Markandeya Purana· Mārkaṇḍeya Purāṇa
86
अध्याय 86 / 90

Adhyaya 89

39 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ39 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ८६

श्लोक 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये रक्तबीजवधोनामाष्टाशीतितमो ऽध्यायः एकोननवतितमो ऽध्यायः- ८९ राजोवाच विचित्रमिदमाख्यातं भगवन् भवता मम ।देव्याश्चरितमाहात्म्यं रक्तबीजवधाश्रितम्

iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe sāvarṇike manvantare devīmāhātmye raktabījavadhonāmāṣṭāśītitamo 'dhyāyaḥ ekonanavatitamo 'dhyāyaḥ- 89 rājovāca vicitramidamākhyātaṃ bhagavan bhavatā mama / devyāścaritamāhātmyaṃ raktabījavadhāśritam

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

take kiniu as fern tu interrogatively; but the Bombay edition reads for mokshdya and kintu then would mean simply " but " but this

अध्याय ८६

श्लोक 2

भूयश्चेच्छाम्यहं श्रोतुं रक्तबीजे निपातिते ।चका शुम्भो यत्कर्म निशुम्भश्चातिकोपनः

bhūyaścecchāmyahaṃ śrotuṃ raktabīje nipātite / cakā śumbho yatkarma niśumbhaścātikopanaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Seeing that he was destitute of fii-e, had no

अध्याय ८६

श्लोक 3

ऋषिरुवाच चकार कोपमतुलं रक्तबीजे निपातिते ।शुम्भासुरो निशुम्भश्च हतेष्वन्येषु चाहवे

ṛṣiruvāca cakāra kopamatulaṃ raktabīje nipātite / śumbhāsuro niśumbhaśca hateṣvanyeṣu cāhave

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Dear son, wherefore host thou not done the

अध्याय ८६

श्लोक 4

हन्यमानं महासैन्यं विलोक्यामर्षमुद्वहन् ।अभ्यधावन्निशुम्भो ऽथ मुख्ययासुरसेनया

hanyamānaṃ mahāsainyaṃ vilokyāmarṣamudvahan / abhyadhāvanniśumbho 'tha mukhyayāsurasenayā

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

bondage perpetually. A house-holder by paying worship to all the gods and the PiUps likewise, to pshis and guests, gains

अध्याय ८६

श्लोक 5

तस्याग्रतस्तथा पृष्ठे पार्श्वयोश्च महासुराः ।संदष्टौष्ठपुटाः क्रुद्धा हन्तुं देवीमुपाययुः

tasyāgratastathā pṛṣṭhe pārśvayośca mahāsurāḥ / saṃdaṣṭauṣṭhapuṭāḥ kruddhā hantuṃ devīmupāyayuḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

the heavenly worlds. He apportions the gods their share by uttering * svdhd* aloud, the Pitris by uttering * svadhd* aloud,

अध्याय ८६

श्लोक 6

आजगाम महावीर्यः शुम्भो ऽपि स्वबलैर्वृतः ।निहन्तुं चण्डिकां कोपात्कृताव युद्धं तु मातृभिः

ājagāma mahāvīryaḥ śumbho 'pi svabalairvṛtaḥ / nihantuṃ caṇḍikāṃ kopātkṛtāva yuddhaṃ tu mātṛbhiḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

created beings and other guests by the giving of food. Being such a negligent oiie^ thou dost incur bondage by reason of to us also, bondage unto men and created beings day by day,

अध्याय ८६

श्लोक 7

ततो युद्धमतीवासीद्देव्या शुम्भनिशुम्भयोः ।शरवर्षमतीवोग्रं मेघयोरिव वर्षतोः

tato yuddhamatīvāsīddevyā śumbhaniśumbhayoḥ / śaravarṣamatīvograṃ meghayoriva varṣatoḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

by not begetting sons, by not satisfying the gods and Pitfis. And how, by not fulfilling these duties through folly, dost thou

अध्याय ८६

श्लोक 8

चिच्छेदास्ताञ्छरांस्ताभ्यां चण्डिका स्वशरोत्करैः ।ताडयामास चाङ्गेषु शस्त्रौघैरसुरेश्वरौ

cicchedāstāñcharāṃstābhyāṃ caṇḍikā svaśarotkaraiḥ / tāḍayāmāsa cāṅgeṣu śastraughairasureśvarau

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

hope to go the good way? We think affliction, one affliction after another, may be for thee in this world, 0 son; hell likewise when thou art dead, and affliction in sooth in another birth.

अध्याय ८६

श्लोक 9

निशुम्भो निशितं खड्गं चर्म चादाय सुप्रभम् ।अताडयन्मूर्ध्नि सिंहं देव्या वाहनमुत्तमम्

niśumbho niśitaṃ khaḍgaṃ carma cādāya suprabham / atāḍayanmūrdhni siṃhaṃ devyā vāhanamuttamam

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Wedlock tends to excessive suffering, and is a downward

अध्याय ८६

श्लोक 10

निशुम्भो निशितं खड्गं चर्म चादाय सुप्रभम् ।अताडयन्मूर्ध्नि सिंहं देव्या वाहनमुत्तमम्

niśumbho niśitaṃ khaḍgaṃ carma cādāya suprabham / atāḍayanmūrdhni siṃhaṃ devyā vāhanamuttamam

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

to former actions. Thus no bondage befalls him wlio acts

अध्याय ८६

श्लोक 11

छिन्ने चर्मणि खड्गे च शक्तिं चिक्षेप सो ऽसुरः ।तामप्यस्य द्विधा चक्रे चक्रेणाभिमुखागताम्

chinne carmaṇi khaḍge ca śaktiṃ cikṣepa so 'suraḥ / tāmapyasya dvidhā cakre cakreṇābhimukhāgatām

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

not to bondage. Thus a former action done, which consists of merit and demerit, is diminished day and night by enjoyments

अध्याय ८६

श्लोक 12

कोपाध्मातो निशुम्भो ऽथ शूलं जग्राह दानवः ।आयातं मुष्टिपातेन देवी तच्चाप्यचूर्णयत्

kopādhmāto niśumbho 'tha śūlaṃ jagrāha dānavaḥ / āyātaṃ muṣṭipātena devī taccāpyacūrṇayat

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Thus wise men cleanse their soul and guard it from bonds; thus, on the other hand, indiscrimination, which is the m of sin, does not lay hold of it.

अध्याय ८६

श्लोक 13

अथादाय गदां सो ऽपि चिक्षेप चण्डिकां प्रति ।सापि देव्या त्रिशूलेन भिन्ना भस्मत्वमागता

athādāya gadāṃ so 'pi cikṣepa caṇḍikāṃ prati / sāpi devyā triśūlena bhinnā bhasmatvamāgatā

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

It is declared in the Veda, ignorance is the path of action

अध्याय ८६

श्लोक 14

ततः परशुहस्तं तमायान्त दैत्यपुङ्गवम् ।आहत्य देवी बाणौघैरपातयत भूतले

tataḥ paraśuhastaṃ tamāyānta daityapuṅgavam / āhatya devī bāṇaughairapātayata bhūtale

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Ignorance in very truth is thisf action thou mentmest-i]\i maxim is not erroneous; nevertheless action is the cause nn

अध्याय ८६

श्लोक 15

तस्मिन्निपतिते भूमौ निशुम्भे भीमविक्रमे ।भ्रातर्यतीव संक्रुद्धः प्रययौ हन्तुमम्बिकाम्

tasminnipatite bhūmau niśumbhe bhīmavikrame / bhrātaryatīva saṃkruddhaḥ prayayau hantumambikām

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

to former actions. Thus no bondage befalls him wlio acts

अध्याय ८६

श्लोक 16

स रथस्थस्तथात्युच्चैर्गृहीतपरमायुधैः ।भुजैरष्टाभिरतुलैर्व्याप्याशेषं बभौ नभः

sa rathasthastathātyuccairgṛhītaparamāyudhaiḥ / bhujairaṣṭābhiratulairvyāpyāśeṣaṃ babhau nabhaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

not to bondage. Thus a former action done, which consists of merit and demerit, is diminished day and night by enjoyments

अध्याय ८६

श्लोक 17

तमायान्तं समालोक्य देवी शङ्घमवादयत् ।ज्याशब्दं चापि धनुषश्चकारातीव दुः सहम्

tamāyāntaṃ samālokya devī śaṅghamavādayat / jyāśabdaṃ cāpi dhanuṣaścakārātīva duḥ saham

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Thus wise men cleanse their soul and guard it from bonds; thus, on the other hand, indiscrimination, which is the m of sin, does not lay hold of it.

अध्याय ८६

श्लोक 18

पूरयामास ककुभो निजघण्टास्वनेन च ।समस्तदैत्यसैन्यानां तेजोवधविधायिना

pūrayāmāsa kakubho nijaghaṇṭāsvanena ca / samastadaityasainyānāṃ tejovadhavidhāyinā

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

It is declared in the Veda, ignorance is the path of action

अध्याय ८६

श्लोक 19

ततः सिंहो महानादैस्त्याजितेभमहामदैः ।पूरयामास गगनं गां तथैव दिशो दश

tataḥ siṃho mahānādaistyājitebhamahāmadaiḥ / pūrayāmāsa gaganaṃ gāṃ tathaiva diśo daśa

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Ignorance in very truth is thisf action thou mentmest-i]\i maxim is not erroneous; nevertheless action is the cause nn

अध्याय ८६

श्लोक 20

ततः काली समुत्पत्य गगनं क्ष्मामताडयत् ।कराभ्यां तन्निनादेन प्राक्स्वनास्ते तिरोहिताः

tataḥ kālī samutpatya gaganaṃ kṣmāmatāḍayat / karābhyāṃ tanninādena prāksvanāste tirohitāḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

douhtedly of full acquisition of knowledge. On that vierntt restraint, which bad men observe because they do not pei-forr what is enjoined, should tend ultimately to final emancipatio from existence on the contrary it produces a downwar

अध्याय ८६

श्लोक 21

अट्टाट्टहासमशिवं शिवदूती चकार ह ।तैः शब्दैरसुरास्त्रेसुः शुम्भः कोपं परं ययौ

aṭṭāṭṭahāsamaśivaṃ śivadūtī cakāra ha / taiḥ śabdairasurāstresuḥ śumbhaḥ kopaṃ paraṃ yayau

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

course. But thou thinkest, 0 son, ‘ I will cleanse my soul, y( thou art burnt up by sins which arise from not performing

अध्याय ८६

श्लोक 22

दुरात्मंस्तिष्ठ तिष्ठेति व्याजहाराम्बिका यदा ।तदा जयेत्यभिहितं देवैराकाशसंस्थितैः

durātmaṃstiṣṭha tiṣṭheti vyājahārāmbikā yadā / tadā jayetyabhihitaṃ devairākāśasaṃsthitaiḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

is enjoined. Even Ignorance exists for the benefit of me' just as poison does; although it is different, it ffoc 5 notiiitru| tend to bondage§ by reason of the means which are put m

अध्याय ८६

श्लोक 23

शुम्भेनागत्य या शक्तिर्मुक्ता ज्वालातिभीषणा ।आयान्ती वह्निकूटाभा सा निरस्ता महोल्कया

śumbhenāgatya yā śaktirmuktā jvālātibhīṣaṇā / āyāntī vahnikūṭābhā sā nirastā maholkayā

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

practice. Therefore, 0 son, do thou take a wife according

अध्याय ८६

श्लोक 24

सिंहनादेन शुम्भस्य व्याप्तं लोकत्रयान्तरम् ।निर्घातनिः स्वनो घोरो जितवानवनीपते

siṃhanādena śumbhasya vyāptaṃ lokatrayāntaram / nirghātaniḥ svano ghoro jitavānavanīpate

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Moreover evil is driven away by means of disinterested* gift, and by results and enjoyments which are good or D1 according

अध्याय ८६

श्लोक 25

शुम्भमुक्ताञ्छरान्देवी शुम्भस्तत्प्रहिताञ्छरान् ।चिच्छेद स्वशरैरुग्रैः शतशो ऽथ सहस्रशः

śumbhamuktāñcharāndevī śumbhastatprahitāñcharān / ciccheda svaśarairugraiḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

The Goddess cut down the arrows Shumbha shot, and Shumbha the arrows she sent, with fierce arrows of their own, by hundreds and thousands.

अध्याय ८६

श्लोक 26

ततः सा चण्डिका क्रुद्धा शूलेनाभिजघान तम् ।स तदाभिहतो भूमौ मूर्च्छितो निपपात ह

tataḥ sā caṇḍikā kruddhā śūlenābhijaghāna tam / sa tadābhihato bhūmau mūrcchito nipapāta ha

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Then Chandika in anger struck him with her trident; struck by it, he fell unconscious to the ground.

अध्याय ८६

श्लोक 27

ततो निशुम्भः सम्प्राप्य चेतनामात्तकार्मुकः ।आजघान शरैर्देवीं कालीं केसरिणं तथा

tato niśumbhaḥ samprāpya cetanāmāttakārmukaḥ / ājaghāna śarairdevīṃ kālīṃ kesariṇaṃ tathā

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Then Nishumbha, regaining consciousness and taking up his bow, struck the Goddess, Kali and the lion with arrows.

अध्याय ८६

श्लोक 28

पुनश्च कृत्वा बाहूनामयुतं दनुजेश्वरः ।चक्रायुधेन दितिजश्छादयामास चण्डिकाम्

punaśca kṛtvā bāhūnāmayutaṃ danujeśvaraḥ / cakrāyudhena ditijaśchādayāmāsa caṇḍikām

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Again that lord of Danavas, the son of Diti, making ten thousand arms, covered Chandika with discuses.

अध्याय ८६

श्लोक 29

ततो भगवती क्रुद्धा दुर्गा दुर्गार्तिनाशिनी ।चिच्छेद तानि चक्राणि स्वशरैः सायकांश्च तान्

tato bhagavatī kruddhā durgā durgārtināśinī / ciccheda tāni cakrāṇi svaśaraiḥ sāyakāṃśca tān

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Then the blessed Durga, destroyer of the distress of difficulties, in anger cut down those discuses and those arrows with her own arrows.

अध्याय ८६

श्लोक 30

ततो निशुम्भो वेगेन गदामादाय चण्डिकाम् ।अभ्यधावत वै हन्तुं दैत्यसेनासमावृतः

tato niśumbho vegena gadāmādāya caṇḍikām / abhyadhāvata vai hantuṃ daityasenāsamāvṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Then Nishumbha, surrounded by the Daitya army, seized his mace and rushed swiftly at Chandika to kill her.

अध्याय ८६

श्लोक 31

तस्यापतत एवाशु गदां चिच्छेद चण्डिका ।खड्गेन शितधारेण स च शूलं समाददे

tasyāpatata evāśu gadāṃ ciccheda caṇḍikā / khaḍgena śitadhāreṇa sa ca śūlaṃ samādade

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

As he was rushing at her, Chandika quickly cut his mace with her sharp-edged sword, and he took up a trident.

अध्याय ८६

श्लोक 32

शूलहस्तं समायान्तं निशुम्भममरार्दनम् ।हृदि विव्याध शूलेन वेगाविद्धेन चण्डिका

śūlahastaṃ samāyāntaṃ niśumbhamamarārdanam / hṛdi vivyādha śūlena vegāviddhena caṇḍikā

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

As Nishumbha, tormentor of the immortals, came on with trident in hand, Chandika pierced him in the heart with her swiftly hurled trident.

अध्याय ८६

श्लोक 33

भिन्नस्य तस्य शूलेन हृदयान्निः सृतो ऽपरः ।महाबलो महावीर्यस्तिष्ठेति पुरुषो वदन्

bhinnasya tasya śūlena hṛdayānniḥ sṛto 'paraḥ / mahābalo mahāvīryastiṣṭheti puruṣo vadan

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

From the heart of him pierced by the trident came out another man, of great strength and valour, crying, "Stop!"

अध्याय ८६

श्लोक 34

तस्य निष्क्रामतो देवी प्रहस्य स्वनवत्ततः ।शिरश्चिच्छेद खड्गेन ततो ऽसावपतद् भुवि

tasya niṣkrāmato devī prahasya svanavattataḥ / śiraściccheda khaḍgena tato 'sāvapatad bhuvi

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

As he emerged, the Goddess laughed aloud and cut off his head with her sword; then he fell to the ground.

अध्याय ८६

श्लोक 35

ततः सिंहश्चखादोग्रं दंष्ट्राक्षुण्णशिरोधरान् ।असुरांस्तांस्तथा काली शिवदूती तथापरान्

tataḥ siṃhaścakhādograṃ daṃṣṭrākṣuṇṇaśirodharān / asurāṃstāṃstathā kālī śivadūtī tathāparān

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Then the lion devoured those fierce asuras whose necks it had crushed with its fangs, and Kali and Shivaduti devoured others.

अध्याय ८६

श्लोक 36

कौमारीशक्तिनिर्भिन्नाः केचिन्नेशुर्महासुराः ।ब्रह्माणीमन्त्रपूतेन तोयेनान्ये निराकृताः

kaumārīśaktinirbhinnāḥ kecinneśurmahāsurāḥ / brahmāṇīmantrapūtena toyenānye nirākṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Some great asuras perished pierced by Kaumari's spear; others were driven off by water purified by Brahmani's mantras.

अध्याय ८६

श्लोक 37

माहेश्वरीत्रिशूलेन भिन्नाः पेतुस्तथापरे ।वाराहीतुण्डघातेन केचिच्चूर्णोकृता भुवि

māheśvarītriśūlena bhinnāḥ petustathāpare / vārāhītuṇḍaghātena keciccūrṇokṛtā bhuvi

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Others fell pierced by Maheshvari's trident; some were ground to powder on the earth by blows of Varahi's snout.

अध्याय ८६

श्लोक 38

खण्डं खण्डं च चक्रेण वैष्णव्या दानवाः कृताः ।वज्रेण चैन्द्रीहस्ताग्रविमुक्तेन तथापरे

khaṇḍaṃ khaṇḍaṃ ca cakreṇa vaiṣṇavyā dānavāḥ kṛtāḥ / vajreṇa caindrīhastāgravimuktena tathāpare

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Danavas were cut to pieces by Vaishnavi's discus, and others by the thunderbolt hurled from the tip of Aindri's hand.

अध्याय ८६

श्लोक 39

केचिद्विनेशुरसुराः केचिन्नष्टा महाहवात् ।भक्षिताश्चापरे कालीशिवदूतीमृगाधिपैः

kecidvineśurasurāḥ kecinnaṣṭā mahāhavāt / bhakṣitāścāpare kālīśivadūtīmṛgādhipaiḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Some asuras perished, some fled from the great battle, and others were devoured by Kali, Shivaduti and the lion.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_mArkaNDeyapurANa1-93.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Markandeya Purana — Chapter 86
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.