Manusmriti· Manusmṛti
9
अध्याय 9 / 12

Adhyāya 9

336 श्लोकभाग 1/2 · श्लोक 9.1–9.218WhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ218 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ९

श्लोक 9.1

पुरुषस्य स्त्रियाश्चैव धर्मे वर्त्मनि तिष्ठतोः ।धर्म्ये संयोगे विप्रयोगे च धर्मान् वक्ष्यामि शाश्वतान्

puruShasya striyAshchaiva dharme vartmani tiShThatoH | dharmye sa.nyoge viprayoge cha dharmAn vakShyAmi shAshvatAn

हिन्दी अर्थ

श्रतियां पठित हैं । उनमें जो व्यभिचार के प्रायशचितभूत है उन को सुनो कोई पुत्र माता का मानस व्यभिचार जाकर कहताहै जी मेरी माता अपतिवता हुई परपुदप को चाइनेबाली थी, उस दुष्टता का मेरा पिता शद्ध वार्यसे शोधन फरे-यद एक नमुना है!

English

I will now propound the eternal laws for a husband and his wife who keep to the path of duty, whether they be united or separated.

अध्याय ९

श्लोक 9.2

अस्वतन्त्राः स्त्रियः कार्याः पुरुषैः स्वैर्दिवानिशम् ।विषयेषु च सज्जन्त्यः संस्थाप्या आत्मनो वशे

asvatantrAH striyaH kAryAH puruShaiH svairdivAnisham | viShayeShu cha sajjantyaH sa.nsthApyA Atmano vashe

हिन्दी अर्थ

, अक्षमाला-- अधन जाति की खी वशिष्ठ को ,विवाहित होने से. - पूज्य इुर। य ऑर दूसरों भा खिया इस लोक मे अपने पतियों के. झुझों के कारण उन्नति को एहुँची हैँ । इस घकार ख्ी-पुरुषों का ' उत्तम लोकिक आचार कहा गया है। अव लोक, परलोक में सुख

English

Day and night woman must be kept in dependence by the males (of) their (families), and, if they attach themselves to sensual enjoyments, they must be kept under one's control.

अध्याय ९

श्लोक 9.3

पिता रक्षति कौमारे भर्ता रक्षति यौवने ।रक्षन्ति स्थविरे पुत्रा न स्त्री स्वातन्त्र्यमर्हति

pitA rakShati kaumAre bhartA rakShati yauvane | rakShanti sthavire putrA na strI svAtantryamarhati

हिन्दी अर्थ

सा भदेलोकानामोति स्विः साध्वीति चोच्यते

English

Her father protects (her) in childhood, her husband protects (her) in youth, and her sons protect (her) in old age; a woman is never fit for independence.

अध्याय ९

श्लोक 9.4

कालेऽदाता पिता वाच्यो वाच्यश्चानुपयन् पतिः ।मृते भर्तरि पुत्रस्तु वाच्यो मातुररक्षिता

kAle.adAtA pitA vAchyo vAchyashchAnupayan patiH | mR^ite bhartari putrastu vAchyo mAturarakShitA

हिन्दी अर्थ

व्यनिचाराचु भुः त्री लोके भाझोति निन्यतामं ।. 'कौस्प और घर की शोना हैं । सियो से और लक्ष्मी मै कोई भेद " नहीं हे! दोनों खमान हैं। सन्तान पैदा करवा, उनका पालन, अतिथि, मित्र आदि फा लोकिक आद्र-सोअन का निर्घाह जी

English

Reprehensible is the father who gives not (his daughter in marriage) at the proper time; reprehensible is the husband who approaches not (his wife in due season), and reprehensible is the son who does not protect his mother after her husband has died.

अध्याय ९

श्लोक 9.5

सूक्ष्मेभ्योऽपि प्रसङ्गेभ्यः स्त्रियो रक्ष्या विशेषतः ।स्त्रिया द्वयोर्हि कुलयोः शोकमावहेयुररक्षिताः

sUkShmebhyo.api prasa~NgebhyaH striyo rakShyA visheShataH | striyA dvayorhi kulayoH shokamAvaheyurarakShitAH

हिन्दी अर्थ

आहुरुत्पादकं केचिदपरे क्षेत्रिणं विदुः

English

Women must particularly be guarded against evil inclinations, however trifling (they may appear); for, if they are not guarded, they will bring sorrow on two families.

अध्याय ९

श्लोक 9.6

इमं हि सर्ववर्णानां पश्यन्तो धर्ममुत्तमम् ।यतन्ते रक्षितुं भार्यां भर्तारो दुर्बला अपि

imaM hi sarvavarNAnAM pashyanto dharmamuttamam | yatante rakShituM bhAryAM bhartAro durbalA api

हिन्दी अर्थ

भमावप्येककेदारे कालोतानि कुषीबले

English

Considering that the highest duty of all castes, even weak husbands (must) strive to guard their wives.

अध्याय ९

श्लोक 9.7

स्वां प्रसूतिं चरित्रं च कुलमात्मानमेव च ।स्वं च धर्मं प्रयत्नेन जायां रक्षन् हि रक्षति

svAM prasUtiM charitraM cha kulamAtmAnameva cha | svaM cha dharmaM prayatnena jAyAM rakShan hi rakShati

हिन्दी अर्थ

उस विश्‍वदितकारी, पवित्र विचार को खुनो-- से हुआ हो उसका माना जाता है । दूसरा मत है--जिसकी खी याज के रूप, रंग देखने में आते हैं समय पर जैसा वीज खेत में चोया जाता है, उसी भांति का गुण पैदा हुए में आता है। यह

English

He who carefully guards his wife, preserves (the purity of) his offspring, virtuous conduct, his family, himself, and his (means of acquiring) merit.

अध्याय ९

श्लोक 9.8

पतिर्भार्यां सम्प्रविश्य गर्भो भूत्वैह जायते ।जायायास्तधि जायात्वं यदस्यां जायते पुनः

patirbhAryAM sampravishya garbho bhUtvaiha jAyate | jAyAyAstadhi jAyAtvaM yadasyAM jAyate punaH

हिन्दी अर्थ

आथुष्कासेन वक्तव्यं न जातु परयोषिति

English

The husband, after conception by his wife, becomes an embryo and is born again of her; for that is the wifehood of a wife (gaya), that he is born (gayate) again by her.

अध्याय ९

श्लोक 9.9

यादृशं भजते हि स्त्री सुतं सूते तथाविधम् ।तस्मात्प्रजाविशुद्ध्यर्थं स्त्रियं रक्षेत्प्रयत्नतः

yAdR^ishaM bhajate hi strI sutaM sUte tathAvidham | tasmAtprajAvishuddhyarthaM striyaM rakShetprayatnataH

हिन्दी अर्थ

अन्न गाथा वायुगीताः कीतेयन्ति पुराविदः अपने चीज के अचुसार हो उगते झैँ । वीज दूसरा, दक्ष दूसरा उगे यदद नहीं होता । जो वीज होता है, उसीका बरुक्ष पेदा होता है। मे चीज न योना चाहिए । प्राचीन इतिहास फे ज्ञाता ऋषि इस

English

As the male is to whom a wife cleaves, even so is the son whom she brings forth; let him therefore carefully guard his wife, in order to keep his offspring pure.

अध्याय ९

श्लोक 9.10

न कश्चिद्योषितः शक्तः प्रसह्य परिरक्षितुम् ।एतैरुपाययोगैस्तु शक्यास्ताः परिरक्षितुम्

na kashchidyoShitaH shaktaH prasahya parirakShitum | etairupAyayogaistu shakyAstAH parirakShitum

हिन्दी अर्थ

, अक्षमाला-- अधन जाति की खी वशिष्ठ को ,विवाहित होने से. - पूज्य इुर। य ऑर दूसरों भा खिया इस लोक मे अपने पतियों के. झुझों के कारण उन्नति को एहुँची हैँ । इस घकार ख्ी-पुरुषों का ' उत्तम लोकिक आचार कहा गया है। अव लोक, परलोक में सुख

English

No man can completely guard women by force; but they can be guarded by the employment of the (following) expedients:

अध्याय ९

श्लोक 9.11

अर्थस्य सङ्ग्रहे चैनां व्यये चैव नियोजयेत् ।शौचे धर्मेऽन्नपक्त्यां च पारिणाह्यस्य वेक्षणे

arthasya sa~Ngrahe chainAM vyaye chaiva niyojayet | shauche dharme.annapaktyAM cha pAriNAhyasya vekShaNe

हिन्दी अर्थ

साइया का वर्वारा एक बार हा हावा हैँ कन्यादान एक चार दाता हैं आर दान भा एकह बार कहन स दोजाता हना खत्जु- रप इन तीच वातो को प्कवार ही करते हैं! जले गो, घोड़ी, ऊटना, दाखा, संस, चकरा छार सड आदि मे सन्तान पदा करचे

English

Let the (husband) employ his (wife) in the collection and expenditure of his wealth, in keeping (everything) clean, in (the fulfilment of) religious duties, in the preparation of his food, and in looking after the household utensils.

अध्याय ९

श्लोक 9.12

अरक्षिता गृहे रुद्धाः पुरुषैराप्तकारिभिः ।आत्मानमात्मना यास्तु रक्षेयुस्ताः सुरक्षिताः

arakShitA gR^ihe ruddhAH puruShairAptakAribhiH | AtmAnamAtmanA yAstu rakSheyustAH surakShitAH

हिन्दी अर्थ

कुलीन, सुंदर और समान जाति का वर मिले तो पिता विचाह- योग्य अवस्था न होने पर भी शाळारीति से कन्यादान फर दे। शुणहीन बर को कभी दान त करे । यदि पिता शुणी चर मिलने पर विवाह न करे और कल्या ऋतुमती होतो हो तो चह तीनवषे

English

Women, confined in the house under trustworthy and obedient servants, are not (well) guarded; but those who of their own accord keep guard over themselves, are well guarded.

अध्याय ९

श्लोक 9.13

पानं दुर्जनसंसर्गः पत्या च विरहोऽटनम् ।स्वप्नोऽन्यगेहवासश्च नारीसंदूषणानि षट्

pAnaM durjanasa.nsargaH patyA cha viraho.aTanam | svapno.anyagehavAsashcha nArIsa.ndUShaNAni ShaT

हिन्दी अर्थ

सहृशस्रीषु जातानां पुत्राणामविशेषतः । ॒ प्रत्येक्र माई अपने भाग मै से चौथा भाग अपनी कुमारी वेदने को दे। जो न देवे पतित होते हैं। वकंरी, मेंड़, घोड़ा आदि पंक खुरचाले पशुओं का समान.माग करे और कम हों तो च बांडे

English

Drinking (spirituous liquor), associating with wicked people, separation from the husband, rambling abroad, sleeping (at unseasonable hours), and dwelling in other men's houses, are the six causes of the ruin of women.

अध्याय ९

श्लोक 9.14

नैता रूपं परीक्षन्ते नासां वयसि संस्थितिः ।सुरूपं वा विरूपं वा पुमानित्येव भुञ्जते

naitA rUpaM parIkShante nAsAM vayasi sa.nsthitiH | surUpaM vA virUpaM vA pumAnityeva bhu~njate

हिन्दी अर्थ

पौनर्भवेन भत्रा सा पुनः संस्कारमहीति

English

Women do not care for beauty, nor is their attention fixed on age; (thinking), '(It is enough that) he is a man,' they give themselves to the handsome and to the ugly.

अध्याय ९

श्लोक 9.15

पौंश्चल्याच्चलचित्ताच्च नैस्नेह्याच्च स्वभावतः ।नैःस्नेह्याच् रक्षिता यत्नतोऽपीह भर्तृष्वेता विकुर्वते

pau.nshchalyAchchalachittAchcha naisnehyAchcha svabhAvataH | naiHsnehyAch rakShitA yatnato.apIha bhartR^iShvetA vikurvate

हिन्दी अर्थ

थूतं समाहृथ चेव यः कुयात् कारयेत वा ।

English

Through their passion for men, through their mutable temper, through their natural heartlessness, they become disloyal towards their husbands, however carefully they may be guarded in this (world).

अध्याय ९

श्लोक 9.16

एवं स्वभावं ज्ञात्वाऽसां प्रजापतिनिसर्गजम् ।परमं यत्नमातिष्ठेत्पुरुषो रक्षणं प्रति

evaM svabhAvaM j~nAtvA.asAM prajApatinisargajam | paramaM yatnamAtiShThetpuruSho rakShaNaM prati

हिन्दी अर्थ

जानकर ब्राह्मण को कष्ट देनेवाले, नीचजाति के पुरुष को राजा अनेक उपायों से शारीरिक दण्ड देवे । अदरड्य को दणड देने से राजा को जितना अश्रमं होता है उतनाही अपराधी को छोड़ने से होता हे! न्यायकारी को धमे भास होता है । घठारह प्रकार के

English

Knowing their disposition, which the Lord of creatures laid in them at the creation, to be such, (every) man should most strenuously exert himself to guard them.

अध्याय ९

श्लोक 9.17

शय्याऽऽसनमलङ्कारं कामं क्रोधमनार्जवम् ।ं:अनार्यतां द्रोहभावं कुचर्यां च स्त्रीभ्यो मनुरकल्पयत्

shayyA.a.asanamala~NkAraM kAmaM krodhamanArjavam | M:anAryatAM drohabhAvaM kucharyAM cha strIbhyo manurakalpayat

हिन्दी अर्थ

राजा का अन्न मण्डार, राखशाला और देवमंदिर तोडनेघाले को और द्वाथी, घोड़ा, रथ चुरानेवाले को, विना विचार मरवादे ! जो पूर्व से सब के काम में आनेधाले, जलाशय के जल को अपने यश में करले या जल के प्रबाह की रोके उसपर ढाई सौ पण

English

(When creating them) Manu allotted to women (a love of their) bed, (of their) seat and (of) ornament, impure desires, wrath, dishonesty, malice, and bad conduct.

अध्याय ९

श्लोक 9.18

द्रोग्धृभावं नास्ति स्त्रीणां क्रिया मन्त्रैरिति धर्मे व्यवस्थितिः ।निरिन्द्रिया ह्यमन्त्राश्च स्त्रीभ्यो अनृतमिति स्थितिः

drogdhR^ibhAvaM nAsti strINAM kriyA mantrairiti dharme vyavasthitiH | nirindriyA hyamantrAshcha strIbhyo anR^itamiti sthitiH

हिन्दी अर्थ

इसप्रकार राजा सदा .आचरण करके राजघर्मो का पालन करे और लोकहित के कासो म॑ सव कर्मचारियों को नियुक्त. करे । ये खच राजा का सनातन-कतैच्य कहा गया है अव वैश्य और शद के - कंतेब्यों को क्रम से झुनो ॥ ३२७-३२४ ॥

English

For women no (sacramental) rite (is performed) with sacred texts, thus the law is settled; women (who are) destitute of strength and destitute of (the knowledge of) Vedic texts, (are as impure as) falsehood (itself), that is a fixed rule.

अध्याय ९

श्लोक 9.19

स्त्रियो तथा च श्रुतयो बह्व्यो निगीता निगमेष्वपि ।स्वालक्षण्यपरीक्षार्थं तासां शृणुत निष्कृतीः

striyo tathA cha shrutayo bahvyo nigItA nigameShvapi | svAlakShaNyaparIkShArthaM tAsAM shR^iNuta niShkR^itIH

हिन्दी अर्थ

यदि नियोग करनेवाले दोनों शाख्विधि को छोड़कर सन- माचा व्यवहार करें तो पतित होते हे। और पुत्रवधू एरुपल्ली क साथ गमन करनेवाले माने जते हें. । द्विजातिया को विधवा खी का नियोग दूसरे वर्णघाले से न करना चाहिए । अन्य जाति से नि-

English

And to this effect many sacred texts are sung also in the Vedas, in order to (make) fully known the true disposition (of women); hear (now those texts which refer to) the expiation of their (sins).

अध्याय ९

श्लोक 9.20

यन् मे माता प्रलुलुभे विचरन्त्यपतिव्रता ।तन् मे रेतः पिता वृङ्क्तामित्यस्यैतन्निदर्शनम्

yan me mAtA pralulubhe vicharantyapativratA | tan me retaH pitA vR^i~NktAmityasyaitannidarshanam

हिन्दी अर्थ

शोषितो धमेकामार्थ पतीक्ष्ोऽशे नरः समा; । भवत वख पहने मन, बाणी, शरीर से शुद्ध -उस कन्या के साथ उसका देवर गमन फरे और सस्तान होने तक आतुर्काल में उक्करीति से पक एक वार गमन करे.) चतुर पुरुष पक .चार”

English

'If my mother, going astray and unfaithful, conceived illicit desires, may my father keep that seed from me,' that is the scriptural text.

अध्याय ९

श्लोक 9.21

ध्यायत्यनिष्टं यत्किं चित्पाणिग्राहस्य चेतसा ।तस्यैष व्यभिचारस्य निह्नवः सम्यगुच्यते

dhyAyatyaniShTaM yatkiM chitpANigrAhasya chetasA | tasyaiSha vyabhichArasya nihnavaH samyaguchyate

हिन्दी अर्थ

' इती श्रति के अभिप्राय से, वाग्दान, के बाद मर जाने पर देवर फे साथ विवाह मठ ने लिला है । इतका धर्ग वियोग नहीं है । यह मत स्वदेशी है।

English

If a woman thinks in her heart of anything that would pain her husband, the (above-mentioned text) is declared (to be a means for) completely removing such infidelity.

अध्याय ९

श्लोक 9.22

यादृग्गुणेन भर्त्रा स्त्री संयुज्येत यथाविधि ।तादृग्गुणा सा भवति समुद्रेणैव निम्नगा

yAdR^igguNena bhartrA strI sa.nyujyeta yathAvidhi | tAdR^igguNA sA bhavati samudreNaiva nimnagA

हिन्दी अर्थ

जो खी अपने जुआरी, मद्यप और रोगातुर पति की सेवा न करे उसके भूपण आदि लेकर तीन महीने के लिए त्याग दे। पति की सेवा करें उसको न त्यागे; न कोई चीज़ छीने .। जो खी मद्यप, डुराचारिणी, उलटा बर्ताव करनेवाली, रोगिणी मार पीट

English

Whatever be the qualities of the man with whom a woman is united according to the law, such qualities even she assumes, like a river (united) with the ocean.

अध्याय ९

श्लोक 9.23

अक्षमाला वसिष्ठेन संयुक्ताऽधमयोनिजा ।शारङ्गी मन्दपालेन जगामाभ्यर्हणीयताम्

akShamAlA vasiShThena sa.nyuktA.adhamayonijA | shAra~NgI mandapAlena jagAmAbhyarhaNIyatAm

हिन्दी अर्थ

उन खिया में जो अपनी जाति को हो थे पतिसधा और धर्मकर्म करें; दूसरे जाति की कभी न करें । पर जो मूखेता से अपनी जाति फी खी रहते दूसरी से कर्म कराता है उसको चाएडाल समान जाने-यह ऋषियों ने कदा है ॥ ८६-८७ ॥

English

Akshamala, a woman of the lowest birth, being united to Vasishtha and Sarangi, (being united) to Mandapala, became worthy of honour.

अध्याय ९

श्लोक 9.24

एताश्चान्याश्च लोकेऽस्मिन्नपकृष्टप्रसूतयः ।अवकृष्टप्रसूतयः उत्कर्षं योषितः प्राप्ताः स्वैः स्वैर्भर्तृगुणैः शुभैः

etAshchAnyAshcha loke.asminnapakR^iShTaprasUtayaH | avakR^iShTaprasUtayaH utkarShaM yoShitaH prAptAH svaiH svairbhartR^iguNaiH shubhaiH

हिन्दी अर्थ

कुलीन, सुंदर और समान जाति का वर मिले तो पिता विचाह- योग्य अवस्था न होने पर भी शाळारीति से कन्यादान फर दे। शुणहीन बर को कभी दान त करे । यदि पिता शुणी चर मिलने पर विवाह न करे और कल्या ऋतुमती होतो हो तो चह तीनवषे

English

These and other females of low birth have attained eminence in this world by the respective good qualities of their husbands.

अध्याय ९

श्लोक 9.25

एषोदिता लोकयात्रा नित्यं स्त्रीपुंसयोः शुभा ।प्रेत्यैह च सुखोदर्कान् प्रजाधर्मान्निबोधत

eShoditA lokayAtrA nityaM strIpu.nsayoH shubhA | pretyaiha cha sukhodarkAn prajAdharmAnnibodhata

हिन्दी अर्थ

धस का नाश होता हो तो शीघ्रदी' करले! पति देवताओं फी दी हुई खो को पाता है अपनी इच्छा से नहीं « इसलिए देवताओं घारणार्थ ख्रियों को रचा और सन्तान पैदा करने को पुरुष रचा इसलिय खो-पुरुप साथ मे' धर्माचरण करें--यह घेव में कदा है -।

English

Thus has been declared the ever pure popular usage (which regulates the relations) between husband and wife; hear (next) the laws concerning children which are the cause of happiness in this world and after death.

अध्याय ९

श्लोक 9.26

प्रजनार्थं महाभागाः पूजार्हा गृहदीप्तयः ।स्त्रियः श्रियश्च गेहेषु न विशेषोऽस्ति कश्चन

prajanArthaM mahAbhAgAH pUjArhA gR^ihadIptayaH | striyaH shriyashcha geheShu na visheSho.asti kashchana

हिन्दी अर्थ

एप धर्मः समासेन हेयः ल्लीपुसयोः परः

English

Between wives (striyah) who (are destined) to bear children, who secure many blessings, who are worthy of worship and irradiate (their) dwellings, and between the goddesses of fortune (sriyah, who reside) in the houses (of men), there is no difference whatsoever.

अध्याय ९

श्लोक 9.27

उत्पादनमपत्यस्य जातस्य परिपालनम् ।प्रत्यहं लोकयात्रायाः प्रत्यक्षं स्त्री निबन्धनम्

utpAdanamapatyasya jAtasya paripAlanam | pratyahaM lokayAtrAyAH pratyakShaM strI nibandhanam

हिन्दी अर्थ

कन्यादान में शूद्र भी घन न लें । जो लेता है चह छिपा हुआ कन्या वेचता है । यह कर्म पहले सत्युरुपों ने नहीं किया और न इस समय करते हैं जोकि एक को कन्यादान करके दूसरे को :दीजावे । पूर्व करपों मै भी कन्या-विक्रय नहीं खुन गया। खी”

English

The production of children, the nurture of those born, and the daily life of men, (of these matters) woman is visibly the cause.

अध्याय ९

श्लोक 9.28

प्रत्यर्थं अपत्यं धर्मकार्याणि शुश्रूषा रतिरुत्तमा ।दाराऽधीनस्तथा स्वर्गः पितॄणामात्मनश्च ह

pratyarthaM apatyaM dharmakAryANi shushrUShA ratiruttamA | dArA.adhInastathA svargaH pitR^INAmAtmanashcha ha

हिन्दी अर्थ

। मत्र है भगो अरमा सविता पुरंधिं लाहुयाईपत्याय देवाः । ' इत्यादि । एष ख्रीपुँसयोरुक्रो धर्मो वो रतिसंहितः ।

English

Offspring, (the due performance on religious rites, faithful service, highest conjugal happiness and heavenly bliss for the ancestors and oneself, depend on one's wife alone.

अध्याय ९

श्लोक 9.29

पतिं या नाभिचरति मनोवाग्देहसंयता ।सा भर्तृलोकानाप्नोति सद्भिः साध्वीइति चोच्यते

patiM yA nAbhicharati manovAgdehasa.nyatA | sA bhartR^ilokAnApnoti sadbhiH sAdhvIiti chochyate

हिन्दी अर्थ

स्री-पुरुष विवाह करके ऐसा व्यवहार करें, जिसमें धमोचरण मै अलग न हो! यह ख्ी-पुरपा का धमे और आापत्काल में सन्तान” विधि कही गई है । अव दायभाग की व्यवस्था खुनों १०२-१०३ ॥

English

She who, controlling her thoughts, speech, and acts, violates not her duty towards her lord, dwells with him (after death) in heaven, and in this world is called by the virtuous a faithful (wife, sadhvi)

अध्याय ९

श्लोक 9.30

व्यभिचारात्तु भर्तुः स्त्री लोके प्राप्नोति निन्द्यताम् ।सृगालयोनिं चाप्नोति पापरोगैश्च पीड्यते

vyabhichArAttu bhartuH strI loke prApnoti nindyatAm | sR^igAlayoniM chApnoti pAparogaishcha pIDyate

हिन्दी अर्थ

स एव धर्मजः पुत्रः कामजानितरान् विदुः

English

But for disloyalty to her husband a wife is censured among men, and (in her next life) she is born in the womb of a jackal and tormented by diseases, the punishment of her sin.

अध्याय ९

श्लोक 9.31

शृगालयोनिं पुत्रं प्रत्युदितं सद्भिः पूर्वजैश्च महर्षिभिः ।विश्वजन्यमिमं पुण्यमुपन्यासं निबोधत

shR^igAlayoniM putraM pratyuditaM sadbhiH pUrvajaishcha maharShibhiH | vishvajanyamimaM puNyamupanyAsaM nibodhata

हिन्दी अर्थ

पिता और माता की स्त्यु के बाइ, भाई आपस में पिता कौ सस्पत्ति बॉट ले ,पर उनके जीते नहीं वाँट सकते । घडा भाई पिता का-सब घन, ग्रहण करे और शेष भाई जैसे पिता की आशा में जी- विका करते थे, वैसेही आई के बश में रहकर करें । बड़े पुत्र का

English

Listen (now) to the following holy discussion, salutary to all men, which the virtuous (of the present day) and the ancient great sages have held concerning male offspring.

अध्याय ९

श्लोक 9.32

भर्तरि पुत्रं विजानन्ति श्रुतिद्वैधं तु कर्तरि ।भर्तुः आहुरुत्पादकं के चिदपरे क्षेत्रिणं विदुः

bhartari putraM vijAnanti shrutidvaidhaM tu kartari | bhartuH AhurutpAdakaM ke chidapare kShetriNaM viduH

हिन्दी अर्थ

एवं सह वसेयुवी एथग्वा घर्सकास्ययां । क

English

They (all) say that the male issue (of a woman) belongs to the lord, but with respect to the (meaning of the term) lord the revealed texts differ; some call the begetter (of the child the lord), others declare (that it is) the owner of the soil.

अध्याय ९

श्लोक 9.33

क्षेत्रभूता स्मृता नारी बीजभूतः स्मृतः पुमान् ।क्षेत्रबीजसमायोगात्सम्भवः सर्वदेहिनाम्

kShetrabhUtA smR^itA nArI bIjabhUtaH smR^itaH pumAn | kShetrabIjasamAyogAtsambhavaH sarvadehinAm

हिन्दी अर्थ

जो: बड़ा भाई बडप्पन का घताव करे वह माता-पिता के स- माने है । औरं वैसा. तीव न करे तो बन्धुवत् पूज्य है। भाइयों ने लग अलग रहे । अलग रहने से धर्म-कर्म अधिक होता है . इस लिए अलग रहना घमोलुकूल है।बड़े.भाई को. बीसब्रों भाग अः"

English

By the sacred tradition the woman is declared to be the soil, the man is declared to be the seed; the production of all corporeal beings (takes place) through the union of the soil with the seed.

अध्याय ९

श्लोक 9.34

विशिष्टं कुत्र चिद्बीजं स्त्रीयोनिस्त्वेव कुत्र चित् ।उभयं तु समं यत्र सा प्रसूतिः प्रशस्यते

vishiShTaM kutra chidbIjaM strIyonistveva kutra chit | ubhayaM tu samaM yatra sA prasUtiH prashasyate

हिन्दी अर्थ

भे जो श्रेष्ठ वस्तु हैं उनको बड़ाभाई पावे और यो वगेरह दश--प- शुं में जो भ्रष्ठ हो उसको भी पावे । यदि सच भाई गुणी हों तो वड़े भाई को दशमे से भेट वस्तु न देकर, उसके सन्मानार्थ कुछ यस्तु अधिक देवे । इस प्रकार चीखचां भाग निकालकर वाकी का

English

In some cases the seed is more distinguished, and in some the womb of the female; but when both are equal, the offspring is most highly esteemed.

अध्याय ९

श्लोक 9.35

बीजस्य चैव योन्याश्च बीजमुत्कृष्टमुच्यते ।सर्वभूतप्रसूतिर्हि बीजलक्षणलक्षिता

bIjasya chaiva yonyAshcha bIjamutkR^iShTamuchyate | sarvabhUtaprasUtirhi bIjalakShaNalakShitA

हिन्दी अर्थ

सहृशस्रीषु जातानां पुत्राणामविशेषतः । ॒ प्रत्येक्र माई अपने भाग मै से चौथा भाग अपनी कुमारी वेदने को दे। जो न देवे पतित होते हैं। वकंरी, मेंड़, घोड़ा आदि पंक खुरचाले पशुओं का समान.माग करे और कम हों तो च बांडे

English

On comparing the seed and the receptacle (of the seed), the seed is declared to be more important; for the offspring of all created beings is marked by the characteristics of the seed.

अध्याय ९

श्लोक 9.36

यादृशं तूप्यते बीजं क्षेत्रे कालोपपादिते ।तादृग्रोहति तत्तस्मिन् बीजं स्वैर्व्यञ्जितं गुणैः

yAdR^ishaM tUpyate bIjaM kShetre kAlopapAdite | tAdR^igrohati tattasmin bIjaM svairvya~njitaM guNaiH

हिन्दी अर्थ

लिए पिता की आत्मारूप-पुत्री बैठी हो तो दूसरा धन कैसे ले- जाय! जो घन साता को दहेज में मिला. दो वह 'कन्या' का ही भाग है । और पुत्रदीन का सच. धन दौहित्र का ही है । जिसको पुन्रिका किया हो उसका पुत्र, अपुञ--पिता का धन ले और वह.

English

Whatever (kind on seed is sown in a field, prepared in due season, (a plant) of that same kind, marked with the peculiar qualities of the seed, springs up in it.

अध्याय ९

श्लोक 9.37

इयं भूमिर्हि भूतानां शाश्वती योनिरुच्यते ।न च योनिगुणान् कांश्चिद्बीजं पुष्यति पुष्टिषु

iyaM bhUmirhi bhUtAnAM shAshvatI yoniruchyate | na cha yoniguNAn kA.nshchidbIjaM puShyati puShTiShu

हिन्दी अर्थ

का समान भाग करे । उसमे कन्या की भे्ठता नहीं माची: जाती । पुत्रिका होनेचाली; कन्या सरजाय तो उसका' पतिः सव धन ले" जाय । चुत्रिका विधान किया दो वा न किया हो, समान जाति बाले जामाता से जिल पुच, को' पाचे--उसीखे चावा पीनवान,

English

This earth, indeed, is called the primeval womb of created beings; but the seed develops not in its development any properties of the womb.

अध्याय ९

श्लोक 9.38

भूमावप्येककेदारे कालोप्तानि कृषीवलैः ।नानारूपाणि जायन्ते बीजानीह स्वभावतः

bhUmAvapyekakedAre kAloptAni kR^iShIvalaiH | nAnArUpANi jAyante bIjAnIha svabhAvataH

हिन्दी अर्थ

लोक में पौत्र और दौहिच में कुछ आन्तर नहीं है । दोहित्र भी नाना को पौच की साति स्वर्ग पईुँचाता है । पुजिका--पु्न पहला पिण्ड माता को देवे, दूसरा--माता के पिता को, तौखरा-नाना के पिता को देचे जिसका दत्तक ( गोद लिया ) पुत्र, सर्वशुणस-

English

In this world seeds of different kinds, sown at the proper time in the land, even in one field, come forth (each) according to its kind.

अध्याय ९

श्लोक 9.39

व्रीहयः शालयो मुद्गास्तिला माषास्तथा यवाः ।यथाबीजं प्ररोहन्ति लशुनानीक्षवस्तथा

vrIhayaH shAlayo mudgAstilA mAShAstathA yavAH | yathAbIjaM prarohanti lashunAnIkShavastathA

हिन्दी अर्थ

दचकपुत्त अपने उत्पादक पिता के गोत्र और धन को नहीं पा सकता । जिसका गोघ और घन पाता है, उसी को पिण्डदान दे सकता है। चिना नियोगविधि से पैदा पुत्र और पुत्रवाली के दे- पर से उत्पन्न पुत्र थे दोनों विता के घन के अधिकारी नहीं होते ।

English

The rice (called) vrihi and (that called) sali, mudga-beans, sesamum, masha-beans, barley, leeks, and sugar-cane, (all) spring up according to their seed.

अध्याय ९

श्लोक 9.40

अन्यदुप्तं जातमन्यदित्येतन्नोपपद्यते ।उप्यते यधि यद्बीजं तत्तदेव प्ररोहति

anyaduptaM jAtamanyadityetannopapadyate | upyate yadhi yadbIjaM tattadeva prarohati

हिन्दी अर्थ

वहु चैकजातानां नानात्रीपु निवोधत

English

That one (plant) should be sown and another be produced cannot happen; whatever seed is sown, (a plant of) that kind even comes forth.

अध्याय ९

श्लोक 9.41

तत्प्राज्ञेन विनीतेन ज्ञानविज्ञानवेदिना ।आयुष्कामेन वप्तव्यं न जातु परयोषिति

tatprAj~nena vinItena j~nAnavij~nAnavedinA | AyuShkAmena vaptavyaM na jAtu parayoShiti

हिन्दी अर्थ

जो नियुक्-खी इसरे पुरुष से पुत्र पैदा करे वह पुत्र काज हुए पुं के विभाग फी यह रीति है। अव एक पुरु त अनेक के यदि. फम से चारों पर्ण की सिय हो वो उनमें पुत्र पैदा होने पर इस प्रकार विभाग करें ॥ १४७-१४६॥ -

English

Never therefore must a prudent well-trained man, who knows the Veda and its Angas and desires long life, cohabit with another's wife.

अध्याय ९

श्लोक 9.42

अत्र गाथा वायुगीताः कीर्तयन्ति पुराविदः ।यथा बीजं न वप्तव्यं पुंसा परपरिग्रहे

atra gAthA vAyugItAH kIrtayanti purAvidaH | yathA bIjaM na vaptavyaM pu.nsA paraparigrahe

हिन्दी अर्थ

खता का चल, साड, सवास का धाड, गहना, रहन का स्थाय अधर जा मरत! चाज हा-उनका ब्राह्मणा चक पुनका दुत । राह्मण सागर शद्रा का'एक भाग ले । अथवा सब सम्पत्ति का दश को चार भाग, झैचियापुत्र को तीच साग; चेश्यापृत्र को दो भाग

English

With respect to this (matter), those acquainted with the past recite some stanzas, sung by Vayu (the Wind, to show) that seed must not be sown by (any) man on that which belongs to another.

अध्याय ९

श्लोक 9.43

नश्यतीषुर्यथा विद्धः खे विद्धमनुविध्यतः ।तथा नश्यति वै क्षिप्रं बीजं परपरिग्रहे

nashyatIShuryathA viddhaH khe viddhamanuvidhyataH | tathA nashyati vai kShipraM bIjaM paraparigrahe

हिन्दी अर्थ

समान जाति ही की भार्या होती है, दूसरे बणे की विधि नहीं है। उसमें यदि सौ पुत्र भी हाँ तो भी वे ,समान--भाग के अधिकारी

English

As the arrow, shot by (a hunter) who afterwards hits a wounded (deer) in the wound (made by another), is shot in vain, even so the seed, sown on what belongs to another, is quickly lost (to the sower).

अध्याय ९

श्लोक 9.44

क्षिप्तं पृथोरपीमां पृथिवीं भार्यां पूर्वविदो विदुः ।स्थाणुच्छेदस्य केदारमाहुः शाल्यवतो मृगम्

kShiptaM pR^ithorapImAM pR^ithivIM bhAryAM pUrvavido viduH | sthANuchChedasya kedAramAhuH shAlyavato mR^igam

हिन्दी अर्थ

मजुष्यो के जो बारह पुत्र कदे दे, उनमें छः फू नांच स जल तरता हुआ जखा फल पाता ह, बसाहा फल कु. पुत्रों से नरकपार होने मै पिता आदि को मिलता है। यदि अपुत्र के पिताकी. सम्पत्ति के भागी हैं। एक सरस पुत्रही पिता के धन का

English

(Sages) who know the past call this earth (prithivi) even the wife of Prithu; they declare a field to belong to him who cleared away the timber, and a deer to him who (first) wounded it.

अध्याय ९

श्लोक 9.45

एतावानेव पुरुषो यत्जायाऽत्मा प्रजैति ह ।विप्राः प्राहुस्तथा चैतद्यो भर्ता सा स्मृताङ्गना

etAvAneva puruSho yatjAyA.atmA prajaiti ha | viprAH prAhustathA chaitadyo bhartA sA smR^itA~NganA

हिन्दी अर्थ

दह पुत्रों की संज्ञा । उसको श्रौरस कहते हैं--चह मुख्य है । सृत; नपुंसक और दे की खी मै नियोग से जो पुत्र होता है बह 'क्षेत्रज' है माता- पुत्र है! जो सजातीय, युण-दोपश और पुत्र गुणो से युक्त हो, वह

English

He only is a perfect man who consists (of three persons united), his wife, himself, and his offspring; thus (says the Veda), and (learned) Brahmanas propound this (maxim) likewise, 'The husband is declared to be one with the wife.'

अध्याय ९

श्लोक 9.46

न निष्क्रयविसर्गाभ्यां भर्तुर्भार्या विमुच्यते ।एवं धर्मं विजानीमः प्राक्प्रजापतिनिर्मितम्

na niShkrayavisargAbhyAM bharturbhAryA vimuchyate | evaM dharmaM vijAnImaH prAkprajApatinirmitam

हिन्दी अर्थ

पौनर्भवेन भत्रा सा पुनः संस्कारमहीति

English

Neither by sale nor by repudiation is a wife released from her husband; such we know the law to be, which the Lord of creatures (Pragapati) made of old.

अध्याय ९

श्लोक 9.47

सकृदंशो निपतति सकृत्कन्या प्रदीयते ।सकृदाह ददानीति त्रीण्येतानि सतां सकृत्

sakR^ida.nsho nipatati sakR^itkanyA pradIyate | sakR^idAha dadAnIti trINyetAni satAM sakR^it

हिन्दी अर्थ

जो अपनी उत्तर क्रिया फे लिए माता-पिता से जिस पुच को..." खंरीदता है वह उसका “म्रोतंक पुत्र ' होता है, खरीदेंदार कें, सः ' : खी होकर पु जने उसको ' पोनभेवं ' कहते हँ, बह पतिं कीं त्याची.या विधवा खी अक्षतेयोनि हो तो, परॉयशिवित्त' करके दूँ: .

English

Once is the partition (of the inheritance) made, (once is) a maiden given in marriage, (and) once does (a man) say,' I will give;' each of those three (acts is done) once only.

अध्याय ९

श्लोक 9.48

ददामीति यथा गोऽश्वोष्ट्रदासीषु महिष्यजाविकासु च ।नोत्पादकः प्रजाभागी तथैवान्याङ्गनास्वपि

dadAmIti yathA go.ashvoShTradAsIShu mahiShyajAvikAsu cha | notpAdakaH prajAbhAgI tathaivAnyA~NganAsvapi

हिन्दी अर्थ

भाई पुत्रवान ह-ऐसा मजुजी कहते है । एक पुरुष की कई 'खियो में जो एक भी पुत्रवाली हो तो उससे सब पुत्रवाली हैं । औरस आदि पहले पहले पुत्र न हो तो अगले अगले पुत्र, पिताके धन के अधिकारी हैँ ओर यदि वहुतसे पुत्र समानही हो तो, सव घन

English

As with cows, mares, female camels, slave-girls, buffalo-cows, she-goats, and ewes, it is not the begetter (or his owner) who obtains the offspring, even thus (it is) with the wives of others.

अध्याय ९

श्लोक 9.49

येऽक्षेत्रिणो बीजवन्तः परक्षेत्रप्रवापिणः ।ते वै सस्यस्य जातस्य न लभन्ते फलं क्व चित्

ye.akShetriNo bIjavantaH parakShetrapravApiNaH | te vai sasyasya jAtasya na labhante phalaM kva chit

हिन्दी अर्थ

वाप, दादा आर परदादा इच-तान का जल आर गपर्‍ुडदान , होता: है देनेवाला चौंथा होता है-पाँचचे का सम्बन्ध नहीं हे! जो सपिण्डों में अधिक समीप हो, उसका घन होता है । घह न हो तो कुलपुरुष चह भी न दो तो आचार्य, वह भी नहो तो

English

Those who, having no property in a field, but possessing seed-corn, sow it in another's soil, do indeed not receive the grain of the crop which may spring up.

अध्याय ९

श्लोक 9.50

यदन्यगोषु वृषभो वत्सानां जनयेत्शतम् ।गोमिनामेव ते वत्सा मोघं स्कन्दितमार्षभम्

yadanyagoShu vR^iShabho vatsAnAM janayetshatam | gominAmeva te vatsA moghaM skanditamArShabham

हिन्दी अर्थ

कोई पु्हीन मरजाय तो उसके सगोत्र में से. पुत्र ले, ओर उस पुरुष का जो धन हो, उसे सांप दे एक खरी में दो पुरुषों से पैदा ' दो पुत्र, औरस-पौनभेव धन के लिए विवाद करें तो, जिसके पिता का जो धन हो बद्दी उसको ले, दूसरा न लेय । साताके मः

English

If (one man's) bull were to beget a hundred calves on another man's cows, they would belong to the owner of the cows; in vain would the bull have spent his strength.

अध्याय ९

श्लोक 9.51

तथैवाक्षेत्रिणो बीजं परक्षेत्रप्रवापिणः ।कुर्वन्ति क्षेत्रिणामर्थं न बीजी लभते फलम्

tathaivAkShetriNo bIjaM parakShetrapravApiNaH | kurvanti kShetriNAmarthaM na bIjI labhate phalam

हिन्दी अर्थ

विवाद मै अग्नि समीप से पिता आदि का दिया, सखुराल में पाया हुआ आभूषण आदि, पति का दिया, पिताका दिया, भाई का दिया और माता से पाया ये छः प्रकार के खोधन कहे हे! विवाह में पति की तरफ़ से मिला घन और खुशी खे पति. का

English

Thus men who have no marital property in women, but sow their seed in the soil of others, benefit the owner of the woman; but the giver of the seed reaps no advantage.

अध्याय ९

श्लोक 9.52

फलं त्वनभिसंधाय क्षेत्रिणां बीजिनां तथा ।प्रत्यक्षं क्षेत्रिणामर्थो बीजाद्योनिर्गरीयसी

phalaM tvanabhisa.ndhAya kShetriNAM bIjinAM tathA | pratyakShaM kShetriNAmartho bIjAdyonirgarIyasI

हिन्दी अर्थ

पत्यो जीवाति यः छी भिरलङ्कारो धृतो भवेत् । सत्री के पाख जों कुछ धन किसी भांति पिता का दिया हो, बह उसकी आणी कत्या ग्रहण करे अथवा. उसकीः सन्तात ' का हो जावे । बहुत कुडुम्ववाले परिवार में खो. घन संचय ( कोरचा.); :

English

If no agreement with respect to the crop has been made between the owner of the field and the owner of the seed, the benefit clearly belongs to the owner of the field; the receptacle is more important than the seed.

अध्याय ९

श्लोक 9.53

क्रियाभ्युपगमात्त्वेतद्बीजार्थं यत्प्रदीयते ।तस्यैह भागिनौ दृष्टौ बीजी क्षेत्रिक एव च

kriyAbhyupagamAttvetadbIjArthaM yatpradIyate | tasyaiha bhAginau dR^iShTau bIjI kShetrika eva cha

हिन्दी अर्थ

पैदा हा तो. उनके सन्तान घन. के भागी होगे । 'पिता.की.सत्वु.: के याद ज्येछ पुत्र जो घन पाचे यदि छोटा साई विद्धांन हो तो. . “उस में भी उसका भाग है सव :भांशयों का यदि व्यापांर.से “ कमाया धन हो तो उसमें पि

English

But if by a special contract (a field) is made over (to another) for sowing, then the owner of the seed and the owner of the soil are both considered in this world as sharers of the (crop).

अध्याय ९

श्लोक 9.54

ओघवाताहृतं बीजं यस्य क्षेत्रे प्ररोहति ।क्षेत्रिकस्यैव तद्बीजं न वप्ता लभते फलम्

oghavAtAhR^itaM bIjaM yasya kShetre prarohati | kShetrikasyaiva tadbIjaM na vaptA labhate phalam

हिन्दी अर्थ

स्वयमीहितलब्धं तन्नाकामो दातुमईति

English

If seed be carried by water or wind into somebody's field and germinates (there), the (plant sprung from that) seed belongs even to the owner of the field, the owner of the seed does not receive the crop.

अध्याय ९

श्लोक 9.55

न बीजी लभते फलम् एष धर्मो गवाश्वस्य दास्युष्ट्राजाविकस्य च ।विहङ्गमहिषीणां च विज्ञेयः प्रसवं प्रति

na bIjI labhate phalam eSha dharmo gavAshvasya dAsyuShTrAjAvikasya cha | viha~NgamahiShINAM cha vij~neyaH prasavaM prati

हिन्दी अर्थ

जिस को जो धन विद्या से पैदा करे चह उसी का है । मिज से, विवाह से और मधुपर्क में जो थन जसको मिले वह उसीका है। जो अपने पुरुषार्थे से घन कमा सकता है और भाइयों के साधा” 3३ उसको कुछ निर्वाह योभ्यं देकर युदा कर

English

Know that such is the law concerning the offspring of cows, mares, slave-girls, female camels, she-goats, and ewes, as well as of females of birds and buffalo-cows.

अध्याय ९

श्लोक 9.56

एतद्वः सारफल्गुत्वं बीजयोन्योः प्रकीर्तितम् ।अतः परं प्रवक्ष्यामि योषितां धर्ममापदि

etadvaH sAraphalgutvaM bIjayonyoH prakIrtitam | ataH paraM pravakShyAmi yoShitAM dharmamApadi

हिन्दी अर्थ

भाई भी छोटे भाई का भाग विना दिये मिलकियत न करे। भाई घाँटकर जुदे न एप हो और सच साथ रहकर व्यापारादि करते हो तो पिता पुप्रों को न्यूनाधिक भाग कभी न दे । विभाग कर; ' देने पर दूसरा पुत्र होजाय तो घद्द पिता का ही घन लेता है या

English

Thus the comparative importance of the seed and of the womb has been declared to you; I will next propound the law (applicable) to women in times of misfortune.

अध्याय ९

श्लोक 9.57

भ्रातुर्ज्येष्ठस्य भार्या या गुरुपत्न्यनुजस्य सा ।यवीयसस्तु या भार्या स्नुषा ज्येष्ठस्य सा स्मृता

bhrAturjyeShThasya bhAryA yA gurupatnyanujasya sA | yavIyasastu yA bhAryA snuShA jyeShThasya sA smR^itA

हिन्दी अर्थ

थूतं समाहृथ चेव यः कुयात् कारयेत वा ।

English

The wife of an elder brother is for his younger (brother) the wife of a Guru; but the wife of the younger is declared (to be) the daughter-in-law of the elder.

अध्याय ९

श्लोक 9.58

ज्येष्ठो यवीयसो भार्यां यवीयान् वाऽग्रजस्त्रियम् ।पतितौ भवतो गत्वा नियुक्तावप्यनापदि

jyeShTho yavIyaso bhAryAM yavIyAn vA.agrajastriyam | patitau bhavato gatvA niyuktAvapyanApadi

हिन्दी अर्थ

राजा अपने देश में जुम्रा ओर समाहय को दूर करे । क्योंकि ये दोनों दोष राजा के राज्य का नाश कर देते हैं । जुआ ओर करे जो रुपया-पैखा -कौड़ी आदि निर्जीच से खेला जाय उसको छुआ कहते है । और तीतर, वटेर आदि जीवों पर जो वाजी त्त-

English

An elder (brother) who approaches the wife of the younger, and a younger (brother who approaches) the wife of the elder, except in times of misfortune, both become outcasts, even though (they were duly) authorised.

अध्याय ९

श्लोक 9.59

देवराद्वा सपिण्डाद्वा स्त्रिया सम्यक्नियुक्तया ।प्रजेप्सिताऽऽधिगन्तव्या संतानस्य परिक्षये

devarAdvA sapiNDAdvA striyA samyakniyuktayA | prajepsitA.a.adhigantavyA sa.ntAnasya parikShaye

हिन्दी अर्थ

वर्णित है उस वक्त में १४ ऋचा हे, उनमें अन और कृषिको ऋशंसा और अक्ष- वो कर्मणा गच्छेदिमो दयाच्दनैः शनेः

English

On failure of issue (by her husband) a woman who has been authorised, may obtain, (in the) proper (manner prescribed), the desired offspring by (cohabitation with) a brother-in-law or (with some other) Sapinda (of the husband).

अध्याय ९

श्लोक 9.60

विधवायां नियुक्तस्तु घृताक्तो वाग्यतो निशि ।एकमुत्पादयेत्पुत्रं न द्वितीयं कथं चन

vidhavAyAM niyuktastu ghR^itAkto vAgyato nishi | ekamutpAdayetputraM na dvitIyaM kathaM chana

हिन्दी अर्थ

कूटशासनकर्तृश्च रतीनां च दूषकान् ।

English

He (who is) appointed to (cohabit with) the widow shall (approach her) at night anointed with clarified butter and silent, (and) beget one son, by no means a second.

अध्याय ९

श्लोक 9.61

द्वितीयमेके प्रजनं मन्यन्ते स्त्रीषु तद्विदः ।अनिर्वृतं नियोगार्थं पश्यन्तो धर्मतस्तयोः

dvitIyameke prajanaM manyante strIShu tadvidaH | anirvR^itaM niyogArthaM pashyanto dharmatastayoH

हिन्दी अर्थ

जो कोई छ्िपकर या प्रकटरीति से छुआ खेले उसको राजा: हो तो मज़दूरी करके दण्ड चुकावे और ब्राह्मण धीरे धोरे देडाले । खी, घालक, पागल, बूढ़ा, निधन और रोगियों को चाचुक, येत हो, थे यदि धनको गरमी से लोगों के काम विगाड़ें तो राजा उन.

English

Some (sages), versed in the law, considering the purpose of the appointment not to have been attained by those two (on the birth of the first), think that a second (son) may be lawfully procreated on (such) women.

अध्याय ९

श्लोक 9.62

अनिर्वृत्तं विधवायां नियोगार्थे निर्वृत्ते तु यथाविधि ।निवृत्ते गुरुवत्च स्नुषावत्च वर्तेयातां परस्परम्

anirvR^ittaM vidhavAyAM niyogArthe nirvR^itte tu yathAvidhi | nivR^itte guruvatcha snuShAvatcha varteyAtAM parasparam

हिन्दी अर्थ

चोर-दुष्टों का निग्रह । चाला इन सबकी सहापातकी मठुण्य जानना चाहिए ॥२ ३०-२३४,

English

But when the purpose of the appointment to (cohabit with) the widow bas been attained in accordance with the law, those two shall behave towards each other like a father and a daughter-in-law.

अध्याय ९

श्लोक 9.63

नियुक्तौ यौ विधिं हित्वा वर्तेयातां तु कामतः ।तावुभौ पतितौ स्यातां स्नुषागगुरुतल्पगौ

niyuktau yau vidhiM hitvA varteyAtAM tu kAmataH | tAvubhau patitau syAtAM snuShAgagurutalpagau

हिन्दी अर्थ

शुरुतल्पे भगः कायः सुरापाने सुराध्वजः " चरेयुः परथिवी दीनाः सर्वेधर्नवहिष्कुताः

English

If those two (being thus) appointed deviate from the rule and act from carnal desire, they will both become outcasts, (as men) who defile the bed of a daughter-in-law or of a Guru.

अध्याय ९

श्लोक 9.64

नान्यस्मिन् विधवा नारी नियोक्तव्या द्विजातिभिः ।अन्यस्मिन् हि नियुञ्जाना धर्मं हन्युः सनातनम्

nAnyasmin vidhavA nArI niyoktavyA dvijAtibhiH | anyasmin hi niyu~njAnA dharmaM hanyuH sanAtanam

हिन्दी अर्थ

नाइंया राजञा ललाउस्युदाप्यास्तसमसाइसमा२४०८॥ :

English

By twice-born men a widow must not be appointed to (cohabit with) any other (than her husband); for they who appoint (her) to another (man), will violate the eternal law.

अध्याय ९

श्लोक 9.65

नोद्वाहिकेषु मन्त्रेषु नियोगः कीर्त्यते क्व चित् ।न विवाहविधावुक्तं विधवावेदनं पुनः

nodvAhikeShu mantreShu niyogaH kIrtyate kva chit | na vivAhavidhAvuktaM vidhavAvedanaM punaH

हिन्दी अर्थ

क य चारा याद मायाश्वत न कर तो राज्ञा घमादुसार शारीरिक. भगनचेह, शराया के कलाल के करडे का चिह, चोर के कुत्ते के फरें । ऐसे मञुष्य सहसोजन, यश, वेदाध्ययन और विवाह-स- निर्धन पृथिवी पर विचरे । इन चिहवाले पाताकियों को स-

English

In the sacred texts which refer to marriage the appointment (of widows) is nowhere mentioned, nor is the re-marriage of widows prescribed in the rules concerning marriage.

अध्याय ९

श्लोक 9.66

अयं द्विजैर्हि विद्वद्भिः पशुधर्मो विगर्हितः ।मनुष्याणामपि प्रोक्तो वेने राज्यं प्रशासति

ayaM dvijairhi vidvadbhiH pashudharmo vigarhitaH | manuShyANAmapi prokto vene rAjyaM prashAsati

हिन्दी अर्थ

तत्र कालेन जायन्ते मालवा दीथजीविनः

English

This practice which is reprehended by the learned of the twice-born castes as fit for cattle is said (to have occurred) even among men, while Vena ruled.

अध्याय ९

श्लोक 9.67

स महीमखिलां भुञ्जन् राजर्षिप्रवरः पुरा ।वर्णानां सङ्करं चक्रे कामोपहतचेतनः

sa mahImakhilAM bhu~njan rAjarShipravaraH purA | varNAnAM sa~NkaraM chakre kAmopahatachetanaH

हिन्दी अर्थ

महापातकी के दश्ड-धत को राजा जल में डालकर वरुण के का स्वामी वरुण है क्योंकि वह राजाओं को मी दरड देनेवाला पापियों का दरड लेकर उस का भांग चहा! करता उस दूत में हांत इं, वालक चहा मरते अर कोई विकार चदा हाता ॥२४४-२४७॥

English

That chief of royal sages who formerly possessed the whole world, caused a confusion of the castes (varna), his intellect being destroyed by lust.

अध्याय ९

श्लोक 9.68

ततः प्रभृति यो मोहात्प्रमीतपतिकां स्त्रियम् ।नियोजयत्यपत्यार्थं तं विगर्हन्ति साधवः

tataH prabhR^iti yo mohAtpramItapatikAM striyam | niyojayatyapatyArthaM taM vigarhanti sAdhavaH

हिन्दी अर्थ

जानकर ब्राह्मण को कष्ट देनेवाले, नीचजाति के पुरुष को राजा अनेक उपायों से शारीरिक दण्ड देवे । अदरड्य को दणड देने से राजा को जितना अश्रमं होता है उतनाही अपराधी को छोड़ने से होता हे! न्यायकारी को धमे भास होता है । घठारह प्रकार के

English

Since that (time) the virtuous censure that (man) who in his folly appoints a woman, whose husband died, to (bear) children (to another man).

अध्याय ९

श्लोक 9.69

यस्या म्रियेत कन्याया वाचा सत्ये कृते पतिः ।तामनेन विधानेन निजो विन्देत देवरः

yasyA mriyeta kanyAyA vAchA satye kR^ite patiH | tAmanena vidhAnena nijo vindeta devaraH

हिन्दी अर्थ

उक्तोचकाशचौपधिका वञ्चकाः कितवास्तथा ।

English

If the (future) husband of a maiden dies after troth verbally plighted, her brother-in-law shall wed her according to the following rule.

अध्याय ९

श्लोक 9.70

यथाविध्यधिगम्यैनां शुक्लवस्त्रां शुचिव्रताम् ।मिथो भजेता प्रसवात्सकृत्सकृदृतावृतौ

yathAvidhyadhigamyainAM shuklavastrAM shuchivratAm | mitho bhajetA prasavAtsakR^itsakR^idR^itAvR^itau

हिन्दी अर्थ

अच्छे प्रकार देश वसानेवाला और शाखाहइुसार किला बनाने वाला राज्ञा.नित्य चोरों के नाश का पूरा उपाय करे । प्रजापाल गामी होता है ! जो राजा चोरों को दूणड' न देकर प्रजा से क्रं होता है । जिस राजा का देश निर्भय होता है बद देश जल से

English

Having, according to the rule, espoused her (who must be) clad in white garments and be intent on purity, he shall approach her once in each proper season until issue (be had).

अध्याय ९

श्लोक 9.71

न दत्त्वा कस्य चित्कन्यां पुनर्दद्याद्विचक्षणः ।दत्त्वा पुनः प्रयच्छन् हि प्राप्नोति पुरुषानृतम्

na dattvA kasya chitkanyAM punardadyAdvichakShaNaH | dattvA punaH prayachChan hi prApnoti puruShAnR^itam

हिन्दी अर्थ

न हि दएडाहते शुक्यः कर्ल पापविनिम्हः.। जीर्णो्यानान्यरण्याने कारुकावेशनानि च.

English

Let no prudent man, after giving his daughter to one (man), give her again to another; for he who gives (his daughter) whom he had before given, incurs (the guilt of) speaking falsely regarding a human being.

अध्याय ९

श्लोक 9.72

विधिवत्प्रतिगृह्यापि त्यजेत्कन्यां विगर्हिताम् ।व्याधितां विप्रदुष्टां वा छद्मना चोपपादिताम्

vidhivatpratigR^ihyApi tyajetkanyAM vigarhitAm | vyAdhitAM vipraduShTAM vA ChadmanA chopapAditAm

हिन्दी अर्थ

विदयांदुत्लादये्चेव निपुणेः पूर्वेतस्करेः

English

Though (a man) may have accepted a damsel in due form, he may abandon (her if she be) blemished, diseased, or deflowered, and (if she have been) given with fraud.

अध्याय ९

श्लोक 9.73

यस्तु दोषवतीं कन्यामनाख्यायौपपादयेत् ।तस्य तद्वितथं कुर्यात्कन्यादातुर्दुरात्मनः

yastu doShavatIM kanyAmanAkhyAyaupapAdayet | tasya tadvitathaM kuryAtkanyAdAturdurAtmanaH

हिन्दी अर्थ

अनेक वेष. और चालाकी से दूतलोग चोरो को पकड़े: राजा. सब के अपराधों को जगत् मै प्रकट” करके उनको - डंचित 'दणडं देवे । दिया करड के. पाप को रोकना असँभच है पापी चाश में नहीं आसकते सभा, पोशाला, मिठाई की दूकान, रण्डी का घर,

English

If anybody gives away a maiden possessing blemishes without declaring them, (the bridegroom) may annul that (contract) with the evil-minded giver.

अध्याय ९

श्लोक 9.74

विधाय वृत्तिं भार्यायाः प्रवसेत्कार्यवान्नरः ।अवृत्तिकर्शिता हि स्त्री प्रदुष्येत्स्थितिमत्यपि

vidhAya vR^ittiM bhAryAyAH pravasetkAryavAnnaraH | avR^ittikarshitA hi strI praduShyetsthitimatyapi

हिन्दी अर्थ

न होढेन विना चोरं घातयेद्धामिकों कूपः । स होढं सोपकरणं घातयेदविचायन्

English

A man who has business (abroad) may depart after securing a maintenance for his wife; for a wife, even though virtuous, may be corrupted if she be distressed by want of subsistence.

अध्याय ९

श्लोक 9.75

विधाय प्रोषिते वृत्तिं जीवेन्नियममास्थिता ।प्रोषिते त्वविधायैव जीवेत्शिल्पैरगर्हितैः

vidhAya proShite vR^ittiM jIvenniyamamAsthitA | proShite tvavidhAyaiva jIvetshilpairagarhitaiH

हिन्दी अर्थ

भासेष्वापे च ये केचिशोराशा मक्रदायकाः । भाएडावकाशदाश्चेव सवीस्तानापि घातयेत्

English

If (the husband) went on a journey after providing (for her), the wife shall subject herself to restraints in her daily life; but if he departed without providing (for her), she may subsist by blameless manual work.

अध्याय ९

श्लोक 9.76

प्रोषितो धर्मकार्यार्थं प्रतीक्ष्योऽष्टौ नरः समाः ।विद्यार्थं षट् यशोऽर्थं वा कामार्थं त्रींस्तु वत्सरान्

proShito dharmakAryArthaM pratIkShyo.aShTau naraH samAH | vidyArthaM ShaT yasho.arthaM vA kAmArthaM trI.nstu vatsarAn

हिन्दी अर्थ

राशः कोषापदवँरच प्रतिकूलेषु च स्थितान् । घातने ट्विविधेदण्डैररीशां चोपजापकान्

English

If the husband went abroad for some sacred duty, (she) must wait for him eight years, if (he went) to (acquire) learning or fame six (years), if (he went) for pleasure three years.

अध्याय ९

श्लोक 9.77

संवत्सरं प्रतीक्षेत द्विषन्तीं योषितं पतिः ।द्विषाणां ऊर्ध्वं संवत्सरात्त्वेनां दायं हृत्वा न संवसेत्

sa.nvatsaraM pratIkSheta dviShantIM yoShitaM patiH | dviShANAM UrdhvaM sa.nvatsarAttvenAM dAyaM hR^itvA na sa.nvaset

हिन्दी अर्थ

दे दूत उन चोरों को खाबें-पीने के वहाने त्राह्मणदर्शीन के मिस से और वीरता के काम के ढंग से राजद्वार में लाकर पक- इया दें! जो वहां पकड़े जानेकी डरखे न जाने और सुप्त राजदूतों के साध चालाकी करके अपने कों वचाते हों, उनको राजा दला-

English

For one year let a husband bear with a wife who hates him; but after (the lapse of) a year let him deprive her of her property and cease to cohabit with her.

अध्याय ९

श्लोक 9.78

अतिक्रामेत्प्रमत्तं या मत्तं रोगार्तमेव वा ।सा त्रीन् मासान् परित्याज्या विभूषणपरिच्छदा

atikrAmetpramattaM yA mattaM rogArtameva vA | sA trIn mAsAn parityAjyA vibhUShaNaparichChadA

हिन्दी अर्थ

जो चोर रात को सघ खगाकर चोरी करते हैँ उनका हाथ काट कर तीखी शूलो पर चढ़वा दे। चांद काठनेडाला पहली वार पकड़ जावे तो उसकी श्रणजोः करदादे, दूसरी वार हाथ-पेर करवा, तीसरी चार मै बध की आशा देवें । चोरों को आग, भोजन,

English

She who shows disrespect to (a husband) who is addicted to (some evil) passion, is a drunkard, or diseased, shall be deserted for three months (and be) deprived of her ornaments and furniture.

अध्याय ९

श्लोक 9.79

उन्मत्तं पतितं क्लीबमबीजं पापरोगिणम् ।न त्यागोऽस्ति द्विषन्त्याश्च न च दायापवर्तनम्

unmattaM patitaM klIbamabIjaM pAparogiNam | na tyAgo.asti dviShantyAshcha na cha dAyApavartanam

हिन्दी अर्थ

राजा का अन्न मण्डार, राखशाला और देवमंदिर तोडनेघाले को और द्वाथी, घोड़ा, रथ चुरानेवाले को, विना विचार मरवादे ! जो पूर्व से सब के काम में आनेधाले, जलाशय के जल को अपने यश में करले या जल के प्रबाह की रोके उसपर ढाई सौ पण

English

But she who shows aversion towards a mad or outcast (husband), a eunuch, one destitute of manly strength, or one afflicted with such diseases as punish crimes, shall neither be cast off nor be deprived of her property.

अध्याय ९

श्लोक 9.80

मद्यपाऽसाधुवृत्ता च प्रतिकूला च या भवेत् ।मद्यपासत्यवृत्ता व्याधिता वाऽधिवेत्तव्या हिंस्राऽर्थघ्नी च सर्वदा

madyapA.asAdhuvR^ittA cha pratikUlA cha yA bhavet | madyapAsatyavR^ittA vyAdhitA vA.adhivettavyA hi.nsrA.arthaghnI cha sarvadA

हिन्दी अर्थ

समेहि विषमं यस्तु चरेहै सुल्यतोऽपि वा । समापुयादभं पूर्व नरो सध्यससेव'वा ॥ २८७.॥ सलकर्मणि चानाते छत्यासु विविधासु च

English

She who drinks spirituous liquor, is of bad conduct, rebellious, diseased, mischievous, or wasteful, may at any time be superseded (by another wife).

अध्याय ९

श्लोक 9.81

वन्ध्याष्टमेऽधिवेद्याब्दे दशमे तु मृतप्रजा ।एकादशे स्त्रीजननी सद्यस्त्वप्रियवादिनी

vandhyAShTame.adhivedyAbde dashame tu mR^itaprajA | ekAdashe strIjananI sadyastvapriyavAdinI

हिन्दी अर्थ

चिकित्सा करनेवाले उलडी चिकित्सा करें तो पशु. आदि के 0 , विषय में ढाई खो पण और मखुप्यो के विषयमे पांच सौ पण दण्ड ” करे "नदी के पुलका काठ, राजपताका का ठण्डा और मूर्तियों" - को तोडनेचाला)'उन सबको फिर चनबाढे और पांच सौ पण दरू

English

A barren wife may be superseded in the eighth year, she whose children (all) die in the tenth, she who bears only daughters in the eleventh, but she who is quarrelsome without delay.

अध्याय ९

श्लोक 9.82

या रोगिणी स्यात्तु हिता सम्पन्ना चैव शीलतः ।साऽनुज्ञाप्याधिवेत्तव्या नावमान्या च कर्हि चित्

yA rogiNI syAttu hitA sampannA chaiva shIlataH | sA.anuj~nApyAdhivettavyA nAvamAnyA cha karhi chit

हिन्दी अर्थ

सव चोरों में महापापी खुनार यदि फोर दुराचार करे तो “उसको चाकू से दकडे इकडे करवादे । खेती के हल, कुदाल

English

But a sick wife who is kind (to her husband) and virtuous in her conduct, may be superseded (only) with her own consent and must never be disgraced.

अध्याय ९

श्लोक 9.83

अधिविन्ना तु या नारी निर्गच्छेद्रुषिता गृहात् ।सा सद्यः संनिरोद्धव्या त्याज्या वा कुलसंनिधौ

adhivinnA tu yA nArI nirgachChedruShitA gR^ihAt | sA sadyaH sa.nniroddhavyA tyAjyA vA kulasa.nnidhau

हिन्दी अर्थ

अङ्ग की हात्ति होने से आगे के अङ्ग पर बड़ा दुःख आपड़ता है। - जैसे तीन दरड, एक दूखरे के आधार पर रुके रहते हें, वेले सात..: प्रत्येक अङ्ग अपनी बिशेषता से समानहै। जिससे जो काम सघताहि जाना करे । सब प्रकार की पीड़ा और व्यसनो का गोरव-लाघव :

English

A wife who, being superseded, in anger departs from (her husband's) house, must either be instantly confined or cast off in the presence of the family.

अध्याय ९

श्लोक 9.84

प्रतिषिद्धाऽपि चेद्या तु मद्यमभ्युदयेष्वपि ।प्रतिषेधे पिबेद्या तु प्रेक्षासमाजं गच्छेद्वा सा दण्ड्या कृष्णलानि षट्

pratiShiddhA.api chedyA tu madyamabhyudayeShvapi | pratiShedhe pibedyA tu prekShAsamAjaM gachChedvA sA daNDyA kR^iShNalAni ShaT

हिन्दी अर्थ

कमे करनेवाले को दी लक्ष्मी. पापं होती है । खत्ययुम, जेताथुग,. -' छापरयुग और कलियुग, सब राज्ञा के कार्यों परही आधार रखते: - हैं क्‍योंकि राजाही भले-्डुरे समय, का कारण: है-युगस्वरूप... हे! जव राजा आलस्य, निद्रा में खमय वितावे तो कलियुग, जव:

English

But she who, though having been forbidden, drinks spirituous liquor even at festivals, or goes to public spectacles or assemblies, shall be fined six krishnalas.

अध्याय ९

श्लोक 9.85

यदि स्वाश्चापराश्चैव विन्देरन् योषितो द्विजाः ।तासां वर्णक्रमेण स्याज्ज्येष्ठ्यं पूजा च वेश्म च

yadi svAshchAparAshchaiva vinderan yoShito dvijAH | tAsAM varNakrameNa syAjjyeShThyaM pUjA cha veshma cha

हिन्दी अर्थ

करता है चैते राजा-इनद के आचरण से अपने देशकी प्रजा को सन्तुए करे। जैसे आठ मास सूर्य अपने तेजसे पृथ्वीका जन खींच लेता है, वैसे राजा सूर्य फी भांति आचरण करके प्रज्ञा को दुःख न देकर राउय-फरलेवे । जसं वायु भाणरूप से सय प्राणियों में

English

If twice-born men wed women of their own and of other (lower castes), the seniority, honour, and habitation of those (wives) must be (settled) according to the order of the castes (varna).

अध्याय ९

श्लोक 9.86

भर्तुः शरीरशुश्रूषां धर्मकार्यं च नैत्यकम् ।स्वा चैव कुर्यात्सर्वेषां नास्वजातिः कथं चन

bhartuH sharIrashushrUShAM dharmakAryaM cha naityakam | svA chaiva kuryAtsarveShAM nAsvajAtiH kathaM chana

हिन्दी अर्थ

"३७७ . मनुरुदंति। जैसे वरूण अपराधियों को अपने पाशो से वॉधता हे, चेले राजा को देखकर खुश होते हँ, वैसे प्रजामएडल जिस सजा को देख कर खुश हो वह राजा चन्द्रबतघारी है । पापियों' पर अग्नि के

English

Among all (twice-born men) the wife of equal caste alone, not a wife of a different caste by any means, shall personally attend her husband and assist him in his daily sacred rites.

अध्याय ९

श्लोक 9.87

स्वा स्वैव यस्तु तत्कारयेन् मोहात्सजात्या स्थितयाऽन्यया ।यथा ब्राह्मणचाण्डालः पूर्वदृष्टस्तथैव सः

svA svaiva yastu tatkArayen mohAtsajAtyA sthitayA.anyayA | yathA brAhmaNachANDAlaH pUrvadR^iShTastathaiva saH

हिन्दी अर्थ

स्वर्गादि लोक और देवता, जिनके आश्रय खे टिके रहते है और वेददी जिन फा धन है उन ब्राह्मणो को कौन मारना चाहेगा! देवता है, वैसे माण विद्वान् या सूखे हो महान देवता है । ते सब तिदित कामा फे करने पर भी सर्वथा पूज्य हे, मदान,

English

But he who foolishly causes that (duty) to be performed by another, while his wife of equal caste is alive, is declared by the ancients (to be) as (despicable) as a Kandala (sprung from the) Brahmana (caste).

अध्याय ९

श्लोक 9.88

उत्कृष्टायाभिरूपाय वराय सदृशाय च ।अप्राप्तामपि तां तस्मै कन्यां दद्याद्यथाविधि

utkR^iShTAyAbhirUpAya varAya sadR^ishAya cha | aprAptAmapi tAM tasmai kanyAM dadyAdyathAvidhi

हिन्दी अर्थ

हुआ है । इनको पैदा करनेवाला व्यापक तेज अपने कारण में लिये दोनों मिलकर रहें तभी लोक-परलोक में बृद्धि पाते ईं, समर्पण करके रण मै भाणत्याग करे॥ ३२०-३२३॥

English

To a distinguished, handsome suitor (of) equal (caste) should (a father) give his daughter in accordance with the prescribed rule, though she have not attained (the proper age).

अध्याय ९

श्लोक 9.89

काममामरणात्तिष्ठेद्गृहे कन्यार्तुमत्यपि ।न चैवैनां प्रयच्छेत्तु गुणहीनाय कर्हि चित्

kAmamAmaraNAttiShThedgR^ihe kanyArtumatyapi | na chaivainAM prayachChettu guNahInAya karhi chit

हिन्दी अर्थ

एषोऽखिलः कर्मविधिरुक्ो राज्ञः सनातनः। :

English

(But) the maiden, though marriageable, should rather stop in (the father's) house until death, than that he should ever give her to a man destitute of good qualities.

अध्याय ९

श्लोक 9.90

त्रीणि वर्षाण्युदीक्षेत कुमार्यर्तुमती सती ।ऊर्ध्वं तु कालादेतस्माद्विन्देत सदृशं पतिम्

trINi varShANyudIkSheta kumAryartumatI satI | UrdhvaM tu kAlAdetasmAdvindeta sadR^ishaM patim

हिन्दी अर्थ

इसप्रकार राजा सदा .आचरण करके राजघर्मो का पालन करे और लोकहित के कासो म॑ सव कर्मचारियों को नियुक्त. करे । ये खच राजा का सनातन-कतैच्य कहा गया है अव वैश्य और शद के - कंतेब्यों को क्रम से झुनो ॥ ३२७-३२४ ॥

English

Three years let a damsel wait, though she be marriageable; but after that time let her choose for herself a bridegroom (of) equal (caste and rank).

अध्याय ९

श्लोक 9.91

अदीयमाना भर्तारमधिगच्छेद्यदि स्वयम् ।नैनः किं चिदवाप्नोति न च यं साऽधिगच्छति

adIyamAnA bhartAramadhigachChedyadi svayam | nainaH kiM chidavApnoti na cha yaM sA.adhigachChati

हिन्दी अर्थ

इसलिए पशुपालन न करने की इच्छा वैश्य न करे, जवतक वैश्य पालन करे, दूसरे वर्ण को कभी न चाहिए । माणि, मोती, सूँगा, लोहा, सूत फी वस्तु, कपूर और मीठा, घी आदि स्सपदाथौ का भाव वैश्य सदा विचार में रक्खे । सव बीजों के बोने की विधि,

English

If, being not given in marriage, she herself seeks a husband, she incurs no guilt, nor (does) he whom she weds.

अध्याय ९

श्लोक 9.92

अलङ्कारं नाददीत पित्र्यं कन्या स्वयंवरा ।मातृकं भ्रातृदत्तं वा स्तेना स्याद्यदि तं हरेत्

ala~NkAraM nAdadIta pitryaM kanyA svaya.nvarA | mAtR^ikaM bhrAtR^idattaM vA stenA syAdyadi taM haret

हिन्दी अर्थ

एयोउनापदि वर्णानामुक्कः कर्मविधिः शुभः। ..

English

A maiden who choses for herself, shall not take with her any ornaments, given by her father or her mother, or her brothers; if she carries them away, it will be theft.

अध्याय ९

श्लोक 9.93

पित्रे न दद्यात्शुल्कं तु कन्यां ऋतुमतीं हरन् ।स च स्वाम्यादतिक्रामेदृतूनां प्रतिरोधनात्

pitre na dadyAtshulkaM tu kanyAM R^itumatIM haran | sa cha svAmyAdatikrAmedR^itUnAM pratirodhanAt

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But he who takes (to wife) a marriageable damsel, shall not pay any nuptial fee to her father; for the (latter) will lose his dominion over her in consequence of his preventing (the legitimate result of the appearance of) her enemies.

अध्याय ९

श्लोक 9.94

त्रिंशद्वर्षो वहेत्कन्यां हृद्यां द्वादशवार्षिकीम् ।त्र्यष्टवर्षोऽष्टवर्षां वा धर्मे सीदति सत्वरः

tri.nshadvarSho vahetkanyAM hR^idyAM dvAdashavArShikIm | tryaShTavarSho.aShTavarShAM vA dharme sIdati satvaraH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

A man, aged thirty years, shall marry a maiden of twelve who pleases him, or a man of twenty-four a girl eight years of age; if (the performance of) his duties would (otherwise) be impeded, (he must marry) sooner.

अध्याय ९

श्लोक 9.95

देवदत्तां पतिर्भार्यां विन्दते नेच्छयाऽत्मनः ।तां साध्वीं बिभृयान्नित्यं देवानां प्रियमाचरन्

devadattAM patirbhAryAM vindate nechChayA.atmanaH | tAM sAdhvIM bibhR^iyAnnityaM devAnAM priyamAcharan

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

The husband receives his wife from the gods, (he does not wed her) according to his own will; doing what is agreeable to the gods, he must always support her (while she is) faithful.

अध्याय ९

श्लोक 9.96

प्रजनार्थं स्त्रियः सृष्टाः संतानार्थं च मानवः ।तस्मात्साधारणो धर्मः श्रुतौ पत्न्या सहोदितः

prajanArthaM striyaH sR^iShTAH sa.ntAnArthaM cha mAnavaH | tasmAtsAdhAraNo dharmaH shrutau patnyA sahoditaH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

To be mothers were women created, and to be fathers men; religious rites, therefore, are ordained in the Veda to be performed (by the husband) together with the wife.

अध्याय ९

श्लोक 9.97

कन्यायां दत्तशुल्कायां म्रियेत यदि शुल्कदः ।देवराय प्रदातव्या यदि कन्याऽनुमन्यते

kanyAyAM dattashulkAyAM mriyeta yadi shulkadaH | devarAya pradAtavyA yadi kanyA.anumanyate

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

If, after the nuptial fee has been paid for a maiden, the giver of the fee dies, she shall be given in marriage to his brother, in case she consents.

अध्याय ९

श्लोक 9.98

आददीत न शूद्रोऽपि शुल्कं दुहितरं ददन् ।शुल्कं हि गृह्णन् कुरुते छन्नं दुहितृविक्रयम्

AdadIta na shUdro.api shulkaM duhitaraM dadan | shulkaM hi gR^ihNan kurute ChannaM duhitR^ivikrayam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Even a Sudra ought not to take a nuptial fee, when he gives away his daughter; for he who takes a fee sell his daughter, covering (the transaction by another name).

अध्याय ९

श्लोक 9.99

एतत्तु न परे चक्रुर्नापरे जातु साधवः ।यदन्यस्य प्रतिज्ञाय पुनरन्यस्य दीयते

etattu na pare chakrurnApare jAtu sAdhavaH | yadanyasya pratij~nAya punaranyasya dIyate

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Neither ancients nor moderns who were good men have done such (a deed) that, after promising (a daughter) to one man, they have her to another;

अध्याय ९

श्लोक 9.100

नानुशुश्रुम जात्वेतत्पूर्वेष्वपि हि जन्मसु ।शुल्कसंज्ञेन मूल्येन छन्नं दुहितृविक्रयम्

nAnushushruma jAtvetatpUrveShvapi hi janmasu | shulkasa.nj~nena mUlyena ChannaM duhitR^ivikrayam

हिन्दी अर्थ

सा भदेलोकानामोति स्विः साध्वीति चोच्यते

English

Nor, indeed, have we heard, even in former creations, of such (a thing as) the covert sale of a daughter for a fixed price, called a nuptial fee.

अध्याय ९

श्लोक 9.101

अन्योन्यस्याव्यभिचारो भवेदामरणान्तिकः ।एष धर्मः समासेन ज्ञेयः स्त्रीपुंसयोः परः

anyonyasyAvyabhichAro bhavedAmaraNAntikaH | eSha dharmaH samAsena j~neyaH strIpu.nsayoH paraH

हिन्दी अर्थ

व्यनिचाराचु भुः त्री लोके भाझोति निन्यतामं ।. 'कौस्प और घर की शोना हैं । सियो से और लक्ष्मी मै कोई भेद " नहीं हे! दोनों खमान हैं। सन्तान पैदा करवा, उनका पालन, अतिथि, मित्र आदि फा लोकिक आद्र-सोअन का निर्घाह जी

English

'Let mutual fidelity continue until death,' this may be considered as the summary of the highest law for husband and wife.

अध्याय ९

श्लोक 9.102

तथा नित्यं यतेयातां स्त्रीपुंसौ तु कृतक्रियौ ।यथा नाभिचरेतां तौ वियुक्तावितरेतरम्

tathA nityaM yateyAtAM strIpu.nsau tu kR^itakriyau | yathA nAbhicharetAM tau viyuktAvitaretaram

हिन्दी अर्थ

आहुरुत्पादकं केचिदपरे क्षेत्रिणं विदुः

English

Let man and woman, united in marriage, constantly exert themselves, that (they may not be) disunited (and) may not violate their mutual fidelity.

अध्याय ९

श्लोक 9.103

नातिचरेतां एष स्त्रीपुंसयोरुक्तो धर्मो वो रतिसंहितः ।आपद्यपत्यप्राप्तिश्च दायधर्मं निबोधत

nAticharetAM eSha strIpu.nsayorukto dharmo vo ratisa.nhitaH | ApadyapatyaprAptishcha dAyadharmaM nibodhata

हिन्दी अर्थ

भमावप्येककेदारे कालोतानि कुषीबले

English

Thus has been declared to you the law for a husband and his wife, which is intimately connected with conjugal happiness, and the manner of raising offspring in times of calamity; learn (now the law concerning) the division of the inheritance.

अध्याय ९

श्लोक 9.104

ऊर्ध्वं पितुश्च मातुश्च समेत्य भ्रातरः समम् ।भजेरन् पैतृकं रिक्थमनीशास्ते हि जीवतोः

UrdhvaM pitushcha mAtushcha sametya bhrAtaraH samam | bhajeran paitR^ikaM rikthamanIshAste hi jIvatoH

हिन्दी अर्थ

उस विश्‍वदितकारी, पवित्र विचार को खुनो-- से हुआ हो उसका माना जाता है । दूसरा मत है--जिसकी खी याज के रूप, रंग देखने में आते हैं समय पर जैसा वीज खेत में चोया जाता है, उसी भांति का गुण पैदा हुए में आता है। यह

English

After the death of the father and of the mother, the brothers, being assembled, may divide among themselves in equal shares the paternal (and the maternal) estate; for, they have no power (over it) while the parents live.

अध्याय ९

श्लोक 9.105

ज्येष्ठ एव तु गृह्णीयात्पित्र्यं धनमशेषतः ।शेषास्तमुपजीवेयुर्यथैव पितरं तथा

jyeShTha eva tu gR^ihNIyAtpitryaM dhanamasheShataH | sheShAstamupajIveyuryathaiva pitaraM tathA

हिन्दी अर्थ

आथुष्कासेन वक्तव्यं न जातु परयोषिति

English

(Or) the eldest alone may take the whole paternal estate, the others shall live under him just as (they lived) under their father.

अध्याय ९

श्लोक 9.106

ज्येष्ठेन जातमात्रेण पुत्री भवति मानवः ।पितॄणामनृणश्चैव स तस्मात्सर्वमर्हति

jyeShThena jAtamAtreNa putrI bhavati mAnavaH | pitR^INAmanR^iNashchaiva sa tasmAtsarvamarhati

हिन्दी अर्थ

अन्न गाथा वायुगीताः कीतेयन्ति पुराविदः अपने चीज के अचुसार हो उगते झैँ । वीज दूसरा, दक्ष दूसरा उगे यदद नहीं होता । जो वीज होता है, उसीका बरुक्ष पेदा होता है। मे चीज न योना चाहिए । प्राचीन इतिहास फे ज्ञाता ऋषि इस

English

Immediately on the birth of his first-born a man is (called) the father of a son and is freed from the debt to the manes; that (son), therefore, is worthy (to receive) the whole estate.

अध्याय ९

श्लोक 9.107

यस्मिनृणं संनयति येन चानन्त्यमश्नुते ।स एव धर्मजः पुत्रः कामजानितरान् विदुः

yasminR^iNaM sa.nnayati yena chAnantyamashnute | sa eva dharmajaH putraH kAmajAnitarAn viduH

हिन्दी अर्थ

एतावानेव पुरुषो यजायात्मा प्रजेति ह ।

English

That son alone on whom he throws his debt and through whom he obtains immortality, is begotten for (the fulfilment of) the law; all the rest they consider the offspring of desire.

अध्याय ९

श्लोक 9.108

पितेव पालयेत्पूत्रान् ज्येष्ठो भ्रातॄन् यवीयसः ।पुत्रवत्चापि वर्तेरन् ज्येष्ठे भ्रातरि धर्मतः

piteva pAlayetpUtrAn jyeShTho bhrAtR^In yavIyasaH | putravatchApi varteran jyeShThe bhrAtari dharmataH

हिन्दी अर्थ

जैस दूसरे के वेछे सुग को फिर सारने से वाण निष्फल होती है, ऐसे परखी में चोया बीज शीघ्र निष्फल होता है। इस एथिवी को जो पहले राजा एथुकी भार्या थी, अब,भी लोग प्रथकी सार्या ही जानते हैं। जो दक्ष काटकर साफ़ करता है उसका खेत और

English

As a father (supports) his sons, so let the eldest support his younger brothers, and let them also in accordance with the law behave towards their eldest brother as sons (behave towards their father).

अध्याय ९

श्लोक 9.109

ज्येष्ठः कुलं वर्धयति विनाशयति वा पुनः ।ज्येष्ठः पूज्यतमो लोके ज्येष्ठः सद्भिरगर्हितः

jyeShThaH kulaM vardhayati vinAshayati vA punaH | jyeShThaH pUjyatamo loke jyeShThaH sadbhiragarhitaH

हिन्दी अर्थ

यथा गोऽश्वोूवासीपु महिष्यजाविकासु च ।

English

The eldest (son) makes the family prosperous or, on the contrary, brings it to ruin; the eldest (is considered) among men most worthy of honour, the eldest is not treated with disrespect by the virtuous.

अध्याय ९

श्लोक 9.110

यो ज्येष्ठो ज्येष्ठवृत्तिः स्यान् मातैव स पितैव सः ।अज्येष्ठवृत्तिर्यस्तु स्यात्स सम्पूज्यस्तु बन्धुवत्

yo jyeShTho jyeShThavR^ittiH syAn mAtaiva sa pitaiva saH | ajyeShThavR^ittiryastu syAtsa sampUjyastu bandhuvat

हिन्दी अर्थ

सेत और वीजवालों में कोई ठहराव न हो तव तक सन्तान प्रधान हैं क्षेम मजो सन्तान होगी, बंद हम दोनी की होगी“ ऐसा ठहराव हुआ हो तो सन्तान क्षेत्र और चीज दोनों की हौगी । जो वाज जल के बेग चा घायु खे गिरकर दूसरे के खेत

English

If the eldest brother behaves as an eldest brother (ought to do), he (must be treated) like a mother and like a father; but if he behaves in a manner unworthy of an eldest brother, he should yet be honoured like a kinsman.

अध्याय ९

श्लोक 9.111

एवं सह वसेयुर्वा पृथग्वा धर्मकाम्यया ।पृथग्विवर्धते धर्मस्तस्माद्धर्म्या पृथक्क्रिया

evaM saha vaseyurvA pR^ithagvA dharmakAmyayA | pR^ithagvivardhate dharmastasmAddharmyA pR^ithakkriyA

हिन्दी अर्थ

अतः परे शवक्ष्वासि योषितां धर्ममाषादि

English

Either let them thus live together, or apart, if (each) desires (to gain) spiritual merit; for (by their living) separate (their) merit increases, hence separation is meritorious.

अध्याय ९

श्लोक 9.112

ज्येष्ठस्य विंश उद्धारः सर्वद्रव्याच्च यद्वरम् ।ततोऽर्धं मध्यमस्य स्यात्तुरीयं तु यवीयसः

jyeShThasya vi.nsha uddhAraH sarvadravyAchcha yadvaram | tato.ardhaM madhyamasya syAtturIyaM tu yavIyasaH

हिन्दी अर्थ

यह व्यवस्था गो, घोड़ी, दासी, ऊंदवी, यकरी, भेड़, पक्षी और भैस की संतति में जाननी चाहिए । इस प्रकार चीज़ और योनि झापद्धमे कहा जाता है। स्व्रियो का आपद्धम, नियोग ।

English

The additional share (deducted) for the eldest shall be one-twentieth (of the estate) and the best of all chattels, for the middlemost half of that, but for the youngest one-fourth.

अध्याय ९

श्लोक 9.113

ज्येष्ठश्चैव कनिष्ठश्च संहरेतां यथोदितम् ।येऽन्ये ज्येष्ठकनिष्ठाभ्यां तेषां स्यान् मध्यमं धनम्

jyeShThashchaiva kaniShThashcha sa.nharetAM yathoditam | ye.anye jyeShThakaniShThAbhyAM teShAM syAn madhyamaM dhanam

हिन्दी अर्थ

वीनां संकरं चक्रे कामोपहतचेतनः

English

Both the eldest and the youngest shall take (their shares) according to (the rule just) stated (each of) those who are between the eldest and the youngest, shall have the share (prescribed for the) middlemost.

अध्याय ९

श्लोक 9.114

सर्वेषां धनजातानामाददीताग्र्यमग्रजः ।यच्च सातिशयं किं चिद्दशतश्चाप्नुयाद्वरम्

sarveShAM dhanajAtAnAmAdadItAgryamagrajaH | yachcha sAtishayaM kiM chiddashatashchApnuyAdvaram

हिन्दी अर्थ

ततः प्रमृति यो मोहाखमीतपतिका श्रियस् ।

English

Among the goods of every kind the eldest shall take the best (article), and (even a single chattel) which is particularly good, as well as the best of ten (animals).

अध्याय ९

श्लोक 9.115

उद्धारो न दशस्वस्ति सम्पन्नानां स्वकर्मसु ।यत्किं चिदेव देयं तु ज्यायसे मानवर्धनम्

uddhAro na dashasvasti sampannAnAM svakarmasu | yatkiM chideva deyaM tu jyAyase mAnavardhanam

हिन्दी अर्थ

यदि नियोग करनेवाले दोनों शाख्विधि को छोड़कर सन- माचा व्यवहार करें तो पतित होते हे। और पुत्रवधू एरुपल्ली क साथ गमन करनेवाले माने जते हें. । द्विजातिया को विधवा खी का नियोग दूसरे वर्णघाले से न करना चाहिए । अन्य जाति से नि-

English

But among (brothers) equally skilled in their occupations, there is no additional share, (consisting of the best animal) among ten; some trifle only shall be given to the eldest as a token of respect.

अध्याय ९

श्लोक 9.116

एवं समुद्धृतोद्धारे समानंशान् प्रकल्पयेत् ।उद्धारेऽनुद्धृते त्वेषामियं स्यादंशकल्पना

evaM samuddhR^itoddhAre samAna.nshAn prakalpayet | uddhAre.anuddhR^ite tveShAmiyaM syAda.nshakalpanA

हिन्दी अर्थ

शोषितो धमेकामार्थ पतीक्ष्ोऽशे नरः समा; । भवत वख पहने मन, बाणी, शरीर से शुद्ध -उस कन्या के साथ उसका देवर गमन फरे और सस्तान होने तक आतुर्काल में उक्करीति से पक एक वार गमन करे.) चतुर पुरुष पक .चार”

English

If additional shares are thus deducted, one must allot equal shares (out of the residue to each); but if no deduction is made, the allotment of the shares among them shall be (made) in the following manner.

अध्याय ९

श्लोक 9.117

एकाधिकं हरेज्ज्येष्ठः पुत्रोऽध्यर्धं ततोऽनुजः ।अंशमंशं यवीयांस इति धर्मो व्यवस्थितः

ekAdhikaM harejjyeShThaH putro.adhyardhaM tato.anujaH | a.nshama.nshaM yavIyA.nsa iti dharmo vyavasthitaH

हिन्दी अर्थ

' इती श्रति के अभिप्राय से, वाग्दान, के बाद मर जाने पर देवर फे साथ विवाह मठ ने लिला है । इतका धर्ग वियोग नहीं है । यह मत स्वदेशी है।

English

Let the eldest son take one share in excess, the (brother) born next after him one (share) and a half, the younger ones one share each; thus the law is settled.

अध्याय ९

श्लोक 9.118

स्वेभ्योंशेभ्यस्तु कन्याभ्यः प्रदद्युर्भ्रातरः पृथक् ।स्वाभ्यः स्वाभ्यस्तु स्वात्स्वादंशाच्चतुर्भागं पतिताः स्युरदित्सवः

svebhyo.nshebhyastu kanyAbhyaH pradadyurbhrAtaraH pR^ithak | svAbhyaH svAbhyastu svAtsvAda.nshAchchaturbhAgaM patitAH syuraditsavaH

हिन्दी अर्थ

जो खी अपने जुआरी, मद्यप और रोगातुर पति की सेवा न करे उसके भूपण आदि लेकर तीन महीने के लिए त्याग दे। पति की सेवा करें उसको न त्यागे; न कोई चीज़ छीने .। जो खी मद्यप, डुराचारिणी, उलटा बर्ताव करनेवाली, रोगिणी मार पीट

English

But to the maiden (sisters) the brothers shall severally give (portions) out of their shares, each out of his share one-fourth part; those who refuse to give (it), will become outcasts.

अध्याय ९

श्लोक 9.119

अजाविकं सेकशफं न जातु विषमं भजेत् ।अजाविकं चैकशफं अजाविकं तु विषमं ज्येष्ठस्यैव विधीयते

ajAvikaM sekashaphaM na jAtu viShamaM bhajet | ajAvikaM chaikashaphaM ajAvikaM tu viShamaM jyeShThasyaiva vidhIyate

हिन्दी अर्थ

उन खिया में जो अपनी जाति को हो थे पतिसधा और धर्मकर्म करें; दूसरे जाति की कभी न करें । पर जो मूखेता से अपनी जाति फी खी रहते दूसरी से कर्म कराता है उसको चाएडाल समान जाने-यह ऋषियों ने कदा है ॥ ८६-८७ ॥

English

Let him never divide (the value of) a single goat or sheep, or a (single beast) with uncloven hoofs; it is prescribed (that) a single goat or sheep (remaining after an equal division, belongs) to the eldest alone.

अध्याय ९

श्लोक 9.120

यवीयान्ज्येष्ठभार्यायां पुत्रमुत्पादयेद्यदि ।समस्तत्र विभागः स्यादिति धर्मो व्यवस्थितः

yavIyAnjyeShThabhAryAyAM putramutpAdayedyadi | samastatra vibhAgaH syAditi dharmo vyavasthitaH

हिन्दी अर्थ

धस का नाश होता हो तो शीघ्रदी' करले! पति देवताओं फी दी हुई खो को पाता है अपनी इच्छा से नहीं « इसलिए देवताओं घारणार्थ ख्रियों को रचा और सन्तान पैदा करने को पुरुष रचा इसलिय खो-पुरुप साथ मे' धर्माचरण करें--यह घेव में कदा है -।

English

If a younger brother begets a son on the wife of the elder, the division must then be made equally; this the law is settled.

अध्याय ९

श्लोक 9.121

उपसर्जनं प्रधानस्य धर्मतो नोपपद्यते ।पिता प्रधानं प्रजने तस्माद्धर्मेण तं भजेत्

upasarjanaM pradhAnasya dharmato nopapadyate | pitA pradhAnaM prajane tasmAddharmeNa taM bhajet

हिन्दी अर्थ

एप धर्मः समासेन हेयः ल्लीपुसयोः परः

English

The representative (the son begotten on the wife) is not invested with the right of the principal (the eldest brother to an additional share); the principal (became) a father on the procreation (of a son by his younger brother); hence one should give a share to the (son begotten on the wife of the elder brother) according to the rule (stated above).

अध्याय ९

श्लोक 9.122

पुत्रः कनिष्ठो ज्येष्ठायां कनिष्ठायां च पूर्वजः ।कथं तत्र विभागः स्यादिति चेत्संशयो भवेत्

putraH kaniShTho jyeShThAyAM kaniShThAyAM cha pUrvajaH | kathaM tatra vibhAgaH syAditi chetsa.nshayo bhavet

हिन्दी अर्थ

कन्यादान में शूद्र भी घन न लें । जो लेता है चह छिपा हुआ कन्या वेचता है । यह कर्म पहले सत्युरुपों ने नहीं किया और न इस समय करते हैं जोकि एक को कन्यादान करके दूसरे को :दीजावे । पूर्व करपों मै भी कन्या-विक्रय नहीं खुन गया। खी”

English

If there be a doubt, how the division shall be made, in case the younger son is born of the elder wife and the elder son of the younger wife,

अध्याय ९

श्लोक 9.123

एकं वृषभमुद्धारं संहरेत स पूर्वजः ।ततोऽपरे ज्येष्ठवृषास्तदूनानां स्वमातृतः

ekaM vR^iShabhamuddhAraM sa.nhareta sa pUrvajaH | tato.apare jyeShThavR^iShAstadUnAnAM svamAtR^itaH

हिन्दी अर्थ

। मत्र है भगो अरमा सविता पुरंधिं लाहुयाईपत्याय देवाः । ' इत्यादि । एष ख्रीपुँसयोरुक्रो धर्मो वो रतिसंहितः ।

English

(Then the son) born of the first wife shall take as his additional share one (most excellent) bull; the next best bulls (shall belong) to those (who are) inferior on account of their mothers.

अध्याय ९

श्लोक 9.124

ज्येष्ठस्तु जातो ज्येष्ठायां हरेद्वृषभषोडशाः ।ततः स्वमातृतः शेषा भजेरन्निति धारणा

jyeShThastu jAto jyeShThAyAM haredvR^iShabhaShoDashAH | tataH svamAtR^itaH sheShA bhajeranniti dhAraNA

हिन्दी अर्थ

स्री-पुरुष विवाह करके ऐसा व्यवहार करें, जिसमें धमोचरण मै अलग न हो! यह ख्ी-पुरपा का धमे और आापत्काल में सन्तान” विधि कही गई है । अव दायभाग की व्यवस्था खुनों १०२-१०३ ॥

English

But the eldest (son, being) born of the eldest wife, shall receive fifteen cows and a bull, the other sons may then take shares according to (the seniority of) their mothers; that is a settled rule.

अध्याय ९

श्लोक 9.125

सदृशस्त्रीषु जातानां पुत्राणामविशेषतः ।न मातृतो ज्यैष्ठ्यमस्ति जन्मतो ज्यैष्ठ्यमुच्यते

sadR^ishastrIShu jAtAnAM putrANAmavisheShataH | na mAtR^ito jyaiShThyamasti janmato jyaiShThyamuchyate

हिन्दी अर्थ

स एव धर्मजः पुत्रः कामजानितरान् विदुः

English

Between sons born of wives equal (in caste) (and) without (any other) distinction no seniority in right of the mother exists; seniority is declared (to be) according to birth.

अध्याय ९

श्लोक 9.126

जन्मज्येष्ठेन चाह्वानं सुब्रह्मण्यास्वपि स्मृतम् ।यमयोश्चैव गर्भेषु जन्मतो ज्येष्ठता स्मृता

janmajyeShThena chAhvAnaM subrahmaNyAsvapi smR^itam | yamayoshchaiva garbheShu janmato jyeShThatA smR^itA

हिन्दी अर्थ

पिता और माता की स्त्यु के बाइ, भाई आपस में पिता कौ सस्पत्ति बॉट ले ,पर उनके जीते नहीं वाँट सकते । घडा भाई पिता का-सब घन, ग्रहण करे और शेष भाई जैसे पिता की आशा में जी- विका करते थे, वैसेही आई के बश में रहकर करें । बड़े पुत्र का

English

And with respect to the Subrahmanya (texts) also it is recorded that the invocation (of Indra shall be made) by the first-born, of twins likewise, (conceived at one time) in the wombs (of their mothers) the seniority is declared (to depend) on (actual) birth.

अध्याय ९

श्लोक 9.127

अपुत्रोऽनेन विधिना सुतां कुर्वीत पुत्रिकाम् ।यदपत्यं भवेदस्यां तन् मम स्यात्स्वधाकरम्

aputro.anena vidhinA sutAM kurvIta putrikAm | yadapatyaM bhavedasyAM tan mama syAtsvadhAkaram

हिन्दी अर्थ

एवं सह वसेयुवी एथग्वा घर्सकास्ययां । क

English

He who has no son may make his daughter in the following manner an appointed daughter (putrika, saying to her husband), 'The (male) child, born of her, shall perform my funeral rites.'

अध्याय ९

श्लोक 9.128

अनेन तु विधानेन पुरा चक्रेऽथ पुत्रिकाः ।विवृद्ध्यर्थं स्ववंशस्य स्वयं दक्षः प्रजापतिः

anena tu vidhAnena purA chakre.atha putrikAH | vivR^iddhyarthaM svava.nshasya svayaM dakShaH prajApatiH

हिन्दी अर्थ

जो: बड़ा भाई बडप्पन का घताव करे वह माता-पिता के स- माने है । औरं वैसा. तीव न करे तो बन्धुवत् पूज्य है। भाइयों ने लग अलग रहे । अलग रहने से धर्म-कर्म अधिक होता है . इस लिए अलग रहना घमोलुकूल है।बड़े.भाई को. बीसब्रों भाग अः"

English

According to this rule Daksha, himself, lord of created beings, formerly made (all his female offspring) appointed daughters in order to multiply his race.

अध्याय ९

श्लोक 9.129

ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश ।सोमाय राज्ञे सत्कृत्य प्रीतात्मा सप्तविंशतिम्

dadau sa dasha dharmAya kashyapAya trayodasha | somAya rAj~ne satkR^itya prItAtmA saptavi.nshatim

हिन्दी अर्थ

भे जो श्रेष्ठ वस्तु हैं उनको बड़ाभाई पावे और यो वगेरह दश--प- शुं में जो भ्रष्ठ हो उसको भी पावे । यदि सच भाई गुणी हों तो वड़े भाई को दशमे से भेट वस्तु न देकर, उसके सन्मानार्थ कुछ यस्तु अधिक देवे । इस प्रकार चीखचां भाग निकालकर वाकी का

English

He gave ten to Dharma, thirteen to Kasyapa, twenty-seven to King Soma, honouring (them) with an affectionate heart.

अध्याय ९

श्लोक 9.130

यथैवात्मा तथा पुत्रः पुत्रेण दुहिता समा ।तस्यामात्मनि तिष्ठन्त्यां कथमन्यो धनं हरेत्

yathaivAtmA tathA putraH putreNa duhitA samA | tasyAmAtmani tiShThantyAM kathamanyo dhanaM haret

हिन्दी अर्थ

लिए पिता की आत्मारूप-पुत्री बैठी हो तो दूसरा धन कैसे ले- जाय! जो घन साता को दहेज में मिला. दो वह 'कन्या' का ही भाग है । और पुत्रदीन का सच. धन दौहित्र का ही है । जिसको पुन्रिका किया हो उसका पुत्र, अपुञ--पिता का धन ले और वह.

English

A son is even (as) oneself, (such) a daughter is equal to a son; how can another (heir) take the estate, while such (an appointed daughter who is even) oneself, lives?

अध्याय ९

श्लोक 9.131

मातुस्तु यौतकं यत्स्यात्कुमारीभाग एव सः ।दौहित्र एव च हरेदपुत्रस्याखिलं धनम्

mAtustu yautakaM yatsyAtkumArIbhAga eva saH | dauhitra eva cha haredaputrasyAkhilaM dhanam

हिन्दी अर्थ

का समान भाग करे । उसमे कन्या की भे्ठता नहीं माची: जाती । पुत्रिका होनेचाली; कन्या सरजाय तो उसका' पतिः सव धन ले" जाय । चुत्रिका विधान किया दो वा न किया हो, समान जाति बाले जामाता से जिल पुच, को' पाचे--उसीखे चावा पीनवान,

English

But whatever may be the separate property of the mother, that is the share of the unmarried daughter alone; and the son of an (appointed) daughter shall take the whole estate of (his maternal grandfather) who leaves no son.

अध्याय ९

श्लोक 9.132

दौहित्रो ह्यखिलं रिक्थमपुत्रस्य पितुर्हरेत् ।स एव दद्याद्द्वौ पिण्डौ पित्रे मातामहाय च

dauhitro hyakhilaM rikthamaputrasya piturharet | sa eva dadyAddvau piNDau pitre mAtAmahAya cha

हिन्दी अर्थ

लोक में पौत्र और दौहिच में कुछ आन्तर नहीं है । दोहित्र भी नाना को पौच की साति स्वर्ग पईुँचाता है । पुजिका--पु्न पहला पिण्ड माता को देवे, दूसरा--माता के पिता को, तौखरा-नाना के पिता को देचे जिसका दत्तक ( गोद लिया ) पुत्र, सर्वशुणस-

English

The son of an (appointed) daughter, indeed, shall (also) take the estate of his (own) father, who leaves no (other) son; he shall (then) present two funeral cakes to his own father and to his maternal grandfather.

अध्याय ९

श्लोक 9.133

पौत्रदौहित्रयोर्लोके न विशेषोऽस्ति धर्मतः ।तयोर्हि मातापितरौ सम्भूतौ तस्य देहतः

pautradauhitrayorloke na visheSho.asti dharmataH | tayorhi mAtApitarau sambhUtau tasya dehataH

हिन्दी अर्थ

दचकपुत्त अपने उत्पादक पिता के गोत्र और धन को नहीं पा सकता । जिसका गोघ और घन पाता है, उसी को पिण्डदान दे सकता है। चिना नियोगविधि से पैदा पुत्र और पुत्रवाली के दे- पर से उत्पन्न पुत्र थे दोनों विता के घन के अधिकारी नहीं होते ।

English

Between a son's son and the son of an (appointed) daughter there is no difference, neither with respect to worldly matters nor to sacred duties; for their father and mother both sprang from the body of the same (man).

अध्याय ९

श्लोक 9.134

पुत्रिकायां कृतायां तु यदि पुत्रोऽनुजायते ।समस्तत्र विभागः स्यात्ज्येष्ठता नास्ति हि स्त्रियाः

putrikAyAM kR^itAyAM tu yadi putro.anujAyate | samastatra vibhAgaH syAtjyeShThatA nAsti hi striyAH

हिन्दी अर्थ

वहु चैकजातानां नानात्रीपु निवोधत

English

But if, after a daughter has been appointed, a son be born (to her father), the division (of the inheritance) must in that (case) be equal; for there is no right of primogeniture for a woman.

अध्याय ९

श्लोक 9.135

अपुत्रायां मृतायां तु पुत्रिकायां कथं चन ।धनं तत्पुत्रिकाभर्ता हरेतैवाविचारयन्

aputrAyAM mR^itAyAM tu putrikAyAM kathaM chana | dhanaM tatputrikAbhartA haretaivAvichArayan

हिन्दी अर्थ

जो नियुक्-खी इसरे पुरुष से पुत्र पैदा करे वह पुत्र काज हुए पुं के विभाग फी यह रीति है। अव एक पुरु त अनेक के यदि. फम से चारों पर्ण की सिय हो वो उनमें पुत्र पैदा होने पर इस प्रकार विभाग करें ॥ १४७-१४६॥ -

English

But if an appointed daughter by accident dies without (leaving) a son, the husband of the appointed daughter may, without hesitation, take that estate.

अध्याय ९

श्लोक 9.136

अकृता वा कृता वाऽपि यं विन्देत्सदृशात्सुतम् ।पौत्री मातामहस्तेन दद्यात्पिण्डं हरेद्धनम्

akR^itA vA kR^itA vA.api yaM vindetsadR^ishAtsutam | pautrI mAtAmahastena dadyAtpiNDaM hareddhanam

हिन्दी अर्थ

खता का चल, साड, सवास का धाड, गहना, रहन का स्थाय अधर जा मरत! चाज हा-उनका ब्राह्मणा चक पुनका दुत । राह्मण सागर शद्रा का'एक भाग ले । अथवा सब सम्पत्ति का दश को चार भाग, झैचियापुत्र को तीच साग; चेश्यापृत्र को दो भाग

English

Through that son whom (a daughter), either not appointed or appointed, may bear to (a husband) of equal (caste), his maternal grandfather (has) a son's son; he shall present the funeral cake and take the estate.

अध्याय ९

श्लोक 9.137

पुत्रेण लोकान्जयति पौत्रेणानन्त्यमश्नुते ।अथ पुत्रस्य पौत्रेण ब्रध्नस्याप्नोति विष्टपम्

putreNa lokAnjayati pautreNAnantyamashnute | atha putrasya pautreNa bradhnasyApnoti viShTapam

हिन्दी अर्थ

समान जाति ही की भार्या होती है, दूसरे बणे की विधि नहीं है। उसमें यदि सौ पुत्र भी हाँ तो भी वे ,समान--भाग के अधिकारी

English

Through a son he conquers the worlds, through a son's son he obtains immortality, but through his son's grandson he gains the world of the sun.

अध्याय ९

श्लोक 9.138

पुन्नाम्नो नरकाद्यस्मात्त्रायते पितरं सुतः ।तस्मात्पुत्र इति प्रोक्तः स्वयमेव स्वयम्भुवा

punnAmno narakAdyasmAttrAyate pitaraM sutaH | tasmAtputra iti proktaH svayameva svayambhuvA

हिन्दी अर्थ

मजुष्यो के जो बारह पुत्र कदे दे, उनमें छः फू नांच स जल तरता हुआ जखा फल पाता ह, बसाहा फल कु. पुत्रों से नरकपार होने मै पिता आदि को मिलता है। यदि अपुत्र के पिताकी. सम्पत्ति के भागी हैं। एक सरस पुत्रही पिता के धन का

English

Because a son delivers (trayate) his father from the hell called Put, he was therefore called put-tra (a deliverer from Put) by the Self-existent (Svayambhu) himself.

अध्याय ९

श्लोक 9.139

पौत्रदौहित्रयोर्लोके विशेषो नोपपद्यते ।दौहित्रोऽपि ह्यमुत्रैनं संतारयति पौत्रवत्

pautradauhitrayorloke visheSho nopapadyate | dauhitro.api hyamutrainaM sa.ntArayati pautravat

हिन्दी अर्थ

दह पुत्रों की संज्ञा । उसको श्रौरस कहते हैं--चह मुख्य है । सृत; नपुंसक और दे की खी मै नियोग से जो पुत्र होता है बह 'क्षेत्रज' है माता- पुत्र है! जो सजातीय, युण-दोपश और पुत्र गुणो से युक्त हो, वह

English

Between a son's son and the son of a daughter there exists in this world no difference; for even the son of a daughter saves him (who has no sons) in the next world, like the son's son.

अध्याय ९

श्लोक 9.140

मातुः प्रथमतः पिण्डं निर्वपेत्पुत्रिकासुतः ।द्वितीयं तु पितुस्तस्यास्तृतीयं तत्पितुः पितुः

mAtuH prathamataH piNDaM nirvapetputrikAsutaH | dvitIyaM tu pitustasyAstR^itIyaM tatpituH pituH

हिन्दी अर्थ

जो अपनी उत्तर क्रिया फे लिए माता-पिता से जिस पुच को..." खंरीदता है वह उसका “म्रोतंक पुत्र ' होता है, खरीदेंदार कें, सः ' : खी होकर पु जने उसको ' पोनभेवं ' कहते हँ, बह पतिं कीं त्याची.या विधवा खी अक्षतेयोनि हो तो, परॉयशिवित्त' करके दूँ: .

English

Let the son of an appointed daughter first present a funeral cake to his mother, the second to her father, the funeral to his father's father.

अध्याय ९

श्लोक 9.141

उपपन्नो गुणैः सर्वैः पुत्रो यस्य तु दत्त्रिमः ।स हरेतैव तद्रिक्थं सम्प्राप्तोऽप्यन्यगोत्रतः

upapanno guNaiH sarvaiH putro yasya tu dattrimaH | sa haretaiva tadrikthaM samprApto.apyanyagotrataH

हिन्दी अर्थ

भाई पुत्रवान ह-ऐसा मजुजी कहते है । एक पुरुष की कई 'खियो में जो एक भी पुत्रवाली हो तो उससे सब पुत्रवाली हैं । औरस आदि पहले पहले पुत्र न हो तो अगले अगले पुत्र, पिताके धन के अधिकारी हैँ ओर यदि वहुतसे पुत्र समानही हो तो, सव घन

English

Of the man who has an adopted (Datrima) son possessing all good qualities, that same (son) shall take the inheritance, though brought from another family.

अध्याय ९

श्लोक 9.142

गोत्ररिक्थे जनयितुर्न हरेद्दत्त्रिमः क्व चित् ।गोत्ररिक्थानुगः पिण्डो व्यपैति ददतः स्वधा

gotrarikthe janayiturna hareddattrimaH kva chit | gotrarikthAnugaH piNDo vyapaiti dadataH svadhA

हिन्दी अर्थ

वाप, दादा आर परदादा इच-तान का जल आर गपर्‍ुडदान , होता: है देनेवाला चौंथा होता है-पाँचचे का सम्बन्ध नहीं हे! जो सपिण्डों में अधिक समीप हो, उसका घन होता है । घह न हो तो कुलपुरुष चह भी न दो तो आचार्य, वह भी नहो तो

English

An adopted son shall never take the family (name) and the estate of his natural father; the funeral cake follows the family (name) and the estate, the funeral offerings of him who gives (his son in adoption) cease (as far as that son is concerned).

अध्याय ९

श्लोक 9.143

अनियुक्तासुतश्चैव पुत्रिण्याऽप्तश्च देवरात् ।उभौ तौ नार्हतो भागं जारजातककामजौ

aniyuktAsutashchaiva putriNyA.aptashcha devarAt | ubhau tau nArhato bhAgaM jArajAtakakAmajau

हिन्दी अर्थ

कोई पु्हीन मरजाय तो उसके सगोत्र में से. पुत्र ले, ओर उस पुरुष का जो धन हो, उसे सांप दे एक खरी में दो पुरुषों से पैदा ' दो पुत्र, औरस-पौनभेव धन के लिए विवाद करें तो, जिसके पिता का जो धन हो बद्दी उसको ले, दूसरा न लेय । साताके मः

English

The son of a wife, not appointed (to have issue by another), and he whom (an appointed female, already) the mother of a son, bears to her brother-in-law, are both unworthy of a share, (one being) the son of an adulterer and (the other) produced through (mere) lust.

अध्याय ९

श्लोक 9.144

नियुक्तायामपि पुमान्नार्यां जातोऽविधानतः ।नैवार्हः पैतृकं रिक्थं पतितोत्पादितो हि सः

niyuktAyAmapi pumAnnAryAM jAto.avidhAnataH | naivArhaH paitR^ikaM rikthaM patitotpAdito hi saH

हिन्दी अर्थ

विवाद मै अग्नि समीप से पिता आदि का दिया, सखुराल में पाया हुआ आभूषण आदि, पति का दिया, पिताका दिया, भाई का दिया और माता से पाया ये छः प्रकार के खोधन कहे हे! विवाह में पति की तरफ़ से मिला घन और खुशी खे पति. का

English

Even the male (child) of a female (duly) appointed, not begotten according to the rule (given above), is unworthy of the paternal estate; for he was procreated by an outcast.

अध्याय ९

श्लोक 9.145

हरेत्तत्र नियुक्तायां जातः पुत्रो यथौरसः ।क्षेत्रिकस्य तु तद्बीजं धर्मतः प्रसवश्च सः

harettatra niyuktAyAM jAtaH putro yathaurasaH | kShetrikasya tu tadbIjaM dharmataH prasavashcha saH

हिन्दी अर्थ

पत्यो जीवाति यः छी भिरलङ्कारो धृतो भवेत् । सत्री के पाख जों कुछ धन किसी भांति पिता का दिया हो, बह उसकी आणी कत्या ग्रहण करे अथवा. उसकीः सन्तात ' का हो जावे । बहुत कुडुम्ववाले परिवार में खो. घन संचय ( कोरचा.); :

English

A son (legally) begotten on such an appointed female shall inherit like a legitimate son of the body; for that seed and the produce belong, according to the law, to the owner of the soil.

अध्याय ९

श्लोक 9.146

धनं यो बिभृयाद्भ्रातुर्मृतस्य स्त्रियमेव च ।सोऽपत्यं भ्रातुरुत्पाद्य दद्यात्तस्यैव तद्धनम्

dhanaM yo bibhR^iyAdbhrAturmR^itasya striyameva cha | so.apatyaM bhrAturutpAdya dadyAttasyaiva taddhanam

हिन्दी अर्थ

पैदा हा तो. उनके सन्तान घन. के भागी होगे । 'पिता.की.सत्वु.: के याद ज्येछ पुत्र जो घन पाचे यदि छोटा साई विद्धांन हो तो. . “उस में भी उसका भाग है सव :भांशयों का यदि व्यापांर.से “ कमाया धन हो तो उसमें पि

English

He who takes care of his deceased brother's estate and of his widow, shall, after raising up a son for his brother, give that property even to that (son).

अध्याय ९

श्लोक 9.147

या नियुक्ताऽन्यतः पुत्रं देवराद्वाऽप्यवाप्नुयात् ।तं कामजमरिक्थीयं वृथोत्पन्नं प्रचक्षते

yA niyuktA.anyataH putraM devarAdvA.apyavApnuyAt | taM kAmajamarikthIyaM vR^ithotpannaM prachakShate

हिन्दी अर्थ

स्वयमीहितलब्धं तन्नाकामो दातुमईति

English

If a woman (duly) appointed bears a son to her brother-in-law or to another (Sapinda), that (son, if he is) begotten through desire, they declare (to be) incapable of inheriting and to be produced in vain.

अध्याय ९

श्लोक 9.148

मिथ्यौत्पन्नं एतद्विधानं विज्ञेयं विभागस्यैकयोनिषु ।बह्वीषु चैकजातानां नानास्त्रीषु निबोधत

mithyautpannaM etadvidhAnaM vij~neyaM vibhAgasyaikayoniShu | bahvIShu chaikajAtAnAM nAnAstrIShu nibodhata

हिन्दी अर्थ

जिस को जो धन विद्या से पैदा करे चह उसी का है । मिज से, विवाह से और मधुपर्क में जो थन जसको मिले वह उसीका है। जो अपने पुरुषार्थे से घन कमा सकता है और भाइयों के साधा” 3३ उसको कुछ निर्वाह योभ्यं देकर युदा कर

English

The rules (given above) must be understood (to apply) to a distribution among sons of women of the same (caste); hear (now the law) concerning those begotten by one man on many wives of different (castes).

अध्याय ९

श्लोक 9.149

ब्राह्मणस्यानुपूर्व्येण चतस्रस्तु यदि स्त्रियः ।तासां पुत्रेषु जातेषु विभागेऽयं विधिः स्मृतः

brAhmaNasyAnupUrvyeNa chatasrastu yadi striyaH | tAsAM putreShu jAteShu vibhAge.ayaM vidhiH smR^itaH

हिन्दी अर्थ

भाई भी छोटे भाई का भाग विना दिये मिलकियत न करे। भाई घाँटकर जुदे न एप हो और सच साथ रहकर व्यापारादि करते हो तो पिता पुप्रों को न्यूनाधिक भाग कभी न दे । विभाग कर; ' देने पर दूसरा पुत्र होजाय तो घद्द पिता का ही घन लेता है या

English

If there be four wives of a Brahmana in the direct order of the castes, the rule for the division (of the estate) among the sons born of them is as follows:

अध्याय ९

श्लोक 9.150

कीनाशो गोवृषो यानमलङ्कारश्च वेश्म च ।विप्रस्यौद्धारिकं देयमेकांशश्च प्रधानतः

kInAsho govR^iSho yAnamala~NkArashcha veshma cha | viprasyauddhArikaM deyamekA.nshashcha pradhAnataH

हिन्दी अर्थ

राजा अपने देश में जुम्रा ओर समाहय को दूर करे । क्योंकि ये दोनों दोष राजा के राज्य का नाश कर देते हैं । जुआ ओर करे जो रुपया-पैखा -कौड़ी आदि निर्जीच से खेला जाय उसको छुआ कहते है । और तीतर, वटेर आदि जीवों पर जो वाजी त्त-

English

The (slave) who tills (the field), the bull kept for impregnating cows, the vehicle, the ornaments, and the house shall be given as an additional portion to the Brahmana (son), and one most excellent share.

अध्याय ९

श्लोक 9.151

त्र्यंशं दायाधरेद्विप्रो द्वावंशौ क्षत्रियासुतः ।वैश्याजः सार्धमेवांशमंशं शूद्रासुतो हरेत्

trya.nshaM dAyAdharedvipro dvAva.nshau kShatriyAsutaH | vaishyAjaH sArdhamevA.nshama.nshaM shUdrAsuto haret

हिन्दी अर्थ

वर्णित है उस वक्त में १४ ऋचा हे, उनमें अन और कृषिको ऋशंसा और अक्ष- वो कर्मणा गच्छेदिमो दयाच्दनैः शनेः

English

Let the son of the Brahmana (wife) take three shares of the (remainder of the) estate, the son of the Kshatriya two, the son of the Vaisya a share and a half, and the son of the Sudra may take one share.

अध्याय ९

श्लोक 9.152

सर्वं वा रिक्थजातं तद्दशधा परिकल्प्य च ।धर्म्यं विभागं कुर्वीत विधिनाऽनेन धर्मवित्

sarvaM vA rikthajAtaM taddashadhA parikalpya cha | dharmyaM vibhAgaM kurvIta vidhinA.anena dharmavit

हिन्दी अर्थ

कूटशासनकर्तृश्च रतीनां च दूषकान् ।

English

Or let him who knows the law make ten shares of the whole estate, and justly distribute them according to the following rule:

अध्याय ९

श्लोक 9.153

चतुरानंशान् हरेद्विप्रस्त्रीनंशान् क्षत्रियासुतः ।वैश्यापुत्रो हरेद्द्व्यंशमंशं शूद्रासुतो हरेत्

chaturAna.nshAn haredviprastrIna.nshAn kShatriyAsutaH | vaishyAputro hareddvya.nshama.nshaM shUdrAsuto haret

हिन्दी अर्थ

जो कोई छ्िपकर या प्रकटरीति से छुआ खेले उसको राजा: हो तो मज़दूरी करके दण्ड चुकावे और ब्राह्मण धीरे धोरे देडाले । खी, घालक, पागल, बूढ़ा, निधन और रोगियों को चाचुक, येत हो, थे यदि धनको गरमी से लोगों के काम विगाड़ें तो राजा उन.

English

The Brahmana (son) shall take four shares, son of the Kshatriya (wife) three, the son of the Vaisya shall have two parts, the son of the Sudra may take one share.

अध्याय ९

श्लोक 9.154

यद्यपि स्यात्तु सत्पुत्रोऽप्यसत्पुत्रोऽपि वा भवेत् ।यद्यपि स्यात्तु सत्पुत्रो यद्यपुत्रोऽपि वा भवेत्।नाधिकं दशमाद्दद्यात्शूद्रापुत्राय धर्मतः

yadyapi syAttu satputro.apyasatputro.api vA bhavet | yadyapi syAttu satputro yadyaputro.api vA bhavet| nAdhikaM dashamAddadyAtshUdrAputrAya dharmataH

हिन्दी अर्थ

चोर-दुष्टों का निग्रह । चाला इन सबकी सहापातकी मठुण्य जानना चाहिए ॥२ ३०-२३४,

English

Whether (a Brahmana) have sons or have no sons (by wives of the twice-born castes), the (heir) must, according to the law, give to the son of a Sudra (wife) no more than a tenth (part of his estate).

अध्याय ९

श्लोक 9.155

ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्रापुत्रो न रिक्थभाक् ।यदेवास्य पिता दद्यात्तदेवास्य धनं भवेत्

brAhmaNakShatriyavishAM shUdrAputro na rikthabhAk | yadevAsya pitA dadyAttadevAsya dhanaM bhavet

हिन्दी अर्थ

शुरुतल्पे भगः कायः सुरापाने सुराध्वजः " चरेयुः परथिवी दीनाः सर्वेधर्नवहिष्कुताः

English

The son of a Brahmana, a Kshatriya, and a Vaisya by a Sudra (wife) receives no share of the inheritance; whatever his father may give to him, that shall be his property.

अध्याय ९

श्लोक 9.156

समवर्णासु वा जाताः सर्वे पुत्रा द्विजन्मनाम् ।उद्धारं ज्यायसे दत्त्वा भजेरन्नितरे समम्

samavarNAsu vA jAtAH sarve putrA dvijanmanAm | uddhAraM jyAyase dattvA bhajerannitare samam

हिन्दी अर्थ

नाइंया राजञा ललाउस्युदाप्यास्तसमसाइसमा२४०८॥ :

English

All the sons of twice-born men, born of wives of the same caste, shall equally divide the estate, after the others have given to the eldest an additional share.

अध्याय ९

श्लोक 9.157

शूद्रस्य तु सवर्णैव नान्या भार्या विधीयते ।तस्यां जाताः समांशाः स्युर्यदि पुत्रशतं भवेत्

shUdrasya tu savarNaiva nAnyA bhAryA vidhIyate | tasyAM jAtAH samA.nshAH syuryadi putrashataM bhavet

हिन्दी अर्थ

क य चारा याद मायाश्वत न कर तो राज्ञा घमादुसार शारीरिक. भगनचेह, शराया के कलाल के करडे का चिह, चोर के कुत्ते के फरें । ऐसे मञुष्य सहसोजन, यश, वेदाध्ययन और विवाह-स- निर्धन पृथिवी पर विचरे । इन चिहवाले पाताकियों को स-

English

For a Sudra is ordained a wife of his own caste only (and) no other; those born of her shall have equal shares, even if there be a hundred sons.

अध्याय ९

श्लोक 9.158

पुत्रान् द्वादश यानाह नॄणां स्वायम्भुवो मनुः ।तेषां षड् बन्धुदायादाः षडदायादबान्धवाः

putrAn dvAdasha yAnAha nR^INAM svAyambhuvo manuH | teShAM ShaD bandhudAyAdAH ShaDadAyAdabAndhavAH

हिन्दी अर्थ

तत्र कालेन जायन्ते मालवा दीथजीविनः

English

Among the twelve sons of men whom Manu, sprung from the Self-existent (Svayambhu), enumerates, six are kinsmen and heirs, and six not heirs, (but) kinsmen.

अध्याय ९

श्लोक 9.159

औरसः क्षेत्रजश्चैव दत्तः कृत्रिम एव च ।गूढोत्पन्नोऽपविद्धश्च दायादा बान्धवाश्च षट्

aurasaH kShetrajashchaiva dattaH kR^itrima eva cha | gUDhotpanno.apaviddhashcha dAyAdA bAndhavAshcha ShaT

हिन्दी अर्थ

महापातकी के दश्ड-धत को राजा जल में डालकर वरुण के का स्वामी वरुण है क्योंकि वह राजाओं को मी दरड देनेवाला पापियों का दरड लेकर उस का भांग चहा! करता उस दूत में हांत इं, वालक चहा मरते अर कोई विकार चदा हाता ॥२४४-२४७॥

English

The legitimate son of the body, the son begotten on a wife, the son adopted, the son made, the son secretly born, and the son cast off, (are) the six heirs and kinsmen.

अध्याय ९

श्लोक 9.160

कानीनश्च सहोढश्च क्रीतः पौनर्भवस्तथा ।स्वयंदत्तश्च शौद्रश्च षडदायादबान्धवाः

kAnInashcha sahoDhashcha krItaH paunarbhavastathA | svaya.ndattashcha shaudrashcha ShaDadAyAdabAndhavAH

हिन्दी अर्थ

उक्तोचकाशचौपधिका वञ्चकाः कितवास्तथा ।

English

The son of an unmarried damsel, the son received with the wife, the son bought, the son begotten on a re-married woman, the son self-given, and the son of a Sudra female, (are) the six (who are) not heirs, (but) kinsmen.

अध्याय ९

श्लोक 9.161

यादृशं फलमाप्नोति कुप्लवैः संतरञ्जलम् ।तादृशं फलमाप्नोति कुपुत्रैः संतरंस्तमः

yAdR^ishaM phalamApnoti kuplavaiH sa.ntara~njalam | tAdR^ishaM phalamApnoti kuputraiH sa.ntara.nstamaH

हिन्दी अर्थ

अच्छे प्रकार देश वसानेवाला और शाखाहइुसार किला बनाने वाला राज्ञा.नित्य चोरों के नाश का पूरा उपाय करे । प्रजापाल गामी होता है ! जो राजा चोरों को दूणड' न देकर प्रजा से क्रं होता है । जिस राजा का देश निर्भय होता है बद देश जल से

English

Whatever result a man obtains who (tries to) cross a (sheet of) water in an unsafe boat, even that result obtains he who (tries to) pass the gloom (of the next world) with (the help of) bad (substitutes for a real) son.

अध्याय ९

श्लोक 9.162

यद्येकरिक्थिनौ स्यातामौरसक्षेत्रजौ सुतौ ।यस्य यत्पैतृकं रिक्थं स तद्गृह्णीत नैतरः

yadyekarikthinau syAtAmaurasakShetrajau sutau | yasya yatpaitR^ikaM rikthaM sa tadgR^ihNIta naitaraH

हिन्दी अर्थ

न हि दएडाहते शुक्यः कर्ल पापविनिम्हः.। जीर्णो्यानान्यरण्याने कारुकावेशनानि च.

English

If the two heirs of one man be a legitimate son of his body and a son begotten on his wife, each (of the two sons), to the exclusion of the other, shall take the estate of his (natural) father.

अध्याय ९

श्लोक 9.163

एक एवौरसः पुत्रः पित्र्यस्य वसुनः प्रभुः ।शेषाणामानृशंस्यार्थं प्रदद्यात्तु प्रजीवनम्

eka evaurasaH putraH pitryasya vasunaH prabhuH | sheShANAmAnR^isha.nsyArthaM pradadyAttu prajIvanam

हिन्दी अर्थ

विदयांदुत्लादये्चेव निपुणेः पूर्वेतस्करेः

English

The legitimate son of the body alone (shall be) the owner of the paternal estate; but, in order to avoid harshness, let him allow a maintenance to the rest.

अध्याय ९

श्लोक 9.164

षष्ठं तु क्षेत्रजस्यांशं प्रदद्यात्पैतृकाद्धनात् ।औरसो विभजन् दायं पित्र्यं पञ्चममेव वा

ShaShThaM tu kShetrajasyA.nshaM pradadyAtpaitR^ikAddhanAt | auraso vibhajan dAyaM pitryaM pa~nchamameva vA

हिन्दी अर्थ

अनेक वेष. और चालाकी से दूतलोग चोरो को पकड़े: राजा. सब के अपराधों को जगत् मै प्रकट” करके उनको - डंचित 'दणडं देवे । दिया करड के. पाप को रोकना असँभच है पापी चाश में नहीं आसकते सभा, पोशाला, मिठाई की दूकान, रण्डी का घर,

English

But when the legitimate son of the body divides the paternal estate, he shall give one-sixth or one-fifth part of his father's property to the son begotten on the wife.

अध्याय ९

श्लोक 9.165

औरसक्षेत्रजौ पुत्रौ पितृरिक्थस्य भागिनौ ।दशापरे तु क्रमशो गोत्ररिक्थांशभागिनः

aurasakShetrajau putrau pitR^irikthasya bhAginau | dashApare tu kramasho gotrarikthA.nshabhAginaH

हिन्दी अर्थ

न होढेन विना चोरं घातयेद्धामिकों कूपः । स होढं सोपकरणं घातयेदविचायन्

English

The legitimate son and the son of the wife (thus) share the father's estate; but the other tell become members of the family, and inherit according to their order (each later named on failure of those named earlier).

अध्याय ९

श्लोक 9.166

स्वक्षेत्रे संस्कृतायां तु स्वयमुत्पादयेधि यम् ।तमौरसं विजानीयात्पुत्रं प्राथमकल्पिकम्

svakShetre sa.nskR^itAyAM tu svayamutpAdayedhi yam | tamaurasaM vijAnIyAtputraM prAthamakalpikam

हिन्दी अर्थ

भासेष्वापे च ये केचिशोराशा मक्रदायकाः । भाएडावकाशदाश्चेव सवीस्तानापि घातयेत्

English

Him whom a man begets on his own wedded wife, let him know to be a legitimate son of the body (Aurasa), the first in rank.

अध्याय ९

श्लोक 9.167

यस्तल्पजः प्रमीतस्य क्लीबस्य व्याधितस्य वा ।स्वधर्मेण नियुक्तायां स पुत्रः क्षेत्रजः स्मृतः

yastalpajaH pramItasya klIbasya vyAdhitasya vA | svadharmeNa niyuktAyAM sa putraH kShetrajaH smR^itaH

हिन्दी अर्थ

राशः कोषापदवँरच प्रतिकूलेषु च स्थितान् । घातने ट्विविधेदण्डैररीशां चोपजापकान्

English

He who was begotten according to the peculiar law (of the Niyoga) on the appointed wife of a dead man, of a eunuch, or of one diseased, is called a son begotten on a wife (Kshetraga).

अध्याय ९

श्लोक 9.168

माता पिता वा दद्यातां यमद्भिः पुत्रमापदि ।सदृशं प्रीतिसंयुक्तं स ज्ञेयो दत्त्रिमः सुतः

mAtA pitA vA dadyAtAM yamadbhiH putramApadi | sadR^ishaM prItisa.nyuktaM sa j~neyo dattrimaH sutaH

हिन्दी अर्थ

दे दूत उन चोरों को खाबें-पीने के वहाने त्राह्मणदर्शीन के मिस से और वीरता के काम के ढंग से राजद्वार में लाकर पक- इया दें! जो वहां पकड़े जानेकी डरखे न जाने और सुप्त राजदूतों के साध चालाकी करके अपने कों वचाते हों, उनको राजा दला-

English

That (boy) equal (by caste) whom his mother or his father affectionately give, (confirming the gift) with (a libation of) water, in times of distress (to a man) as his son, must be considered as an adopted son (Datrima).

अध्याय ९

श्लोक 9.169

सदृशं तु प्रकुर्याद्यं गुणदोषविचक्षणम् ।पुत्रं पुत्रगुणैर्युक्तं स विज्ञेयश्च कृत्रिमः

sadR^ishaM tu prakuryAdyaM guNadoShavichakShaNam | putraM putraguNairyuktaM sa vij~neyashcha kR^itrimaH

हिन्दी अर्थ

जो चोर रात को सघ खगाकर चोरी करते हैँ उनका हाथ काट कर तीखी शूलो पर चढ़वा दे। चांद काठनेडाला पहली वार पकड़ जावे तो उसकी श्रणजोः करदादे, दूसरी वार हाथ-पेर करवा, तीसरी चार मै बध की आशा देवें । चोरों को आग, भोजन,

English

But he is considered a son made (Kritrima) whom (a man) makes his son, (he being) equal (by caste), acquainted with (the distinctions between) right and wrong, (and) endowed with filial virtues.

अध्याय ९

श्लोक 9.170

उत्पद्यते गृहे यस्तु न च ज्ञायेत कस्य सः ।स गृहे गूढ उत्पन्नस्तस्य स्याद्यस्य तल्पजः

utpadyate gR^ihe yastu na cha j~nAyeta kasya saH | sa gR^ihe gUDha utpannastasya syAdyasya talpajaH

हिन्दी अर्थ

समेहि विषमं यस्तु चरेहै सुल्यतोऽपि वा । समापुयादभं पूर्व नरो सध्यससेव'वा ॥ २८७.॥ सलकर्मणि चानाते छत्यासु विविधासु च

English

If (a child) be born in a man's house and his father be not known, he is a son born secretly in the house (Gudhotpanna), and shall belong to him of whose wife he was born.

अध्याय ९

श्लोक 9.171

मातापितृभ्यामुत्सृष्टं तयोरन्यतरेण वा ।यं पुत्रं परिगृह्णीयादपविद्धः स उच्यते

mAtApitR^ibhyAmutsR^iShTaM tayoranyatareNa vA | yaM putraM parigR^ihNIyAdapaviddhaH sa uchyate

हिन्दी अर्थ

चिकित्सा करनेवाले उलडी चिकित्सा करें तो पशु. आदि के 0 , विषय में ढाई खो पण और मखुप्यो के विषयमे पांच सौ पण दण्ड ” करे "नदी के पुलका काठ, राजपताका का ठण्डा और मूर्तियों" - को तोडनेचाला)'उन सबको फिर चनबाढे और पांच सौ पण दरू

English

He whom (a man) receives as his son, (after he has been) deserted by his parents or by either of them, is called a son cast off (Apaviddha).

अध्याय ९

श्लोक 9.172

पितृवेश्मनि कन्या तु यं पुत्रं जनयेद्रहः ।तं कानीनं वदेन्नाम्ना वोढुः कन्यासमुद्भवम्

pitR^iveshmani kanyA tu yaM putraM janayedrahaH | taM kAnInaM vadennAmnA voDhuH kanyAsamudbhavam

हिन्दी अर्थ

सव चोरों में महापापी खुनार यदि फोर दुराचार करे तो “उसको चाकू से दकडे इकडे करवादे । खेती के हल, कुदाल

English

A son whom a damsel secretly bears in the house of her father, one shall name the son of an unmarried damsel (Kanina, and declare) such offspring of an unmarried girl (to belong) to him who weds her (afterwards).

अध्याय ९

श्लोक 9.173

या गर्भिणी संस्क्रियते ज्ञाताऽज्ञाताऽपि वा सती ।वोढुः स गर्भो भवति सहोढ इति चोच्यते

yA garbhiNI sa.nskriyate j~nAtA.aj~nAtA.api vA satI | voDhuH sa garbho bhavati sahoDha iti chochyate

हिन्दी अर्थ

अङ्ग की हात्ति होने से आगे के अङ्ग पर बड़ा दुःख आपड़ता है। - जैसे तीन दरड, एक दूखरे के आधार पर रुके रहते हें, वेले सात..: प्रत्येक अङ्ग अपनी बिशेषता से समानहै। जिससे जो काम सघताहि जाना करे । सब प्रकार की पीड़ा और व्यसनो का गोरव-लाघव :

English

If one marries, either knowingly or unknowingly, a pregnant (bride), the child in her womb belongs to him who weds her, and is called (a son) received with the bride (Sahodha).

अध्याय ९

श्लोक 9.174

क्रीणीयाद्यस्त्वपत्यार्थं मातापित्रोर्यमन्तिकात् ।स क्रीतकः सुतस्तस्य सदृशोऽसदृशोऽपि वा

krINIyAdyastvapatyArthaM mAtApitroryamantikAt | sa krItakaH sutastasya sadR^isho.asadR^isho.api vA

हिन्दी अर्थ

कमे करनेवाले को दी लक्ष्मी. पापं होती है । खत्ययुम, जेताथुग,. -' छापरयुग और कलियुग, सब राज्ञा के कार्यों परही आधार रखते: - हैं क्‍योंकि राजाही भले-्डुरे समय, का कारण: है-युगस्वरूप... हे! जव राजा आलस्य, निद्रा में खमय वितावे तो कलियुग, जव:

English

If a man buys a (boy), whether equal or unequal (in good qualities), from his father and mother for the sake of having a son, that (child) is called a (son) bought (Kritaka).

अध्याय ९

श्लोक 9.175

या पत्या वा परित्यक्ता विधवा वा स्वयेच्छया ।उत्पादयेत्पुनर्भूत्वा स पौनर्भव उच्यते

yA patyA vA parityaktA vidhavA vA svayechChayA | utpAdayetpunarbhUtvA sa paunarbhava uchyate

हिन्दी अर्थ

करता है चैते राजा-इनद के आचरण से अपने देशकी प्रजा को सन्तुए करे। जैसे आठ मास सूर्य अपने तेजसे पृथ्वीका जन खींच लेता है, वैसे राजा सूर्य फी भांति आचरण करके प्रज्ञा को दुःख न देकर राउय-फरलेवे । जसं वायु भाणरूप से सय प्राणियों में

English

If a woman abandoned by her husband, or a widow, of her own accord contracts a second marriage and bears (a son), he is called the son of a re-married woman (Paunarbhava).

अध्याय ९

श्लोक 9.176

सा चेदक्षतयोनिः स्याद्गतप्रत्यागताऽपि वा ।पौनर्भवेन भर्त्रा सा पुनः संस्कारमर्हति

sA chedakShatayoniH syAdgatapratyAgatA.api vA | paunarbhavena bhartrA sA punaH sa.nskAramarhati

हिन्दी अर्थ

"३७७ . मनुरुदंति। जैसे वरूण अपराधियों को अपने पाशो से वॉधता हे, चेले राजा को देखकर खुश होते हँ, वैसे प्रजामएडल जिस सजा को देख कर खुश हो वह राजा चन्द्रबतघारी है । पापियों' पर अग्नि के

English

If she be (still) a virgin, or one who returned (to her first husband) after leaving him, she is worthy to again perform with her second (or first deserted) husband the (nuptial) ceremony.

अध्याय ९

श्लोक 9.177

मातापितृविहीनो यस्त्यक्तो वा स्यादकारणात् ।आत्मानमर्पयेद्यस्मै स्वयंदत्तस्तु स स्मृतः

mAtApitR^ivihIno yastyakto vA syAdakAraNAt | AtmAnamarpayedyasmai svaya.ndattastu sa smR^itaH

हिन्दी अर्थ

स्वर्गादि लोक और देवता, जिनके आश्रय खे टिके रहते है और वेददी जिन फा धन है उन ब्राह्मणो को कौन मारना चाहेगा! देवता है, वैसे माण विद्वान् या सूखे हो महान देवता है । ते सब तिदित कामा फे करने पर भी सर्वथा पूज्य हे, मदान,

English

He who, having lost his parents or being abandoned (by them) without (just) cause, gives himself to a (man), is called a son self-given (Svayamdatta).

अध्याय ९

श्लोक 9.178

यं ब्राह्मणस्तु शूद्रायां कामादुत्पादयेत्सुतम् ।स पारयन्नेव शवस्तस्मात्पारशवः स्मृतः

yaM brAhmaNastu shUdrAyAM kAmAdutpAdayetsutam | sa pArayanneva shavastasmAtpArashavaH smR^itaH

हिन्दी अर्थ

हुआ है । इनको पैदा करनेवाला व्यापक तेज अपने कारण में लिये दोनों मिलकर रहें तभी लोक-परलोक में बृद्धि पाते ईं, समर्पण करके रण मै भाणत्याग करे॥ ३२०-३२३॥

English

The son whom a Brahmana begets through lust on a Sudra female is, (though) alive (parayan), a corpse (sava), and hence called a Parasava (a living corpse).

अध्याय ९

श्लोक 9.179

दास्यां वा दासदास्यां वा यः शूद्रस्य सुतो भवेत् ।सोऽनुज्ञातो हरेदंशमिति धर्मो व्यवस्थितः

dAsyAM vA dAsadAsyAM vA yaH shUdrasya suto bhavet | so.anuj~nAto hareda.nshamiti dharmo vyavasthitaH

हिन्दी अर्थ

एषोऽखिलः कर्मविधिरुक्ो राज्ञः सनातनः। :

English

A son who is (begotten) by a Sudra on a female slave, or on the female slave of his slave, may, if permitted (by his father), take a share (of the inheritance); thus the law is settled.

अध्याय ९

श्लोक 9.180

क्षेत्रजादीन् सुतानेतानेकादश यथोदितान् ।पुत्रप्रतिनिधीनाहुः क्रियालोपान् मनीषिणः

kShetrajAdIn sutAnetAnekAdasha yathoditAn | putrapratinidhInAhuH kriyAlopAn manIShiNaH

हिन्दी अर्थ

इसलिए पशुपालन न करने की इच्छा वैश्य न करे, जवतक वैश्य पालन करे, दूसरे वर्ण को कभी न चाहिए । माणि, मोती, सूँगा, लोहा, सूत फी वस्तु, कपूर और मीठा, घी आदि स्सपदाथौ का भाव वैश्य सदा विचार में रक्खे । सव बीजों के बोने की विधि,

English

These eleven, the son begotten on the wife and the rest as enumerated (above), the wise call substitutes for a son, (taken) in order (to prevent) a failure of the (funeral) ceremonies.

अध्याय ९

श्लोक 9.181

य एतेऽभिहिताः पुत्राः प्रसङ्गादन्यबीजजाः ।यस्य ते बीजतो जातास्तस्य ते नैतरस्य तु

ya ete.abhihitAH putrAH prasa~NgAdanyabIjajAH | yasya te bIjato jAtAstasya te naitarasya tu

हिन्दी अर्थ

एयोउनापदि वर्णानामुक्कः कर्मविधिः शुभः। ..

English

Those sons, who have been mentioned in connection with (the legitimate son of the body), being begotten by strangers, belong (in reality) to him from whose seed they sprang, but not to the other (man who took them).

अध्याय ९

श्लोक 9.182

भ्रातॄणामेकजातानामेकश्चेत्पुत्रवान् भवेत् ।सर्वांस्तांस्तेन पुत्रेण पुत्रिणो मनुरब्रवीत्

bhrAtR^INAmekajAtAnAmekashchetputravAn bhavet | sarvA.nstA.nstena putreNa putriNo manurabravIt

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

If among brothers, sprung from one (father), one have a son, Manu has declared them all to have male offspring through that son.

अध्याय ९

श्लोक 9.183

सर्वासामेकपत्नीनामेका चेत्पुत्रिणी भवेत् ।सर्वास्तास्तेन पुत्रेण प्राह पुत्रवतीर्मनुः

sarvAsAmekapatnInAmekA chetputriNI bhavet | sarvAstAstena putreNa prAha putravatIrmanuH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

If among all the wives of one husband one have a son, Manu declares them all (to be) mothers of male children through that son.

अध्याय ९

श्लोक 9.184

श्रेयसः श्रेयसोऽलाभे पापीयान् रिक्थमर्हति ।बहवश्चेत्तु सदृशाः सर्वे रिक्थस्य भागिनः

shreyasaH shreyaso.alAbhe pApIyAn rikthamarhati | bahavashchettu sadR^ishAH sarve rikthasya bhAginaH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

On failure of each better (son), each next inferior (one) is worthy of the inheritance; but if there be many (of) equal (rank), they shall all share the estate.

अध्याय ९

श्लोक 9.185

न भ्रातरो न पितरः पुत्रा रिक्थहराः पितुः ।पिता हरेदपुत्रस्य रिक्थं भ्रातर एव च

na bhrAtaro na pitaraH putrA rikthaharAH pituH | pitA haredaputrasya rikthaM bhrAtara eva cha

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Not brothers, nor fathers, (but) sons take the paternal estate; but the father shall take the inheritance of (a son) who leaves no male issue, and his brothers.

अध्याय ९

श्लोक 9.186

त्रयाणामुदकं कार्यं त्रिषु पिण्डः प्रवर्तते ।चतुर्थः सम्प्रदातैषां पञ्चमो नोपपद्यते

trayANAmudakaM kAryaM triShu piNDaH pravartate | chaturthaH sampradAtaiShAM pa~nchamo nopapadyate

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

To three (ancestors) water must be offered, to three the funeral cake is given, the fourth (descendant is) the giver of these (oblations), the fifth has no connection (with them).

अध्याय ९

श्लोक 9.187

अनन्तरः सपिण्डाद्यस्तस्य तस्य धनं भवेत् ।अत ऊर्ध्वं सकुल्यः स्यादाचार्यः शिष्य एव वा

anantaraH sapiNDAdyastasya tasya dhanaM bhavet | ata UrdhvaM sakulyaH syAdAchAryaH shiShya eva vA

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Always to that (relative within three degrees) who is nearest to the (deceased) Sapinda the estate shall belong; afterwards a Sakulya shall be (the heir, then) the spiritual teacher or the pupil.

अध्याय ९

श्लोक 9.188

सर्वेषामप्यभावे तु ब्राह्मणा रिक्थभागिनः ।त्रैविद्याः शुचयो दान्तास्तथा धर्मो न हीयते

sarveShAmapyabhAve tu brAhmaNA rikthabhAginaH | traividyAH shuchayo dAntAstathA dharmo na hIyate

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But on failure of all (heirs) Brahmanas (shall) share the estate, (who are) versed the in the three Vedas, pure and self-controlled; thus the law is not violated.

अध्याय ९

श्लोक 9.189

अहार्यं ब्राह्मणद्रव्यं राज्ञा नित्यमिति स्थितिः ।इतरेषां तु वर्णानां सर्वाभावे हरेन्नृपः

ahAryaM brAhmaNadravyaM rAj~nA nityamiti sthitiH | itareShAM tu varNAnAM sarvAbhAve harennR^ipaH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

The property of a Brahmana must never be taken by the king, that is a settled rule; but (the property of men) of other castes the king may take on failure of all (heirs).

अध्याय ९

श्लोक 9.190

संस्थितस्यानपत्यस्य सगोत्रात्पुत्रमाहरेत् ॥ तत्र यद्रिक्थजातं स्यात्तत्तस्मिन् प्रतिपादयेत्

sa.nsthitasyAnapatyasya sagotrAtputramAharet || tatra yadrikthajAtaM syAttattasmin pratipAdayet

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

(If the widow) of (a man) who died without leaving issue, raises up to him a son by a member of the family (Sagotra), she shall deliver to that (son) the whole property which belonged to the (deceased).

अध्याय ९

श्लोक 9.191

द्वौ तु यौ विवदेयातां द्वाभ्यां जातौ स्त्रिया धने ।तयोर्यद्यस्य पित्र्यं स्यात्तत्स गृह्णीत नैतरः

dvau tu yau vivadeyAtAM dvAbhyAM jAtau striyA dhane | tayoryadyasya pitryaM syAttatsa gR^ihNIta naitaraH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But if two (sons), begotten by two (different men), contend for the property (in the hands) of their mother, each shall take, to the exclusion of the other, what belonged to his father.

अध्याय ९

श्लोक 9.192

जनन्यां संस्थितायां तु समं सर्वे सहोदराः ।भजेरन् मातृकं रिक्थं भगिन्यश्च सनाभयः

jananyAM sa.nsthitAyAM tu samaM sarve sahodarAH | bhajeran mAtR^ikaM rikthaM bhaginyashcha sanAbhayaH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But when the mother has died, all the uterine brothers and the uterine sisters shall equally divide the mother's estate.

अध्याय ९

श्लोक 9.193

यास्तासां स्युर्दुहितरस्तासामपि यथार्हतः ।मातामह्या धनात्किं चित्प्रदेयं प्रीतिपूर्वकम्

yAstAsAM syurduhitarastAsAmapi yathArhataH | mAtAmahyA dhanAtkiM chitpradeyaM prItipUrvakam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Even to the daughters of those (daughters) something should be given, as is seemly, out of the estate of their maternal grandmother, on the score of affection.

अध्याय ९

श्लोक 9.194

अध्यग्न्यध्यावाहनिकं दत्तं च प्रीतिकर्मणि ।भ्रातृमातृपितृप्राप्तं षड् विधं स्त्रीधनं स्मृतम्

adhyagnyadhyAvAhanikaM dattaM cha prItikarmaNi | bhrAtR^imAtR^ipitR^iprAptaM ShaD vidhaM strIdhanaM smR^itam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

What (was given) before the (nuptial) fire, what (was given) on the bridal procession, what was given in token of love, and what was received from her brother, mother, or father, that is called the sixfold property of a woman.

अध्याय ९

श्लोक 9.195

अन्वाधेयं च यद्दत्तं पत्या प्रीतेन चैव यत् ।पत्यौ जीवति वृत्तायाः प्रजायास्तद्धनं भवेत्

anvAdheyaM cha yaddattaM patyA prItena chaiva yat | patyau jIvati vR^ittAyAH prajAyAstaddhanaM bhavet

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

(Such property), as well as a gift subsequent and what was given (to her) by her affectionate husband, shall go to her offspring, (even) if she dies in the lifetime of her husband.

अध्याय ९

श्लोक 9.196

ब्राह्मदैवार्षगान्धर्वप्राजापत्येषु यद्वसु ।अप्रजायामतीतायां भर्तुरेव तदिष्यते

brAhmadaivArShagAndharvaprAjApatyeShu yadvasu | aprajAyAmatItAyAM bhartureva tadiShyate

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

It is ordained that the property (of a woman married) according to the Brahma, the Daiva, the Arsha, the Gandharva, or the Pragapatya rite (shall belong) to her husband alone, if she dies without issue.

अध्याय ९

श्लोक 9.197

यत्त्वस्याः स्याद्धनं दत्तं विवाहेष्वासुरादिषु ।अप्रजायामतीतायां मातापित्रोस्तदिष्यते

yattvasyAH syAddhanaM dattaM vivAheShvAsurAdiShu | aprajAyAmatItAyAM mAtApitrostadiShyate

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But it is prescribed that the property which may have been given to a (wife) on an Asura marriage or (one of the) other (blamable marriages, shall go) to her mother and to her father, if she dies without issue.

अध्याय ९

श्लोक 9.198

स्त्रियां तु यद्भवेद्वित्तं पित्रा दत्तं कथं चन ।ब्राह्मणी तधरेत्कन्या तदपत्यस्य वा भवेत्

striyAM tu yadbhavedvittaM pitrA dattaM kathaM chana | brAhmaNI tadharetkanyA tadapatyasya vA bhavet

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Whatever property may have been given by her father to a wife (who has co-wives of different castes), that the daughter (of the) Brahmani (wife) shall take, or that (daughter's) issue.

अध्याय ९

श्लोक 9.199

न निर्हारं स्त्रियः कुर्युः कुटुम्बाद्बहुमध्यगात् ।स्वकादपि च वित्ताधि स्वस्य भर्तुरनाज्ञया

na nirhAraM striyaH kuryuH kuTumbAdbahumadhyagAt | svakAdapi cha vittAdhi svasya bharturanAj~nayA

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Women should never make a hoard from (the property of) their families which is common to many, nor from their own (husbands' particular) property without permission.

अध्याय ९

श्लोक 9.200

पत्यौ जीवति यः स्त्रीभिरलङ्कारो धृतो भवेत् ।न तं भजेरन् दायादा भजमानाः पतन्ति ते

patyau jIvati yaH strIbhirala~NkAro dhR^ito bhavet | na taM bhajeran dAyAdA bhajamAnAH patanti te

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

The ornaments which may have been worn by women during their husbands' lifetime, his heirs shall not divide; those who divide them become outcasts.

अध्याय ९

श्लोक 9.201

अनंशौ क्लीबपतितौ जात्यन्धबधिरौ तथा ।उन्मत्तजडमूकाश्च ये च के चिन्निरिन्द्रियाः

ana.nshau klIbapatitau jAtyandhabadhirau tathA | unmattajaDamUkAshcha ye cha ke chinnirindriyAH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Eunuchs and outcasts, (persons) born blind or deaf, the insane, idiots and the dumb, as well as those deficient in any organ (of action or sensation), receive no share.

अध्याय ९

श्लोक 9.202

सर्वेषामपि तु न्याय्यं दातुं शक्त्या मनीषिणा ।ग्रासाच्छादनमत्यन्तं पतितो ह्यददद्भवेत्

sarveShAmapi tu nyAyyaM dAtuM shaktyA manIShiNA | grAsAchChAdanamatyantaM patito hyadadadbhavet

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But it is just that (a man) who knows (the law) should give even to all of them food and raiment without stint, according to his ability; he who gives it not will become all outcast.

अध्याय ९

श्लोक 9.203

यद्यर्थिता तु दारैः स्यात्क्लीबादीनां कथं चन ।तेषामुत्पन्नतन्तूनामपत्यं दायमर्हति

yadyarthitA tu dAraiH syAtklIbAdInAM kathaM chana | teShAmutpannatantUnAmapatyaM dAyamarhati

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

If the eunuch and the rest should somehow or other desire to (take) wives, the offspring of such among them as have children is worthy of a share.

अध्याय ९

श्लोक 9.204

यत्किं चित्पितरि प्रेते धनं ज्येष्ठोऽधिगच्छति ।भागो यवीयसां तत्र यदि विद्यानुपालिनः

yatkiM chitpitari prete dhanaM jyeShTho.adhigachChati | bhAgo yavIyasAM tatra yadi vidyAnupAlinaH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Whatever property the eldest (son) acquires (by his own exertion) after the father's death, a share of that (shall belong) to his younger (brothers), provided they have made a due progress in learning.

अध्याय ९

श्लोक 9.205

अविद्यानां तु सर्वेषामीहातश्चेद्धनं भवेत् ।समस्तत्र विभागः स्यादपित्र्य इति धारणा

avidyAnAM tu sarveShAmIhAtashcheddhanaM bhavet | samastatra vibhAgaH syAdapitrya iti dhAraNA

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But if all of them, being unlearned, acquire property by their labour, the division of that shall be equal, (as it is) not property acquired by the father; that is a settled rule.

अध्याय ९

श्लोक 9.206

विद्याधनं तु यद्यस्य तत्तस्यैव धनं भवेत् ।मैत्र्यमोद्वाहिकं चैव माधुपर्किकमेव च

vidyAdhanaM tu yadyasya tattasyaiva dhanaM bhavet | maitryamodvAhikaM chaiva mAdhuparkikameva cha

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Property (acquired) by learning belongs solely to him to whom (it was given), likewise the gift of a friend, a present received on marriage or with the honey-mixture.

अध्याय ९

श्लोक 9.207

भ्रातॄणां यस्तु नैहेत धनं शक्तः स्वकर्मणा ।स निर्भाज्यः स्वकादंशात्किं चिद्दत्त्वोपजीवनम्

bhrAtR^INAM yastu naiheta dhanaM shaktaH svakarmaNA | sa nirbhAjyaH svakAda.nshAtkiM chiddattvopajIvanam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But if one of the brothers, being able (to maintain himself) by his own occupation, does not desire (a share of the family) property, he may be made separate (by the others) receiving a trifle out of his share to live upon.

अध्याय ९

श्लोक 9.208

अनुपघ्नन् पितृद्रव्यं श्रमेण यदुपार्जितम् ।स्वयमीहितलब्धं तन्नाकामो दातुमर्हति

anupaghnan pitR^idravyaM shrameNa yadupArjitam | svayamIhitalabdhaM tannAkAmo dAtumarhati

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

What one (brother) may acquire by his labour without using the patrimony, that acquisition, (made solely) by his own effort, he shall not share unless by his own will (with his brothers).

अध्याय ९

श्लोक 9.209

पैतृकं तु पिता द्रव्यमनवाप्तं यदाप्नुयात् ।न तत्पुत्रैर्भजेत्सार्धमकामः स्वयमर्जितम्

paitR^ikaM tu pitA dravyamanavAptaM yadApnuyAt | na tatputrairbhajetsArdhamakAmaH svayamarjitam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But if a father recovers lost ancestral property, he shall not divide it, unless by his own will, with his sons, (for it is) self-acquired (property).

अध्याय ९

श्लोक 9.210

विभक्ताः सह जीवन्तो विभजेरन् पुनर्यदि ।समस्तत्र विभागः स्याज्ज्यैष्ठ्यं तत्र न विद्यते

vibhaktAH saha jIvanto vibhajeran punaryadi | samastatra vibhAgaH syAjjyaiShThyaM tatra na vidyate

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

If brothers, (once) divided and living (again) together (as coparceners), make a second partition, the division shall in that case be equal; in such a case there is no right of primogeniture.

अध्याय ९

श्लोक 9.211

येषां ज्येष्ठः कनिष्ठो वा हीयेतांशप्रदानतः ।म्रियेतान्यतरो वाऽपि तस्य भागो न लुप्यते

yeShAM jyeShThaH kaniShTho vA hIyetA.nshapradAnataH | mriyetAnyataro vA.api tasya bhAgo na lupyate

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

If the eldest or the youngest (brother) is deprived of his share, or if either of them dies, his share is not lost (to his immediate heirs).

अध्याय ९

श्लोक 9.212

सोदर्या विभजेरंस्तं समेत्य सहिताः समम् ।भ्रातरो ये च संसृष्टा भगिन्यश्च सनाभयः

sodaryA vibhajera.nstaM sametya sahitAH samam | bhrAtaro ye cha sa.nsR^iShTA bhaginyashcha sanAbhayaH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

His uterine brothers, having assembled together, shall equally divide it, and those brothers who were reunited (with him) and the uterine sisters.

अध्याय ९

श्लोक 9.213

यो ज्येष्ठो विनिकुर्वीत लोभाद्भ्रातॄन् यवीयसः ।सोऽज्येष्ठः स्यादभागश्च नियन्तव्यश्च राजभिः

yo jyeShTho vinikurvIta lobhAdbhrAtR^In yavIyasaH | so.ajyeShThaH syAdabhAgashcha niyantavyashcha rAjabhiH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

An eldest brother who through avarice may defraud the younger ones, shall no (longer hold the position of) the eldest, shall not receive an (eldest son's additional) share, and shall be punished by the king.

अध्याय ९

श्लोक 9.214

सर्व एव विकर्मस्था नार्हन्ति भ्रातरो धनम् ।न चादत्त्वा कनिष्ठेभ्यो ज्येष्ठः कुर्वीत योतकम्

sarva eva vikarmasthA nArhanti bhrAtaro dhanam | na chAdattvA kaniShThebhyo jyeShThaH kurvIta yotakam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

All brothers who habitually commit forbidden acts, are unworthy of (a share of) the property, and the eldest shall not make (anything his) separate property without giving (an equivalent) to his younger brothers.

अध्याय ९

श्लोक 9.215

भ्रातॄणामविभक्तानां यद्युत्थानं भवेत्सह ।न पुत्रभागं विषमं पिता दद्यात्कथं चन

bhrAtR^INAmavibhaktAnAM yadyutthAnaM bhavetsaha | na putrabhAgaM viShamaM pitA dadyAtkathaM chana

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

If undivided brethren, (living with their father,) together make an exertion (for gain), the father shall on no account give to them unequal shares (on a division of the estate).

अध्याय ९

श्लोक 9.216

ऊर्ध्वं विभागात्जातस्तु पित्र्यमेव हरेद्धनम् ।संसृष्टास्तेन वा ये स्युर्विभजेत स तैः सह

UrdhvaM vibhAgAtjAtastu pitryameva hareddhanam | sa.nsR^iShTAstena vA ye syurvibhajeta sa taiH saha

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But a son, born after partition, shall alone take the property of his father, or if any (of the other sons) be reunited with the (father), he shall share with them.

अध्याय ९

श्लोक 9.217

अनपत्यस्य पुत्रस्य माता दायमवाप्नुयात् ।मातर्यपि च वृत्तायां पितुर्माता हरेद्धनम्

anapatyasya putrasya mAtA dAyamavApnuyAt | mAtaryapi cha vR^ittAyAM piturmAtA hareddhanam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

A mother shall obtain the inheritance of a son (who dies) without leaving issue, and, if the mother be dead, the paternal grandmother shall take the estate.

अध्याय ९

श्लोक 9.218

ऋणे धने च सर्वस्मिन् प्रविभक्ते यथाविधि ।पश्चाद्दृश्येत यत्किं चित्तत्सर्वं समतां नयेत्

R^iNe dhane cha sarvasmin pravibhakte yathAvidhi | pashchAddR^ishyeta yatkiM chittatsarvaM samatAM nayet

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

And if, after all the debts and assets have been duly distributed according to the rule, any (property) be afterwards discovered, one must divide it equally.

स्रोत: https://sanskritdocuments.org/doc_dharma/manusmRRiti.itx · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Manusmriti — Chapter 9
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.