Markandeya Purana· Mārkaṇḍeya Purāṇa
41
अध्याय 41 / 90

Adhyaya 41

26 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ26 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ४१

श्लोक 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे योगसिद्धिर्नाम चत्वारिंशो ऽध्यायः एकचत्वारिशो ऽध्यायः अलर्क उवाच भगवन् ! योगिनश्चर्यां श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ।ब्रह्मवर्त्मन्यनुसरन् यथा योगी न सीदति

iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe yogasiddhirnāma catvāriṃśo 'dhyāyaḥ ekacatvāriśo 'dhyāyaḥ alarka uvāca bhagavan ! yoginaścaryāṃ śrotumicchāmi tattvataḥ / brahmavartmanyanusaran yathā yogī na sīdati

हिन्दी अर्थ

(३० उद्यद्धानुसहस्रकान्तिमरुणक्षौमां शिरोमालिकां

English

one another, desirous of eating one another. But Pra-c'an<}a restrained the se Feral tribes of 0'ai?(J«las, and established them with such and such ordinances: hear what those sure,

अध्याय ४१

श्लोक 2

दत्तात्रेय उवाच मानापमानौ यावेतौ प्रत्युद्वेगकरौ नृणाम् ।तावेव विपरीतार्थौ योगिनः सिद्धिकारकौ

dattātreya uvāca mānāpamānau yāvetau pratyudvegakarau nṛṇām / tāveva viparītārthau yoginaḥ siddhikārakau

हिन्दी अर्थ

देवीं बद्धहिमांशुरत्नमुकुटां वन्देडरविन्दस्थिताम् ।। जगदम्बाके श्रीअड़ोंकी कान्ति उदयकालके सहस्रों सूर्योके समान है। वे लाल रंगकी रेशमी साड़ी पहने हुए हैं। उनके गलेमें मुण्डमाला शोभा पा रही है। दोनों स्तनोंपर रक्त चन्दनका लेप लगा है। वे अपने कर-कमलोंमें जपमालिका,

English

fall on him. The female Lika who shall give birth to off- spring in the dwelling of a C'andala,^ her child shall die first and she also shall perish at once.

अध्याय ४१

श्लोक 3

मानापमानौ यावेतौ तावेवाहुर्विषामृते ।अपमानो ऽमृतं तत्र मानस्तु विषमं विषम्

mānāpamānau yāvetau tāvevāhurviṣāmṛte / apamāno 'mṛtaṃ tatra mānastu viṣamaṃ viṣam

हिन्दी अर्थ

विद्या, अभय तथा व--मुद्राएँ धारण किये हुए हैं। तीन नेत्रोंसे सुशोभित मुखारविन्दकी बड़ी शोभा हो रही है। उनके मस्तकपर चन्द्रमाके साथ ही रत्नमय मुकुट बँधा है तथा वे कमलके आसनपर विराजमान हैं। ऐसी देवीको मैं भक्तिपूर्वक प्रणाम करता हूँ।)

English

fall on him. The female Lika who shall give birth to off- spring in the dwelling of a C'andala,^ her child shall die first and she also shall perish at once.

अध्याय ४१

श्लोक 4

चक्षुः पूतं न्यसेत्पादं वस्त्रपूतं जलं पिबेत् ।सत्यपूतां वदेद्वाणीं बुद्धिपूतञ्च चिन्तयेत्

cakṣuḥ pūtaṃ nyasetpādaṃ vastrapūtaṃ jalaṃ pibet / satyapūtāṃ vadedvāṇīṃ buddhipūtañca cintayet

हिन्दी अर्थ

“३०” निहन्यमानं तत्सैन्यमवलोक्य महासुर: । सेनानीश्षिक्षुर: कोपाद्ययौ योद्धुमथाम्बिकाम् ।। २ ।। से देवीं शरवर्षेण ववर्ष समरे5सुर: ।

English

Now Vija-hdrini, who robs man and woman of their seed, gives birth to two daughters, Vdta-rupdf and A-rfipd.t T

अध्याय ४१

श्लोक 5

आतिथ्यश्राद्धयज्ञेषु देवयात्रोत्सवेषु च ।महाजनञ्च सिद्ध्यर्थं न गच्छेद्योगवित् क्वचित्

ātithyaśrāddhayajñeṣu devayātrotsaveṣu ca / mahājanañca siddhyarthaṃ na gacchedyogavit kvacit

हिन्दी अर्थ

तस्यच्छित्त्वा ततो देवी लीलयैव शरोत्करान्

English

will tell thee of her method of attack. The man or the wife, to whom Vata-rdpa casts a son at the end of the impregnation, suffers from the seminal secretion becoming dried up through

अध्याय ४१

श्लोक 6

व्यस्ते विधूमे व्यङ्गारे सर्वस्मिन् भुक्तवज्जने ।अटेत योगविद् भैक्ष्यं न तु त्रिष्वेव नित्यशः

vyaste vidhūme vyaṅgāre sarvasmin bhuktavajjane / aṭeta yogavid bhaikṣyaṃ na tu triṣveva nityaśaḥ

हिन्दी अर्थ

अभ्यधावत तां देवीं खड्गचर्मधरो5सुर: ।। ६ ।।

English

disorder of the wind within the body.§ Similarly both the man who eats without first bathing, and the man who eats flesh, II are deprived of their seed at once by A-rupa. A man into sterility.^

अध्याय ४१

श्लोक 7

यथैवमवमन्यन्ते जनाः परिभवन्ति च ।तथा युक्तश्चरेद्योगी सतां वर्त्म न दूषयन्

yathaivamavamanyante janāḥ paribhavanti ca / tathā yuktaścaredyogī satāṃ vartma na dūṣayan

हिन्दी अर्थ

आजचघान भुजे सब्ये देवीमप्यतिवेगवान् ।। ७ ।।

English

Now the daughter called Vi-dveshani has a countenance rugged with frowns. She had two sons, Apa-kara** and Pra-

अध्याय ४१

श्लोक 8

भैक्ष्यञ्चरेद् गृहस्थेषु यायावरगृहेषु च ।श्रेष्ठा तु प्रथमा चेति वृत्तिरस्योपदिश्यते

bhaikṣyañcared gṛhastheṣu yāyāvaragṛheṣu ca / śreṣṭhā tu prathamā ceti vṛttirasyopadiśyate

हिन्दी अर्थ

ततो जग्राह शूलं स कोपादरुणलोचन: ।। ८ ।। चिक्षेप च ततस्तत्तु भद्रकाल्यां महासुर: ।

English

kasaka.ft These two sons come to a man, who delights in calumny, who is inconstant, and who uses impure water,

अध्याय ४१

श्लोक 9

अथ नित्यं गृहस्थेषु शालीनेषु चरेद्यतिः ।श्रद्दधानेषु दान्तेषु श्रोत्रियेषु महात्मसु

atha nityaṃ gṛhastheṣu śālīneṣu caredyatiḥ / śraddadhāneṣu dānteṣu śrotriyeṣu mahātmasu

हिन्दी अर्थ

दृष्टवा तदापतच्छूलं देवी शूलममुज्चत ।

English

and who hates mankind, and stay with him permanently. Hated by mother, by brother, by beloved friends, by kinsmen, by strangers, a man perishes from righteousness or wealth. Now one son, working sin, divulgesJJ men's peculiar qualities

अध्याय ४१

श्लोक 10

अत ऊर्ध्वं पुश्चापि अदुष्टापतितेषु च ।भैक्ष्यचर्या विवर्णेषु जघन्या वृत्तिरिष्यते

ata ūrdhvaṃ puścāpi aduṣṭāpatiteṣu ca / bhaikṣyacaryā vivarṇeṣu jaghanyā vṛttiriṣyate

हिन्दी अर्थ

ऋषि कहते हैं-- ।। १ ॥ हैत्योंकी सेनाको इस प्रकार तहस-नहस होते देख महाहैत्य सेनापति चिक्षुर क्रोधमें भरकर अम्बिका देवीसे युद्ध करनेको आगे बढ़ा २ ॥ वह असुर रणभूमिमें देवीके ऊपर इस प्रकार बाणोंकी वर्षा करने लगा, जैसे बादल मेरुगिरिके शिखरपर पानीकी धार बरसा रहा

English

prevails— in such places all these sprites fittingly sport and have their pleasure.

अध्याय ४१

श्लोक 11

भैक्ष्यं यवागूं तक्रं वा पयो यावकमेव वा ।फलं मूलं प्रियङ्गुं वा कणपिण्याकसक्तवः

bhaikṣyaṃ yavāgūṃ takraṃ vā payo yāvakameva vā / phalaṃ mūlaṃ priyaṅguṃ vā kaṇapiṇyākasaktavaḥ

हिन्दी अर्थ

हो ।। ३ ।। तब देवीने अपने बाणोंसे उसके बाण-समूहको अनायास ही काटकर उसके घोड़ों और सारथिको भी मार डाला ।। ४ साथ ही उसके धनुष तथा अत्यन्त ऊँची ध्वजाको भी तत्काल काट गिराया। धुनष कट जानेपर उसके अड्डोंको अपने बाणोंसे बींध डाला ।। ५ ।। धनुष, रथ, घोड़े और सारथिके नष्ट

English

(Crow-leg). No one possessed by him can get pleasure in to a friepd, and who sings and laughs at the same time^ and

अध्याय ४१

श्लोक 12

इत्येते च शुभाहारा योगिनः सिद्धिकारकाः ।तत् प्रयुञ्ज्यान्मुनिर्भक्त्या परमेण समाधिना

ityete ca śubhāhārā yoginaḥ siddhikārakāḥ / tat prayuñjyānmunirbhaktyā parameṇa samādhinā

हिन्दी अर्थ

हो जानेपर वह असुर ढाल और तलवार लेकर देवीकी ओर दौड़ा ।। ६ ।। उसने तीखी धारवाली तलवारसे सिंहके मस्तकपर चोट करके देवीकी भी बायीं भुजामें बड़े वेगसे प्रहार किया ७ राजन! देवीकी बाँहपर पहुँचते ही वह तलवार टूट गयी, फिर तो क्रोधसे लाल आँखें करके उस राक्षसने शूल हाथमें

English

who indulges in sexual intercourse during the twilight, 0 brdhman.

अध्याय ४१

श्लोक 13

अपः पूर्वं सकृत् प्राश्य तूष्णीं भूत्वा समाहितः ।प्राणायेति ततस्तस्य प्रथमा ह्याहुतिः स्मृता

apaḥ pūrvaṃ sakṛt prāśya tūṣṇīṃ bhūtvā samāhitaḥ / prāṇāyeti tatastasya prathamā hyāhutiḥ smṛtā

हिन्दी अर्थ

लिया ।। ८ ॥। और उसे उस महाहैत्यने भगवती भद्रकालीके ऊपर चलाया। वह शूल आकाशसे गिरते हुए सूर्यमण्डलकी भाँति अपने तेजसे प्रज्वलित हो उठा ।। ९ उस शूलको अपनी ओर आते देख देवीने भी शूलका प्रहार किया। उससे राक्षसके शूलके सैकड़ों टुकड़े हो गये, साथ ही महाहैत्य चिक्षुरकी भी

English

the first daughter was Kuc'a-hard,* the next Vyanjana-hdri.

अध्याय ४१

श्लोक 14

अपानाय द्वितीया तु समानायते चापरा ।उदानाय चतुर्थो स्याद्व्यानायेति च पञ्चमी

apānāya dvitīyā tu samānāyate cāparā / udānāya caturtho syādvyānāyeti ca pañcamī

हिन्दी अर्थ

धज्जियाँ उड़ गयीं। वह प्राणोंसे हाथ धो बैठा १० ।।

English

ka,t and the third daughter was called Jata-harini4 The first robs of both breasts the maiden, all whose marriage rites are not performed duly, or are performed after the prescribed

अध्याय ४१

श्लोक 15

प्राणायामैः पृथक् कृत्वा शेषं भुञ्जीत कामतः ।अपः पुनः सकृत् प्रश्य आचम्य हृदयं स्पृशेत्

prāṇāyāmaiḥ pṛthak kṛtvā śeṣaṃ bhuñjīta kāmataḥ / apaḥ punaḥ sakṛt praśya ācamya hṛdayaṃ spṛśet

हिन्दी अर्थ

हते तस्मिन्महावीर्ये महिषस्थ चमूपतौ ।

English

time. And the second robs of her signs of puberty the mar- ried maiden, who has been married without duly offering the

अध्याय ४१

श्लोक 16

अस्तेयं ब्रह्मचर्यञ्च त्यागो ऽलोभस्तथैव च ।व्रतानि पञ्च भिक्षूणामहिंसापरमाणि वै

asteyaṃ brahmacaryañca tyāgo 'lobhastathaiva ca / vratāni pañca bhikṣūṇāmahiṃsāparamāṇi vai

हिन्दी अर्थ

सोपि शक्ति मुमोचाथ देव्यास्तामम्बिका द्रुतम् । हुंकाराभिहतां भूमौ पातयामास निष्प्रभाम् १२ ।।

English

When the lying-in chamber is destitute of fire and water, and is devoid of incense, when it has no lamp or weapon or pestle,

अध्याय ४१

श्लोक 17

अक्रोधो गुरुशुश्रूषा शौचमाहारलाघवम् ।नित्यस्वाध्याय इत्येते नियमाः पञ्च कीर्तिताः

akrodho guruśuśrūṣā śaucamāhāralāghavam / nityasvādhyāya ityete niyamāḥ pañca kīrtitāḥ

हिन्दी अर्थ

करप्रहारेण शिरश्चामरस्य पृथक्कृतम् ।। १६ ।। उद्ग्रश्न रणे देव्या शिलावक्षादिभिह्हत: । दन्तमुष्टितलैश्वैव करालश्न निपातित:ः ।। १७ ।।

English

when it is destitute of ashe8§ and mustard-seeed, the iliri daughter enters in, and bringing about immediate deliverj snatches away the new-born child, and castes the child awaj

अध्याय ४१

श्लोक 18

सारभूतमुपासीत ज्ञानं यत्कार्यसाधकम् ।ज्ञानानां बहुता येयं योगविघ्रकरा हि सा

sārabhūtamupāsīta jñānaṃ yatkāryasādhakam / jñānānāṃ bahutā yeyaṃ yogavighrakarā hi sā

हिन्दी अर्थ

देवी कुद्धा गदापातैश्वूर्णयामास चोद्धतम्

English

in that very place, 0 brahman; she is called Jata-harini very terrible is she, she feeds on flesh. Hence one shoulii strenuously guard against her in the lying-in chamber.

अध्याय ४१

श्लोक 19

इदं ज्ञेयमिदं ज्ञेयमिति यस्तृषितश्चरेत् ।अपि कल्पसहस्रेषु नैव ज्ञेयमवाप्नुयात्

idaṃ jñeyamidaṃ jñeyamiti yastṛṣitaścaret / api kalpasahasreṣu naiva jñeyamavāpnuyāt

हिन्दी अर्थ

विडालस्यासिना कायात्पातयामास वै शिर: ।

English

And she, who destroys the memory of men destitute of self control through inhabiting empty abodes, had a son, by nani

अध्याय ४१

श्लोक 20

त्यक्तसङ्गो जितक्रोधो लघ्वाहारो जितेन्द्रियः ।पिधाय बुद्ध्या द्वाराणि मनो ध्याने निवेशयेत्

tyaktasaṅgo jitakrodho laghvāhāro jitendriyaḥ / pidhāya buddhyā dvārāṇi mano dhyāne niveśayet

हिन्दी अर्थ

महिषासुरके सेनापति उस महापराक्रमी चिक्षुरके मारे जानेपर देवताओंको पीड़ा देनेवाला चामर हाथीपर चढ़कर आया। उसने भी देवीके ऊपर शक्तिका प्रहार किया, किन्तु जगदम्बाने उसे अपने हुंकारसे ही आहत एवं निष्प्रभ करके तत्काल पृथ्वीपर गिरा दिया ॥ ११-१२ ॥। शक्तिको टूटकर गिरी हुई देख

English

Pra-c'anda (Impetuous). From his son’s sons were bomth Likas 11 in hundreds and thousands and eight tribes of Ca^

अध्याय ४१

श्लोक 21

शून्येष्वेवावकाशेषु गुहासु च वनेषु च ।नित्ययुक्तः सदा योगी ध्यानं सम्यगुपक्रमेत्

śūnyeṣvevāvakāśeṣu guhāsu ca vaneṣu ca / nityayuktaḥ sadā yogī dhyānaṃ samyagupakramet

हिन्दी अर्थ

चामरको बड़ा क्रोध हुआ। अब उसने शूल चलाया, किन्तु देवीने उसे भी अपने बाणोंद्वारा काट डाला ॥। १३ ॥ इतनेमें ही देवीका सिंह उछलकर हाथीके मस्तकपर चढ़ बैठा और उस हैत्यके साथ खूब जोर लगाकर बाहुयुद्ध करने लगा ॥ १४ ॥ वे दोनों लड़ते-लड़ते हाथीसे पृथ्वीपर आ गये और अत्यन्त

English

dalas, very terrible with staves and nooses. Then the Likas an those tribes of C'ap^dlas were possessed by hunger, and rani

अध्याय ४१

श्लोक 22

वाग्दण्डः कर्मदण्डश्च मनोदण्डश्च ते त्रयः ।यस्यैते नियता दण्डाः स त्रिदण्डी महायतिः

vāgdaṇḍaḥ karmadaṇḍaśca manodaṇḍaśca te trayaḥ / yasyaite niyatā daṇḍāḥ sa tridaṇḍī mahāyatiḥ

हिन्दी अर्थ

क्रोधमें भरकर एक-दूसरेपर बड़े भयंकर प्रहार करते हुए लड़ने लगे ।। १५ ।। तदनन्तर सिंह बड़े वेगसे आकाशकी ओर उछला और उधरसे गिरते समय उसने पंजोंकी मारसे चामरका सिर धड़से अलग कर दिया ।। १६ इसी प्रकार उदग्र भी शिला और वृक्ष आदिकी मार खाकर रणभूमिमें देवीके हाथसे मारा गया

English

in the world; and the second plucks away§§ one’s good qualities and the friendship that exists among people.

अध्याय ४१

श्लोक 23

सर्वमात्ममयं यस्य सदसज्जगदीदृशम् ।गुणागुणमयन्तस्य कः प्रियः को नृपाप्रियः

sarvamātmamayaṃ yasya sadasajjagadīdṛśam / guṇāguṇamayantasya kaḥ priyaḥ ko nṛpāpriyaḥ

हिन्दी अर्थ

तथा कराल भी दाँतों, मुक्कों और थप्पड़ोंकी चोटसे धराशायी हो गया ॥। १७ ॥। क्रोधमें भरी हुई देवीने गदाकी चोटसे उद्धतका कचूमर निकाल डाला। भिन्दिपालसे वाष्कलको तथा बाणोंसे ताम्र और अन्धकको मौतके घाट उतार दिया ।। १८ ॥। तीन नेत्रोंवाली परमेश्वरीने त्रिशूलसे उग्रास्य, उग्रवीर्य तथा

English

in the world; and the second plucks away§§ one’s good qualities and the friendship that exists among people.

अध्याय ४१

श्लोक 24

विसुद्धबुद्धिः समलोष्टकाञ्चनः समस्तभूतेषु च तत्समाहितः ।स्थानं परं शाश्वतमव्ययञ्च परं हि मत्वा न पुनः प्रजायते

visuddhabuddhiḥ samaloṣṭakāñcanaḥ samastabhūteṣu ca tatsamāhitaḥ / sthānaṃ paraṃ śāśvatamavyayañca paraṃ hi matvā na punaḥ prajāyate

हिन्दी अर्थ

महाहनु नामक हैत्यको मार डाला ॥ १९ ॥। तलवारकी चोटसे विडालके मस्तकको धड़से काट गिराया। दुर्धर और दुर्मुख--इन दोनोंको भी अपने बाणोंसे यमलोक भेज दिया ।। २० ।।

English

in the world; and the second plucks away§§ one’s good qualities and the friendship that exists among people.

अध्याय ४१

श्लोक 25

वेदाच्छ्रेष्ठाः सर्वयज्ञक्रियाश्च यज्ञाज्जप्यं ज्ञानमार्गश्च जप्यात् ।ज्ञानाद्ध्यानं सङ्गरागव्यपेतं तस्मिन् प्राप्ते शाश्वतस्योपलब्धिः

vedācchreṣṭhāḥ sarvayajñakriyāśca yajñājjapyaṃ jñānamārgaśca japyāt / jñānāddhyānaṃ saṅgarāgavyapetaṃ tasmin prāpte śāśvatasyopalabdhiḥ

हिन्दी अर्थ

कांक्षित्तुण्डप्रहारेण खुरक्षेपैस्तथापरान् ।

English

in the world; and the second plucks away§§ one’s good qualities and the friendship that exists among people.

अध्याय ४१

श्लोक 26

समाहितो ब्रह्मपरो ऽप्रमादी सुचिस्तथैकान्तरतिर्यतेन्द्रियः ।समाप्नुयाद्योगमिमं महात्मा विमुक्तिमाप्रोति ततः स्वयोगतः

samāhito brahmaparo 'pramādī sucistathaikāntaratiryatendriyaḥ / samāpnuyādyogamimaṃ mahātmā vimuktimāproti tataḥ svayogataḥ

हिन्दी अर्थ

वेगेन कांक्षिदपरान्नादेन भ्रमणेन च

English

in the world; and the second plucks away§§ one’s good qualities and the friendship that exists among people.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_mArkaNDeyapurANa1-93.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Markandeya Purana — Chapter 41
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.