Markandeya Purana· Mārkaṇḍeya Purāṇa
55
अध्याय 55 / 90

Adhyaya 55

23 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ23 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ५५

श्लोक 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे भुवनकोशठजम्बूद्वीपवर्णनंऽ नाम चतुः पञ्चाशो ऽध्याय पञ्चपञ्चाशो ऽध्यायः- ५५ मार्कण्डेय उवाच शैलेषु मन्दाराद्येषु चतुर्ष्वपि द्विजोत्तम ।वाननि यानि चत्वारि सरांसि च निबोध मे

iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe bhuvanakośaṭhajambūdvīpavarṇanaṃ' nāma catuḥ pañcāśo 'dhyāya pañcapañcāśo 'dhyāyaḥ- 55 mārkaṇḍeya uvāca śaileṣu mandārādyeṣu caturṣvapi dvijottama / vānani yāni catvāri sarāṃsi ca nibodha me

हिन्दी अर्थ

अवसरपर यदि इसका पाठ हो तो यह हमें पंद्रह वर्षोतकके लिये तृप्ति प्रदान करता है। जिस घरमें यह स्तोत्र सदा लिखकर रखा जाता है, वहाँ श्राद्ध करनेपर हमारी निश्चय ही उपस्थिति होती है; अतः महाभाग! श्राद्धमें भोजन करनेवाले ब्राह्मणोंके सामने तुम्हें यह स्तोत्र अवश्य सुनाना चाहिए; क्योंकि यह हमारी

English

Or A'kaniii. Neither is in the dictionary, and I have not found them

अध्याय ५५

श्लोक 2

पूर्वं चैत्ररथं नाम दक्षिणे नन्दनं वनम् ।वैभ्राजं पश्चिमे शैले सावित्रं चोत्तराचले

pūrvaṃ caitrarathaṃ nāma dakṣiṇe nandanaṃ vanam / vaibhrājaṃ paścime śaile sāvitraṃ cottarācale

हिन्दी अर्थ

पुष्टि करनेवाला है।

English

And the constellations, the Last Phdlgu^ig, Hastd and C'itrd are in the Tortoise’s right flank.

अध्याय ५५

श्लोक 3

अरुणोदं सरः पूर्वं मानसं दक्षिणे तथा ।शीतोदं पश्चिमे मेरोर्महाभद्रं तथोत्तरे

aruṇodaṃ saraḥ pūrvaṃ mānasaṃ dakṣiṇe tathā / śītodaṃ paścime merormahābhadraṃ tathottare

हिन्दी अर्थ

मार्कण्डेयजी कहते हैं--क्रौष्ठकिजी! तदनन्तर रुचिके समीप उस नदीके भीतरसे छरहरे अड्रोंवाली मनोहर अप्सरा प्रम्लोचा प्रकट हुई और महात्मा रुचिसे मधुर वाणीमें विनयपूर्वक बोली--“तपस्वियोंमें श्रेष्ठ रुचि! मेरी एक परम सुन्दरी कन्या है, जो वरुणके पुत्र महात्मा पुष्करसे उत्पन्न हुई है। मैं उस सुन्दरी

English

given to a terrible female RaVshasa who dwelt in the middle of ihc sea between India and Ceylon, and whom Hanumdn killed as he leapt kcrossto the island (Kishk.-K., xli. 38; and Sund.-K., via. 6-13).

अध्याय ५५

श्लोक 4

शीतार्तश्चक्रमुञ्जश्च कुलीरो ऽथ सुकङ्कवान् ।मणिशैलो ऽथ वृषवान् महानीलो भवाचलः

śītārtaścakramuñjaśca kulīro 'tha sukaṅkavān / maṇiśailo 'tha vṛṣavān mahānīlo bhavācalaḥ

हिन्दी अर्थ

कन्याको तुम्हें पत्नी बनानेके लिये देती हूँ, ग्रहण करो। उसके गर्भसे तुम्हारे पुत्र महाबुद्धिमान् मनुका जन्म होगा।” तब रुचिने “तथास्तुट कहकर उसकी बात स्वीकार की। इसके बाद प्रम्लोचाने अपनी कन्या मालिनीको जलके बाहर प्रकट किया। मुनिश्रेष्ठ रुचिने महर्षियोंको बुलाकर नदीके तटपर उसका विधिपूर्वक

English

the Mah 4 -rAshtras§, and Karnatas||, the Glonarddhas^, C'itra-kutakas**, the C'olasft, and the KolagirasJI,

अध्याय ५५

श्लोक 5

सूबिन्दुर्मन्दरो वेणुस्तामसो निषधस्तथा ।देवशैलश्च पूर्वेण मन्दरस्य महाचलः

sūbindurmandaro veṇustāmaso niṣadhastathā / devaśailaśca pūrveṇa mandarasya mahācalaḥ

हिन्दी अर्थ

पाणिग्रहण किया। उसीके गर्भसे महापराक्रमी परम बुद्धिमान् पुत्रका जन्म हुआ, जो इस भूमण्डलमें पिताके नामपर “रौच्य” मनुके नामसे ही विख्यात हुए। उनके मन्वन्तरमें जो देवता, सप्तर्षि तथा मनृपुत्र नृपगण होनेवाले हैं, उन सबके नाम तुम्हें बतलाये जा चुके हैं। इस मन्वन्तरकी कथा सुननेपर मनुष्योंके धर्मकी

English

Nikatas,§ and those who inhabit the Mahendra|| and Malaya *![ Mountains and the hill Dnrdura,** and those who dwell in the Karko^aka forest,tt the Bhrign.

अध्याय ५५

श्लोक 6

त्रिकटशिखराद्रिश्च कलिङ्गो ऽथ पतङ्गकः ।रुचकः सानुमांश्चाद्रिस्ताम्रको ऽथ विशाखवान्

trikaṭaśikharādriśca kaliṅgo 'tha pataṅgakaḥ / rucakaḥ sānumāṃścādristāmrako 'tha viśākhavān

हिन्दी अर्थ

वृद्धि, आरोग्यकी प्राप्ति तथा धन-धान्य और पुत्रकी उत्पत्ति होती है--इसमें तनिक भी सन्देह नहीं है। महामुने! पितरोंका स्तवन तथा उनके भिन्न-भिन्न गणोंका वर्णन सुनकर मनुष्य उन्हींके प्रसादसे सम्पूर्ण कामनाओंको प्राप्त

English

kacVha3,tJ and the Konkana3,§§ and the Sarvas,||H and the Abhirasl'ir who dwell on the banks of the river Veni,**«

अध्याय ५५

श्लोक 7

श्वेतोदरः समूलश्च वसुधारश्च रत्नवान् ।एकशृङ्गो महाशैलो राजशालः पिपाठकः

śvetodaraḥ samūlaśca vasudhāraśca ratnavān / ekaśṛṅgo mahāśailo rājaśālaḥ pipāṭhakaḥ

हिन्दी अर्थ

- अन्निहोत्र एवं यज्ञ-यागादि कर्ममें सपत्नीक गृहस्थका ही अधिकार है; ये कर्म निष्कामभावसे हों तो मोक्ष देनेवाले होते हैं और सकामभावसे किये जायाँ तो स्वर्गादि फलोंके साधक होते हैं। जो उक्त कर्म करते हैं, उन्हींका विवाह स्वर्ग-अपवर्गका साधक है। जो विवाह करके गृहस्थोचित शुभ-कर्मोंका अनुष्ठान नहीं करते, उनके लिये तो विवाह-कर्म घोर बन्धनका ही कारण होता है।

English

the people who dwell by the Kaveri and on

अध्याय ५५

श्लोक 8

पञ्चशैलो ऽथ कैलासो हिमवांश्चाचलोत्तमः ।इत्येते दक्षिणे पार्श्वे मेरोः प्रोक्ता महाचलाः

pañcaśailo 'tha kailāso himavāṃścācalottamaḥ / ityete dakṣiṇe pārśve meroḥ proktā mahācalāḥ

हिन्दी अर्थ

३-परन्तु दानैरशुभ॑ नुद्यतेडनभिसंहितै: । फलैस्तथोपभोगैश्व पूर्वकर्म शुभाशुभै: ।। एवं न बन्धो भवति कुर्वतः करुणात्मकम् न च बन्धाय तत्कर्म भवत्यनभिसंहितम् ।। पूर्वकर्म कृतं भोगै: क्षीयते5हर्निशं तथा । सुखदु:खात्मकैवरत्स पुण्यापुण्यात्मकं नृणाम्

English

Varic aras, |[ the Kolas, ^ those who inhabit C'armapatta, the Gana-vahyas, ff the Paras, ^ tho.se who

अध्याय ५५

श्लोक 9

सुरक्षः शिशिराक्षश्च वैदुर्यः कपिलस्तथा ।पिञ्जरो ऽथ महाभद्रः सुरसः पिङ्गलो मधुः

surakṣaḥ śiśirākṣaśca vaiduryaḥ kapilastathā / piñjaro 'tha mahābhadraḥ surasaḥ piṅgalo madhuḥ

हिन्दी अर्थ

२-प्रक्षालयामीति भवान् वत्सात्मानं तु मन्यते विहिताकरणोदश्ूतैः पापैस्त्वं तु विदह्से

English

And the constellations, the Last Phdlgu^ig, Hastd and C'itrd are in the Tortoise’s right flank.

अध्याय ५५

श्लोक 10

अञ्जनः कुक्कुटः कृष्णः पाण्डरश्चालोत्तमः ।सहस्रशिखरश्चाद्रिः पारियात्रः सशृङ्गवान्

añjanaḥ kukkuṭaḥ kṛṣṇaḥ pāṇḍaraścālottamaḥ / sahasraśikharaścādriḥ pāriyātraḥ saśṛṅgavān

हिन्दी अर्थ

अविद्याप्युपकाराय विषवज्जायते नृणाम् । अनुष्ठिताभ्युपायेन बन्धायान्यापि नो हि सा

English

given to a terrible female RaVshasa who dwelt in the middle of ihc sea between India and Ceylon, and whom Hanumdn killed as he leapt kcrossto the island (Kishk.-K., xli. 38; and Sund.-K., via. 6-13).

अध्याय ५५

श्लोक 11

पश्चिमेन तथा मेरोर्विस्कम्भात् पश्चिमाद्वहिः ।एते ऽचलाः समाख्याताः शृणुष्वन्यांस्तथोत्तरान्

paścimena tathā merorviskambhāt paścimādvahiḥ / ete 'calāḥ samākhyātāḥ śṛṇuṣvanyāṃstathottarān

हिन्दी अर्थ

भौत्य मन्वन्तरकी कथा तथा चौदह मन्वन्तरोंके श्रवणका

English

j and Golangula might bo a corruption of Kodiingalur, which is tho modern town Oranganore, 18 miles north of Cochin. It had a good haibour in early times, and was a capital town in the 4th century A.D. Syrian Chris- tiana were established there before the 9th century, and the Jews liaJ a settlement there which was probably still earlier. It is considered of threat iftnetity by both Christians and Hindus (Itnp. Gaz, of India, Art. Ko- dungaKir).

अध्याय ५५

श्लोक 12

शङ्खकूटो ऽथ वृषभो हंसनाभस्तथाचलः ।कपिलेन्द्रस्तथा शैलः सानुमान् नील एव च

śaṅkhakūṭo 'tha vṛṣabho haṃsanābhastathācalaḥ / kapilendrastathā śailaḥ sānumān nīla eva ca

हिन्दी अर्थ

मार्कण्डेयजी कहते हैं--ब्रह्म! इसके पश्चात् अब तुम भौत्य मनुकी उत्पत्तिका प्रसड़ सुनो तथा उस समय होनेवाले देवर्षियों और पृथ्वीका पालन करनेवाले मनु-पुत्रों आदिके नाम भी श्रवण करो। अज्िरा मुनिके एक शिष्य थे, जिनका नाम भूति था। वे बड़े ही क्रोधी तथा छोटी-सी बातके लिये अपराध होनेपर प्रचण्ड शाप देनेवाले थे। उनकी बातें

English

j and Golangula might bo a corruption of Kodiingalur, which is tho modern town Oranganore, 18 miles north of Cochin. It had a good haibour in early times, and was a capital town in the 4th century A.D. Syrian Chris- tiana were established there before the 9th century, and the Jews liaJ a settlement there which was probably still earlier. It is considered of threat iftnetity by both Christians and Hindus (Itnp. Gaz, of India, Art. Ko- dungaKir).

अध्याय ५५

श्लोक 13

स्वर्णशृङ्गी शातशृङ्गी पुष्पको मेघपर्वतः ।विरजाक्षो वराहाद्रिर्मयूरो जारुधिस्तथा

svarṇaśṛṅgī śātaśṛṅgī puṣpako meghaparvataḥ / virajākṣo varāhādrirmayūro jārudhistathā

हिन्दी अर्थ

कठोर होती थीं। उनके आश्रमपर हवा बहुत तेज नहीं बहती थी। सूर्य अधिक गर्मी नहीं पहुँचाते थे और मेघ अधिक कीचड़ नहीं होने देते थे। उन अत्यन्त तेजस्वी क्रोधी महर्षिके भयसे चन्द्रमा अपनी समस्त किरणोंसे परिपूर्ण होनेपर भी अधिक सर्दी नहीं पहुँचाते थे। समस्त ऋतुएँ उनकी आज्ञासे अपने आनेका क्रम छोड़कर आश्रमके वृक्षोंपर सदा ही रहतीं

English

the Mah 4 -rAshtras§, and Karnatas||, the Glonarddhas^, C'itra-kutakas**, the C'olasft, and the KolagirasJI,

अध्याय ५५

श्लोक 14

इत्येते कथिता ब्रह्मन् ! मेरोरुत्तरतो नगाः ।एतेषां पर्वतानान्तु द्रौण्यो ऽतीव मनोहराः

ityete kathitā brahman ! meroruttarato nagāḥ / eteṣāṃ parvatānāntu drauṇyo 'tīva manoharāḥ

हिन्दी अर्थ

और मुनिके लिये फल-फूल प्रस्तुत करती थीं। महात्मा भूतिके भयसे जल भी उनके आश्रमके समीप मौजूद रहता और उनके कमण्डलुमें भी भरा रहता था।

English

j and Golangula might bo a corruption of Kodiingalur, which is tho modern town Oranganore, 18 miles north of Cochin. It had a good haibour in early times, and was a capital town in the 4th century A.D. Syrian Chris- tiana were established there before the 9th century, and the Jews liaJ a settlement there which was probably still earlier. It is considered of threat iftnetity by both Christians and Hindus (Itnp. Gaz, of India, Art. Ko- dungaKir).

अध्याय ५५

श्लोक 15

वनैरमलपानीयैः सरोभिरुपशोभिताः ।तासु पुण्यकृतां जन्म मनुष्याणां द्विजोत्तम

vanairamalapānīyaiḥ sarobhirupaśobhitāḥ / tāsu puṇyakṛtāṃ janma manuṣyāṇāṃ dvijottama

हिन्दी अर्थ

भूति मुनिके एक भाई थे, जो सुवर्चाके नामसे विख्यात थे। उन्होंने यज्ञमें भूतिको निमन्त्रित किया। वहाँ जानेकी इच्छासे भूतिने अपने परम बुद्धिमान, शान्त, जितेन्द्रिय, विनीत, गुरुके कार्यमें सदा संलग्न रहनेवाले, सदाचारी और उदार शिष्य मुनिवर शान्तिसे कहा--'वत्स! मैं अपने भाई सुवर्चाके यज्ञमें जाऊँगा। उन्होंने मुझे बुलाया है। तुम्हें यहीं

English

j and Golangula might bo a corruption of Kodiingalur, which is tho modern town Oranganore, 18 miles north of Cochin. It had a good haibour in early times, and was a capital town in the 4th century A.D. Syrian Chris- tiana were established there before the 9th century, and the Jews liaJ a settlement there which was probably still earlier. It is considered of threat iftnetity by both Christians and Hindus (Itnp. Gaz, of India, Art. Ko- dungaKir).

अध्याय ५५

श्लोक 16

एते भौमा द्विजश्रेष्ठ ! स्वर्गाः स्वर्गगुणाधिकाः ।न तासु पुण्यपापानामपूर्वाणामुपार्जनम्

ete bhaumā dvijaśreṣṭha ! svargāḥ svargaguṇādhikāḥ / na tāsu puṇyapāpānāmapūrvāṇāmupārjanam

हिन्दी अर्थ

आश्रमपर रहना है। यहाँ तुम्हारे लिये जो कर्तव्य है, सुनो। मेरे आश्रमपर तुम्हें प्रतिदिन अग्निको प्रज्वलित रखना होगा और सदा ऐसा प्रयत्न करना होगा, जिससे अग्नि बुझने न

English

j and Golangula might bo a corruption of Kodiingalur, which is tho modern town Oranganore, 18 miles north of Cochin. It had a good haibour in early times, and was a capital town in the 4th century A.D. Syrian Chris- tiana were established there before the 9th century, and the Jews liaJ a settlement there which was probably still earlier. It is considered of threat iftnetity by both Christians and Hindus (Itnp. Gaz, of India, Art. Ko- dungaKir).

अध्याय ५५

श्लोक 17

पुण्योपभोगा एवोक्ता देवानामपि तास्वपि ।शीतान्ताद्येषु चैतषु शैलेषु द्विजसत्तम

puṇyopabhogā evoktā devānāmapi tāsvapi / śītāntādyeṣu caitaṣu śaileṣu dvijasattama

हिन्दी अर्थ

गुरुकी यह आज्ञा पाकर जब शान्ति नामक शिष्यने “बहुत अच्छा” कहकर इसे स्वीकार किया, तब अपने छोटे भाईके बुलानेपर भूति मुनि उनके यज्ञमें चले गये। इधर शान्ति गुरुभक्तिके वशमें होकर उन महात्मा गुरुकी सेवाके लिये जबतक समिधा, फूल और फल आदि जुटाते रहे तथा अन्य आवश्यक कार्य करते रहे, तबतक भूति मुनिके द्वारा

English

j and Golangula might bo a corruption of Kodiingalur, which is tho modern town Oranganore, 18 miles north of Cochin. It had a good haibour in early times, and was a capital town in the 4th century A.D. Syrian Chris- tiana were established there before the 9th century, and the Jews liaJ a settlement there which was probably still earlier. It is considered of threat iftnetity by both Christians and Hindus (Itnp. Gaz, of India, Art. Ko- dungaKir).

अध्याय ५५

श्लोक 18

विद्याधराणां यक्षाणां किन्नरोरगरक्षसाम् ।देवानाञ्च महावासा गन्धर्वाणां च शोभनाः

vidyādharāṇāṃ yakṣāṇāṃ kinnaroragarakṣasām / devānāñca mahāvāsā gandharvāṇāṃ ca śobhanāḥ

हिन्दी अर्थ

सज्चित अग्नि शान्त हो गयी। अग्निको शान्त हुआ देख शान्तिको बड़ा दुःख हुआ और वे भूतिके भयसे बहुत चिन्तित हुए। उन्होंने सोचा, “यदि इस अग्निके स्थानमें मैं दूसरी अग्नि स्थापित करूँ तो सब कुछ प्रत्यक्ष देखनेवाले मेरे गुरु अवश्य ही मुझे भस्म कर डालेंगे, मैं पापी अपने गुरुके क्रोध और शापका कारण बनूँगा। मुझे अपने लिये उतना शोक नहीं है,

English

j and Golangula might bo a corruption of Kodiingalur, which is tho modern town Oranganore, 18 miles north of Cochin. It had a good haibour in early times, and was a capital town in the 4th century A.D. Syrian Chris- tiana were established there before the 9th century, and the Jews liaJ a settlement there which was probably still earlier. It is considered of threat iftnetity by both Christians and Hindus (Itnp. Gaz, of India, Art. Ko- dungaKir).

अध्याय ५५

श्लोक 19

महापुण्या मनोज्ञैश्च सदैवोपवनैर्युताः ।सरांसि च मनोज्ञानि सर्वर्तुसुखदो ऽनिलः

mahāpuṇyā manojñaiśca sadaivopavanairyutāḥ / sarāṃsi ca manojñāni sarvartusukhado 'nilaḥ

हिन्दी अर्थ

जितना कि गुरुके अपराध करनेका शोक है। अग्नि शान्त हुई देख गुरुदेव मुझे निश्चय ही शाप दे देंगे। जिनके प्रभावसे डरकर देवता भी उनके शासनमें रहते हैं, वे मुझ अपराधीको शापसे दग्ध न करें, इसके लिये क्या उपाय हो सकता है?

English

j and Golangula might bo a corruption of Kodiingalur, which is tho modern town Oranganore, 18 miles north of Cochin. It had a good haibour in early times, and was a capital town in the 4th century A.D. Syrian Chris- tiana were established there before the 9th century, and the Jews liaJ a settlement there which was probably still earlier. It is considered of threat iftnetity by both Christians and Hindus (Itnp. Gaz, of India, Art. Ko- dungaKir).

अध्याय ५५

श्लोक 20

न चैतेषु मनुष्याणां वैमनस्यानि कुत्रचित् ।तदेवं पार्थिवं पद्मं चतुष्पत्रं मयोदितम्

na caiteṣu manuṣyāṇāṃ vaimanasyāni kutracit / tadevaṃ pārthivaṃ padmaṃ catuṣpatraṃ mayoditam

हिन्दी अर्थ

अपने गुरुके डरसे डरे हुए बुद्धिमानोंमें श्रेष्ठ शान्ति मुनिने इस तरह अनेक प्रकारसे सोच-विचार करके अग्निदेवकी शरण ली। उसने मनपर संयम किया और पृथ्वीपर घुटने

English

j and Golangula might bo a corruption of Kodiingalur, which is tho modern town Oranganore, 18 miles north of Cochin. It had a good haibour in early times, and was a capital town in the 4th century A.D. Syrian Chris- tiana were established there before the 9th century, and the Jews liaJ a settlement there which was probably still earlier. It is considered of threat iftnetity by both Christians and Hindus (Itnp. Gaz, of India, Art. Ko- dungaKir).

अध्याय ५५

श्लोक 21

भद्राश्चभारताद्यानि पत्राण्यस्य चतुर्दिशम् ।भारतं नाम यद्वर्षं दक्षिणेन मयोदितम्

bhadrāścabhāratādyāni patrāṇyasya caturdiśam / bhārataṃ nāma yadvarṣaṃ dakṣiṇena mayoditam

हिन्दी अर्थ

टेक हाथ जोड़ एकाग्रचित्त हो स्तोत्र आरम्भ किया।

English

Nikatas,§ and those who inhabit the Mahendra|| and Malaya *![ Mountains and the hill Dnrdura,** and those who dwell in the Karko^aka forest,tt the Bhrign.

अध्याय ५५

श्लोक 22

तत् कर्मभूमिर्नान्यत्र संप्राप्तिः पुण्यपापयोः ।एतत् प्रधानं विज्ञेयं यत्र सर्वं प्रतिष्ठितम्

tat karmabhūmirnānyatra saṃprāptiḥ puṇyapāpayoḥ / etat pradhānaṃ vijñeyaṃ yatra sarvaṃ pratiṣṭhitam

हिन्दी अर्थ

शान्तिने कहा--समस्त प्राणियोंके साधक महात्मा अग्निदेवको नमस्कार है। उनके एक, दो और पाँच स्थान हैं। वे राजसूय-यज्ञमें छः स्वरूप धारण करते हैं। समस्त

English

kacVha3,tJ and the Konkana3,§§ and the Sarvas,||H and the Abhirasl'ir who dwell on the banks of the river Veni,**«

अध्याय ५५

श्लोक 23

तस्मात् स्वर्गापवर्गौ च मानुष्यनारकावपि ।तिर्यक्त्वमथवाप्यन्यत् नरः प्राप्नोति वै द्विज

tasmāt svargāpavargau ca mānuṣyanārakāvapi / tiryaktvamathavāpyanyat naraḥ prāpnoti vai dvija

हिन्दी अर्थ

कारणरूप तथा पालन करनेवाले हैं, उन अग्निदेवको प्रणाम है। अग्ने! तुम सम्पूर्ण

English

j and Golangula might bo a corruption of Kodiingalur, which is tho modern town Oranganore, 18 miles north of Cochin. It had a good haibour in early times, and was a capital town in the 4th century A.D. Syrian Chris- tiana were established there before the 9th century, and the Jews liaJ a settlement there which was probably still earlier. It is considered of threat iftnetity by both Christians and Hindus (Itnp. Gaz, of India, Art. Ko- dungaKir).

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_mArkaNDeyapurANa1-93.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Markandeya Purana — Chapter 55
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.