Markandeya Purana· Mārkaṇḍeya Purāṇa
68
अध्याय 68 / 90

Adhyaya 71

29 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ29 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ६८

श्लोक 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे औत्तममन्वन्तरे सप्ततितमो ऽध्यायः एकसप्ततितमो ऽध्यायः- ७१ मार्कण्डेय उवाच तां प्रेषयित्वा राजापि स्वभर्तृगृहमङ्गनाम् ।चिन्तयामास निः श्वस्य किमत्र सुकतं भवेत्

iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe auttamamanvantare saptatitamo 'dhyāyaḥ ekasaptatitamo 'dhyāyaḥ- 71 mārkaṇḍeya uvāca tāṃ preṣayitvā rājāpi svabhartṛgṛhamaṅganām / cintayāmāsa niḥ śvasya kimatra sukataṃ bhavet

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

S condition tliou shalt conceive within thee the muni Siddha- virya’s mighty-armed son named Lola, 0 proud lady; and

अध्याय ६८

श्लोक 2

अनर्घयोग्यता कष्टं स मामाह महामनाः ।वैकल्यं विप्रमुद्दिश्य तथाहायं निशाचरः

anarghayogyatā kaṣṭaṃ sa māmāha mahāmanāḥ / vaikalyaṃ vipramuddiśya tathāhāyaṃ niśācaraḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Being thus addressed the king also experienced intense joy then, thinking, " My son will conquer my enemies and be- come a Manu on the earth."

अध्याय ६८

श्लोक 3

सो ऽहं कथं करिष्यामि त्यक्ता पत्नी मया हि सा ।अथवा ज्ञानदृष्टिं तं पृच्छामि मुनिसत्तमम्

so 'haṃ kathaṃ kariṣyāmi tyaktā patnī mayā hi sā / athavā jñānadṛṣṭiṃ taṃ pṛcchāmi munisattamam

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Incurring this curse I died and reached this brute con- dition, f and through thy touch that embryo has come into

अध्याय ६८

श्लोक 4

सञ्चिन्त्येत्थं स भूपालः समारुह्य च तं रथम् ।ययौ यत्र स धर्मात्मा त्रिकालज्ञो महामिनिः

sañcintyetthaṃ sa bhūpālaḥ samāruhya ca taṃ ratham / yayau yatra sa dharmātmā trikālajño mahāminiḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

being in my womb. Hence I say — To no unsuitable object has thy mind gone forth in coming to me, nor am I unap- proachable; X hut this Lola who is conceived within mo creates an obstacle.

अध्याय ६८

श्लोक 5

अवरुह्य रथात् सो ऽथ तं समेत्य प्रणम्य च ।यथावृत्तं समाचख्यौ राक्षसेन समागमम्

avaruhya rathāt so 'tha taṃ sametya praṇamya ca / yathāvṛttaṃ samācakhyau rākṣasena samāgamam

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

What deed then didst thou do,* that thou hast reached this animal condition? And true to thy husband, devoted to righteousness, such as thou wert^ how hast thou thus become like this?

अध्याय ६८

श्लोक 6

ब्राह्मण्या दर्शनञ्चैव दौः शील्यापगमं तथा ।प्रेषणं भर्तृगेहे च कार्यमागमने च यत्

brāhmaṇyā darśanañcaiva dauḥ śīlyāpagamaṃ tathā / preṣaṇaṃ bhartṛgehe ca kāryamāgamane ca yat

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

While a girl in my father’s home I went with my com- panions to a wood to play, and saw a deer united with a

अध्याय ६८

श्लोक 7

ऋषिरुवाच ज्ञातमेतन्मया पूर्वं यत् कृतन्ते नराधिप ।कार्यमागमने चैव मत्समीपे तवाखिलम्

ṛṣiruvāca jñātametanmayā pūrvaṃ yat kṛtante narādhipa / kāryamāgamane caiva matsamīpe tavākhilam

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

doe. Then approaching closo I struck the doe. Frightened by me she fled away, and then tho deer enraged said to me

अध्याय ६८

श्लोक 8

पृच्छ मामिह किं कार्यं मयेत्युद्विग्नमानसः ।त्वय्यागते महीपाल ! शृणु कार्यञ्च यत्त्वया

pṛccha māmiha kiṃ kāryaṃ mayetyudvignamānasaḥ / tvayyāgate mahīpāla ! śṛṇu kāryañca yattvayā

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

" Silly girl! why art thou so insane? Fie on this thy evil disposition, by which tliou hast rendered this period of

अध्याय ६८

श्लोक 9

पत्नी धर्मार्थकामानां कारणं प्रबलं नृणाम् ।विशेषतश्च धर्मस्य सन्त्यक्तस्त्यजता हि ताम्

patnī dharmārthakāmānāṃ kāraṇaṃ prabalaṃ nṛṇām / viśeṣataśca dharmasya santyaktastyajatā hi tām

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

impregnation fruitless for me! " Frightened then at hearing him speaking language as of a human being, I said to him- " Who art thou who hast reached this animal cowditmV'

अध्याय ६८

श्लोक 10

अपत्नीको नरो भूप ! न योग्यो निजकर्मणाम् ।ब्राह्मणः क्षत्रियो वापि वैश्यः शूद्रो ऽपि वा नृप

apatnīko naro bhūpa ! na yogyo nijakarmaṇām / brāhmaṇaḥ kṣatriyo vāpi vaiśyaḥ śūdro 'pi vā nṛpa

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Thereupon he replied— " I am son of the rishi Nirvriti-cakslnis, by name Su-tapas, but being enamoured of this doe I became

अध्याय ६८

श्लोक 11

त्यजता भवता पत्नीं न शोभनमनुष्ठितम् ।अत्याज्यो हि यथा भर्ता स्त्रीणां भर्या तथा नृणाम्

tyajatā bhavatā patnīṃ na śobhanamanuṣṭhitam / atyājyo hi yathā bhartā strīṇāṃ bharyā tathā nṛṇām

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Being thus addressed the king also experienced intense joy then, thinking, " My son will conquer my enemies and be- come a Manu on the earth."

अध्याय ६८

श्लोक 12

राजोवाच भगवन् ! किं करोम्येष विपाको मम कर्मणाम् ।नानुकूलानुकूलस्य यस्मात्त्यक्ता ततो मया

rājovāca bhagavan ! kiṃ karomyeṣa vipāko mama karmaṇām / nānukūlānukūlasya yasmāttyaktā tato mayā

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Incurring this curse I died and reached this brute con- dition, f and through thy touch that embryo has come into

अध्याय ६८

श्लोक 13

यद्यत्करोति तत् क्षान्तं दह्यमानेन चेतसा ।भगवंस्तद्वियोगार्तिबिभीतेनान्तरात्मना

yadyatkaroti tat kṣāntaṃ dahyamānena cetasā / bhagavaṃstadviyogārtibibhītenāntarātmanā

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

being in my womb. Hence I say — To no unsuitable object has thy mind gone forth in coming to me, nor am I unap- proachable; X hut this Lola who is conceived within mo creates an obstacle.

अध्याय ६८

श्लोक 14

साम्प्रतं तु वने त्यक्ता न वेद्मि क्व नु सा गता ।भक्षिता वापि विपिने सिंहव्याघ्रनिशाचरैः

sāmprataṃ tu vane tyaktā na vedmi kva nu sā gatā / bhakṣitā vāpi vipine siṃhavyāghraniśācaraiḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

give myself to thee." And I said— " I am not a doo, nor of deer-like form; in this wood thou wilt find another doe;

अध्याय ६८

श्लोक 15

ऋषीरुवाच न भक्षिता सा भूपाल ! सिहव्याघ्रनिशाचरैः ।सा त्वविप्लुतचारित्रा साम्प्रतन्तु रसातले

ṛṣīruvāca na bhakṣitā sā bhūpāla ! sihavyāghraniśācaraiḥ / sā tvaviplutacāritrā sāmpratantu rasātale

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

meanwbilo let tby feeling towards me be repressed." When thus addressed be exclaimed, his eyes red with auger, and his lower lip quivering— No doe am 1’ saidst tliou.

अध्याय ६८

श्लोक 16

राजोवाच सा नीता केन पातालमास्ते सादूषिता कथम् ।अत्यद्भुतमिदं ब्रह्मन् ! यथावद्वक्तुमर्हसि

rājovāca sā nītā kena pātālamāste sādūṣitā katham / atyadbhutamidaṃ brahman ! yathāvadvaktumarhasi

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

thou shalt become a doe, 0 silly girl." Then exceeding J agitated I fell prostrate before the highly-onraged muni, who had resumed his own form, and exclaimed J

अध्याय ६८

श्लोक 17

ऋषिरुवाच पाताले नागराजो ऽस्ति प्रख्यातश्च कपोतकः ।तेन दृष्टा त्वया त्यक्ता भ्रममाणा महावने

ṛṣiruvāca pātāle nāgarājo 'sti prakhyātaśca kapotakaḥ / tena dṛṣṭā tvayā tyaktā bhramamāṇā mahāvane

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

gracious! " again and again; " a girl is unskilled in ivoi(

अध्याय ६८

श्लोक 18

सा रूपशालिनी तेन सानुरागेण पार्थिव ।वेदितार्थेन पातालं नीता सा युवती तदा

sā rūpaśālinī tena sānurāgeṇa pārthiva / veditārthena pātālaṃ nītā sā yuvatī tadā

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

father choose a husband themselves; and since,

अध्याय ६८

श्लोक 19

ततस्तस्य सुता सुभ्रूर्नन्दा नाम महीपते ।भार्या मनोरमा चास्य नागराजस्य धीमतः

tatastasya sutā subhrūrnandā nāma mahīpate / bhāryā manoramā cāsya nāgarājasya dhīmataḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

when the embryo is conceived within thee, thou shalt re- member thy former life; regaining thy memory, thou

अध्याय ६८

श्लोक 20

तया मातुः सपत्नीयं सा भवित्रीति शोभना ।दृष्टा स्वगेहं सा नीता गुप्ता चान्तः पुरे शुभा

tayā mātuḥ sapatnīyaṃ sā bhavitrīti śobhanā / dṛṣṭā svagehaṃ sā nītā guptā cāntaḥ pure śubhā

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

slialtalso utter human language. After his birth thou shalt bo freed from the doe-condition and bo honoured by thy husband; thou shalt attain to the worlds which * are un-

अध्याय ६८

श्लोक 21

यदा तु याचिता नन्दा न ददाति नृपोत्तरम् ।मूका भविष्यसीत्याह तदा तां तनयां पिता

yadā tu yācitā nandā na dadāti nṛpottaram / mūkā bhaviṣyasītyāha tadā tāṃ tanayāṃ pitā

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

attainable by those who commit sin. And he, Lola, mighty in valour, shall indeed strike down his father’s foes, and conquer the whole earth and then become a Manu."

अध्याय ६८

श्लोक 22

एवं शप्ता सुता तेन सा चास्ते तत्र भूपते ।नीता तेनोरगेन्द्रेण धृता तत्सुतया सती

evaṃ śaptā sutā tena sā cāste tatra bhūpate / nītā tenoragendreṇa dhṛtā tatsutayā satī

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

What deed then didst thou do,* that thou hast reached this animal condition? And true to thy husband, devoted to righteousness, such as thou wert^ how hast thou thus become like this?

अध्याय ६८

श्लोक 23

मार्कण्डेय उवाच ततो राजा परं हर्षमवाप्य तमपृच्छत ।द्विजवर्यं स्वदौर्भाग्यकारणं दयितां प्रति

mārkaṇḍeya uvāca tato rājā paraṃ harṣamavāpya tamapṛcchata / dvijavaryaṃ svadaurbhāgyakāraṇaṃ dayitāṃ prati

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

While a girl in my father’s home I went with my com- panions to a wood to play, and saw a deer united with a

अध्याय ६८

श्लोक 24

राजोवाच भगवन् ! सर्वलोकस्य मयि प्रीतिरनुत्तमा ।किन्नु तत्कारणं येन स्वपत्नी नातिवत्सला

rājovāca bhagavan ! sarvalokasya mayi prītiranuttamā / kinnu tatkāraṇaṃ yena svapatnī nātivatsalā

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

doe. Then approaching closo I struck the doe. Frightened by me she fled away, and then tho deer enraged said to me

अध्याय ६८

श्लोक 25

मम चासावतीवेष्टा प्राणेभ्यो ऽपि महामुने ।सा च मां प्रति दुः शीला ब्रूहि यत्कारणं द्विज

mama cāsāvatīveṣṭā prāṇebhyo 'pi mahāmune / sā ca māṃ prati duḥ śīlā brūhi yatkāraṇaṃ dvija

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

" Silly girl! why art thou so insane? Fie on this thy evil disposition, by which tliou hast rendered this period of

अध्याय ६८

श्लोक 26

ऋषीरुवाच पाणिग्रहणकाले त्वं सूर्यभौमशनैश्चरैः ।शुक्रवाचस्पतिभ्याञ्च तव भार्यावलोकिता

ṛṣīruvāca pāṇigrahaṇakāle tvaṃ sūryabhaumaśanaiścaraiḥ / śukravācaspatibhyāñca tava bhāryāvalokitā

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

impregnation fruitless for me! " Frightened then at hearing him speaking language as of a human being, I said to him- " Who art thou who hast reached this animal cowditmV'

अध्याय ६८

श्लोक 27

तन्मुहूर्ते ऽभवच्चन्द्रस्तस्याः सोमसुतस्तथा ।परस्परविपक्षौ तौ ततः पार्थिव ! ते भृशम्

tanmuhūrte 'bhavaccandrastasyāḥ somasutastathā / parasparavipakṣau tau tataḥ pārthiva ! te bhṛśam

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Thereupon he replied— " I am son of the rishi Nirvriti-cakslnis, by name Su-tapas, but being enamoured of this doe I became

अध्याय ६८

श्लोक 28

तद्गच्छ त्वं स्वधर्मेण परिपालय मेदिनीम् ।पत्नीसहायः सर्वाश्च कुरु धर्मवतीः क्रियाः

tadgaccha tvaṃ svadharmeṇa paripālaya medinīm / patnīsahāyaḥ sarvāśca kuru dharmavatīḥ kriyāḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

a deer, and followed ber in love, and she longed for me in this wood. Thou bast parted us, 0 naughty girl, therefore

अध्याय ६८

श्लोक 29

मार्कण्डेय उवाच इत्युक्ते प्रणिपत्यैनमारुह्य स्यन्दनं ततः ।उत्तमः पृथिवीपाल आजगाम निजं पुरम्

mārkaṇḍeya uvāca ityukte praṇipatyainamāruhya syandanaṃ tataḥ / uttamaḥ pṛthivīpāla ājagāma nijaṃ puram

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

I inflict a curse on thee." And I said— " Knowing thee not. I have sinned, 0 muni; bo gracious! deign not Sir to ca^t a

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_mArkaNDeyapurANa1-93.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Markandeya Purana — Chapter 68
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.