Markandeya Purana· Mārkaṇḍeya Purāṇa
82
अध्याय 82 / 90

Adhyaya 85

79 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ79 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ८२

श्लोक 1

इति श्रीमार्कण्डेयमहापुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहत्म्ये चतुरशीतितमो ऽद्यायः पञ्चाशीतितमो ऽध्यायः- ८५ ऋषिरुवाच पुरा शुम्भनिशुम्भाभ्यामसुराभ्यां शचीपतेः ।त्रैलोक्यं यज्ञभागाश्च हृता मदबलाश्रयात्

iti śrīmārkaṇḍeyamahāpurāṇe sāvarṇike manvantare devīmāhatmye caturaśītitamo 'dyāyaḥ pañcāśītitamo 'dhyāyaḥ- 85 ṛṣiruvāca purā śumbhaniśumbhābhyāmasurābhyāṃ śacīpateḥ / trailokyaṃ yajñabhāgāśca hṛtā madabalāśrayāt

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

am, ready to bestow a boon. 0 ye hosts of gods, choose whatever boon ye desire in your mind j I grant it as a thing that benefits the worlds.

अध्याय ८२

श्लोक 2

तावेव सूर्यतां तद्वदधिकारं तथैन्दवम् ।कौबेरमथ याम्यं च चक्राते वरुणस्य च

tāveva sūryatāṃ tadvadadhikāraṃ tathaindavam / kauberamatha yāmyaṃ ca cakrāte varuṇasya ca

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

" 0 goddess, who removest the sufferings of thy suppliants

अध्याय ८२

श्लोक 3

तावेव पवनर्धि च चक्रतुर्वह्निकर्म च ।अन्येषाञ्चाधिकारान् स स्वयमेवाधितिष्ठति ।ततो देवा विनिर्धूता भ्रष्टराज्याः पराजिताः

tāveva pavanardhi ca cakraturvahnikarma ca / anyeṣāñcādhikārān sa svayamevādhitiṣṭhati / tato devā vinirdhūtā bhraṣṭarājyāḥ parājitāḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Thou alone hast become the support of the world, Because thou dost subsist in the form of the earth!

अध्याय ८२

श्लोक 4

हृताधिकारास्त्रिदशास्ताभ्यां सर्वे निराकृताः ।महासुराभ्यां तां देवीं संस्मरन्त्यपराजिताम्

hṛtādhikārāstridaśāstābhyāṃ sarve nirākṛtāḥ / mahāsurābhyāṃ tāṃ devīṃ saṃsmarantyaparājitām

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Thou art Vishnu's energy, boundless in thy valour; Thou art the germ of the universe, thou art Illusion

अध्याय ८२

श्लोक 5

तयास्माकं वरो दत्तो यथाऽपत्सु स्मृताखिलाः ।भवतां नाशयिष्यामि तत्क्षणात् परमापदः

tayāsmākaṃ varo datto yathā'patsu smṛtākhilāḥ / bhavatāṃ nāśayiṣyāmi tatkṣaṇāt paramāpadaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

All sciences are portions of thee, 0 goddess;

अध्याय ८२

श्लोक 6

इति कृत्वा मतिं देवा हिमवन्तं नगेश्वरम् ।जग्मुस्तत्र ततो देवीं विष्णुमायां प्रतुष्टुवुः

iti kṛtvā matiṃ devā himavantaṃ nageśvaram / jagmustatra tato devīṃ viṣṇumāyāṃ pratuṣṭuvuḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

When as being the goddess, who constitntes everj created

अध्याय ८२

श्लोक 7

देवा ऊचुः नमो देव्यै महादेव्यै शिवायै सततं नमः ।नमः प्रकृत्यै भद्रायै नियताः प्रणताः स्म ताम्

devā ūcuḥ namo devyai mahādevyai śivāyai satataṃ namaḥ / namaḥ prakṛtyai bhadrāyai niyatāḥ praṇatāḥ sma tām

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

thou, who abidest under the form of Intelligence In the heart of every living creature;

अध्याय ८२

श्लोक 8

रौद्रायै नमो नित्यायौ गौर्यै धात्र्यै नमो नमः ।नमो जगत्प्रतिष्ठायै देव्यै कृत्यै नमो नमः

raudrāyai namo nityāyau gauryai dhātryai namo namaḥ / namo jagatpratiṣṭhāyai devyai kṛtyai namo namaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Thou in the form of minutes, moments and other ^rtions

अध्याय ८२

श्लोक 9

द्योत्स्त्रायै चेन्दुरूपिण्यै सुखायै सततं नमः ।कल्याण्यै प्रणतां वृद्ध्यै सिद्ध्यै कुर्मो नमो नमः

dyotstrāyai cendurūpiṇyai sukhāyai satataṃ namaḥ / kalyāṇyai praṇatāṃ vṛddhyai siddhyai kurmo namo namaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

thou who art attended by the peacock and cock,

अध्याय ८२

श्लोक 10

नैरृत्यै भूभृतां लक्ष्म्यै शर्वाण्यै ते नमो नमः ।दुर्गायै दुर्गपारायै सारायै सर्वकारिण्यै ।ख्यात्यै तथैव कृष्णायै धूम्रायै सततं नमः

nairṛtyai bhūbhṛtāṃ lakṣmyai śarvāṇyai te namo namaḥ / durgāyai durgapārāyai sārāyai sarvakāriṇyai / khyātyai tathaiva kṛṣṇāyai dhūmrāyai satataṃ namaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

' 0 thou who boldest as thy finest weapons

अध्याय ८२

श्लोक 11

अतिसौम्यातिरौद्रायै नतास्तस्यै नमो नमः ।मनो जगत्प्रतिष्ठायै देव्यै कृत्यै नमो नमः

atisaumyātiraudrāyai natāstasyai namo namaḥ / mano jagatpratiṣṭhāyai devyai kṛtyai namo namaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

thou who graspest a huge formidable discus.

अध्याय ८२

श्लोक 12

या देवी सर्वभूतेषु विष्णुमायेति शब्दिता ।नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः

yā devī sarvabhūteṣu viṣṇumāyeti śabditā / namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

thou who in the fierce man'lion|| form Didst put forth thy efforts to slay the Daityas,

अध्याय ८२

श्लोक 13

या देवी सर्वभूतेषु चेतनेत्यभिधीयते ।नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः

yā devī sarvabhūteṣu cetanetyabhidhīyate / namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

thou who art attended by the peacock and cock,

अध्याय ८२

श्लोक 14

या देवी सर्वभूतेषु बुद्धिरूपेण संस्थिता ।नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः

yā devī sarvabhūteṣu buddhirūpeṇa saṃsthitā / namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

' 0 thou who boldest as thy finest weapons

अध्याय ८२

श्लोक 15

या देवी सर्वभूतेषु निद्रारूपेण संस्थिता ।नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै मनो नमः

yā devī sarvabhūteṣu nidrārūpeṇa saṃsthitā / namastasyai namastasyai namastasyai mano namaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

thou who graspest a huge formidable discus.

अध्याय ८२

श्लोक 16

या देवी सर्वभूतेषु क्षुधारूपेण संस्थिता ।नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः

yā devī sarvabhūteṣu kṣudhārūpeṇa saṃsthitā / namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

thou who in the fierce man'lion|| form Didst put forth thy efforts to slay the Daityas,

अध्याय ८२

श्लोक 17

या देवी सर्वभूतेषु च्छायारूपेण संस्थिता ।नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः

yā devī sarvabhūteṣu cchāyārūpeṇa saṃsthitā / namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

thou who hast a diadem and a great thunderbolt, Who art dazzling with a thousand eyes,

अध्याय ८२

श्लोक 18

या देवी सर्वभूतेषु शक्तिरूपेण संस्थिता ।नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः

yā devī sarvabhūteṣu śaktirūpeṇa saṃsthitā / namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

thou who with the nature of S'iva-dutitt

अध्याय ८२

श्लोक 19

या देवी सर्वभूतेषु तृष्णारूपेण संस्थिता ।नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः

yā devī sarvabhūteṣu tṛṣṇārūpeṇa saṃsthitā / namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Wherever dwell Rakshasas and virulently-poisonous Nagaa Wherever foes exists wherever the powers of the Dasyus, And where flaming fire appears amid the ocean,

अध्याय ८२

श्लोक 20

या देवी सर्वभूतेषु क्षान्तिरूपेण संस्थिता ।नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः

yā devī sarvabhūteṣu kṣāntirūpeṇa saṃsthitā / namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

queen of the universe, thou safeguardest the universe! Thou hast the nature of the universe, for thou upholdesi

अध्याय ८२

श्लोक 21

या देवी सर्वभूतेषु जातिरूपेण संस्थिता ।नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः

yā devī sarvabhūteṣu jātirūpeṇa saṃsthitā / namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

goddess, be gracious! Protect us wholly from foar o

अध्याय ८२

श्लोक 22

या देवी सर्वभूतेषु लज्जारूपेण संस्थिता ।नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः

yā devī sarvabhūteṣu lajjārūpeṇa saṃsthitā / namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Next, 0 ye gods, I shall support* * * § the whole world with the life-sustaining vegetables, which shall grow out of my

अध्याय ८२

श्लोक 23

या देवी सर्वभूतेषु शान्तिरूपेण संस्थिता ।नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः

yā devī sarvabhūteṣu śāntirūpeṇa saṃsthitā / namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

body, during a period of heavy rain. I shall gain fame oa shall slay the great Asura named Durgama.

अध्याय ८२

श्लोक 24

या देवी सर्वभूतेषु श्रद्धारूपेण संस्थिता ।नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः

yā devī sarvabhūteṣu śraddhārūpeṇa saṃsthitā / namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

And again when taking a terrible form on mount Himavatl shall destroy Rdkshasas for the sake of delivering the munis

अध्याय ८२

श्लोक 25

या देवी सर्वभूतेषु कान्तिरूपेण संस्थिता ।नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः

yā devī sarvabhūteṣu kāntirūpeṇa saṃsthitā / namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

all the munis bowing their bodies reverently shall laud me then; hence my name " The terrible goddess shall become celebrated.

अध्याय ८२

श्लोक 26

या देवी सर्वभूतेषु लक्ष्मीरूपेण संस्थिता ।नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः

yā devī sarvabhūteṣu lakṣmīrūpeṇa saṃsthitā / namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Besmirched with the blood and fat of the AsnrsB As with mire, gleaming with rays,

अध्याय ८२

श्लोक 27

या देवी सर्वभूतेषु धृतिरूपेण संस्थिता ।तमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः

yā devī sarvabhūteṣu dhṛtirūpeṇa saṃsthitā / tamastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Thou destroyst all sicknesses, when gratified;

अध्याय ८२

श्लोक 28

या देवी सर्वभूतेषु वृत्तिरूपेण संस्थिता ।नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः

yā devī sarvabhūteṣu vṛttirūpeṇa saṃsthitā / namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

This slaughter that thou hast now wrought

अध्याय ८२

श्लोक 29

या देवी सर्वभूतेषु स्मृतिरूपेण संस्थिता ।नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः

yā devī sarvabhūteṣu smṛtirūpeṇa saṃsthitā / namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

In the sciences, in the scriptures, which need the lamp o:

अध्याय ८२

श्लोक 30

या देवी सर्वभूतेषु दयारूपेण संस्थिता ।नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः

yā devī sarvabhūteṣu dayārūpeṇa saṃsthitā / namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Wherever dwell Rakshasas and virulently-poisonous Nagaa Wherever foes exists wherever the powers of the Dasyus, And where flaming fire appears amid the ocean,

अध्याय ८२

श्लोक 31

या देवी सर्वभूतेषु नीतिरूपेणं संस्थिता ।नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः

yā devī sarvabhūteṣu nītirūpeṇaṃ saṃsthitā / namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

queen of the universe, thou safeguardest the universe! Thou hast the nature of the universe, for thou upholdesi

अध्याय ८२

श्लोक 32

या देवी सर्वभूतेषु तुष्टिरूपेण संस्थिता ।नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः

yā devī sarvabhūteṣu tuṣṭirūpeṇa saṃsthitā / namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

goddess, be gracious! Protect us wholly from foar o

अध्याय ८२

श्लोक 33

या देवी सर्वभूतेषु पुष्टिरूपेण संस्थिता ।नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः

yā devī sarvabhūteṣu puṣṭirūpeṇa saṃsthitā / namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

CANTO XCI,

अध्याय ८२

श्लोक 34

या देवी सर्वभूतेषु मातृरूपेण संस्थिता ।नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः

yā devī sarvabhūteṣu mātṛrūpeṇa saṃsthitā / namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

To the Goddess who abides in all beings in the form of the mother, salutations to her, salutations to her, salutations to her, salutations again and again.

अध्याय ८२

श्लोक 35

या देवी सर्वभूतेषु भ्रान्तिरूपेण संस्थिता ।नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः

yā devī sarvabhūteṣu bhrāntirūpeṇa saṃsthitā / namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

To the Goddess who abides in all beings in the form of illusion, salutations to her, salutations to her, salutations to her, salutations again and again.

अध्याय ८२

श्लोक 36

इन्द्रियाणामधिष्ठात्री भूतानां चाखिलेषु या ।भूतेषु सततं तस्यै व्याप्तिदेव्यै नमो नमः

indriyāṇāmadhiṣṭhātrī bhūtānāṃ cākhileṣu yā / bhūteṣu satataṃ tasyai vyāptidevyai namo namaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

To her who presides over the senses of all beings and ever pervades all beings, to the all-pervading Goddess, salutations again and again.

अध्याय ८२

श्लोक 37

चितिरूपेण या कृत्स्त्रमेतद् व्याप्य स्थिता जगत् ।नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः

citirūpeṇa yā kṛtstrametad vyāpya sthitā jagat / namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

To her who, in the form of consciousness, abides pervading this whole world, salutations to her, salutations to her, salutations to her, salutations again and again.

अध्याय ८२

श्लोक 38

स्तु ता सुरैः पूर्वमभीष्टसंश्रयात् तथासुरेन्द्रेण दिनेषु सेविता ।करोतु सा नः शुभहेतुरीश्वरी शुभानि भद्राण्यभिहन्तु चापदः

stu tā suraiḥ pūrvamabhīṣṭasaṃśrayāt tathāsurendreṇa dineṣu sevitā / karotu sā naḥ śubhaheturīśvarī śubhāni bhadrāṇyabhihantu cāpadaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Praised of old by the gods for the fulfilment of their wishes, and served on many days by the lord of the gods, may that sovereign, the cause of good, bring us auspicious and blessed things and strike down our calamities.

अध्याय ८२

श्लोक 39

या साम्प्रतं चोद्धतदैत्यतापितैर् अस्माभिरीशा च सुरैर्नमस्यते ।या च स्मृता तत्क्षणमेव हन्ति नः सर्वापदो भक्तिविनम्कमूर्तिभिः

yā sāmprataṃ coddhatadaityatāpitair asmābhirīśā ca surairnamasyate / yā ca smṛtā tatkṣaṇameva hanti naḥ sarvāpado bhaktivinamkamūrtibhiḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

She who is now worshipped by us gods, tormented by the arrogant Daityas, and who, when remembered by those bowed in devotion, at that very moment destroys all our calamities.

अध्याय ८२

श्लोक 40

ऋषिरूवाच एवं स्तवादियुक्तानां देवानां तत्र पार्वती ।स्त्रातुमभ्याययौ तोये जाह्नव्या नृपनन्दन

ṛṣirūvāca evaṃ stavādiyuktānāṃ devānāṃ tatra pārvatī / strātumabhyāyayau toye jāhnavyā nṛpanandana

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

The sage said: As the gods were thus engaged in hymns and the like, Parvati came there to bathe in the waters of the Jahnavi, O prince.

अध्याय ८२

श्लोक 41

साब्रवीत्तान् सुरान् सुभ्रूर्भवद्भिः स्तूयते ऽत्र का ।शरीरकोशतश्चास्याः समुद्भूताब्रवीच्छिवा

sābravīttān surān subhrūrbhavadbhiḥ stūyate 'tra kā / śarīrakośataścāsyāḥ samudbhūtābravīcchivā

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

The fair-browed one said to those gods, "Whom are you praising here?" And Shiva, arising from the sheath of her body, said:

अध्याय ८२

श्लोक 42

स्तोत्रं ममैतत् क्रियते शुम्भदैत्यनिराकृतैः ।देवैः समेतैः समरे निशुम्भेन पराजितैः

stotraṃ mamaitat kriyate śumbhadaityanirākṛtaiḥ / devaiḥ sametaiḥ samare niśumbhena parājitaiḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

"This hymn is addressed to me by the gods, driven out by the Daitya Shumbha and defeated in battle by Nishumbha."

अध्याय ८२

श्लोक 43

शरीरकोशाद्यत्तस्याः पार्वत्या निः सृताम्बिका ।कौशिकीति समस्तेषु ततो लोकेषु गीयते

śarīrakośādyattasyāḥ pārvatyā niḥ sṛtāmbikā / kauśikīti samasteṣu tato lokeṣu gīyate

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Next, 0 ye gods, I shall support* * * § the whole world with the life-sustaining vegetables, which shall grow out of my

अध्याय ८२

श्लोक 44

तस्यां विनिर्गतायां तु कृष्णाभूत् सापि पार्वती ।कालिकेति समाख्याता हिमाचलकृताश्रया

tasyāṃ vinirgatāyāṃ tu kṛṣṇābhūt sāpi pārvatī / kāliketi samākhyātā himācalakṛtāśrayā

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

body, during a period of heavy rain. I shall gain fame oa shall slay the great Asura named Durgama.

अध्याय ८२

श्लोक 45

ततो ऽम्बिकां परं रूपं बिभ्राणां सुमनोहरम् ।ददर्श चण्डो मुण्डश्च भृत्यौ शुम्भनिशुम्भयोः

tato 'mbikāṃ paraṃ rūpaṃ bibhrāṇāṃ sumanoharam / dadarśa caṇḍo muṇḍaśca bhṛtyau śumbhaniśumbhayoḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

And again when taking a terrible form on mount Himavatl shall destroy Rdkshasas for the sake of delivering the munis

अध्याय ८२

श्लोक 46

ताभ्यां शुम्भाय चाख्याता अतीव सुमनोहरा ।काप्यास्ते स्त्री महाराज भासयन्ती हिमाचलम्

tābhyāṃ śumbhāya cākhyātā atīva sumanoharā / kāpyāste strī mahārāja bhāsayantī himācalam

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

all the munis bowing their bodies reverently shall laud me then; hence my name " The terrible goddess shall become celebrated.

अध्याय ८२

श्लोक 47

नैव तादृक् क्वचिद्रूपं दृष्टं केनचिदुत्तमम् ।ज्ञायतां काप्यसौ देवी गृह्यतां चासुरेश्वर

naiva tādṛk kvacidrūpaṃ dṛṣṭaṃ kenaciduttamam / jñāyatāṃ kāpyasau devī gṛhyatāṃ cāsureśvara

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

When Arunakshag shall work great trouble in the three worlds, I shall take a bee-like form, the form of innumerable

अध्याय ८२

श्लोक 48

स्त्रीरत्नमतिचार्वङ्गी द्योतयन्ती दिशस्त्विषा ।सा तु तिष्ठति दैत्येन्द्र तां भवान् द्रष्टुमर्हति

strīratnamaticārvaṅgī dyotayantī diśastviṣā / sā tu tiṣṭhati daityendra tāṃ bhavān draṣṭumarhati

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

bees, and shall slay the great Asura for the welfare of the three worlds, and folk shall then extol me everyone as Bhrilmari.il

अध्याय ८२

श्लोक 49

यानि रत्नानि मणयो गजाश्वादीनि वै प्रभो ।त्रैलोक्ये तु समस्तानि साम्प्रतं भान्ति ते गृहे

yāni ratnāni maṇayo gajāśvādīni vai prabho / trailokye tu samastāni sāmprataṃ bhānti te gṛhe

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Thus whenever trouble shall arise caused by the Ddnavas, at each such time I shall become incarnate and accomplish

अध्याय ८२

श्लोक 50

ऐरावतः समानीतो गजरत्नं पुरन्दरात् ।पारिजाततरुश्चायं तथैवोच्चैः श्रवा हयः

airāvataḥ samānīto gajaratnaṃ purandarāt / pārijātataruścāyaṃ tathaivoccaiḥ śravā hayaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

CANTO XCI,

अध्याय ८२

श्लोक 51

विमानं हंससंयुक्तमेतत्तिष्ठति ते ऽङ्गणे ।रत्नभूतमिहानीतं यदासीद्वेधसो ऽद्भुतम्

vimānaṃ haṃsasaṃyuktametattiṣṭhati te 'ṅgaṇe / ratnabhūtamihānītaṃ yadāsīdvedhaso 'dbhutam

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

"This celestial car yoked with swans, a jewel brought here, which was Brahma's marvel, stands in your courtyard.

अध्याय ८२

श्लोक 52

निधिरेष महापद्मः समानीतो धनेश्वरात् ।किञ्जल्किनीं ददौ चाब्धिर्मालामम्लानपङ्कजाम्

nidhireṣa mahāpadmaḥ samānīto dhaneśvarāt / kiñjalkinīṃ dadau cābdhirmālāmamlānapaṅkajām

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

This great treasure, the Mahapadma, has been brought from the lord of wealth, and the ocean gave a garland of unfading lotuses with their filaments.

अध्याय ८२

श्लोक 53

छत्रं ते वारुणं गेहे काञ्चनस्त्रावि तिष्ठति ।तथायं स्यन्तनवरो यः पुरासीत् प्रजापतेः

chatraṃ te vāruṇaṃ gehe kāñcanastrāvi tiṣṭhati / tathāyaṃ syantanavaro yaḥ purāsīt prajāpateḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Varuna's umbrella, which pours down gold, stands in your house, and this best of chariots that once belonged to Prajapati.

अध्याय ८२

श्लोक 54

मृत्योरुत्क्रान्तिदा नाम शक्तिरीश त्वया हृता ।पाशः सलिलराजस्य भ्रातुस्तव परिग्रहे

mṛtyorutkrāntidā nāma śaktirīśa tvayā hṛtā / pāśaḥ salilarājasya bhrātustava parigrahe

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

The spear of Death called Utkrantida has been taken by you, O lord, and the noose of the king of waters is in your brother's possession.

अध्याय ८२

श्लोक 55

निशुम्भस्याब्धिजाताश्च समस्ता रत्नजातयः ।वह्निरपि ददौ तुभ्यमग्निशौचे च वाससी

niśumbhasyābdhijātāśca samastā ratnajātayaḥ / vahnirapi dadau tubhyamagniśauce ca vāsasī

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

All the kinds of jewels born of the ocean belong to Nishumbha; and Fire too gave you two garments purified by fire.

अध्याय ८२

श्लोक 56

एवं दैत्येन्द्र रत्नानि समस्तान्याहृतानि ते ।स्त्रीरत्नमेषा कल्याणी त्वया कस्मान्न गृह्यते

evaṃ daityendra ratnāni samastānyāhṛtāni te / strīratnameṣā kalyāṇī tvayā kasmānna gṛhyate

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Thus, O lord of Daityas, all jewels have been brought to you; why do you not take this auspicious one, the jewel among women?"

अध्याय ८२

श्लोक 57

ऋषिरुवाच निशम्येति वचः शुम्भः स तदा चण्डमुण्डयोः ।प्रेषयामास सुग्रीवं दूतं देव्या महासुरः

ṛṣiruvāca niśamyeti vacaḥ śumbhaḥ sa tadā caṇḍamuṇḍayoḥ / preṣayāmāsa sugrīvaṃ dūtaṃ devyā mahāsuraḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

The sage said: Hearing these words of Chanda and Munda, the great asura Shumbha sent Sugriva as messenger to the Goddess.

अध्याय ८२

श्लोक 58

शुम्भ उवाच इति चेति च वक्तव्या सा गत्वा वचनान्मम ।यथा चाभ्येति संप्रीत्या तथा कार्यं त्वया लघु

śumbha uvāca iti ceti ca vaktavyā sā gatvā vacanānmama / yathā cābhyeti saṃprītyā tathā kāryaṃ tvayā laghu

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Shumbha said: "Go and tell her such and such at my word; act quickly so that she comes gladly."

अध्याय ८२

श्लोक 59

स तत्र गत्वा यत्रास्ते शैलोद्देशे ऽतिशोभने ।तां च देवीं ततः प्राह श्लक्ष्णं मधुरया गिरा

sa tatra gatvā yatrāste śailoddeśe 'tiśobhane / tāṃ ca devīṃ tataḥ prāha ślakṣṇaṃ madhurayā girā

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

He went to where she was on the very beautiful mountain slope, and spoke to the Goddess gently in a sweet voice.

अध्याय ८२

श्लोक 60

दूत उवाच देवि दैत्येश्वरः शुम्भस्त्रैलोक्ये परमेश्वरः ।दूतो ऽहं प्रेषितस्तेन त्वत्सकाशमिहागतः

dūta uvāca devi daityeśvaraḥ śumbhastrailokye parameśvaraḥ / dūto 'haṃ preṣitastena tvatsakāśamihāgataḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

The messenger said: "Goddess, Shumbha, lord of the Daityas, is the supreme lord in the three worlds; I am a messenger sent by him, and have come here to you.

अध्याय ८२

श्लोक 61

अव्याहताज्ञः सर्वासु यः सदा देवयोनिषु ।निर्जिताखिलदैत्यारिः स यदाह शृणुष्व तत्

avyāhatājñaḥ sarvāsu yaḥ sadā devayoniṣu / nirjitākhiladaityāriḥ sa yadāha śṛṇuṣva tat

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

His command is never obstructed among any of the races of gods, and he has conquered all the enemies of the Daityas; hear what he says:

अध्याय ८२

श्लोक 62

मम त्रैलोक्यमखिलं मम देवा वशानुगाः ।यज्ञभागानहं सर्वानुपाश्नामि पृथक् पृथक्

mama trailokyamakhilaṃ mama devā vaśānugāḥ / yajñabhāgānahaṃ sarvānupāśnāmi pṛthak pṛthak

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

'The whole three worlds are mine, and the gods are obedient to me; I enjoy all the shares of sacrifice separately.

अध्याय ८२

श्लोक 63

त्रैलोक्ये वररत्नानि मम वश्यान्यशेषतः ।तथैव गजरत्नं च हृत्वा देवेन्द्रवाहनम्

trailokye vararatnāni mama vaśyānyaśeṣataḥ / tathaiva gajaratnaṃ ca hṛtvā devendravāhanam

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

All the finest jewels in the three worlds are in my power; likewise the jewel among elephants, the mount of the king of gods, which I seized.

अध्याय ८२

श्लोक 64

क्षीरोदमथनोद्भूतमश्वरत्नं ममामरैः ।उच्चैः श्रवससंज्ञं तत्प्रणिपत्य समर्पितम्

kṣīrodamathanodbhūtamaśvaratnaṃ mamāmaraiḥ / uccaiḥ śravasasaṃjñaṃ tatpraṇipatya samarpitam

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

The jewel among horses called Ucchaihshravas, born from the churning of the ocean of milk, was offered to me by the immortals, bowing down.

अध्याय ८२

श्लोक 65

यानि चान्यानि देवेषु गन्धर्वेषूरगेषु च ।रत्नभूतानि भूतानि तानि मय्येव शोभने

yāni cānyāni deveṣu gandharveṣūrageṣu ca / ratnabhūtāni bhūtāni tāni mayyeva śobhane

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Whatever other things were jewels among the gods, Gandharvas and serpents are now with me, lovely one.

अध्याय ८२

श्लोक 66

स्त्रीरत्नभूतां त्वां देवि लोके मन्यामहे वयम् ।सा त्वमस्मानुपागच्छ यतो रत्नभुजो वयम्

strīratnabhūtāṃ tvāṃ devi loke manyāmahe vayam / sā tvamasmānupāgaccha yato ratnabhujo vayam

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

We consider you, Goddess, the jewel among women in the world; so come to us, since we are the enjoyers of jewels.

अध्याय ८२

श्लोक 67

मां वा ममानुजं वापि निशुम्भमुरुविक्रमम् ।भज त्वं चञ्चलापाङ्गि रत्नभूतासि वै यतः

māṃ vā mamānujaṃ vāpi niśumbhamuruvikramam / bhaja tvaṃ cañcalāpāṅgi ratnabhūtāsi vai yataḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Take me or my younger brother, Nishumbha of great valour, O you with restless glances, for you are indeed a jewel.

अध्याय ८२

श्लोक 68

परमैश्वर्यमतुलं प्राप्स्यसे मत्परिग्रहात् ।एतद् बुद्ध्या समालोच्य मत्परिग्रहतां व्रज

paramaiśvaryamatulaṃ prāpsyase matparigrahāt / etad buddhyā samālocya matparigrahatāṃ vraja

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

By becoming mine you will obtain supreme, incomparable lordship; consider this with your understanding and become my wife.'"

अध्याय ८२

श्लोक 69

ऋषिरुवाच इत्युक्ता सा तदा देवी गम्भीरान्तः स्मिता जगौ ।दुर्गा भगवती भद्रा ययेदं धार्यते जगत्

ṛṣiruvāca ityuktā sā tadā devī gambhīrāntaḥ smitā jagau / durgā bhagavatī bhadrā yayedaṃ dhāryate jagat

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

The sage said: Addressed thus, the Goddess smiled inwardly and spoke gravely — Durga, the blessed and auspicious one, by whom this world is upheld.

अध्याय ८२

श्लोक 70

देव्युवाच सत्यमुक्तत्वया नात्र मिथ्या किञ्चित्त्वयोदितम् ।त्रैलोक्याधिपतिः सुम्भो निशुम्भश्चापि तादृशः

devyuvāca satyamuktatvayā nātra mithyā kiñcittvayoditam / trailokyādhipatiḥ sumbho niśumbhaścāpi tādṛśaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

The Goddess said: "You have spoken the truth; nothing you have said is false. Shumbha is lord of the three worlds, and Nishumbha is likewise.

अध्याय ८२

श्लोक 71

किं त्वत्र यत्प्रतिज्ञातं मिथ्या तत्क्रियते कथम् ।श्रूयतामल्पबुद्धित्वात् प्रतिज्ञा या कृता पुरा

kiṃ tvatra yatpratijñātaṃ mithyā tatkriyate katham / śrūyatāmalpabuddhitvāt pratijñā yā kṛtā purā

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

But how can I make false the vow I have made in this matter? Hear the vow I made long ago out of little understanding:

अध्याय ८२

श्लोक 72

यो मां जयति संग्रामे यो मे दर्पं व्यपोहति ।यो मे प्रतिबलो लोके स मे भर्ता भविष्यति

yo māṃ jayati saṃgrāme yo me darpaṃ vyapohati / yo me pratibalo loke sa me bhartā bhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

'He who conquers me in battle, who removes my pride, who is my equal in strength in the world — he shall be my husband.'

अध्याय ८२

श्लोक 73

तदागच्छतु शुम्भो ऽत्र निशुम्भो वा महासुरः ।मां जित्वा किं चिरेणात्र पाणि गृह्णातु मे लघु

tadāgacchatu śumbho 'tra niśumbho vā mahāsuraḥ / māṃ jitvā kiṃ cireṇātra pāṇi gṛhṇātu me laghu

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

So let Shumbha come here, or the great asura Nishumbha; let him conquer me and take my hand quickly — why delay?"

अध्याय ८२

श्लोक 74

दूत उवाच अवलिप्तासि मैवं त्वं देवि ब्रूहि ममाग्रतः ।त्रैलोक्ये कः पुमांस्तिष्ठेदग्रे शुम्भनिशुम्भयोः

dūta uvāca avaliptāsi maivaṃ tvaṃ devi brūhi mamāgrataḥ / trailokye kaḥ pumāṃstiṣṭhedagre śumbhaniśumbhayoḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

The messenger said: "You are arrogant, Goddess; do not speak so before me. What man in the three worlds could stand before Shumbha and Nishumbha?

अध्याय ८२

श्लोक 75

अन्येषामपि दैत्यानां सर्वे देवा न वै युधि ।तिष्ठन्ति संमुखे देवि किं पुनः स्त्री त्वमेकिका

anyeṣāmapi daityānāṃ sarve devā na vai yudhi / tiṣṭhanti saṃmukhe devi kiṃ punaḥ strī tvamekikā

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

All the gods cannot stand face to face in battle even with the other Daityas, Goddess; how much less you, a lone woman?

अध्याय ८२

श्लोक 76

इन्द्राद्याः सकला देवास्तस्थुर्येषां न संयुगे ।शुम्भादीनां कथं तेषां स्त्री प्रयास्यसि संमुखम्

indrādyāḥ sakalā devāstasthuryeṣāṃ na saṃyuge / śumbhādīnāṃ kathaṃ teṣāṃ strī prayāsyasi saṃmukham

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Shumbha and the others, before whom Indra and all the gods could not stand in battle — how will you, a woman, face them?

अध्याय ८२

श्लोक 77

सा त्वं गच्छ मयैवोक्ता पार्श्वं शुम्भनिशुम्भयोः ।केशाकर्षणनिर्धूतगौरवा मा गमिष्यसि

sā tvaṃ gaccha mayaivoktā pārśvaṃ śumbhaniśumbhayoḥ / keśākarṣaṇanirdhūtagauravā mā gamiṣyasi

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

So go, as I tell you, to Shumbha and Nishumbha; do not go with your dignity destroyed by being dragged by the hair."

अध्याय ८२

श्लोक 78

देव्युवाच एवमेतद् बली शुम्भो निशुम्भश्चातिवीर्यवान् ।किं करोमि प्रतिज्ञा मे यदनालोचिता पुरा

devyuvāca evametad balī śumbho niśumbhaścātivīryavān / kiṃ karomi pratijñā me yadanālocitā purā

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

The Goddess said: "So it is: Shumbha is mighty and Nishumbha exceedingly valiant. What can I do, since my vow was made long ago without reflection?

अध्याय ८२

श्लोक 79

स त्वं गच्छ मयोक्तं ते यदेतत्सर्वमादृतः ।तदाचक्ष्वासुरेन्द्राय स च युक्तं करोतु तत्

sa tvaṃ gaccha mayoktaṃ te yadetatsarvamādṛtaḥ / tadācakṣvāsurendrāya sa ca yuktaṃ karotu tat

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

So go and tell all this that I have said, respectfully, to the lord of the asuras; and let him do what is fitting."

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_mArkaNDeyapurANa1-93.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Markandeya Purana — Chapter 82
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.