Markandeya Purana· Mārkaṇḍeya Purāṇa
81
अध्याय 81 / 90

Adhyaya 84

38 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ38 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ८१

श्लोक 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये महिषासुरवधो नाम त्र्यशीतितमो ऽध्यायः चतुरशीतितमो ऽध्यायः- ८४ ऋषिरुवाच ततः सुरगणाः सर्वे देव्या हन्द्रपुरोगमाः ।स्तुतिमारेभिरे कर्तुं निहते महिषासुरे

iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe sāvarṇike manvantare devīmāhātmye mahiṣāsuravadho nāma tryaśītitamo 'dhyāyaḥ caturaśītitamo 'dhyāyaḥ- 84 ṛṣiruvāca tataḥ suragaṇāḥ sarve devyā handrapurogamāḥ / stutimārebhire kartuṃ nihate mahiṣāsure

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Seeing his brother Nisumbha slain, who was dear to him

अध्याय ८१

श्लोक 2

शक्रादयः सुरगणा निहते ऽतिवीर्ये तस्मिन् दुरात्मनि सुरारिबले च देव्या ।तां तुष्टुबुः प्रणतिनम्रशिरोधरांसा वाग्भिः प्रहर्षपुलकोद्गमचारुदेहाः

śakrādayaḥ suragaṇā nihate 'tivīrye tasmin durātmani surāribale ca devyā / tāṃ tuṣṭubuḥ praṇatinamraśirodharāṃsā vāgbhiḥ praharṣapulakodgamacārudehāḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

wrath spoke thus — " 0 Durgd, who art tainted with the arrogance of strength, bring not thy pride here^ thou who, trusting in the strength of the other goddesseSf dost fight in exceeding haughtiness! "

अध्याय ८१

श्लोक 3

देवा ऊचुः देव्या यया ततमिदं जगदात्मशक्त्या निः शेषदेवगणशक्तिसमूहमूर्त्या ।तामम्बिकामखिलदेवमर्षिपूज्यां भक्त्या नताः स्म विदधातु शुभानि सा नः

devā ūcuḥ devyā yayā tatamidaṃ jagadātmaśaktyā niḥ śeṣadevagaṇaśaktisamūhamūrtyā / tāmambikāmakhiladevamarṣipūjyāṃ bhaktyā natāḥ sma vidadhātu śubhāni sā naḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

When that evil-souled demon was slain, the universe became placid, the earth regained perfect well-being, and the

अध्याय ८१

श्लोक 4

यस्याः प्रभावमतुलं भगवाननन्तो ब्रह्मा हरश्च नहि वक्तुमलं बलं च ।सा चण्डिकाखिलजगत्परिपालनाय नाशाय चाशुभयस्य मतिं करोतु

yasyāḥ prabhāvamatulaṃ bhagavānananto brahmā haraśca nahi vaktumalaṃ balaṃ ca / sā caṇḍikākhilajagatparipālanāya nāśāya cāśubhayasya matiṃ karotu

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

When that evil-souled demon was slain, the universe became placid, the earth regained perfect well-being, and the

अध्याय ८१

श्लोक 5

या श्रीः स्वयं सुकृतिनां भवनेष्वलक्ष्मीः पापात्मनां कृतधियां हृदयेषु बुद्धिः ।श्रद्धां सतां कुलजनप्रभवस्य लज्जा तां त्वां नताः स्म परिपालय देवि विश्वम्

yā śrīḥ svayaṃ sukṛtināṃ bhavaneṣvalakṣmīḥ pāpātmanāṃ kṛtadhiyāṃ hṛdayeṣu buddhiḥ / śraddhāṃ satāṃ kulajanaprabhavasya lajjā tāṃ tvāṃ natāḥ sma paripālaya devi viśvam

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

sky grew pure. Portent-clouds, which were full of flame before, became tranquil, and the rivers kept within their channels, when be was stricken down there. All the bands of gods then grew exceedingly joyful in mind, when be was slain; the Gandharvas sang out sweetly, and others of them sounded their instruments, and the bevies of Apsarases danced; and favourable breezes blew, very brilliant grew the sun, and the tranquil sacred fires blazed freely, and tranquil became the strange sounds that had occurred in the regions of the sky.

अध्याय ८१

श्लोक 6

किं वर्णयाम तव रूपमचिन्त्यमेतत् किं चातिवीर्यमसुरक्षयकारि भूरि ।किं चाहवेषु चरितानि तवाद्भुतानि सर्वेषु देव्यसुरदेवगणादिकेषु

kiṃ varṇayāma tava rūpamacintyametat kiṃ cātivīryamasurakṣayakāri bhūri / kiṃ cāhaveṣu caritāni tavādbhutāni sarveṣu devyasuradevagaṇādikeṣu

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Thereupon commenced a battle between them both, thi goddess and S'umbha, while all the gods and the Asnra

अध्याय ८१

श्लोक 7

हेतुः समस्तजगतां त्रिगुणापि दोषैर् न ज्ञायसे हरिहरादिभिरप्यपारा ।सर्वाश्रयाखिलमिदं जगदंशभूतम् अव्याकृता हि परमा प्रकृतिस्त्वमाद्या

hetuḥ samastajagatāṃ triguṇāpi doṣair na jñāyase hariharādibhirapyapārā / sarvāśrayākhilamidaṃ jagadaṃśabhūtam avyākṛtā hi paramā prakṛtistvamādyā

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

looked on— a battle without quarter. With showers of arrows with sharp weapons and also with pitiless missiles botl.engaged anew in a combat which set all the world in feat

अध्याय ८१

श्लोक 8

यस्याः समस्तसुरता समुदीरणेन तृप्तिं प्रियाति सकलेषु मखेषु देवि ।स्वाहासि वै पितृगणस्य च तृप्तिहेतुर् उच्चार्यसे त्वमत एव जनैः स्वधा च

yasyāḥ samastasuratā samudīraṇena tṛptiṃ priyāti sakaleṣu makheṣu devi / svāhāsi vai pitṛgaṇasya ca tṛptihetur uccāryase tvamata eva janaiḥ svadhā ca

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

And the lord of the Baityas broke the heavenly missiles which Ambika discharged in hundreds, with weapons tha

अध्याय ८१

श्लोक 9

या मुक्तिहेतुरविचिन्त्यमहाव्रता त्वम् अभ्यस्यसे सुनियतेन्द्रियतत्त्वसारैः ।मोक्षार्थिभिर्मुनिभिरस्तसमस्तदोषैर् विद्यासि सा भगवती परमा हि देवि

yā muktiheturavicintyamahāvratā tvam abhyasyase suniyatendriyatattvasāraiḥ / mokṣārthibhirmunibhirastasamastadoṣair vidyāsi sā bhagavatī paramā hi devi

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

parried them. And the supreme goddess in merest pla; broke the heavenly missiles that he discharged, with 6erc

अध्याय ८१

श्लोक 10

शब्दात्मिका सुविमलर्ग्यजुषां निधानम् उद्गीथरम्यपदपाठवतां च साम्नाम् ।देवी त्रयी भगवती भवभावनाय वार्ता च सर्वजगतां परमार्तिहन्त्री

śabdātmikā suvimalargyajuṣāṃ nidhānam udgītharamyapadapāṭhavatāṃ ca sāmnām / devī trayī bhagavatī bhavabhāvanāya vārtā ca sarvajagatāṃ paramārtihantrī

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

shouts, ejaculations and other sounds. Then the Asur covered the goddess with hundreds of arrows, and the god dess enraged thereat split his bow also with her arrow!

अध्याय ८१

श्लोक 11

मेधासि देवि विदिताखिलशास्त्रसारा दुर्गासि दुर्गभवसागरनौरसङ्गा ।श्रीः कैटभारिहृदयैककृताधिवासा गौरी त्वमेव शशिमौलिकृतप्रतिष्ठा

medhāsi devi viditākhilaśāstrasārā durgāsi durgabhavasāgaranaurasaṅgā / śrīḥ kaiṭabhārihṛdayaikakṛtādhivāsā gaurī tvameva śaśimaulikṛtapratiṣṭhā

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

And when his bow was split the lord of the Daityas too up his spear. The goddess split it, as ho held it in hi

अध्याय ८१

श्लोक 12

ईषत्सहासममलं परिपूर्णचन्द्र- बिम्बानुकारि कनकोत्तमकान्तिकान्तम् ।अत्यद्भुतं प्रहृतमात्तरुषा तथापि वक्त्रं विलोक्य सहसा महिषासुरेण

īṣatsahāsamamalaṃ paripūrṇacandra- bimbānukāri kanakottamakāntikāntam / atyadbhutaṃ prahṛtamāttaruṣā tathāpi vaktraṃ vilokya sahasā mahiṣāsureṇa

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

hand, with a discus. Next the supreme monarch of th Daityas, seizing his scymitar and sun-liko shield^ on wlnci a hundred moons were pourtrayed, rushed at the goddess

अध्याय ८१

श्लोक 13

दृष्ट्वा तु देवि कुपितं भ्रुकुटीकरालम् उद्यच्छशाङ्कसदृशच्छवि यन्न सद्यः ।प्राणान्मुमोच महीषस्तदतीव चित्रं कैर्जोव्यते हि कुपितान्तकदर्शनेन

dṛṣṭvā tu devi kupitaṃ bhrukuṭīkarālam udyacchaśāṅkasadṛśacchavi yanna sadyaḥ / prāṇānmumoca mahīṣastadatīva citraṃ kairjovyate hi kupitāntakadarśanena

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

at that monent. Just as he was falling upon her, C'anijik hastily split his scymitar with sharp arrows shot from he bow, and his shield also which was spotless as the sun s rayi

अध्याय ८१

श्लोक 14

देवि प्रसीद परमा भवती भवाय सद्यो विनाशयसि कोपवती कुलानि ।विज्ञातमेतदधुनैव यदस्तमेतन् नीतं बलं सुविपुलं महिषासुरस्य

devi prasīda paramā bhavatī bhavāya sadyo vināśayasi kopavatī kulāni / vijñātametadadhunaiva yadastametan nītaṃ balaṃ suvipulaṃ mahiṣāsurasya

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

With his steeds wounded, with his bow split, without charioteer, the Daitya thenj grasped his terrible mace, beio

अध्याय ८१

श्लोक 15

ते संमता जनपदेषु धनानि तेषां तेषां यशांसि न च सीदति धर्मवर्गः ।धन्यास्त एव निभृतात्मजभृत्यदारा येषां सदाभ्युदयदा भवती प्रसन्ना

te saṃmatā janapadeṣu dhanāni teṣāṃ teṣāṃ yaśāṃsi na ca sīdati dharmavargaḥ / dhanyāsta eva nibhṛtātmajabhṛtyadārā yeṣāṃ sadābhyudayadā bhavatī prasannā

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

ready to slay Ambika. As he was falling upon her, she c ov his mace with sharp arrows; nevertheless raising his J

अध्याय ८१

श्लोक 16

धर्म्याणि देवि सकलानि सदैव कर्माण्य् अत्यादृतः प्रतिदिनं सुकृती करोति ।स्वर्गं प्रयाति च ततो भवतीप्रसादाल् लोकत्रये ऽपि फलदा ननु देवि तेन

dharmyāṇi devi sakalāni sadaiva karmāṇy atyādṛtaḥ pratidinaṃ sukṛtī karoti / svargaṃ prayāti ca tato bhavatīprasādāl lokatraye 'pi phaladā nanu devi tena

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

he rushed swiftly at her. The lordly Daitya broug fist down on the goddess’ heart, and the goddess a so sm ^

अध्याय ८१

श्लोक 17

दुर्गे स्मृता हरसि भीतिमशेषजन्तोः स्वस्थैः स्मृता मतिमतीव शुभां ददासि ।दारिद्रयदुः खभयहारिणि का त्वदन्या सर्वोपकारकरणाय सदार्ऽऽद्रचित्ता

durge smṛtā harasi bhītimaśeṣajantoḥ svasthaiḥ smṛtā matimatīva śubhāṃ dadāsi / dāridrayaduḥ khabhayahāriṇi kā tvadanyā sarvopakārakaraṇāya sadār''dracittā

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

him on his breast with her palm. Wounded by the

अध्याय ८१

श्लोक 18

एभिर्हतैर्जगदुपैति सुखं तथैते कुर्वन्तु नाम नरकाय चिराय पापम् ।संग्राममृत्युमधिगम्य दिवं प्रयान्तु मत्वेति नूनमहितान् विनिहंसि देवि

ebhirhatairjagadupaiti sukhaṃ tathaite kurvantu nāma narakāya cirāya pāpam / saṃgrāmamṛtyumadhigamya divaṃ prayāntu matveti nūnamahitān vinihaṃsi devi

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

there besides me P See, vile one! that these goddesses^ who |iave their divine power from me, are entering into me indeed.

अध्याय ८१

श्लोक 19

दृष्ट्वैव किं न भवती प्रकरोति भस्म सर्वासुरानरिषु यत्प्रहिणोषि शस्त्रम् ।लोकान् प्रयान्तु रिपवो ऽपि हि शस्त्रपूता इत्थं मतिर्भवति तेष्वपि ते ऽतिसाध्वी

dṛṣṭvaiva kiṃ na bhavatī prakaroti bhasma sarvāsurānariṣu yatprahiṇoṣi śastram / lokān prayāntu ripavo 'pi hi śastrapūtā itthaṃ matirbhavati teṣvapi te 'tisādhvī

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

"Why do you not reduce all the asuras to ashes merely by looking at them, when you hurl your weapons at the enemies? It is so that even the enemies, purified by your weapons, may reach the higher worlds — such is your most gracious intent even toward them.

अध्याय ८१

श्लोक 20

खड्गप्रभानिकरविस्फुरणैस्तथोग्रैः शूलाग्रकान्तिनिवहेन दृशो ऽसुराणाम् ।यन्नागता विलयमंशुमदिन्दुखण्ड- योग्याननं तव विलोकयतां तदेतत्

khaḍgaprabhānikaravisphuraṇaistathograiḥ śūlāgrakāntinivahena dṛśo 'surāṇām / yannāgatā vilayamaṃśumadindukhaṇḍa- yogyānanaṃ tava vilokayatāṃ tadetat

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

That the eyes of the asuras were not destroyed by the terrible flashing of your sword's light and the radiance of your trident's point is because they looked upon your face, which is like the radiant crescent moon.

अध्याय ८१

श्लोक 21

दुर्वृत्तवृत्तशमनं तव देवि शीलं रूपं तथैतदविचिन्त्यमतुल्यमन्यैः ।वीर्यं च हन्तृ हृतदेवपराक्रमाणां वैरिष्वपि प्रकटितैव दया त्वयेत्थम्

durvṛttavṛttaśamanaṃ tava devi śīlaṃ rūpaṃ tathaitadavicintyamatulyamanyaiḥ / vīryaṃ ca hantṛ hṛtadevaparākramāṇāṃ vairiṣvapi prakaṭitaiva dayā tvayettham

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Your nature, O Goddess, is to quell the conduct of the wicked; this form of yours is inconceivable and unequalled by others; your valour slays those who robbed the gods of their prowess; thus even toward enemies you have shown compassion.

अध्याय ८१

श्लोक 22

केनोपमा भवतु ते ऽस्य पराक्रमस्य रूपं च शत्रुभयकार्यतिहारि कुत्र ।चित्ते कृपा समरनिष्ठुरता च दृष्टा त्वय्येव देवि वरदे भुवनत्रये ऽपि

kenopamā bhavatu te 'sya parākramasya rūpaṃ ca śatrubhayakāryatihāri kutra / citte kṛpā samaraniṣṭhuratā ca dṛṣṭā tvayyeva devi varade bhuvanatraye 'pi

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

To what can this valour of yours be compared? Where is such beauty, which yet strikes fear into enemies? Compassion in the heart and relentlessness in battle are seen in you alone, O boon-giving Goddess, in all the three worlds.

अध्याय ८१

श्लोक 23

त्रैलोक्यमेतदखिलं रिपुनाशनेन त्रातं त्वया समरमूर्धनि ते ऽपि हत्वा ।नीता दिवं रिपुगणा भयमप्यपास्तम् अस्माकमुन्मदसुरारिभवं नमस्ते

trailokyametadakhilaṃ ripunāśanena trātaṃ tvayā samaramūrdhani te 'pi hatvā / nītā divaṃ ripugaṇā bhayamapyapāstam asmākamunmadasurāribhavaṃ namaste

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

This whole threefold world has been saved by you through the destruction of the enemies; slaying them at the forefront of battle, you have led even those hosts of enemies to heaven, and removed our fear of the maddened enemies of the gods. Salutations to you.

अध्याय ८१

श्लोक 24

शूलेन पाहि नो देवि पाहि खड्गेन चाम्बिके ।घण्टास्वनेन नः पाहि चापज्यानिः स्वनेन च

śūlena pāhi no devi pāhi khaḍgena cāmbike / ghaṇṭāsvanena naḥ pāhi cāpajyāniḥ svanena ca

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Protect us with your trident, O Goddess; protect us with your sword, O Ambika; protect us with the sound of your bell and the twang of your bowstring.

अध्याय ८१

श्लोक 25

प्राच्यां रक्ष प्रतीच्यां च चण्डिके रक्ष दक्षिणे ।भ्रामणेनात्मशूलस्य उत्तरस्यां तथेश्वरि

prācyāṃ rakṣa pratīcyāṃ ca caṇḍike rakṣa dakṣiṇe / bhrāmaṇenātmaśūlasya uttarasyāṃ tatheśvari

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Guard us in the east and in the west, O Chandika; guard us in the south, and in the north by the whirling of your trident, O sovereign.

अध्याय ८१

श्लोक 26

सौम्यानि यानि रूपाणि त्रैलोक्ये विचरन्ति ते ।यानि चात्यर्थघोराणि तै रक्षास्मांस्तथा भुवम्

saumyāni yāni rūpāṇi trailokye vicaranti te / yāni cātyarthaghorāṇi tai rakṣāsmāṃstathā bhuvam

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

With those gentle forms of yours that roam the three worlds, and with those exceedingly terrible ones, protect us and the earth.

अध्याय ८१

श्लोक 27

खड्गशूलगदादीनि यानि चास्त्राणि ते ऽम्बिके ।करपल्लवसङ्गीनि तैरस्मान् रक्ष सर्वतः

khaḍgaśūlagadādīni yāni cāstrāṇi te 'mbike / karapallavasaṅgīni tairasmān rakṣa sarvataḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

With the sword, trident, mace and whatever other weapons rest in your tender hands, O Ambika, protect us on every side."

अध्याय ८१

श्लोक 28

ऋषीरुवाच एवं स्तुता सुरैर्दिव्यैः कुसुमैर्नन्दनोद्भवैः ।अर्चिता जगतां धात्री तथा गन्धानुलेपनैः

ṛṣīruvāca evaṃ stutā surairdivyaiḥ kusumairnandanodbhavaiḥ / arcitā jagatāṃ dhātrī tathā gandhānulepanaiḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

The sage said: Praised thus by the gods, and worshipped with divine flowers born in Nandana and with perfumes and unguents, the upholder of the worlds,

अध्याय ८१

श्लोक 29

भक्त्या समस्तैस्त्रिदशार्दिव्यैर्धूपैस्तु धूपिता ।प्राह प्रसादसुमुखी समस्तान् प्रणतान् सुरान्

bhaktyā samastaistridaśārdivyairdhūpaistu dhūpitā / prāha prasādasumukhī samastān praṇatān surān

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

honoured with devotion by all the thirty gods with divine incense, spoke with a gracious face to all the gods bowed before her:

अध्याय ८१

श्लोक 30

देव्युवाच व्रियतां त्रिदशाः सर्वे यदस्मत्तो ऽभिवाञ्छितम् ।ददाम्यहमतिप्रीत्या स्तवैरेभिः सुपूजिता

devyuvāca vriyatāṃ tridaśāḥ sarve yadasmatto 'bhivāñchitam / dadāmyahamatiprītyā stavairebhiḥ supūjitā

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

The Goddess said: "Choose, all you gods, whatever you desire from me; greatly pleased, and well honoured by these hymns, I will grant it."

अध्याय ८१

श्लोक 31

कर्तव्यमपरं यच्च दुष्करं तन्न विद्महे ।इत्याकर्ण्ये वचो देव्याः प्रत्यूचुस्ते दिवौकसः

kartavyamaparaṃ yacca duṣkaraṃ tanna vidmahe / ityākarṇye vaco devyāḥ pratyūcuste divaukasaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

[The gods said:] "What else remains to be done that is difficult, we do not know." Hearing the Goddess's words, the dwellers of heaven replied:

अध्याय ८१

श्लोक 32

देवा ऊचुः भगवत्या कृतं सर्वं न किञ्चिदवशिष्यते ।यदयं निहतः शत्रुरस्माकं महिषासुरः

devā ūcuḥ bhagavatyā kṛtaṃ sarvaṃ na kiñcidavaśiṣyate / yadayaṃ nihataḥ śatrurasmākaṃ mahiṣāsuraḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

The gods said: "Everything has been done by the Blessed One; nothing remains, since this enemy of ours, Mahishasura, has been slain.

अध्याय ८१

श्लोक 33

यदि चापि वरो देयस्त्वयास्माकं महेश्वरि ।संस्मृता संस्मृता त्वं नो हिंसेथाः परमापदः

yadi cāpi varo deyastvayāsmākaṃ maheśvari / saṃsmṛtā saṃsmṛtā tvaṃ no hiṃsethāḥ paramāpadaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

And if you are to grant us a boon, O great sovereign, then whenever we remember you, destroy our greatest calamities.

अध्याय ८१

श्लोक 34

यश्च मर्त्यः स्तवैरेभिस्त्वां स्तोष्यत्यमलानने ।तस्य वित्तर्धिविभवैर्धनदारादिसम्पदाम् ।वृद्धये ऽस्मात्प्रसन्ना त्वं भवेथाः सर्वदाम्बिके

yaśca martyaḥ stavairebhistvāṃ stoṣyatyamalānane / tasya vittardhivibhavairdhanadārādisampadām / vṛddhaye 'smātprasannā tvaṃ bhavethāḥ sarvadāmbike

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

And the mortal who praises you with these hymns, O pure-faced one, for his increase in wealth, prosperity and possessions — riches, wife and the rest — may you always be gracious, O Ambika."

अध्याय ८१

श्लोक 35

ऋषिरुवाच इति प्रसादिता देवैर्जगतोर्ऽथे तथाऽत्मनः ।तथेत्युक्त्वा भद्रकाली बभूवान्तर्हिता नृप

ṛṣiruvāca iti prasāditā devairjagator'the tathā'tmanaḥ / tathetyuktvā bhadrakālī babhūvāntarhitā nṛpa

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

The sage said: Propitiated thus by the gods for the sake of the world and themselves, Bhadrakali said, "So be it," and vanished, O king.

अध्याय ८१

श्लोक 36

इत्येतत्कथितं भूप सम्भूता सा यथा पुरा ।देवी देवशरीरेभ्यो जगत्त्रयहितैषिणी

ityetatkathitaṃ bhūpa sambhūtā sā yathā purā / devī devaśarīrebhyo jagattrayahitaiṣiṇī

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Thus I have told you, O king, how of old the Goddess arose from the bodies of the gods, seeking the good of the three worlds.

अध्याय ८१

श्लोक 37

पुनश्च गौरीदेहात् सा समुद्भूता यथाभवत् ।वधाय दुष्टदैत्यानां तथा शुम्भनिशुम्भयोः

punaśca gaurīdehāt sā samudbhūtā yathābhavat / vadhāya duṣṭadaityānāṃ tathā śumbhaniśumbhayoḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

And again how she arose from the body of Gauri to slay the wicked Daityas, Shumbha and Nishumbha,

अध्याय ८१

श्लोक 38

रक्षणाय च लोकानां देवानामुपकारिणी ।तच्छृणुष्व मयाऽख्यातं यथावत्कथयामि ते

rakṣaṇāya ca lokānāṃ devānāmupakāriṇī / tacchṛṇuṣva mayā'khyātaṃ yathāvatkathayāmi te

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

and to protect the worlds, benefactress of the gods — hear that from me; I will tell it to you as it happened.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_mArkaNDeyapurANa1-93.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Markandeya Purana — Chapter 81
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.