Markandeya Purana· Mārkaṇḍeya Purāṇa
80
अध्याय 80 / 90

Adhyaya 83

44 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ44 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ८०

श्लोक 1

इति श्रीमार्कण्डेयमहापुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये महिषासुरसैन्यवधो नाम द्व्यशीतितमो ऽध्यायः त्र्यशीतितमो ऽध्यायः- ८३ ऋषिरुवाच निहन्यमानं तत्सैन्यमवलाक्य महासुरः ।सेनानीश्चिक्षुरः कोपाद्ययौ योद्धुमथाम्बिकाम्

iti śrīmārkaṇḍeyamahāpurāṇe sāvarṇike manvantare devīmāhātmye mahiṣāsurasainyavadho nāma dvyaśītitamo 'dhyāyaḥ tryaśītitamo 'dhyāyaḥ- 83 ṛṣiruvāca nihanyamānaṃ tatsainyamavalākya mahāsuraḥ / senānīścikṣuraḥ kopādyayau yoddhumathāmbikām

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Wonderful is this that thou. Sir, hast related to me,

अध्याय ८०

श्लोक 2

स देवीं शरवर्षेण ववर्ष समरे ऽसुरः ।यथा मेरुगिरेः शृङ्गं तोयवर्षेण तोयदः

sa devīṃ śaravarṣeṇa vavarṣa samare 'suraḥ / yathā merugireḥ śṛṅgaṃ toyavarṣeṇa toyadaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

the slaying of Rakta-vija; and I wish to hear further what deed did S'umbha do after Rakta-vija was killed, and wkt

अध्याय ८०

श्लोक 3

तस्य च्छित्त्वा ततो देवी लीलयैव शरोत्करान् ।जघान तुरगान् बाणैर्यन्तारं चैव वाजिनाम्

tasya cchittvā tato devī līlayaiva śarotkarān / jaghāna turagān bāṇairyantāraṃ caiva vājinām

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

After Rakta-vija was slain and other demons were killed in the fight, the Asura S'umbha gave way to unbounded wrath,

अध्याय ८०

श्लोक 4

चिच्छेद च धनुः सद्यो ध्वजं चातिसमुच्छ्रितम् ।विव्याध चैव गात्रेषु च्छिन्नधन्वानमाशुगैः

ciccheda ca dhanuḥ sadyo dhvajaṃ cātisamucchritam / vivyādha caiva gātreṣu cchinnadhanvānamāśugaiḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

and Niiumhha also. Pouring out his indignation at behold ing his great army being slaughtered, Niiumhha then rns e

अध्याय ८०

श्लोक 5

स च्छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः ।अभ्यधावत तां देवीं खड्ग-चर्मधरो ऽसुरः

sa cchinnadhanvā viratho hatāśvo hatasārathiḥ / abhyadhāvata tāṃ devīṃ khaḍga-carmadharo 'suraḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

and enraged, advanced to slay the goddess.

अध्याय ८०

श्लोक 6

सिंहमाहत्य खड्गेन तीक्ष्णधारेण मूर्धनि ।आजघान भुजे सव्ये देवीमप्यतिवेगवान्

siṃhamāhatya khaḍgena tīkṣṇadhāreṇa mūrdhani / ājaghāna bhuje savye devīmapyativegavān

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

and enraged, advanced to slay the goddess.

अध्याय ८०

श्लोक 7

तस्याः खड्गो भुजं प्राप्य पफाल नृपनन्दन ।ततो जग्राह शूलं स कोपादरुणलोचनः

tasyāḥ khaḍgo bhujaṃ prāpya paphāla nṛpanandana / tato jagrāha śūlaṃ sa kopādaruṇalocanaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

the Mothers. Then occurred a desperate combat

अध्याय ८०

श्लोक 8

चिक्षेप च ततस्तत्तु भद्रकाल्यां महासुरः ।जाज्वल्यमानं तेजोभी रविबिम्बमिवाम्बरात्

cikṣepa ca tatastattu bhadrakālyāṃ mahāsuraḥ / jājvalyamānaṃ tejobhī ravibimbamivāmbarāt

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

note which was exceedingly hard to endure. And she filled

अध्याय ८०

श्लोक 9

दृष्ट्वा तदापतच्छूलं देवी शूलममुञ्चत ।तच्छूलं शतधा तेन नीतं स च महासुरः

dṛṣṭvā tadāpatacchūlaṃ devī śūlamamuñcata / tacchūlaṃ śatadhā tena nītaṃ sa ca mahāsuraḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

the vigour of all the Daitya hosts to die away. Then her lion filled the heaven, the earth and the ten regions of the sky with loud roars, which checked the copious flow of

अध्याय ८०

श्लोक 10

हते तस्मिन् महावीर्ये महिषस्य चमूपतौ ।आजगाम गजारूढश्चामरस्त्रिदशार्दनः

hate tasmin mahāvīrye mahiṣasya camūpatau / ājagāma gajārūḍhaścāmarastridaśārdanaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

head. When her animal was struck, the goddess quickly clove Nis^umbha’s superb sword with a horse-shoe-shaped arrow, and also his shield on which eight moons were pour-

अध्याय ८०

श्लोक 11

सो ऽपि शक्तिं मुमोचाथ देव्यास्तामम्बिका द्रुतम् ।हुङ्काराभिहतां भूमौ पातयामास निष्प्रभाम्

so 'pi śaktiṃ mumocātha devyāstāmambikā drutam / huṅkārābhihatāṃ bhūmau pātayāmāsa niṣprabhām

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

her fist. And then aiming* his club he fiung it against C andika, yet that was shivered by the goddess’ trident and

अध्याय ८०

श्लोक 12

भग्नां शक्तिं निपतितां दृष्ट्वा क्रोधसमन्वितः ।चिक्षेप चामरः शूलं बाणैस्तदपि साच्छिनत्

bhagnāṃ śaktiṃ nipatitāṃ dṛṣṭvā krodhasamanvitaḥ / cikṣepa cāmaraḥ śūlaṃ bāṇaistadapi sācchinat

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

towards her, she split in two with her discus. Then Ni4um- bha, the Danava, pufEed up with wrath, seized a dart; and that also, when it came, the goddess shattered with a blow of

अध्याय ८०

श्लोक 13

ततः सिंहः समुत्पत्य गजकुम्भान्तरे स्थितः ।बाहुयुद्धेन युयुधे तेनोच्चैस्त्रिदशारिणा

tataḥ siṃhaḥ samutpatya gajakumbhāntare sthitaḥ / bāhuyuddhena yuyudhe tenoccaistridaśāriṇā

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

her fist. And then aiming* his club he fiung it against C andika, yet that was shivered by the goddess’ trident and

अध्याय ८०

श्लोक 14

युधायमानो ततस्तौ तु तस्मान्नागान्महीं गतौ ।युयुधाते ऽतिसंरब्धौ प्रहारैरतिदारुणैः

yudhāyamāno tatastau tu tasmānnāgānmahīṃ gatau / yuyudhāte 'tisaṃrabdhau prahārairatidāruṇaiḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

became ashes. As that lordly Daitya then advanced with battle-axe in hand, the goddess struck him with a multi- tado of arrows and laid him low on the ground.

अध्याय ८०

श्लोक 15

ततो वेगात्खमुत्पत्य निपत्य च मृगारिणा ।करप्रहारेण शिरश्चामरस्य पृथक्कृतम्

tato vegātkhamutpatya nipatya ca mṛgāriṇā / karaprahāreṇa śiraścāmarasya pṛthakkṛtam

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

When his brother Ni^umbha, who was terrible in prowess, fell to the ground, Sumbha in utmost fury strode forward to

अध्याय ८०

श्लोक 16

उदग्रश्च रणे देव्या शिलावृक्षादिभिर्हतः ।दन्तमुष्टितलैश्चैव करालश्च निपातितः

udagraśca raṇe devyā śilāvṛkṣādibhirhataḥ / dantamuṣṭitalaiścaiva karālaśca nipātitaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

slay Ambika. And he, standing in his chariot, appeared to fill the entire sky with his eight arms, which were lifted far on high grasping his superb weapons.

अध्याय ८०

श्लोक 17

देवी क्रुद्धा गदापातैश्चूर्णयामास चोद्धतम् ।वाष्कलं भिन्दिपालेन बाणैस्ताम्रं तथान्धकम्

devī kruddhā gadāpātaiścūrṇayāmāsa coddhatam / vāṣkalaṃ bhindipālena bāṇaistāmraṃ tathāndhakam

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

driven aside by a great fire-brand. The vault between th( three worlds reverberated with S'umbha’s lion-like roaring, hw

अध्याय ८०

श्लोक 18

उग्रास्यमुग्रवीर्यञ्च तथैव च महाहनुम् ।त्रिनेत्रा च त्रिशूलेन जघान परमेश्वरी

ugrāsyamugravīryañca tathaiva ca mahāhanum / trinetrā ca triśūlena jaghāna parameśvarī

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

passed that, 0 king. The goddess split the arrows shot bj S'umbha, and S'umbha the arrows that she discharged, eacl with het' and his sharp arrows in hundreds and thousands

अध्याय ८०

श्लोक 19

बिडालस्यासिना कायात् पातयामास वै शिरः ।दुर्धरं दुर्मुखं चोभौ शरैर्निन्ये यमक्षयम् ।कालं च कालदण्डेन कालरात्रिरपातयत्

biḍālasyāsinā kāyāt pātayāmāsa vai śiraḥ / durdharaṃ durmukhaṃ cobhau śarairninye yamakṣayam / kālaṃ ca kāladaṇḍena kālarātrirapātayat

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

C'andik^. enraged thereat smote him with a dart. Woundd therewith he fell in a faint to the ground.

अध्याय ८०

श्लोक 20

अग्रदर्शनमत्युग्रैः खड्गपातैरताडयत् ।असिनैवासिलोमानमच्छिदत् सा रणोत्सवे ।गणैः सिंहेन देव्या च जयक्ष्वेडाकृतोत्सवैः

agradarśanamatyugraiḥ khaḍgapātairatāḍayat / asinaivāsilomānamacchidat sā raṇotsave / gaṇaiḥ siṃhena devyā ca jayakṣveḍākṛtotsavaiḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Thereupon Nisumbha, regaining consciousness, seized his bon again and struck the goddess, and Kali and the lion witt

अध्याय ८०

श्लोक 21

एवं संक्षीयमाणे तु स्वसैन्ये महिषासुरः ।माहिषेण स्वरूपेण त्रासयामास तान् गणान्

evaṃ saṃkṣīyamāṇe tu svasainye mahiṣāsuraḥ / māhiṣeṇa svarūpeṇa trāsayāmāsa tān gaṇān

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

arrows. And the Danava lord, that son of Diti, putting fortl a myriad arras, again covered C'andika with a myriad discuses.!

अध्याय ८०

श्लोक 22

कांश्चित्तुण्डप्रिहारेण खुरक्षेपैस्तथापरान् ।लाङ्गूलताडितांश्चान्यान् शृङ्गाभ्याञ्च विदारितान्

kāṃścittuṇḍaprihāreṇa khurakṣepaistathāparān / lāṅgūlatāḍitāṃścānyān śṛṅgābhyāñca vidāritān

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

to utmost rage. When Ambika cried out " Stand 0 evil Bouled I stand! " the gods who had taken their stations ia the air then called to her, " Be thou victorious!"

अध्याय ८०

श्लोक 23

वेगेन कांश्चिदपरान् नादेन भ्रमणेन च ।निश्वासपवनेनान्यान् पातयामास भूतले

vegena kāṃścidaparān nādena bhramaṇena ca / niśvāsapavanenānyān pātayāmāsa bhūtale

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

The spear flaming most terribly, which S'umbha approachinj^ hurled, that, gleaming like a mass of fire as it came along, viu

अध्याय ८०

श्लोक 24

निपात्य प्रमथानीकमभ्यधावत सो ऽसुरः ।सिंहं हन्तुं महादेव्याः कोपं चक्रे ततो ऽम्बिका

nipātya pramathānīkamabhyadhāvata so 'suraḥ / siṃhaṃ hantuṃ mahādevyāḥ kopaṃ cakre tato 'mbikā

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

driven aside by a great fire-brand. The vault between th( three worlds reverberated with S'umbha’s lion-like roaring, hw

अध्याय ८०

श्लोक 25

सो ऽपि कोपान्महावीर्यः खुरक्षुण्णमहीतलः ।शृङ्गाभ्यां पर्वतानुच्चैश्चिक्षेप च ननाद च

so 'pi kopānmahāvīryaḥ khurakṣuṇṇamahītalaḥ / śṛṅgābhyāṃ parvatānuccaiścikṣepa ca nanāda ca

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

passed that, 0 king. The goddess split the arrows shot bj S'umbha, and S'umbha the arrows that she discharged, eacl with het' and his sharp arrows in hundreds and thousands

अध्याय ८०

श्लोक 26

वेगभ्रमणविक्षुण्णा मही तस्य व्यशीर्यत ।लाङ्गूलेनाहतश्चाब्धिः प्लावयामास सर्वतः

vegabhramaṇavikṣuṇṇā mahī tasya vyaśīryata / lāṅgūlenāhataścābdhiḥ plāvayāmāsa sarvataḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

C'andik^. enraged thereat smote him with a dart. Woundd therewith he fell in a faint to the ground.

अध्याय ८०

श्लोक 27

धुतशृङ्गविभिन्नाश्च खण्डं खण्डं ययुर्घना ।श्वासानिलास्ताः शतशो निपेतुर्नभसो ऽचलाः

dhutaśṛṅgavibhinnāśca khaṇḍaṃ khaṇḍaṃ yayurghanā / śvāsānilāstāḥ śataśo nipeturnabhaso 'calāḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Thereupon Nisumbha, regaining consciousness, seized his bon again and struck the goddess, and Kali and the lion witt

अध्याय ८०

श्लोक 28

इति क्रोधसमाध्मातमापतान्तं महासुरम् ।दृष्ट्वा सा चण्डिका कोपं तद्वधाय तदाकरोत्

iti krodhasamādhmātamāpatāntaṃ mahāsuram / dṛṣṭvā sā caṇḍikā kopaṃ tadvadhāya tadākarot

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

arrows. And the Danava lord, that son of Diti, putting fortl a myriad arras, again covered C'andika with a myriad discuses.!

अध्याय ८०

श्लोक 29

सा क्षिप्त्वा तस्य वै पाशं तं बबन्ध महासुरम् ।तत्याज माहिषं रूपं सो ऽपि बद्धो महामृधे

sā kṣiptvā tasya vai pāśaṃ taṃ babandha mahāsuram / tatyāja māhiṣaṃ rūpaṃ so 'pi baddho mahāmṛdhe

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

The goddess then enraged, she, Durga who destroys the afflic- tions of adversity, split those discuses and those arrows with

अध्याय ८०

श्लोक 30

ततः सिंहो ऽभवत् सद्यो यावत्तस्याम्बिका शिरः ।छिनत्ति तावत्पुरुषः खड्गपाणिरदृश्यत

tataḥ siṃho 'bhavat sadyo yāvattasyāmbikā śiraḥ / chinatti tāvatpuruṣaḥ khaḍgapāṇiradṛśyata

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

her own arrows. Then Nisumbha seizing bis clnb rushed impetuously at C'andikd to slay her outright, with the Daitja

अध्याय ८०

श्लोक 31

तत एवाशु पुरुषं देवी चिच्छेद सायकैः ।तं खड्गचर्मणा सार्धं ततः सो ऽभून्महागजः

tata evāśu puruṣaṃ devī ciccheda sāyakaiḥ / taṃ khaḍgacarmaṇā sārdhaṃ tataḥ so 'bhūnmahāgajaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

host surrounding him. As he was just falling upon k, C'andika swiftly clove his club with her sharp-edged scymi-

अध्याय ८०

श्लोक 32

करेण च महासिंहं तं चकर्ष जगर्ज च ।कर्षतस्तु करं देवी खड्गेन निरकृन्तत

kareṇa ca mahāsiṃhaṃ taṃ cakarṣa jagarja ca / karṣatastu karaṃ devī khaḍgena nirakṛntata

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

tar. And he took hold of a dart. C'andika with a hurled swiftly pierced Nisumbha, the afilicter of the Iiumor- tals, in the heart, as he approached with dart

अध्याय ८०

श्लोक 33

ततो महासुरो भूयो माहिषं वपुरास्थितः ।तथैव क्षोभयामास त्रैलोक्यं सचराचरम्

tato mahāsuro bhūyo māhiṣaṃ vapurāsthitaḥ / tathaiva kṣobhayāmāsa trailokyaṃ sacarācaram

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

When he was pierced by the dart, out of his heart issu another man of great strength and great valour, exclaiun*'?

अध्याय ८०

श्लोक 34

ततः क्रुद्धा जगन्माता चण्डिका पानमुत्तमम् ।पपौ पुनः पुनश्चैव जहासारुणलोचना

tataḥ kruddhā jaganmātā caṇḍikā pānamuttamam / papau punaḥ punaścaiva jahāsāruṇalocanā

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

" Stand! " When he stepped forth, the goddess laughinga then struck off his head with her scymitar; thereupon fell to the ground.

अध्याय ८०

श्लोक 35

ननर्द चासुरः सो ऽपि बलवीर्यमदोद्धतः ।विषाणाब्याञ्च चिक्षेप चण्डिकां प्रति भूधरान्

nanarda cāsuraḥ so 'pi balavīryamadoddhataḥ / viṣāṇābyāñca cikṣepa caṇḍikāṃ prati bhūdharān

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

The lion then devoured those Asuras whose necks ^ crushed with his savage teeth, and K^li and

अध्याय ८०

श्लोक 36

सा च तान् प्रहितांस्तेन चूर्णयन्ती शरोत्करैः ।उवाच तं मदोद्धूतमुखरागाकुलाक्षरम्

sā ca tān prahitāṃstena cūrṇayantī śarotkaraiḥ / uvāca taṃ madoddhūtamukharāgākulākṣaram

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

voured the others. Some great Asuras perishe,

अध्याय ८०

श्लोक 37

देव्युवाच गर्ज गर्ज क्षणं मूढ मधु यावत्पिबाम्यहम् ।मया त्वयि हते ऽत्रैव गर्जिष्यन्त्याशु देवताः

devyuvāca garja garja kṣaṇaṃ mūḍha madhu yāvatpibāmyaham / mayā tvayi hate 'traiva garjiṣyantyāśu devatāḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

her own arrows. Then Nisumbha seizing bis clnb rushed impetuously at C'andikd to slay her outright, with the Daitja

अध्याय ८०

श्लोक 38

ऋषिरुवाच एवमुक्त्वा समुत्पत्य सारूढा तं महासुरम् ।पादेनाक्रम्य कण्ठे च शूलेनैनमताडयत्

ṛṣiruvāca evamuktvā samutpatya sārūḍhā taṃ mahāsuram / pādenākramya kaṇṭhe ca śūlenainamatāḍayat

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

The sage said: Having said this, she leapt up and mounted that great asura, pressed him down with her foot on his neck, and struck him with her trident.

अध्याय ८०

श्लोक 39

ततः सो ऽपि पदाक्रान्तस्तया निजमुखात्ततः ।अर्धनिष्क्रान्त एवासीद् देव्या वीर्येण संवृतः

tataḥ so 'pi padākrāntastayā nijamukhāttataḥ / ardhaniṣkrānta evāsīd devyā vīryeṇa saṃvṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Then he, pressed down under her foot, came halfway out of his own mouth, held fast by the Goddess's power.

अध्याय ८०

श्लोक 40

अर्धनिष्क्रान्त एवासौ युध्यमानो महासुरः ।तया महासिना देव्या शिरश्छित्त्वा निपातितः

ardhaniṣkrānta evāsau yudhyamāno mahāsuraḥ / tayā mahāsinā devyā śiraśchittvā nipātitaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Fighting while only half emerged, that great asura was felled by the Goddess, who cut off his head with her great sword.

अध्याय ८०

श्लोक 41

एवं स महिषो नाम ससैन्यः ससुहृद्गणः ।त्रैलोक्यं मोहयित्वा तु तया देव्या विनाशितः

evaṃ sa mahiṣo nāma sasainyaḥ sasuhṛdgaṇaḥ / trailokyaṃ mohayitvā tu tayā devyā vināśitaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Thus the one called Mahisha, with his army and his host of allies, who had deluded the three worlds, was destroyed by the Goddess.

अध्याय ८०

श्लोक 42

त्रैलोक्यस्थैस्तदा भूतैर्महिषे विनिपातिते ।जयेत्युक्तं ततः सर्वैः सदेवासुरमानवैः

trailokyasthaistadā bhūtairmahiṣe vinipātite / jayetyuktaṃ tataḥ sarvaiḥ sadevāsuramānavaiḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

When Mahisha was slain, all the beings of the three worlds — gods, asuras and men — cried out, "Victory!"

अध्याय ८०

श्लोक 43

ततो हाहाकृतं सर्वं दैत्यसैन्यं ननाश तत् ।प्रहर्षञ्च परं जग्मुः सकला देवतागणाः

tato hāhākṛtaṃ sarvaṃ daityasainyaṃ nanāśa tat / praharṣañca paraṃ jagmuḥ sakalā devatāgaṇāḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Then the whole Daitya army, crying out in dismay, perished, and all the hosts of gods attained supreme joy.

अध्याय ८०

श्लोक 44

तुष्टुवुस्तां सुरा देवीं सह दिव्यैर्महर्षिभिः ।जगुर्गन्धर्वपतयो ननृतुश्चाप्सरोगणाः

tuṣṭuvustāṃ surā devīṃ saha divyairmaharṣibhiḥ / jagurgandharvapatayo nanṛtuścāpsarogaṇāḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

The gods, together with the divine great sages, praised the Goddess; the lords of the Gandharvas sang and the troupes of Apsaras danced.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_mArkaNDeyapurANa1-93.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Markandeya Purana — Chapter 80
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.