Markandeya Purana· Mārkaṇḍeya Purāṇa
79
अध्याय 79 / 90

Adhyaya 82

70 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ70 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ७९

श्लोक 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये मधुकैटभवधो नाम एकाशीतितमो ऽध्यायः द्व्यशीतितमो ऽध्यायः- ८२ ऋषिरुवाच देवासुरमभूद् युद्धं पूर्णमब्दशतं पुरा ।महिषे ऽसुराणामधिपे देवानां च पुरन्दरे

iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe sāvarṇike manvantare devīmāhātmye madhukaiṭabhavadho nāma ekāśītitamo 'dhyāyaḥ dvyaśītitamo 'dhyāyaḥ- 82 ṛṣiruvāca devāsuramabhūd yuddhaṃ pūrṇamabdaśataṃ purā / mahiṣe 'surāṇāmadhipe devānāṃ ca purandare

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

and Nisumbha, and to whatever other Ddnavas are assembled I 25 there to do battle— * Let Indra obtain the three worlds, let the gods be the enjoyers of the oblations; go ye to Pdtdla ) if ye wish to live. Yet if through pride in your strength ye are longing for battle, come ye on then! let my jackals be I glutted with your flesh.’" Because the goddess appointed S'iva himself to be ambassador * she has hence attained fame as S'iva-dubi in this world.

अध्याय ७९

श्लोक 2

तत्रासुरैर्महावीर्यैर्देवसैन्यं पराजितम् ।जित्वा च सकलान् देवानिन्द्रो ऽबून्महिषासुरः

tatrāsurairmahāvīryairdevasainyaṃ parājitam / jitvā ca sakalān devānindro 'būnmahiṣāsuraḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

mand then to array all the Daitya hosts, Now let the ciglity-six Daityas, upraising their weapons, march forth with all their forces; let the eighty-four Kambiis* march forth ' surrounded by their own forces; let the fifty Asura families who excel in valour go foi'th; let the hundred families of ' Dhaurnrast forth at my command. Let the KaIakas,J the l)aurhritas,§ the Mauryas,|| and the Kalakeyas,^— let these Asuras, hastening at my command, march forth ready for battle."

अध्याय ७९

श्लोक 3

ततः पराजिता देवाः पद्मयोनिं प्रजापतिम् ।पुरस्कृत्य गतास्तत्र यत्रेश-गरुडध्वजौ

tataḥ parājitā devāḥ padmayoniṃ prajāpatim / puraskṛtya gatāstatra yatreśa-garuḍadhvajau

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

thousands of jifreat soldiers. C'ancjikd, seeing that most terrible army at hand, filled the space between the earth and

अध्याय ७९

श्लोक 4

यथावृत्तं तयोस्तद्वन्महिषासुरचेष्टितम् ।त्रिदशाः कथयामासुर्देवाभिभवविस्तरम्

yathāvṛttaṃ tayostadvanmahiṣāsuraceṣṭitam / tridaśāḥ kathayāmāsurdevābhibhavavistaram

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Those great Asuras however, on hearing the goddess’ speech fully announced, were filled with indignation and went whcref

अध्याय ७९

श्लोक 5

सूर्येन्द्रग्न्यनिलेन्दूनां यमस्य वरुणस्य च ।अन्येषां चाधिकारान् स स्वयमेवाधितिष्ठिति

sūryendragnyanilendūnāṃ yamasya varuṇasya ca / anyeṣāṃ cādhikārān sa svayamevādhitiṣṭhiti

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

mand then to array all the Daitya hosts, Now let the ciglity-six Daityas, upraising their weapons, march forth with all their forces; let the eighty-four Kambiis* march forth ' surrounded by their own forces; let the fifty Asura families who excel in valour go foi'th; let the hundred families of ' Dhaurnrast forth at my command. Let the KaIakas,J the l)aurhritas,§ the Mauryas,|| and the Kalakeyas,^— let these Asuras, hastening at my command, march forth ready for battle."

अध्याय ७९

श्लोक 6

स्वर्गान्निराकृताः सर्वे तेन देवगणा भुवि ।विचरन्ति यथा मर्त्या महिषेण दुरात्मना

svargānnirākṛtāḥ sarve tena devagaṇā bhuvi / vicaranti yathā martyā mahiṣeṇa durātmanā

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

dess showers of arrows, javelins and spears. And gracefully she clove those arrows, darts, discuses and axes, which were hurled, § with large arrows shot from her resounding bow.||

अध्याय ७९

श्लोक 7

एतद्वः कथितं सर्वममरारिविचेष्टितम् ।शरणं वः प्रपन्नाः स्मो वधस्तस्य विचिन्त्यताम्

etadvaḥ kathitaṃ sarvamamarāriviceṣṭitam / śaraṇaṃ vaḥ prapannāḥ smo vadhastasya vicintyatām

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

thousands of jifreat soldiers. C'ancjikd, seeing that most terrible army at hand, filled the space between the earth and

अध्याय ७९

श्लोक 8

ऋषिरुवाच इत्थं निशम्य देवानां वचांसि मधुसूदनः ।चकार कोपं शम्भुश्च भ्रुकुटीकुटिलाननौ

ṛṣiruvāca itthaṃ niśamya devānāṃ vacāṃsi madhusūdanaḥ / cakāra kopaṃ śambhuśca bhrukuṭīkuṭilānanau

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Those great Asuras however, on hearing the goddess’ speech fully announced, were filled with indignation and went whcref

अध्याय ७९

श्लोक 9

ततो ऽतिकोपपूर्णस्य चक्रिणो वदनात्ततः ।निश्चक्राम महत्तेजो ब्रह्मणः शङ्करस्य च

tato 'tikopapūrṇasya cakriṇo vadanāttataḥ / niścakrāma mahattejo brahmaṇaḥ śaṅkarasya ca

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

KatyayaniJ stood. Then, at the very first, the arrogant and indignant foes of the Immortals in front poured on the god-

अध्याय ७९

श्लोक 10

अन्येषाञ्चैव देवानां शक्रादीनां शरीरतः ।निर्गतं सुमहत्तेजस्तच्चैक्यं समगच्छत

anyeṣāñcaiva devānāṃ śakrādīnāṃ śarīrataḥ / nirgataṃ sumahattejastaccaikyaṃ samagacchata

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

dess showers of arrows, javelins and spears. And gracefully she clove those arrows, darts, discuses and axes, which were hurled, § with large arrows shot from her resounding bow.||

अध्याय ७९

श्लोक 11

अतीव तेजसः कूटं ज्वलन्तमिव पर्वतम् ।ददृशुस्ते सुरास्तत्र ज्वालाव्याप्तदिगन्तरम्

atīva tejasaḥ kūṭaṃ jvalantamiva parvatam / dadṛśuste surāstatra jvālāvyāptadigantaram

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

At this moment, 0 king, in ordep to destroy the gods’ foes, and for the well-being of the lion-like Immortals, there issued

अध्याय ७९

श्लोक 12

अतुलं तत्र तत्तेजः सर्वदेवशरीरजम् ।एकस्थं तदभून्नारी व्याप्तलोकत्रयं त्विषा

atulaṃ tatra tattejaḥ sarvadevaśarīrajam / ekasthaṃ tadabhūnnārī vyāptalokatrayaṃ tviṣā

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

forth endowed with excessive vigour and strength the Energie8§ from the bodies of Brahma, S'iva, Guha and Visbna and of Iridra also, and went in the forms of those to

अध्याय ७९

श्लोक 13

यदभूच्छाम्भवं तेजस्तेनाजायत तन्मुखम् ।याम्येन चाभवन् केशा बहवो विष्णुतेजसा

yadabhūcchāmbhavaṃ tejastenājāyata tanmukham / yāmyena cābhavan keśā bahavo viṣṇutejasā

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

C'an^ikd. Whatever was the form of each god, and what- ever his ornaments and vehicle, in that very appearance his

अध्याय ७९

श्लोक 14

सौम्येन स्तनयोर्युग्मं मध्यं चैन्द्रेण चाभवत् ।वारुणेन च जङ्घोरू नितम्बस्तेजसा भुवः

saumyena stanayoryugmaṃ madhyaṃ caindreṇa cābhavat / vāruṇena ca jaṅghorū nitambastejasā bhuvaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Energy advanced to fight with the Asuras. In the front of a heavenly car drawn by swans advanced Brahma’s Energy, bear- ing a rosary of seeds and an earthen water-pot; she is called

अध्याय ७९

श्लोक 15

ब्रह्मणस्तेजसा पादौ तदङ्गुल्योर्ऽकतेजसा ।वसूनाञ्च कराङ्गुल्यः कौबेरेण च नासिका

brahmaṇastejasā pādau tadaṅgulyor'katejasā / vasūnāñca karāṅgulyaḥ kaubereṇa ca nāsikā

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Brahm^ni. Jklahesvara’s Ewergry, seated on a bull, grasping a fine trident, and wearing a girdle bf large snakes, arrived,

अध्याय ७९

श्लोक 16

तस्यास्तु दन्ताः सम्भूताः प्राजापत्येन तेजसा ।नयनत्रितयं जज्ञे तथा पावकतेजसा

tasyāstu dantāḥ sambhūtāḥ prājāpatyena tejasā / nayanatritayaṃ jajñe tathā pāvakatejasā

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

adorned with a digit of the moon. AndKumaras Eneryj/, Ambikd, with spear in hand and riding on a choice peacock,

अध्याय ७९

श्लोक 17

भ्रुवौ च सन्ध्ययोस्तेजः श्रवणावनिलस्य च ।अन्येषां चैव देवानां सम्भवस्तेजसां शिवा

bhruvau ca sandhyayostejaḥ śravaṇāvanilasya ca / anyeṣāṃ caiva devānāṃ sambhavastejasāṃ śivā

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

advanced in Guha’s shape to attack the Daityas. Likewise Vishnu’s Energy, seated upon Garuda, advanced with coiicb>

अध्याय ७९

श्लोक 18

ततः समस्तदेवानां तेजोराशिसमुद्भवाम् ।तां विलोक्य मुदं प्रापुरमरा महिषार्दिताः

tataḥ samastadevānāṃ tejorāśisamudbhavām / tāṃ vilokya mudaṃ prāpuramarā mahiṣārditāḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

discus, club, bow and scyraitar iu band. The Energy of Har^ who assumes the peerless form of a sacrificial boar, she a so

अध्याय ७९

श्लोक 19

ततो देवा ददुस्तस्यै स्वानि स्वान्यायुधानि च ।ऊचुर्जयजयेत्युच्चैर्जयन्तीं ते जयैषिणः

tato devā dadustasyai svāni svānyāyudhāni ca / ūcurjayajayetyuccairjayantīṃ te jayaiṣiṇaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

advanced assuming a hog-like form. Nfi-simha’s Energy assuming a body like Nri-simha’s arrived there, adorned with a cluster of constellations hurled down by the tossing of his >0 mane. Likewise Indra’s Energy, with thunder-bolt in hand, seated upon the lord of elephants and having a thousand eyes,

अध्याय ७९

श्लोक 20

शूलं शूलाद्विनिष्कृष्य ददौ तस्यै पिनाकधृक् ।चक्रं च दत्तवान् कृष्णः समुत्पाद्य स्वचक्रतः

śūlaṃ śūlādviniṣkṛṣya dadau tasyai pinākadhṛk / cakraṃ ca dattavān kṛṣṇaḥ samutpādya svacakrataḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

And in front of her stalked Kali then, tearing the foes asunder

अध्याय ७९

श्लोक 21

शङ्खञ्च वरुणः शक्तिं ददौ तस्यै हुताशनः ।मारुतो दत्तवांश्चापं बाणपूर्णे तथेषुधी

śaṅkhañca varuṇaḥ śaktiṃ dadau tasyai hutāśanaḥ / māruto dattavāṃścāpaṃ bāṇapūrṇe tatheṣudhī

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Varuna gave her a conch and Agni a spear; the Wind god gave her a bow and two quivers full of arrows.

अध्याय ७९

श्लोक 22

वज्रमिन्द्रः समुत्पाद्य कुलिशादमराधिपः ।ददौ तस्यै सहस्राक्षो घण्टामैरावताद् गजात्

vajramindraḥ samutpādya kuliśādamarādhipaḥ / dadau tasyai sahasrākṣo ghaṇṭāmairāvatād gajāt

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Thereupon from the goddess’ body there came forth C andika’s Energy, most terrific, exceedingly fierce, howling

अध्याय ७९

श्लोक 23

कालदण्डाद्यमो दण्डं माशं चाम्बुपतिर्ददौ ।प्रजापतिश्चाक्षमालां ददौ ब्रह्मा कमण्डलुम्

kāladaṇḍādyamo daṇḍaṃ māśaṃ cāmbupatirdadau / prajāpatiścākṣamālāṃ dadau brahmā kamaṇḍalum

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

hke a hundred jackals. And she the unconquered said to g'iva, who was smoke-coloured and had matted locks, " Be thou, ray lord, a messenger to the presence of S’urabha and

अध्याय ७९

श्लोक 24

समस्तरोमकूपेषु निजरश्मीन् दिवाकरः ।कालख्च दत्तवान् खड्गं तस्याश्चर्म च निर्मलम्

samastaromakūpeṣu nijaraśmīn divākaraḥ / kālakhca dattavān khaḍgaṃ tasyāścarma ca nirmalam

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

And in front of her stalked Kali then, tearing the foes asunder

अध्याय ७९

श्लोक 25

क्षीरोदश्चामलं हारमजरे च तथाम्बरे ।चूडामणिं तथा दिव्यं कुण्डले कटकानि च

kṣīrodaścāmalaṃ hāramajare ca tathāmbare / cūḍāmaṇiṃ tathā divyaṃ kuṇḍale kaṭakāni ca

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

The ocean of milk gave a spotless necklace and a pair of garments that never grow old, a divine crest-jewel, earrings and bracelets,

अध्याय ७९

श्लोक 26

अर्धचन्द्रं तथा शुभ्रं केयूरान् सर्वबाहुषु ।नूपुरौ विमलौ तद्वद् ग्रैवेयकमनुत्तमम् ।अङ्गुलीयकरत्नानि समस्तास्वङ्गुलीषु च

ardhacandraṃ tathā śubhraṃ keyūrān sarvabāhuṣu / nūpurau vimalau tadvad graiveyakamanuttamam / aṅgulīyakaratnāni samastāsvaṅgulīṣu ca

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

a bright crescent moon, armlets on all her arms, two spotless anklets, an unsurpassed necklace, and jewelled rings on all her fingers.

अध्याय ७९

श्लोक 27

विश्वकर्मा ददौ तस्यै परशुञ्चातिनिर्मलम् ।अस्त्राण्यनेकरूपाणि तथाभेद्यं च दंशनम्

viśvakarmā dadau tasyai paraśuñcātinirmalam / astrāṇyanekarūpāṇi tathābhedyaṃ ca daṃśanam

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Vishvakarma gave her a most spotless axe, weapons of many forms and impenetrable armour.

अध्याय ७९

श्लोक 28

अम्लानपङ्कजां मालां शिरस्युरसि चापराम् ।अददज्जलधिस्तस्यै पङ्कजं चातिशोभनम्

amlānapaṅkajāṃ mālāṃ śirasyurasi cāparām / adadajjaladhistasyai paṅkajaṃ cātiśobhanam

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

The ocean gave her a garland of unfading lotuses for her head and another for her breast, and a most beautiful lotus.

अध्याय ७९

श्लोक 29

हिमवान् वाहनं सिंहं रत्नानि विविधानि च ।ददावशून्यं सुरया पानपात्रं धनाधिपः

himavān vāhanaṃ siṃhaṃ ratnāni vividhāni ca / dadāvaśūnyaṃ surayā pānapātraṃ dhanādhipaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Himavat gave her a lion as her mount and various jewels; the lord of wealth gave a drinking cup ever full of wine.

अध्याय ७९

श्लोक 30

शेषश्च सर्वनागेशो महामणिविभूषितम् ।नागहारं ददौ तस्यै धत्ते यः पृथिवीमिमाम्

śeṣaśca sarvanāgeśo mahāmaṇivibhūṣitam / nāgahāraṃ dadau tasyai dhatte yaḥ pṛthivīmimām

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

And Shesha, lord of all serpents, who bears this earth, gave her a serpent-necklace adorned with great gems.

अध्याय ७९

श्लोक 31

अन्यैरपि सुरैर्देवी भूषणैरायुधैस्तथा ।संमानिता ननादोच्चैः साट्टहासं मुहुर्मुहुः

anyairapi surairdevī bhūṣaṇairāyudhaistathā / saṃmānitā nanādoccaiḥ sāṭṭahāsaṃ muhurmuhuḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Honoured by the other gods too with ornaments and weapons, the Goddess roared aloud with thunderous laughter again and again.

अध्याय ७९

श्लोक 32

तस्या नादेन घोरेण कृत्स्त्रमापूरितं नभः ।अमायतातिमहता प्रतिशब्दो महानभूत्

tasyā nādena ghoreṇa kṛtstramāpūritaṃ nabhaḥ / amāyatātimahatā pratiśabdo mahānabhūt

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

With her terrible roar the whole sky was filled, and an immense, boundless echo arose.

अध्याय ७९

श्लोक 33

चुक्षुभुः सकला लोकाः समुद्राश्च चकम्पिरे ।चचाल वसुधा चेलुः सकलाश्च महीधराः

cukṣubhuḥ sakalā lokāḥ samudrāśca cakampire / cacāla vasudhā celuḥ sakalāśca mahīdharāḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

All the worlds were shaken, the oceans trembled, the earth quaked and all the mountains moved.

अध्याय ७९

श्लोक 34

जयेति देवाश्च मुदा तामूचुः सिंहवाहिनीम् ।तुष्टुवुर्मुनयश्चैनां भक्तिनम्रात्ममूर्तयः

jayeti devāśca mudā tāmūcuḥ siṃhavāhinīm / tuṣṭuvurmunayaścaināṃ bhaktinamrātmamūrtayaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

The gods joyfully cried "Victory!" to her who rides the lion, and the sages, their bodies bowed in devotion, praised her.

अध्याय ७९

श्लोक 35

दृष्ट्वा समस्तं संक्षुब्धं त्रैलोक्यममरारयः ।सन्नद्धाखिलसैन्यास्ते समुत्तस्थुरुदायुधाः

dṛṣṭvā samastaṃ saṃkṣubdhaṃ trailokyamamarārayaḥ / sannaddhākhilasainyāste samuttasthurudāyudhāḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Seeing the three worlds all in turmoil, the enemies of the immortals marshalled all their armies and rose up with weapons raised.

अध्याय ७९

श्लोक 36

आः किमेतदिति क्रोधादाभाष्य महिषासुरः ।अभ्यधावत तं शब्दमशेषैरसुरैर्वृतः

āḥ kimetaditi krodhādābhāṣya mahiṣāsuraḥ / abhyadhāvata taṃ śabdamaśeṣairasurairvṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

"Ah, what is this?" cried Mahishasura in anger, and rushed toward the sound, surrounded by countless asuras.

अध्याय ७९

श्लोक 37

स ददर्श ततो देवीं व्याप्तलोकत्रयां त्विषा ।पादाक्रान्त्या नतभुवं किरीटोल्लिखिताम्बराम्

sa dadarśa tato devīṃ vyāptalokatrayāṃ tviṣā / pādākrāntyā natabhuvaṃ kirīṭollikhitāmbarām

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Then he saw the Goddess pervading the three worlds with her radiance, the earth bowed beneath her tread, the sky scraped by her crown,

अध्याय ७९

श्लोक 38

क्षोभिताशेषपातालां धनुर्ज्यानिः स्वनेन ताम् ।दिशो भुजसहस्रेण समन्ताद् व्याप्य संस्थिताम्

kṣobhitāśeṣapātālāṃ dhanurjyāniḥ svanena tām / diśo bhujasahasreṇa samantād vyāpya saṃsthitām

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

shaking all the netherworlds with the twang of her bowstring, standing with her thousand arms filling the directions all around.

अध्याय ७९

श्लोक 39

ततः प्रववृते युद्धं तया देव्या सुरद्विषाम् ।शस्त्रास्त्रैर्बहुधा मुक्तैरादीपितदिगन्तरम्

tataḥ pravavṛte yuddhaṃ tayā devyā suradviṣām / śastrāstrairbahudhā muktairādīpitadigantaram

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Then began the battle between that Goddess and the enemies of the gods, the regions of space lit up by the weapons and missiles hurled in many ways.

अध्याय ७९

श्लोक 40

महिषासुरसेनानीश्चिक्षुराख्यो महासुरः ।युयुधे चामरश्चान्यैश्चतुरङ्गबलान्वितः

mahiṣāsurasenānīścikṣurākhyo mahāsuraḥ / yuyudhe cāmaraścānyaiścaturaṅgabalānvitaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Mahishasura's general, the great asura Chikshura, fought, and Chamara too, with others, accompanied by the fourfold army.

अध्याय ७९

श्लोक 41

रथानामयुतैः षड्भिरुदग्राख्यो महासुरः ।अयुध्यतायुतानाञ्च सहस्रेण महाहनुः

rathānāmayutaiḥ ṣaḍbhirudagrākhyo mahāsuraḥ / ayudhyatāyutānāñca sahasreṇa mahāhanuḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

The great asura named Udagra fought with sixty thousand chariots, and Mahahanu with ten million.

अध्याय ७९

श्लोक 42

पञ्चाशद्भिश्च नियुतैरसिलोमा महासुरः ।अयुतानां शतैः षड्भिर्वाष्कलो युयुधे रणे

pañcāśadbhiśca niyutairasilomā mahāsuraḥ / ayutānāṃ śataiḥ ṣaḍbhirvāṣkalo yuyudhe raṇe

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

The great asura Asiloma fought with fifty million, and Bashkala with six million in the battle.

अध्याय ७९

श्लोक 43

गजवाजिसहस्रौघैरनेकैरुग्रदर्शनः ।वृतो रथानां कोट्या च युद्धे तस्मिन्नयुध्यत

gajavājisahasraughairanekairugradarśanaḥ / vṛto rathānāṃ koṭyā ca yuddhe tasminnayudhyata

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Ugradarshana, surrounded by many thousands of elephants and horses and by ten million chariots, fought in that battle.

अध्याय ७९

श्लोक 44

बिडालाक्षो ऽयुतानाञ्च पञ्चाशद्भिरथायुतैः ।युयुधे संयुगे तत्र रथानां परिवारितः

biḍālākṣo 'yutānāñca pañcāśadbhirathāyutaiḥ / yuyudhe saṃyuge tatra rathānāṃ parivāritaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Bidalaksha fought in that battle surrounded by fifty million chariots.

अध्याय ७९

श्लोक 45

वृतः कालो रथानाञ्च रणे पञ्चाशतायुतैः ।युयुधे संयुगे तत्र तावद्भिः परिवारितः

vṛtaḥ kālo rathānāñca raṇe pañcāśatāyutaiḥ / yuyudhe saṃyuge tatra tāvadbhiḥ parivāritaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Kala, surrounded by five hundred thousand chariots, fought in that battle, encircled by as many more.

अध्याय ७९

श्लोक 46

अन्ये च तत्रायुतशो रथनागहयैर्वृताः ।युयुधुः संयुगे देव्या सह तत्र महासुराः

anye ca tatrāyutaśo rathanāgahayairvṛtāḥ / yuyudhuḥ saṃyuge devyā saha tatra mahāsurāḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

And other great asuras there, by tens of thousands, surrounded by chariots, elephants and horses, fought in battle with the Goddess.

अध्याय ७९

श्लोक 47

कोटिकोटिसहस्रैस्तु रथानां दन्तिनां तथा ।हयानाञ्च वृतो युद्धे तत्राभून्महिषासुरः

koṭikoṭisahasraistu rathānāṃ dantināṃ tathā / hayānāñca vṛto yuddhe tatrābhūnmahiṣāsuraḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Mahishasura was there in the battle surrounded by thousands of crores of chariots, elephants and horses.

अध्याय ७९

श्लोक 48

तोमरैर्भिन्दिपालैश्च शक्तिभिर्मुसलैस्तथा ।युयुधुः संयुगे देव्या खड्गैः परशुपट्टिशैः

tomarairbhindipālaiśca śaktibhirmusalaistathā / yuyudhuḥ saṃyuge devyā khaḍgaiḥ paraśupaṭṭiśaiḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

They fought with the Goddess in battle with javelins, bhindipalas, spears and clubs, with swords, axes and pattishas.

अध्याय ७९

श्लोक 49

केचिच्च चिक्षिपुः शक्तीः केचित् पाशांस्तथापरे ।देवीं खड्गप्रहारैस्तु ते तां हन्तुं प्रचक्रमुः

kecicca cikṣipuḥ śaktīḥ kecit pāśāṃstathāpare / devīṃ khaḍgaprahāraistu te tāṃ hantuṃ pracakramuḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Some hurled spears and others nooses, and they set out to kill her with blows of their swords.

अध्याय ७९

श्लोक 50

सापि देवी ततस्तानि शस्त्राण्यस्त्राणि चण्डिका ।लीलयैव प्रचिच्छेद निजशस्त्रास्त्रवर्षिणी

sāpi devī tatastāni śastrāṇyastrāṇi caṇḍikā / līlayaiva praciccheda nijaśastrāstravarṣiṇī

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Then the Goddess Chandika, raining down her own weapons and missiles, cut those weapons and missiles to pieces as if in play.

अध्याय ७९

श्लोक 51

अनायस्तानना देवी स्तूयमाना सुरर्षिभिः ।मुमोचासुरदेहेषु शस्त्राण्यस्त्राणि चेश्वरी

anāyastānanā devī stūyamānā surarṣibhiḥ / mumocāsuradeheṣu śastrāṇyastrāṇi ceśvarī

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Her face unwearied, praised by the gods and sages, the sovereign Goddess released her weapons and missiles upon the bodies of the asuras.

अध्याय ७९

श्लोक 52

सो ऽपि क्रुद्धो धुतसटो देव्या वाहनकेशरी ।चचारासुरसैन्येषु वनेष्विव हुताशनः

so 'pi kruddho dhutasaṭo devyā vāhanakeśarī / cacārāsurasainyeṣu vaneṣviva hutāśanaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

And the lion, the Goddess's mount, enraged, shaking its mane, stalked through the asura armies like a fire through the forests.

अध्याय ७९

श्लोक 53

निश्वसान्मुमुचे यांश्च युध्यमाना रणे ऽम्बिका ।त एव सद्यः सम्भूता गणाः शतसहस्रशः

niśvasānmumuce yāṃśca yudhyamānā raṇe 'mbikā / ta eva sadyaḥ sambhūtā gaṇāḥ śatasahasraśaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

The breaths that Ambika released as she fought in the battle at once became her hosts, by hundreds of thousands.

अध्याय ७९

श्लोक 54

युयुधुस्ते परशुभिर्भिन्दिपालासिपट्टिशैः ।नाशयन्तो ऽसुरगणान् देवीशक्त्युपबृंहिताः

yuyudhuste paraśubhirbhindipālāsipaṭṭiśaiḥ / nāśayanto 'suragaṇān devīśaktyupabṛṃhitāḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Strengthened by the Goddess's power, they fought with axes, bhindipalas, swords and pattishas, destroying the hosts of asuras.

अध्याय ७९

श्लोक 55

अवादयन्त पटहान् गणाः शङ्खांस्तथापरे ।मृदङ्गांश्च तथैवान्ये तस्मिन् युद्धमहोत्सवे

avādayanta paṭahān gaṇāḥ śaṅkhāṃstathāpare / mṛdaṅgāṃśca tathaivānye tasmin yuddhamahotsave

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

In that great festival of battle some of the hosts beat drums, others blew conches, and others played mridangas.

अध्याय ७९

श्लोक 56

ततो देवी त्रिशूलेन गदया शक्तिवृष्टिभिः ।शड्गादिभिश्च शतशो निजघान महासुरान्

tato devī triśūlena gadayā śaktivṛṣṭibhiḥ / śaḍgādibhiśca śataśo nijaghāna mahāsurān

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Then the Goddess slew the great asuras by hundreds with her trident, mace and showers of spears, and with her sword and other weapons.

अध्याय ७९

श्लोक 57

पातयामास चैवान्यान् घण्टास्वनविमोहितान् ।असुरान् भुवि पाशेन बद्ध्वा चान्यानकर्षयत्

pātayāmāsa caivānyān ghaṇṭāsvanavimohitān / asurān bhuvi pāśena baddhvā cānyānakarṣayat

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Others, stunned by the sound of her bell, she struck down; and binding other asuras on the ground with her noose, she dragged them along.

अध्याय ७९

श्लोक 58

केचिद् द्विधा कृतास्तीक्ष्णैः खड्गपातैस्तथापरे ।विपोथिता निपातेन गदया भुवि शेरते

kecid dvidhā kṛtāstīkṣṇaiḥ khaḍgapātaistathāpare / vipothitā nipātena gadayā bhuvi śerate

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Some were split in two by the sharp strokes of her sword; others, crushed by the blows of her mace, lay on the ground.

अध्याय ७९

श्लोक 59

वेमुश्च केचिद्रुधिरं मुसले भृशं हताः ।केचिन्नपातिता भूमौ भिन्नाः शूलेन वक्षसि

vemuśca kecidrudhiraṃ musale bhṛśaṃ hatāḥ / kecinnapātitā bhūmau bhinnāḥ śūlena vakṣasi

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Some, badly struck by the pestle, vomited blood; some, pierced in the chest by the trident, were felled to the ground.

अध्याय ७९

श्लोक 60

निरन्तराः शरौघेण कृताः केचिद्रणाजिरे ।शैलानुकारिणः प्राणान् मुमुचुस्त्रिदशार्दनाः

nirantarāḥ śaraugheṇa kṛtāḥ kecidraṇājire / śailānukāriṇaḥ prāṇān mumucustridaśārdanāḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Some, pierced through and through by her stream of arrows on the battlefield, those tormentors of the gods, huge as mountains, gave up their lives.

अध्याय ७९

श्लोक 61

केषाञ्चिद्वाहवश्छिन्नाश्छिन्नग्रीवास्तथापरे ।शिरांसि पेतुरन्येषामन्ये मध्ये विदारिताः

keṣāñcidvāhavaśchinnāśchinnagrīvāstathāpare / śirāṃsi peturanyeṣāmanye madhye vidāritāḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Some had their arms cut off, others their necks; the heads of others fell, and others were split through the middle.

अध्याय ७९

श्लोक 62

विच्छिन्नजङ्घास्त्वपरे पेतुरुर्व्यां महासुराः ।एकबाह्वक्षिचरणाः केचिद्देव्या द्विधा कृताः

vicchinnajaṅghāstvapare petururvyāṃ mahāsurāḥ / ekabāhvakṣicaraṇāḥ keciddevyā dvidhā kṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Other great asuras fell to the ground with their thighs severed; some, cut in two by the Goddess, were left with one arm, one eye and one foot.

अध्याय ७९

श्लोक 63

छिन्ने ऽपि चान्ये शिरसि पतिताः पुनरुत्थिताः ।कबन्धा युयुधुर्देव्या गृहीतपरमायुधाः

chinne 'pi cānye śirasi patitāḥ punarutthitāḥ / kabandhā yuyudhurdevyā gṛhītaparamāyudhāḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Others, though beheaded, fell and rose again; headless trunks fought the Goddess, holding their best weapons.

अध्याय ७९

श्लोक 64

ननृतुश्चापरे तत्र युद्धे तूर्यलयाश्रिताः ।कबन्धाश्छिन्नखिरसः खड्ग-शक्त्यृष्टिपाणयः

nanṛtuścāpare tatra yuddhe tūryalayāśritāḥ / kabandhāśchinnakhirasaḥ khaḍga-śaktyṛṣṭipāṇayaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Other headless trunks danced there in the battle to the rhythm of the music, swords, spears and lances in hand.

अध्याय ७९

श्लोक 65

तिष्ठ तिष्ठेति भाषन्तो देवीमन्ये महासुराः।रुधिरौघविलुप्ताङ्गाः संग्रामे लोमहर्षणे

tiṣṭha tiṣṭheti bhāṣanto devīmanye mahāsurāḥ/ rudhiraughaviluptāṅgāḥ saṃgrāme lomaharṣaṇe

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Other great asuras, their limbs drenched in streams of blood, cried out to the Goddess, "Stop, stop!" in that hair-raising battle.

अध्याय ७९

श्लोक 66

पातितै रथनागाश्वैरसुरैश्च वसुन्धरा ।अगम्या साभवत् तत्र यत्राभूत् स महारणः

pātitai rathanāgāśvairasuraiśca vasundharā / agamyā sābhavat tatra yatrābhūt sa mahāraṇaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

The ground where that great battle took place became impassable with the fallen chariots, elephants, horses and asuras.

अध्याय ७९

श्लोक 67

शोणितौघा महानद्यः सद्यस्तत्र विसुस्त्रुवुः ।मध्ये चासुरसैन्यस्य वारणासुरवाजिनाम्

śoṇitaughā mahānadyaḥ sadyastatra visustruvuḥ / madhye cāsurasainyasya vāraṇāsuravājinām

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

At once great rivers of blood flowed there amid the asura army, the elephants, asuras and horses.

अध्याय ७९

श्लोक 68

क्षणेन तन्महासैन्यमसुराणां तथाम्बिका ।निन्ये क्षयं यथा वह्निस्तृणदारुमहाचयम्

kṣaṇena tanmahāsainyamasurāṇāṃ tathāmbikā / ninye kṣayaṃ yathā vahnistṛṇadārumahācayam

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

In a moment Ambika brought that great army of the asuras to destruction, as fire does a great heap of grass and wood.

अध्याय ७९

श्लोक 69

स च सिंहो महानादमुत्सृजन् धुतकेसरः ।शरीरेभ्यो ऽमरारीणामसूनिव विचिन्वति

sa ca siṃho mahānādamutsṛjan dhutakesaraḥ / śarīrebhyo 'marārīṇāmasūniva vicinvati

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

And the lion, roaring loudly and shaking its mane, seemed to be searching out the very lives from the bodies of the enemies of the immortals.

अध्याय ७९

श्लोक 70

देव्या गणैश्च तैस्तत्र कृतं युद्धं तथासुरैः ।यथैषां तुतुषुर्देवाः पुष्पवृष्टिमुचो दिवि

devyā gaṇaiśca taistatra kṛtaṃ yuddhaṃ tathāsuraiḥ / yathaiṣāṃ tutuṣurdevāḥ puṣpavṛṣṭimuco divi

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

The Goddess and her hosts fought such a battle with the asuras there that the gods in heaven were delighted and rained down flowers.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_mArkaNDeyapurANa1-93.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Markandeya Purana — Chapter 79
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.