Markandeya Purana· Mārkaṇḍeya Purāṇa
77
अध्याय 77 / 90

Adhyaya 80

11 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ11 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ७७

श्लोक 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे वैवस्वतकीर्तनं नामैकोनाशीतितमो ऽध्यायः अशीतितमो ऽध्यायः- ८० क्रौष्टुकिरुवाच स्वायम्भुवाद्याः कथिताः सप्तैते मनवो मम ।तदन्तरेषु ये देवा राजानो मुनयस्तथा

iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe sāvarṇike manvantare vaivasvatakīrtanaṃ nāmaikonāśītitamo 'dhyāyaḥ aśītitamo 'dhyāyaḥ- 80 krauṣṭukiruvāca svāyambhuvādyāḥ kathitāḥ saptaite manavo mama / tadantareṣu ye devā rājāno munayastathā

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

The messenger, on hearing this speech from the goddess, was filled with indignation, and approaching related it fully to the Daitya king. The Asura monarch then, after hearing that report from his messenger, was wroth and commanded Dhumra-lodana, a chieftain of the Daityas; —

अध्याय ७७

श्लोक 2

अस्मिन् कल्पे सप्त ये ऽन्ये भविष्यन्ति महामुने ।मनवस्तान् समाचक्ष्व ये च देवादयश्च ये

asmin kalpe sapta ye 'nye bhaviṣyanti mahāmune / manavastān samācakṣva ye ca devādayaśca ye

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Sent by the king of the Daityas, mighty thyself, and accom. panied by an army, thou dost thus take me by force-then what can I do unto thee?

अध्याय ७७

श्लोक 3

मार्कण्डेय उवाच कथितस्तव सावर्णिश्छायासंज्ञासुतश्च यः ।पूर्वजस्य मनोस्तुल्यः स मनुर्भविताष्टमः

mārkaṇḍeya uvāca kathitastava sāvarṇiśchāyāsaṃjñāsutaśca yaḥ / pūrvajasya manostulyaḥ sa manurbhavitāṣṭamaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

At this reply the Asura Dh6mra-locana rushed towards her.

अध्याय ७७

श्लोक 4

रामो व्यासो गालवश्च दीप्तिमान् कृप एव च ।ऋष्यशृङ्गस्तथा द्रोणस्तत्र सप्तर्षयो ऽभवन्

rāmo vyāso gālavaśca dīptimān kṛpa eva ca / ṛṣyaśṛṅgastathā droṇastatra saptarṣayo 'bhavan

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Then Ambika with a mere roar reduced him to ashes. And

अध्याय ७७

श्लोक 5

सुतपाश्चामिताभाश्च मुख्याश्चैव त्रिधा सुराः ।विंशकः कथिताश्चैषां त्रयाणां त्रिगुणो गणः

sutapāścāmitābhāśca mukhyāścaiva tridhā surāḥ / viṃśakaḥ kathitāścaiṣāṃ trayāṇāṃ triguṇo gaṇaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

both of sharp arrows and of javelins and axes. The lion that carried* the goddess, shaking his mane in anger and uttering a

अध्याय ७७

श्लोक 6

तपस्तप्तश्च शक्रश्च द्युतिर्ज्योतिः प्रभाकरः ।प्रभासो दयितो धर्मस्तेजोरश्मिश्चिरक्रतुः

tapastaptaśca śakraśca dyutirjyotiḥ prabhākaraḥ / prabhāso dayito dharmastejoraśmiścirakratuḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

most terrific roar, fell on the army of Asuras; he slanghtered some Asuras with a blow from his fore-paw, and others with his mouth, and others, very great Asuras, by striking

अध्याय ७७

श्लोक 7

इत्यादिकस्तु सुतपा देवानां विंशको गणः ।प्रभुर्विभुर्विभासाद्यस्तथान्यो विंशको गणः

ityādikastu sutapā devānāṃ viṃśako gaṇaḥ / prabhurvibhurvibhāsādyastathānyo viṃśako gaṇaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

them with his hind foot.f The lion with his claws tore oat

अध्याय ७७

श्लोक 8

सुराणाममिताभानां तृतीयमपि मे शृणु ।दमो दान्तो ऋतः सोमो वित्ताद्याश्चैव विंशतिः

surāṇāmamitābhānāṃ tṛtīyamapi me śṛṇu / damo dānto ṛtaḥ somo vittādyāścaiva viṃśatiḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Sent by the king of the Daityas, mighty thyself, and accom. panied by an army, thou dost thus take me by force-then what can I do unto thee?

अध्याय ७७

श्लोक 9

मुख्या ह्येते समाख्याता देवा मन्वन्तराधिपाः ।मारीचस्यैव ते पुत्राः कश्यपस्य प्रजापतेः

mukhyā hyete samākhyātā devā manvantarādhipāḥ / mārīcasyaiva te putrāḥ kaśyapasya prajāpateḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

At this reply the Asura Dh6mra-locana rushed towards her.

अध्याय ७७

श्लोक 10

भविष्याश्च भविष्यन्ति सावर्णस्यान्तरे मनोः ।तेषामिन्द्रो भविष्यस्तु बलिर्वैरोचनिर्मुने

bhaviṣyāśca bhaviṣyanti sāvarṇasyāntare manoḥ / teṣāmindro bhaviṣyastu balirvairocanirmune

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Then Ambika with a mere roar reduced him to ashes. And

अध्याय ७७

श्लोक 11

पाताल आस्ते यो ऽद्यापि दैत्यः समयबन्धनः ।विरजाश्चार्ववीरश्च निर्मोहः सत्यवाक् कृतिः ।विष्ण्वाद्याश्चैव तनयाः सावर्णस्य मनोर्नृपाः

pātāla āste yo 'dyāpi daityaḥ samayabandhanaḥ / virajāścārvavīraśca nirmohaḥ satyavāk kṛtiḥ / viṣṇvādyāścaiva tanayāḥ sāvarṇasya manornṛpāḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

both of sharp arrows and of javelins and axes. The lion that carried* the goddess, shaking his mane in anger and uttering a

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_mArkaNDeyapurANa1-93.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Markandeya Purana — Chapter 77
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.