्पशुसम्भवम्

matsyAnAM pakShiNAM chaiva tailasya cha ghR^itasya cha | mA.nsasya madhunashchaiva yachchAnyatpashusambhavam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Fish, birds, oil, clarified butter, meat, honey, and other things that come from beasts,

अध्याय ८

श्लोक 8.329

अन्येषां चैवमादीनां मद्यानामोदनस्य च ।चैवमादीनामद्यानाम् पक्वान्नानां च सर्वेषां तन्मुल्याद्द्विगुणो दमः

anyeShAM chaivamAdInAM madyAnAmodanasya cha | chaivamAdInAmadyAnAm pakvAnnAnAM cha sarveShAM tanmulyAddviguNo damaH

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Or other things of a similar kind, spirituous liquor, boiled rice, and every kind of cooked food, the fine (shall be) twice the value (of the stolen article).

अध्याय ८

श्लोक 8.330

पुष्पेषु हरिते धान्ये गुल्मवल्लीनगेषु च ।अन्येष्वपरिपूतेषु दण्डः स्यात्पञ्चकृष्णलः

puShpeShu harite dhAnye gulmavallInageShu cha | anyeShvaparipUteShu daNDaH syAtpa~nchakR^iShNalaH

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

For flowers, green corn, shrubs, creepers, trees, and other unhusked (grain) the fine (shall be) five krishnalas.

अध्याय ८

श्लोक 8.331

परिपूतेषु धान्येषु शाकमूलफलेषु च ।निरन्वये शतं दण्डः सान्वयेऽर्धशतं दमः

paripUteShu dhAnyeShu shAkamUlaphaleShu cha | niranvaye shataM daNDaH sAnvaye.ardhashataM damaH

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

For husked grain, vegetables, roots, and fruit the fine (shall be) one hundred (panas) if there is no connexion (between the owner and the thief), fifty (panas) if such a connexion exists.

अध्याय ८

श्लोक 8.332

स्यात्साहसं त्वन्वयवत्प्रसभं कर्म यत्कृतम् ।निरन्वयं भवेत्स्तेयं हृत्वाऽपव्ययते च यत्

syAtsAhasaM tvanvayavatprasabhaM karma yatkR^itam | niranvayaM bhavetsteyaM hR^itvA.apavyayate cha yat

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

An offence (of this description), which is committed in the presence (of the owner) and with violence, will be robbery; if (it is committed) in his absence, it will be theft; likewise if (the possession of) anything is denied after it has been taken.

अध्याय ८

श्लोक 8.333

यस्त्वेतान्युपकॢप्तानि द्रव्याणि स्तेनयेन्नरः ।तमाद्यं दण्डयेद्राजा यश्चाग्निं चोरयेद्गृहात्

yastvetAnyupakL^iptAni dravyANi stenayennaraH | tamAdyaM daNDayedrAjA yashchAgniM chorayedgR^ihAt

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

On that man who may steal (any of) the above-mentioned articles, when they are prepared for (use), let the king inflict the first (or lowest) amercement; likewise on him who may steal (a sacred) fire out of the room (in which it is kept).

अध्याय ८

श्लोक 8.334

तं शतं येन येन यथाङ्गेन स्तेनो नृषु विचेष्टते ।तत्तदेव हरेत्तस्य प्रत्यादेशाय पार्थिवः

taM shataM yena yena yathA~Ngena steno nR^iShu vicheShTate | tattadeva harettasya pratyAdeshAya pArthivaH

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

With whatever limb a thief in any way commits (an offence) against men, even of that (the king) shall deprive him in order to prevent (a repetition of the crime).

अध्याय ८

श्लोक 8.335

पिताऽचार्यः सुहृत्माता भार्या पुत्रः पुरोहितः ।नादण्ड्यो नाम राज्ञोऽस्ति यः स्वधर्मे न तिष्ठति

pitA.achAryaH suhR^itmAtA bhAryA putraH purohitaH | nAdaNDyo nAma rAj~no.asti yaH svadharme na tiShThati

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Neither a father, nor a teacher, nor a friend, nor a mother, nor a wife, nor a son, nor a domestic priest must be left unpunished by a king, if they do not keep within their duty.

अध्याय ८

श्लोक 8.336

कार्षापणं भवेद्दण्ड्यो यत्रान्यः प्राकृतो जनः ।तत्र राजा भवेद्दण्ड्यः सहस्रमिति धारणा

kArShApaNaM bhaveddaNDyo yatrAnyaH prAkR^ito janaH | tatra rAjA bhaveddaNDyaH sahasramiti dhAraNA

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Where another common man would be fined one karshapana, the king shall be fined one thousand; that is the settled rule.

अध्याय ८

श्लोक 8.337

अष्टापाद्यं तु शूद्रस्य स्तेये भवति किल्बिषम् ।षोडशैव तु वैश्यस्य द्वात्रिंशत्क्षत्रियस्य च

aShTApAdyaM tu shUdrasya steye bhavati kilbiSham | ShoDashaiva tu vaishyasya dvAtri.nshatkShatriyasya cha

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

In (a case of) theft the guilt of a Sudra shall be eightfold, that of a Vaisya sixteenfold, that of a Kshatriya two-and-thirtyfold,

अध्याय ८

श्लोक 8.338

ब्राह्मणस्य चतुःषष्टिः पूर्णं वाऽपि शतं भवेत् ।द्विगुणा वा चतुःषष्टिस्तद्दोषगुणविद्धि सः

brAhmaNasya chatuHShaShTiH pUrNaM vA.api shataM bhavet | dviguNA vA chatuHShaShTistaddoShaguNaviddhi saH

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

That of a Brahmana sixty-fourfold, or quite a hundredfold, or (even) twice four-and-sixtyfold; (each of them) knowing the nature of the offence.

अध्याय ८

श्लोक 8.339

वानस्पत्यं मूलफलं दार्वग्न्यर्थं तथैव च ।तृणं च गोभ्यो ग्रासार्थमस्तेयं मनुरब्रवीत्

vAnaspatyaM mUlaphalaM dArvagnyarthaM tathaiva cha | tR^iNaM cha gobhyo grAsArthamasteyaM manurabravIt

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

(The taking of) roots and of fruit from trees, of wood for a (sacrificial) fire, and of grass for feeding cows, Manu has declared (to be) no theft.

अध्याय ८

श्लोक 8.340

योऽदत्तादायिनो हस्तात्लिप्सेत ब्राह्मणो धनम् ।याजनाध्यापनेनापि यथा स्तेनस्तथैव सः

yo.adattAdAyino hastAtlipseta brAhmaNo dhanam | yAjanAdhyApanenApi yathA stenastathaiva saH

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A Brahmana, seeking to obtain property from a man who took what was not given to him, either by sacrificing for him or by teaching him, is even like a thief.

अध्याय ८

श्लोक 8.341

द्विजोऽध्वगः क्षीणवृत्तिर्द्वाविक्षू द्वे च मूलके ।आददानः परक्षेत्रात्न दण्डं दातुमर्हति

dvijo.adhvagaH kShINavR^ittirdvAvikShU dve cha mUlake | AdadAnaH parakShetrAtna daNDaM dAtumarhati

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A twice-born man, who is travelling and whose provisions are exhausted, shall not be fined, if he takes two stalks of sugar-cane or two (esculent) roots from the field of another man.

अध्याय ८

श्लोक 8.342

असंदितानां संदाता संदितानां च मोक्षकः ।दासाश्वरथहर्ता च प्राप्तः स्याच्चोरकिल्बिषम्

asa.nditAnAM sa.ndAtA sa.nditAnAM cha mokShakaH | dAsAshvarathahartA cha prAptaH syAchchorakilbiSham

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

He who ties up unbound or sets free tied up (cattle of other men), he who takes a slave, a horse, or a carriage will have incurred the guilt of a thief.

अध्याय ८

श्लोक 8.343

अनेन विधिना राजा कुर्वाणः स्तेननिग्रहम् ।यशोऽस्मिन् प्राप्नुयात्लोके प्रेत्य चानुत्तमं सुखम्

anena vidhinA rAjA kurvANaH stenanigraham | yasho.asmin prApnuyAtloke pretya chAnuttamaM sukham

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A king who punishes thieves according to these rules, will gain fame in this world and after death unsurpassable bliss.

अध्याय ८

श्लोक 8.344

ऐन्द्रं स्थानमभिप्रेप्सुर्यशश्चाक्षयमव्ययम् ।नोपेक्षेत क्षणमपि राजा साहसिकं नरम्

aindraM sthAnamabhiprepsuryashashchAkShayamavyayam | nopekSheta kShaNamapi rAjA sAhasikaM naram

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A king who desires to gain the throne of Indra and imperishable eternal fame, shall not, even for a moment, neglect (to punish) the man who commits violence.

अध्याय ८

श्लोक 8.345

वाग्दुष्टात्तस्कराच्चैव दण्डेनैव च हिंसतः ।साहसस्य नरः कर्ता विज्ञेयः पापकृत्तमः

vAgduShTAttaskarAchchaiva daNDenaiva cha hi.nsataH | sAhasasya naraH kartA vij~neyaH pApakR^ittamaH

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

He who commits violence must be considered as the worst offender, (more wicked) than a defamer, than a thief, and than he who injures (another) with a staff.

अध्याय ८

श्लोक 8.346

साहसे वर्तमानं तु यो मर्षयति पार्थिवः ।स विनाशं व्रजत्याशु विद्वेषं चाधिगच्छति

sAhase vartamAnaM tu yo marShayati pArthivaH | sa vinAshaM vrajatyAshu vidveShaM chAdhigachChati

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

But that king who pardons the perpetrator of violence quickly perishes and incurs hatred.

अध्याय ८

श्लोक 8.347

न मित्रकारणाद्राजा विपुलाद्वा धनागमात् ।समुत्सृजेत्साहसिकान् सर्वभूतभयावहान्

na mitrakAraNAdrAjA vipulAdvA dhanAgamAt | samutsR^ijetsAhasikAn sarvabhUtabhayAvahAn

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Neither for friendship's sake, nor for the sake of great lucre, must a king let go perpetrators of violence, who cause terror to all creatures.

अध्याय ८

श्लोक 8.348

शस्त्रं द्विजातिभिर्ग्राह्यं धर्मो यत्रोपरुध्यते ।द्विजातीनां च वर्णानां विप्लवे कालकारिते

shastraM dvijAtibhirgrAhyaM dharmo yatroparudhyate | dvijAtInAM cha varNAnAM viplave kAlakArite

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Twice-born men may take up arms when (they are) hindered (in the fulfilment of their duties, when destruction (threatens) the twice-born castes (varna) in (evil) times,

अध्याय ८

श्लोक 8.349

आत्मनश्च परित्राणे दक्षिणानां च सङ्गरे ।स्त्रीविप्राभ्युपपत्तौ च घ्नन् धर्मेण न दुष्यति

Atmanashcha paritrANe dakShiNAnAM cha sa~Ngare | strIviprAbhyupapattau cha ghnan dharmeNa na duShyati

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

In their own defence, in a strife for the fees of officiating priests, and in order to protect women and Brahmanas; he who (under such circumstances) kills in the cause of right, commits no sin.

अध्याय ८

श्लोक 8.350

गुरुं वा बालवृद्धौ वा ब्राह्मणं वा बहुश्रुतम् ।आततायिनमायान्तं हन्यादेवाविचारयन्

guruM vA bAlavR^iddhau vA brAhmaNaM vA bahushrutam | AtatAyinamAyAntaM hanyAdevAvichArayan

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

One may slay without hesitation an assassin who approaches (with murderous intent), whether (he be one's) teacher, a child or an aged man, or a Brahmana deeply versed in the Vedas.

अध्याय ८

श्लोक 8.351

नाततायिवधे दोषो हन्तुर्भवति कश्चन ।प्रकाशं वाऽप्रकाशं वा मन्युस्तं मन्युमृच्छति

nAtatAyivadhe doSho hanturbhavati kashchana | prakAshaM vA.aprakAshaM vA manyustaM manyumR^ichChati

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

By killing an assassin the slayer incurs no guilt, whether (he does it) publicly or secretly; in that case fury recoils upon fury.

अध्याय ८

श्लोक 8.352

परदाराभिमर्शेषु प्रवृत्तान्नॄन् महीपतिः ।उद्वेजनकरैर्दण्डैश्छिन्नयित्वा प्रवासयेत्

paradArAbhimarsheShu pravR^ittAnnR^In mahIpatiH | udvejanakarairdaNDaishChinnayitvA pravAsayet

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Men who commit adultery with the wives of others, the king shall cause to be marked by punishments which cause terror, and afterwards banish.

अध्याय ८

श्लोक 8.353

चिह्नयित्वा) तत्समुत्थो हि लोकस्य जायते वर्णसङ्करः ।येन मूलहरोऽधर्मः सर्वनाशाय कल्पते

chihnayitvA) tatsamuttho hi lokasya jAyate varNasa~NkaraH | yena mUlaharo.adharmaH sarvanAshAya kalpate

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

For by (adultery) is caused a mixture of the castes (varna) among men; thence (follows) sin, which cuts up even the roots and causes the destruction of everything.

अध्याय ८

श्लोक 8.354

परस्य पत्न्या पुरुषः सम्भाषां योजयन् रहः ।पूर्वमाक्षारितो दोषैः प्राप्नुयात्पूर्वसाहसम्

parasya patnyA puruShaH sambhAShAM yojayan rahaH | pUrvamAkShArito doShaiH prApnuyAtpUrvasAhasam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A man formerly accused of (such) offences, who secretly converses with another man's wife, shall pay the first (or lowest) amercement.

अध्याय ८

श्लोक 8.355

यस्त्वनाक्षारितः पूर्वमभिभाषेत कारणात् ।न दोषं प्राप्नुयात्किं चिन्न हि तस्य व्यतिक्रमः

yastvanAkShAritaH pUrvamabhibhASheta kAraNAt | na doShaM prApnuyAtkiM chinna hi tasya vyatikramaH

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

But a man, not before accused, who (thus) speaks with (a woman) for some (reasonable) cause, shall not incur any guilt, since in him there is no transgression.

अध्याय ८

श्लोक 8.356

परस्त्रियं योऽभिवदेत्तीर्थेऽरण्ये वनेऽपि वा ।नदीनां वाऽपि सम्भेदे स सङ्ग्रहणमाप्नुयात्

parastriyaM yo.abhivadettIrthe.araNye vane.api vA | nadInAM vA.api sambhede sa sa~NgrahaNamApnuyAt

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

He who addresses the wife of another man at a Tirtha, outside the village, in a forest, or at the confluence of rivers, suffer (the punishment for) adulterous acts (samgrahana).

अध्याय ८

श्लोक 8.357

उपचारक्रिया केलिः स्पर्शो भूषणवाससाम् ।उपकारक्रिया सह खट्वाऽसनं चैव सर्वं सङ्ग्रहणं स्मृतम्

upachArakriyA keliH sparsho bhUShaNavAsasAm | upakArakriyA saha khaTvA.asanaM chaiva sarvaM sa~NgrahaNaM smR^itam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Offering presents (to a woman), romping (with her), touching her ornaments and dress, sitting with her on a bed, all (these acts) are considered adulterous acts (samgrahana).

अध्याय ८

श्लोक 8.358

स्त्रियं स्पृशेददेशे यः स्पृष्टो वा मर्षयेत्तया ।परस्परस्यानुमते सर्वं सङ्ग्रहणं स्मृतम्

striyaM spR^ishedadeshe yaH spR^iShTo vA marShayettayA | parasparasyAnumate sarvaM sa~NgrahaNaM smR^itam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

If one touches a woman in a place (which ought) not (to be touched) or allows (oneself to be touched in such a spot), all (such acts done) with mutual consent are declared (to be) adulterous (samgrahana).

अध्याय ८

श्लोक 8.359

अब्राह्मणः सङ्ग्रहणे प्राणान्तं दण्डमर्हति ।चतुर्णामपि वर्णानां दारा रक्ष्यतमाः सदा

abrAhmaNaH sa~NgrahaNe prANAntaM daNDamarhati | chaturNAmapi varNAnAM dArA rakShyatamAH sadA

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A man who is not a Brahmana ought to suffer death for adultery (samgrahana); for the wives of all the four castes even must always be carefully guarded.

अध्याय ८

श्लोक 8.360

भिक्षुका बन्दिनश्चैव दीक्षिताः कारवस्तथा ।सम्भाषणं सह स्त्रीभिः कुर्युरप्रतिवारिताः

bhikShukA bandinashchaiva dIkShitAH kAravastathA | sambhAShaNaM saha strIbhiH kuryuraprativAritAH

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Mendicants, bards, men who have performed the initiatory ceremony of a Vedic sacrifice, and artisans are not prohibited from speaking to married women.

अध्याय ८

श्लोक 8.361

न सम्भाषां परस्त्रीभिः प्रतिषिद्धः समाचरेत् ।निषिद्धो भाषमाणस्तु सुवर्णं दण्डमर्हति

na sambhAShAM parastrIbhiH pratiShiddhaH samAcharet | niShiddho bhAShamANastu suvarNaM daNDamarhati

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Let no man converse with the wives of others after he has been forbidden (to do so); but he who converses (with them), in spite of a prohibition, shall be fined one suvarna.

अध्याय ८

श्लोक 8.362

नैष चारणदारेषु विधिर्नात्मोपजीविषु ।सज्जयन्ति हि ते नारीर्निगूढाश्चारयन्ति च

naiSha chAraNadAreShu vidhirnAtmopajIviShu | sajjayanti hi te nArIrnigUDhAshchArayanti cha

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

This rule does not apply to the wives of actors and singers, nor (of) those who live on (the intrigues of) their own (wives); for such men send their wives (to others) or, concealing themselves, allow them to hold criminal intercourse.

अध्याय ८

श्लोक 8.363

किं चिदेव तु दाप्यः स्यात्सम्भाषां ताभिराचरन् ।प्रैष्यासु चैकभक्तासु रहः प्रव्रजितासु च

kiM chideva tu dApyaH syAtsambhAShAM tAbhirAcharan | praiShyAsu chaikabhaktAsu rahaH pravrajitAsu cha

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Yet he who secretly converses with such women, or with female slaves kept by one (master), and with female ascetics, shall be compelled to pay a small fine.

अध्याय ८

श्लोक 8.364

प्रेष्यासु योऽकामां दूषयेत्कन्यां स सद्यो वधमर्हति ।सकामां दूषयंस्तुल्यो न वधं प्राप्नुयान्नरः

preShyAsu yo.akAmAM dUShayetkanyAM sa sadyo vadhamarhati | sakAmAM dUShaya.nstulyo na vadhaM prApnuyAnnaraH

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

He who violates an unwilling maiden shall instantly suffer corporal punishment; but a man who enjoys a willing maiden shall not suffer corporal punishment, if (his caste be) the same (as hers).

अध्याय ८

श्लोक 8.365

कन्यां भजन्तीमुत्कृष्टं न किं चिदपि दापयेत् ।जघन्यं सेवमानां तु संयतां वासयेद्गृहे

kanyAM bhajantImutkR^iShTaM na kiM chidapi dApayet | jaghanyaM sevamAnAM tu sa.nyatAM vAsayedgR^ihe

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

From a maiden who makes advances to a (man of) high (caste), he shall not take any fine; but her, who courts a (man of) low (caste), let him force to live confined in her house.

अध्याय ८

श्लोक 8.366

उत्तमां सेवमानस्तु जघन्यो वधमर्हति ।शुल्कं दद्यात्सेवमानः समामिच्छेत्पिता यदि

uttamAM sevamAnastu jaghanyo vadhamarhati | shulkaM dadyAtsevamAnaH samAmichChetpitA yadi

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A (man of) low (caste) who makes love to a maiden (of) the highest (caste) shall suffer corporal punishment; he who addresses a maiden (on) equal (caste) shall pay the nuptial fee, if her father desires it.

अध्याय ८

श्लोक 8.367

अभिषह्य तु यः कन्यां कुर्याद्दर्पेण मानवः ।तस्याशु कर्त्ये अङ्गुल्यौ दण्डं चार्हति षट्शतम्

abhiShahya tu yaH kanyAM kuryAddarpeNa mAnavaH | tasyAshu kartye a~Ngulyau daNDaM chArhati ShaTshatam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

But if any man through insolence forcibly contaminates a maiden, two of his fingers shall be instantly cut off, and he shall pay a fine of six hundred (panas).

अध्याय ८

श्लोक 8.368

कर्त्या अङ्गुल्यो सकामां दूषयंस्तुल्यो नाङ्गुलिछेदमाप्नुयात् ।द्विशतं तु दमं दाप्यः प्रसङ्गविनिवृत्तये

kartyA a~Ngulyo sakAmAM dUShaya.nstulyo nA~NguliChedamApnuyAt | dvishataM tu damaM dApyaH prasa~NgavinivR^ittaye

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A man (of) equal (caste) who defiles a willing maiden shall not suffer the amputation of his fingers, but shall pay a fine of two hundred (panas) in order to deter him from a repetition (of the offence).

अध्याय ८

श्लोक 8.369

कन्यैव कन्यां या कुर्यात्तस्याः स्याद्द्विशतो दमः ।शुल्कं च द्विगुणं दद्यात्शिफाश्चैवाप्नुयाद्दश

kanyaiva kanyAM yA kuryAttasyAH syAddvishato damaH | shulkaM cha dviguNaM dadyAtshiphAshchaivApnuyAddasha

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A damsel who pollutes (another) damsel must be fined two hundred (panas), pay the double of her (nuptial) fee, and receive ten (lashes with a) rod.

अध्याय ८

श्लोक 8.370

या तु कन्यां प्रकुर्यात्स्त्री सा सद्यो मौण्ड्यमर्हति ।अङ्गुल्योरेव वा छेदं खरेणोद्वहनं तथा

yA tu kanyAM prakuryAtstrI sA sadyo mauNDyamarhati | a~Ngulyoreva vA ChedaM khareNodvahanaM tathA

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

But a woman who pollutes a damsel shall instantly have (her head) shaved or two fingers cut off, and be made to ride (through the town) on a donkey.

अध्याय ८

श्लोक 8.371

भर्तारं लङ्घयेद्या तु स्त्री ज्ञातिगुणदर्पिता ।तां श्वभिः खादयेद्राजा संस्थाने बहुसंस्थिते

bhartAraM la~NghayedyA tu strI j~nAtiguNadarpitA | tAM shvabhiH khAdayedrAjA sa.nsthAne bahusa.nsthite

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

If a wife, proud of the greatness of her relatives or (her own) excellence, violates the duty which she owes to her lord, the king shall cause her to be devoured by dogs in a place frequented by many.

अध्याय ८

श्लोक 8.372

पुमांसं दाहयेत्पापं शयने तप्त आयसे ।अभ्यादध्युश्च काष्ठानि तत्र दह्येत पापकृत्

pumA.nsaM dAhayetpApaM shayane tapta Ayase | abhyAdadhyushcha kAShThAni tatra dahyeta pApakR^it

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Let him cause the male offender to be burnt on a red-hot iron bed; they shall put logs under it, (until) the sinner is burned (to death).

अध्याय ८

श्लोक 8.373

संवत्सराभिशस्तस्य दुष्टस्य द्विगुणो दमः ।संवत्सरेऽभिशस्तस्य व्रात्यया सह संवासे चाण्डाल्या तावदेव तु

sa.nvatsarAbhishastasya duShTasya dviguNo damaH | sa.nvatsare.abhishastasya vrAtyayA saha sa.nvAse chANDAlyA tAvadeva tu

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

On a man (once) convicted, who is (again) accused within a year, a double fine (must be inflicted); even thus (must the fine be doubled) for (repeated) intercourse with a Vratya and a Kandali.

अध्याय ८

श्लोक 8.374

शूद्रो गुप्तमगुप्तं वा द्वैजातं वर्णमावसन् ।अगुप्तमङ्गसर्वस्वैर्गुप्तं सर्वेण हीयते

shUdro guptamaguptaM vA dvaijAtaM varNamAvasan | aguptama~NgasarvasvairguptaM sarveNa hIyate

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A Sudra who has intercourse with a woman of a twice-born caste (varna), guarded or unguarded, (shall be punished in the following manner): if she was unguarded, he loses the part (offending) and all his property; if she was guarded, everything (even his life).

अध्याय ८

श्लोक 8.375

अङ्गसर्वस्वी वैश्यः सर्वस्वदण्डः स्यात्संवत्सरनिरोधतः ।सहस्रं क्षत्रियो दण्ड्यो मौण्ड्यं मूत्रेण चार्हति

a~NgasarvasvI vaishyaH sarvasvadaNDaH syAtsa.nvatsaranirodhataH | sahasraM kShatriyo daNDyo mauNDyaM mUtreNa chArhati

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

(For intercourse with a guarded Brahmana a Vaisya shall forfeit all his property after imprisonment for a year; a Kshatriya shall be fined one thousand (panas) and be shaved with the urine (of an ass).

अध्याय ८

श्लोक 8.376

ब्राह्मणीं यद्यगुप्तां तु गच्छेतां वैश्यपार्थिवौ ।वैश्यं पञ्चशतं कुर्यात्क्षत्रियं तु सहस्रिणम्

brAhmaNIM yadyaguptAM tu gachChetAM vaishyapArthivau | vaishyaM pa~nchashataM kuryAtkShatriyaM tu sahasriNam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

If a Vaisya or a Kshatriya has connexion with an unguarded Brahmana, let him fine the Vaisya five hundred (panas) and the Kshatriya one thousand.

अध्याय ८

श्लोक 8.377

उभावपि तु तावेव ब्राह्मण्या गुप्तया सह ।विप्लुतौ शूद्रवद्दण्ड्यौ दग्धव्यौ वा कटाग्निना

ubhAvapi tu tAveva brAhmaNyA guptayA saha | viplutau shUdravaddaNDyau dagdhavyau vA kaTAgninA

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

But even these two, if they offend with a Brahmani (not only) guarded (but the wife of an eminent man), shall be punished like a Sudra or be burnt in a fire of dry grass.

अध्याय ८

श्लोक 8.378

सहस्रं ब्राह्मणो दण्ड्यो गुप्तां विप्रां बलाद्व्रजन् ।शतानि पञ्च दण्ड्यः स्यादिच्छन्त्या सह सङ्गतः

sahasraM brAhmaNo daNDyo guptAM viprAM balAdvrajan | shatAni pa~ncha daNDyaH syAdichChantyA saha sa~NgataH

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A Brahmana who carnally knows a guarded Brahmani against her will, shall be fined one thousand (panas); but he shall be made to pay five hundred, if he had connexion with a willing one.

अध्याय ८

श्लोक 8.379

मौण्ड्यं प्राणान्तिकं दण्डो ब्राह्मणस्य विधीयते ।प्राणान्तको इतरेषां तु वर्णानां दण्डः प्राणान्तिको भवेत्

mauNDyaM prANAntikaM daNDo brAhmaNasya vidhIyate | prANAntako itareShAM tu varNAnAM daNDaH prANAntiko bhavet

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Tonsure (of the head) is ordained for a Brahmana (instead of) capital punishment; but (men of) other castes shall suffer capital punishment.

अध्याय ८

श्लोक 8.380

प्राणान्तको न जातु ब्राह्मणं हन्यात्सर्वपापेष्वपि स्थितम् ।राष्ट्रादेनं बहिः कुर्यात्समग्रधनमक्षतम्

prANAntako na jAtu brAhmaNaM hanyAtsarvapApeShvapi sthitam | rAShTrAdenaM bahiH kuryAtsamagradhanamakShatam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Let him never slay a Brahmana, though he have committed all (possible) crimes; let him banish such an (offender), leaving all his property (to him) and (his body) unhurt.

अध्याय ८

श्लोक 8.381

न ब्राह्मणवधाद्भूयानधर्मो विद्यते भुवि ।तस्मादस्य वधं राजा मनसाऽपि न चिन्तयेत्

na brAhmaNavadhAdbhUyAnadharmo vidyate bhuvi | tasmAdasya vadhaM rAjA manasA.api na chintayet

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

No greater crime is known on earth than slaying a Brahmana; a king, therefore, must not even conceive in his mind the thought of killing a Brahmana.

अध्याय ८

श्लोक 8.382

वैश्यश्चेत्क्षत्रियां गुप्तां वैश्यां वा क्षत्रियो व्रजेत् ।यो ब्राह्मण्यामगुप्तायां तावुभौ दण्डमर्हतः

vaishyashchetkShatriyAM guptAM vaishyAM vA kShatriyo vrajet | yo brAhmaNyAmaguptAyAM tAvubhau daNDamarhataH

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

If a Vaisya approaches a guarded female of the Kshatriya caste, or a Kshatriya a (guarded) Vaisya woman, they both deserve the same punishment as in the case of an unguarded Brahmana female.

अध्याय ८

श्लोक 8.383

सहस्रं ब्राह्मणो दण्डं दाप्यो गुप्ते तु ते व्रजन् ।शूद्रायां क्षत्रियविशोः साहस्रो वै भवेद्दमः

sahasraM brAhmaNo daNDaM dApyo gupte tu te vrajan | shUdrAyAM kShatriyavishoH sAhasro vai bhaveddamaH

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A Brahmana shall be compelled to pay a fine of one thousand (panas) if he has intercourse with guarded (females of) those two (castes); for (offending with) a (guarded) Sudra female a fine of one thousand (panas shall be inflicted) on a Kshatriya or a Vaisya.

अध्याय ८

श्लोक 8.384

शूद्राया क्षत्रियायामगुप्तायां वैश्ये पञ्चशतं दमः ।मूत्रेण मौण्ड्यमिच्छेत्तु क्षत्रियो दण्डमेव वा

shUdrAyA kShatriyAyAmaguptAyAM vaishye pa~nchashataM damaH | mUtreNa mauNDyamichChettu kShatriyo daNDameva vA

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

For (intercourse with) an unguarded Kshatriya a fine of five hundred (panas shall fall) on a Vaisya; but (for the same offence) a Kshatriya shall be shaved with the urine (of a donkey) or (pay) the same fine.

अध्याय ८

श्लोक 8.385

ऋच्छेत्तु अगुप्ते क्षत्रियावैश्ये शूद्रां वा ब्राह्मणो व्रजन् ।शतानि पञ्च दण्ड्यः स्यात्सहस्रं त्वन्त्यजस्त्रियम्

R^ichChettu agupte kShatriyAvaishye shUdrAM vA brAhmaNo vrajan | shatAni pa~ncha daNDyaH syAtsahasraM tvantyajastriyam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A Brahmana who approaches unguarded females (of the) Kshatriya or Vaisya (castes), or a Sudra female, shall be fined five hundred (panas); but (for intercourse with) a female (of the) lowest (castes), one thousand.

अध्याय ८

श्लोक 8.386

यस्य स्तेनः पुरे नास्ति नान्यस्त्रीगो न दुष्टवाक् ।न साहसिकदण्डघ्नो स राजा शक्रलोकभाक्

yasya stenaH pure nAsti nAnyastrIgo na duShTavAk | na sAhasikadaNDaghno sa rAjA shakralokabhAk

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

That king in whose town lives no thief, no adulterer, no defamer, no man guilty of violence, and no committer of assaults, attains the world of Sakra (Indra).

अध्याय ८

श्लोक 8.387

एतेषां निग्रहो राज्ञः पञ्चानां विषये स्वके ।सांराज्यकृत्सजात्येषु लोके चैव यशस्करः

eteShAM nigraho rAj~naH pa~nchAnAM viShaye svake | sA.nrAjyakR^itsajAtyeShu loke chaiva yashaskaraH

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

The suppression of those five in his dominions secures to a king paramount sovereignty among his peers and fame in the world.

अध्याय ८

श्लोक 8.388

ऋत्विजं यस्त्यजेद्याज्यो याज्यं चर्त्विक्त्यजेद्यदि ।शक्तं कर्मण्यदुष्टं च तयोर्दण्डः शतं शतम्

R^itvijaM yastyajedyAjyo yAjyaM chartviktyajedyadi | shaktaM karmaNyaduShTaM cha tayordaNDaH shataM shatam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A sacrificer who forsakes an officiating priest, and an officiating priest who forsakes a sacrificer, (each being) able to perform his work and not contaminated (by grievous crimes), must each be fined one hundred (panas).

अध्याय ८

श्लोक 8.389

न माता न पिता न स्त्री न पुत्रस्त्यागमर्हति ।त्यजन्नपतितानेतान् राज्ञा दण्ड्यः शतानि षट्

na mAtA na pitA na strI na putrastyAgamarhati | tyajannapatitAnetAn rAj~nA daNDyaH shatAni ShaT

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Neither a mother, nor a father, nor a wife, nor a son shall be cast off; he who casts them off, unless guilty of a crime causing loss of caste, shall be fined six hundred (panas).

अध्याय ८

श्लोक 8.390

आश्रमेषु द्विजातीनां कार्ये विवदतां मिथः ।न विब्रूयान्नृपो धर्मं चिकीर्षन् हितमात्मनः

AshrameShu dvijAtInAM kArye vivadatAM mithaH | na vibrUyAnnR^ipo dharmaM chikIrShan hitamAtmanaH

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

If twice-born men dispute among each other concerning the duty of the orders, a king who desires his own welfare should not (hastily) decide (what is) the law.

अध्याय ८

श्लोक 8.391

यथार्हमेतानभ्यर्च्य ब्राह्मणैः सह पार्थिवः ।सान्त्वेन प्रशमय्यादौ स्वधर्मं प्रतिपादयेत्

yathArhametAnabhyarchya brAhmaNaiH saha pArthivaH | sAntvena prashamayyAdau svadharmaM pratipAdayet

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Having shown them due honor, he should, with (the assistance of) Brahmanas, first soothe them by gentle (speech) and afterwards teach them their duty.

अध्याय ८

श्लोक 8.392

प्रतिवेश्यानुवेश्यौ च कल्याणे विंशतिद्विजे ।अर्हावभोजयन् विप्रो दण्डमर्हति माषकम्

prativeshyAnuveshyau cha kalyANe vi.nshatidvije | arhAvabhojayan vipro daNDamarhati mAShakam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A Brahmana who does not invite his next neighbour and his neighbour next but one, (though) both (he) worthy (of the honour), to a festival at which twenty Brahmanas are entertained, is liable to a fine of one masha.

अध्याय ८

श्लोक 8.393

श्रोत्रियः श्रोत्रियं साधुं भूतिकृत्येष्वभोजयन् ।तदन्नं द्विगुणं दाप्यो हिरण्यं चैव माषकम्

shrotriyaH shrotriyaM sAdhuM bhUtikR^ityeShvabhojayan | tadannaM dviguNaM dApyo hiraNyaM chaiva mAShakam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A Srotriya who does not entertain a virtuous Srotriya at auspicious festive rites, shall be made to pay him twice (the value of) the meal and a masha of gold (as a fine to the king).

अध्याय ८

श्लोक 8.394

हैरण्यं अन्धो जडः पीठसर्पी सप्तत्या स्थविरश्च यः ।श्रोत्रियेषूपकुर्वंश्च न दाप्याः केन चित्करम्

hairaNyaM andho jaDaH pIThasarpI saptatyA sthavirashcha yaH | shrotriyeShUpakurva.nshcha na dApyAH kena chitkaram

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A blind man, an idiot, (a cripple) who moves with the help of a board, a man full seventy years old, and he who confers benefits on Srotriyas, shall not be compelled by any (king) to pay a tax.

अध्याय ८

श्लोक 8.395

श्रोत्रियं व्याधितार्तौ च बालवृद्धावकिञ्चनम् ।महाकुलीनमार्यं च राजा सम्पूजयेत्सदा

shrotriyaM vyAdhitArtau cha bAlavR^iddhAvaki~nchanam | mahAkulInamAryaM cha rAjA sampUjayetsadA

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Let the king always treat kindly a Srotriya, a sick or distressed man, an infant and an aged or indigent man, a man of high birth, and an honourable man (Arya).

अध्याय ८

श्लोक 8.396

शाल्मलीफलके श्लक्ष्णे नेनिज्यान्नेजकः शनैः ।न च वासांसि वासोभिर्निर्हरेन्न च वासयेत्

shAlmalIphalake shlakShNe nenijyAnnejakaH shanaiH | na cha vAsA.nsi vAsobhirnirharenna cha vAsayet

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A washerman shall wash (the clothes of his employers) gently on a smooth board of Salmaliwood he shall not return the clothes (of one person) for those (of another), nor allow anybody (but the owner) to wear them.

अध्याय ८

श्लोक 8.397

तन्तुवायो दशपलं दद्यादेकपलाधिकम् ।अतोऽन्यथा वर्तमानो दाप्यो द्वादशकं दमम्

tantuvAyo dashapalaM dadyAdekapalAdhikam | ato.anyathA vartamAno dApyo dvAdashakaM damam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A weaver (who has received) ten palas (of thread), shall return (cloth weighing) one pala more; he who acts differently shall be compelled to pay a fine of twelve (panas).

अध्याय ८

श्लोक 8.398

शुल्कस्थानेषु कुशलाः सर्वपण्यविचक्षणाः ।कुर्युरर्घं यथापण्यं ततो विंशं नृपो हरेत्

shulkasthAneShu kushalAH sarvapaNyavichakShaNAH | kuryurarghaM yathApaNyaM tato vi.nshaM nR^ipo haret

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Let the king take one-twentieth of that (amount) which men, well acquainted with the settlement of tolls and duties (and) skilful in (estimating the value of) all kinds of merchandise, may fix as the value for each saleable commodity.

अध्याय ८

श्लोक 8.399

राज्ञः प्रख्यातभाण्डानि प्रतिषिद्धानि यानि च ।ताणि निर्हरतो लोभात्सर्वहारं हरेन्नृपः

rAj~naH prakhyAtabhANDAni pratiShiddhAni yAni cha | tANi nirharato lobhAtsarvahAraM harennR^ipaH

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Let the king confiscate the whole property of (a trader) who out of greed exports goods of which the king has a monopoly or (the export of which is) forbidden.

अध्याय ८

श्लोक 8.400

शुल्कस्थानं परिहरन्नकाले क्रयविक्रयी ।मिथ्यावादी च सङ्ख्याने दाप्योऽष्टगुणमत्ययम्

shulkasthAnaM pariharannakAle krayavikrayI | mithyAvAdI cha sa~NkhyAne dApyo.aShTaguNamatyayam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

He who avoids a custom-house (or a toll), he who buys or sells at an improper time, or he who makes a false statement in enumerating (his goods), shall be fined eight times (the amount of duty) which he tried to evade.

अध्याय ८

श्लोक 8.401

आगमं निर्गमं स्थानं तथा वृद्धिक्षयावुभौ ।विचार्य सर्वपण्यानां कारयेत्क्रयविक्रयौ

AgamaM nirgamaM sthAnaM tathA vR^iddhikShayAvubhau | vichArya sarvapaNyAnAM kArayetkrayavikrayau

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Let (the king) fix (the rates for) the purchase and sale of all marketable goods, having (duly) considered whence they come, whither they go, how long they have been kept, the (probable) profit and the (probable) outlay.

अध्याय ८

श्लोक 8.402

पञ्चरात्रे पञ्चरात्रे पक्षे पक्षेऽथ वा गते ।कुर्वीत चैषां प्रत्यक्षमर्घसंस्थापनं नृपः

pa~ncharAtre pa~ncharAtre pakShe pakShe.atha vA gate | kurvIta chaiShAM pratyakShamarghasa.nsthApanaM nR^ipaH

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Once in five nights, or at the close of each fortnight, let the king publicly settle the prices for the (merchants).

अध्याय ८

श्लोक 8.403

तुलामानं प्रतीमानं सर्वं च स्यात्सुलक्षितम् ।षट्सु षट्सु च मासेषु पुनरेव परीक्षयेत्

tulAmAnaM pratImAnaM sarvaM cha syAtsulakShitam | ShaTsu ShaTsu cha mAseShu punareva parIkShayet

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

All weights and measures must be duly marked, and once in six months let him re-examine them.

अध्याय ८

श्लोक 8.404

पणं यानं तरे दाप्यं पौरुषोऽर्धपणं तरे ।पादं पशुश्च योषित्च पादार्धं रिक्तकः पुमान्

paNaM yAnaM tare dApyaM pauruSho.ardhapaNaM tare | pAdaM pashushcha yoShitcha pAdArdhaM riktakaH pumAn

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

At a ferry an (empty) cart shall be made to pay one pana, a man's (load) half a pana, an animal and a woman one quarter of a (pana), an unloaded man one-half of a quarter.

अध्याय ८

श्लोक 8.405

पादे भाण्डपूर्णानि यानानि तार्यं दाप्यानि सारतः ।रिक्तभाण्डानि यत्किं चित्पुमांसश्चपरिच्छदाः

pAde bhANDapUrNAni yAnAni tAryaM dApyAni sArataH | riktabhANDAni yatkiM chitpumA.nsashchaparichChadAH

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Carts (laden) with vessels full (of merchandise) shall be made to pay toll at a ferry according to the value (of the goods), empty vessels and men without luggage some trifle.

अध्याय ८

श्लोक 8.406

दीर्घाध्वनि यथादेशं यथाकालं तरो भवेत् ।नदीतीरेषु तद्विद्यात्समुद्रे नास्ति लक्षणम्

dIrghAdhvani yathAdeshaM yathAkAlaM taro bhavet | nadItIreShu tadvidyAtsamudre nAsti lakShaNam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

For a long passage the boat-hire must be proportioned to the places and times; know that this (rule refers) to (passages along) the banks of rivers; at sea there is no settled (freight).

अध्याय ८

श्लोक 8.407

गर्भिणी तु द्विमासादिस्तथा प्रव्रजितो मुनिः ।ब्राह्मणा लिङ्गिनश्चैव न दाप्यास्तारिकं तरे

garbhiNI tu dvimAsAdistathA pravrajito muniH | brAhmaNA li~Nginashchaiva na dApyAstArikaM tare

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

But a woman who has been pregnant two months or more, an ascetic, a hermit in the forest, and Brahmanas who are students of the Veda, shall not be made to pay toll at a ferry.

अध्याय ८

श्लोक 8.408

यन्नावि किं चिद्दाशानां विशीर्येतापराधतः ।तद्दाशैरेव दातव्यं समागम्य स्वतोऽंशतः

yannAvi kiM chiddAshAnAM vishIryetAparAdhataH | taddAshaireva dAtavyaM samAgamya svato.a.nshataH

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Whatever may be damaged in a boat by the fault of the boatmen, that shall be made good by the boatmen collectively, (each paying) his share.

अध्याय ८

श्लोक 8.409

एष नौयायिनामुक्तो व्यवहारस्य निर्णयः ।दाशापराधतस्तोये दैविके नास्ति निग्रहः

eSha nauyAyinAmukto vyavahArasya nirNayaH | dAshAparAdhatastoye daivike nAsti nigrahaH

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

This decision in suits (brought) by passengers (holds good only) in case the boatmen are culpably negligent on the water; in the case of (an accident) caused by (the will of) the gods, no fine can be (inflicted on them).

अध्याय ८

श्लोक 8.410

वाणिज्यं कारयेद्वैश्यं कुसीदं कृषिमेव च ।पशूनां रक्षणं चैव दास्यं शूद्रं द्विजन्मनाम्

vANijyaM kArayedvaishyaM kusIdaM kR^iShimeva cha | pashUnAM rakShaNaM chaiva dAsyaM shUdraM dvijanmanAm

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

(The king) should order a Vaisya to trade, to lend money, to cultivate the land, or to tend cattle, and a Sudra to serve the twice-born castes

अध्याय ८

श्लोक 8.411

क्षत्रियं चैव वैश्यं च ब्राह्मणो वृत्तिकर्शितौ ।बिभृयादानृशंस्येन स्वानि कर्माणि कारयेत्

kShatriyaM chaiva vaishyaM cha brAhmaNo vR^ittikarshitau | bibhR^iyAdAnR^isha.nsyena svAni karmANi kArayet

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

(Some wealthy) Brahmana shall compassionately support both a Kshatriya and a Vaisya, if they are distressed for a livelihood, employing them on work (which is suitable for) their (castes).

अध्याय ८

श्लोक 8.412

दास्यं तु कारयन्लोभाद्ब्राह्मणः संस्कृतान् द्विजान् ।अनिच्छतः प्राभवत्याद्राज्ञा दण्ड्यः शतानि षट्

dAsyaM tu kArayanlobhAdbrAhmaNaH sa.nskR^itAn dvijAn | anichChataH prAbhavatyAdrAj~nA daNDyaH shatAni ShaT

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

But a Brahmana who, because he is powerful, out of greed makes initiated (men of the) twice-born (castes) against their will do the work of slaves, shall be fined by the king six hundred (panas).

अध्याय ८

श्लोक 8.413

शूद्रं तु कारयेद्दास्यं क्रीतमक्रीतमेव वा ।दास्यायैव हि सृष्टोऽसौ ब्राह्मणस्य स्वयम्भुवा

shUdraM tu kArayeddAsyaM krItamakrItameva vA | dAsyAyaiva hi sR^iShTo.asau brAhmaNasya svayambhuvA

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

But a Sudra, whether bought or unbought, he may compel to do servile work; for he was created by the Self-existent (Svayambhu) to be the slave of a Brahmana.

अध्याय ८

श्लोक 8.414

न स्वामिना निसृष्टोऽपि शूद्रो दास्याद्विमुच्यते ।निसर्गजं हि तत्तस्य कस्तस्मात्तदपोहति

na svAminA nisR^iShTo.api shUdro dAsyAdvimuchyate | nisargajaM hi tattasya kastasmAttadapohati

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A Sudra, though emancipated by his master, is not released from servitude; since that is innate in him, who can set him free from it?

अध्याय ८

श्लोक 8.415

ध्वजाहृतो भक्तदासो गृहजः क्रीतदत्त्रिमौ ।पैत्रिको दण्डदासश्च सप्तैते दासयोनयः

dhvajAhR^ito bhaktadAso gR^ihajaH krItadattrimau | paitriko daNDadAsashcha saptaite dAsayonayaH

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

There are slaves of seven kinds, (viz.) he who is made a captive under a standard, he who serves for his daily food, he who is born in the house, he who is bought and he who is given, he who is inherited from ancestors, and he who is enslaved by way of punishment.

अध्याय ८

श्लोक 8.416

भार्या पुत्रश्च दासश्च त्रय एवाधनाः स्मृताः ।यत्ते समधिगच्छन्ति यस्य ते तस्य तद्धनम्

bhAryA putrashcha dAsashcha traya evAdhanAH smR^itAH | yatte samadhigachChanti yasya te tasya taddhanam

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A wife, a son, and a slave, these three are declared to have no property; the wealth which they earn is (acquired) for him to whom they belong.

अध्याय ८

श्लोक 8.417

विस्रब्धं ब्राह्मणः शूद्राद्द्रव्योपादानमाचरेत् ।न हि तस्यास्ति किं चित्स्वं भर्तृहार्यधनो हि सः

visrabdhaM brAhmaNaH shUdrAddravyopAdAnamAcharet | na hi tasyAsti kiM chitsvaM bhartR^ihAryadhano hi saH

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A Brahmana may confidently seize the goods of (his) Sudra (slave); for, as that (slave) can have no property, his master may take his possessions.

अध्याय ८

श्लोक 8.418

वैश्यशूद्रौ प्रयत्नेन स्वानि कर्माणि कारयेत् ।तौ हि च्युतौ स्वकर्मभ्यः क्षोभयेतामिदं जगत्

vaishyashUdrau prayatnena svAni karmANi kArayet | tau hi chyutau svakarmabhyaH kShobhayetAmidaM jagat

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

(The king) should carefully compel Vaisyas and Sudra to perform the work (prescribed) for them; for if these two (castes) swerved from their duties, they would throw this (whole) world into confusion.

अध्याय ८

श्लोक 8.419

अहन्यहन्यवेक्षेत कर्मान्तान् वाहनानि च ।आयव्ययौ च नियतावाकरान् कोशमेव च

ahanyahanyavekSheta karmAntAn vAhanAni cha | Ayavyayau cha niyatAvAkarAn koshameva cha

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

Let him daily look after the completion of his undertakings, his beasts of burden, and carriages, (the collection of) his revenues and the disbursements, his mines and his treasury.

अध्याय ८

श्लोक 8.420

एवं सर्वानिमान् राजा व्यवहारान् समापयन् ।व्यपोह्य किल्बिषं सर्वं प्राप्नोति परमां गतिम्

evaM sarvAnimAn rAjA vyavahArAn samApayan | vyapohya kilbiShaM sarvaM prApnoti paramAM gatim

हिन्दी अर्थ

परमं यज्ञमातिहेसपुरुषो रक्षणं प्रति ॥ १ ६-॥ शय्यासनमलङ्कारं कासं कोधमनाजेवम्। 0

English

A king who thus brings to a conclusion. all the legal business enumerated above, and removes all sin, reaches the highest state (of bliss).

स्रोत: https://sanskritdocuments.org/doc_dharma/manusmRRiti.itx · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Manusmriti — Chapter 8
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.