Markandeya Purana· Mārkaṇḍeya Purāṇa
88
अध्याय 88 / 90

Adhyaya 91

51 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ51 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ८८

श्लोक 1

जज्वलुश्चाग्नयः शान्ताः शान्ता दिग्जनितस्वनाः ।इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये शुम्भवधोनाम नवतितमो ऽध्यायः एकनवतितमो ऽध्यायः- ९१ ऋषिरुवाच देव्या हते तत्र महासुरेन्द्रे सेन्द्राः सुरा वह्निपुरोगमास्ताम् ।कात्यायनीं तुष्टुवुरिष्टलाभाद् विकाशिवक्त्राब्जविकाशिताशाः

jajvaluścāgnayaḥ śāntāḥ śāntā digjanitasvanāḥ / iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe sāvarṇike manvantare devīmāhātmye śumbhavadhonāma navatitamo 'dhyāyaḥ ekanavatitamo 'dhyāyaḥ- 91 ṛṣiruvāca devyā hate tatra mahāsurendre sendrāḥ surā vahnipurogamāstām / kātyāyanīṃ tuṣṭuvuriṣṭalābhād vikāśivaktrābjavikāśitāśāḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Or, " the moon." * Soma ’ seems to be played upon in its various mean- in these verses.

अध्याय ८८

श्लोक 2

देवा ऊचुः देवि प्रपन्नार्तिहरे प्रसीद प्रसीद मातर्जगतो ऽखिलस्य ।प्रसीद विश्वेश्वरि पाहि विश्वं त्वमीश्वरी देवि चराचरस्य

devā ūcuḥ devi prapannārtihare prasīda prasīda mātarjagato 'khilasya / prasīda viśveśvari pāhi viśvaṃ tvamīśvarī devi carācarasya

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Agni and Soma. Now these who dwell in this light, and who have the bodies of the moon, sun and fire, || and whose true na- ture is the world, and whose true nature is BrahradV — to all

अध्याय ८८

श्लोक 3

आधारभूता जगतस्त्वमेका महीस्वरूपेण यतः स्थितासि ।अपां स्वरूपस्थितया त्वयैतद् आप्याय्यते कृत्स्त्रमलङ्घ्यवीर्ये

ādhārabhūtā jagatastvamekā mahīsvarūpeṇa yataḥ sthitāsi / apāṃ svarūpasthitayā tvayaitad āpyāyyate kṛtstramalaṅghyavīrye

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

I pay reverencet ever to those Pityis, who are honoured incorporeal, t luminously splendid, who are rapt in raedita i

अध्याय ८८

श्लोक 4

त्वं वैष्णवी शक्तिरनन्तवीर्या विश्वस्य बीजं परमासि माया ।संमोहितं देवि समस्तमेतत् तेवं वै प्रसन्ना भुवि मुक्तिहेतुः

tvaṃ vaiṣṇavī śaktiranantavīryā viśvasya bījaṃ paramāsi māyā / saṃmohitaṃ devi samastametat tevaṃ vai prasannā bhuvi muktihetuḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

and who possess supernatural sight. And I pay reverence to those granters of men's desires, who are the leaders of Indra and the other gods^ and of Daksha and Maric'a, of the seven

अध्याय ८८

श्लोक 5

विद्याः समस्तास्तव देवि भेदाः स्त्रियः समस्ताः सकला जगत्सु ।त्वयैकया पूरितमम्बयैतत् का ते स्तुतिः स्तव्यपरा परोक्तिः

vidyāḥ samastāstava devi bhedāḥ striyaḥ samastāḥ sakalā jagatsu / tvayaikayā pūritamambayaitat kā te stutiḥ stavyaparā paroktiḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

rishis and of other sages. I pay reverence to all the Pitpis of Manu and the other chief munis, and of the sun and moon,

अध्याय ८८

श्लोक 6

सर्वभूता यदा देवी स्वर्गमुक्तिप्रदायिनी ।त्वं स्तुता स्तुतये का वा भवन्तु परमोक्तयः

sarvabhūtā yadā devī svargamuktipradāyinī / tvaṃ stutā stutaye kā vā bhavantu paramoktayaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

among the waters and in the sea. With conjoint hands I pay reverence likewise to the c6nstellations and planets, to

अध्याय ८८

श्लोक 7

सर्वस्य बुद्धिरूपेण जनस्य हृदि संस्थिते ।स्वर्गापवर्गदे देवि नारायणि नमो ऽस्तु ते

sarvasya buddhirūpeṇa janasya hṛdi saṃsthite / svargāpavargade devi nārāyaṇi namo 'stu te

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

wind and fire and the sky, and to heaven and earth. And with conjoint hands I pay reverence to the devarshis’ progenitors* unto whom reverence is paid by all the worlds, who are always

अध्याय ८८

श्लोक 8

कलाकाष्ठादिरूपेण परिणामप्रदायिनी ।विश्वस्योपरतौ शक्ते नारायणि नमो ऽस्तु ते

kalākāṣṭhādirūpeṇa pariṇāmapradāyinī / viśvasyoparatau śakte nārāyaṇi namo 'stu te

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

givers of what is imperishable. With conjoint hands I pay reverence always to the Praja-pati* Kasyapa, to Somaf and to

अध्याय ८८

श्लोक 9

सर्वमङ्गलमाङ्गल्ये शिवे सर्वार्थसाधिके ।शरण्ये त्र्यम्बके गौरि नारायणि नमो ऽस्तु ते

sarvamaṅgalamāṅgalye śive sarvārthasādhike / śaraṇye tryambake gauri nārāyaṇi namo 'stu te

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Varuna, and to the princes of religious devotion. Reverence to the seven classes of moreover in the seven worlds If I pay reverence to self-existent Brahma who is contemplation-

अध्याय ८८

श्लोक 10

सृष्टिस्थितिविनाशानां शक्तिभूते सनातनि ।गुणाश्रये गुणमये नारायणि नमो ऽस्तु ते

sṛṣṭisthitivināśānāṃ śaktibhūte sanātani / guṇāśraye guṇamaye nārāyaṇi namo 'stu te

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

O eternal one, who are the power of creation, preservation and destruction, the abode of the qualities and made of the qualities, O Narayani, salutations to you.

अध्याय ८८

श्लोक 11

शरणागतदीनार्तपरित्राणपरायणे ।सर्वस्यार्तिहरे देवि नारायणि नमो ऽस्तु ते

śaraṇāgatadīnārtaparitrāṇaparāyaṇe / sarvasyārtihare devi nārāyaṇi namo 'stu te

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

O you intent on rescuing the helpless and afflicted who take refuge in you, O Goddess who remove the suffering of all, O Narayani, salutations to you.

अध्याय ८८

श्लोक 12

हंसयुक्तविमानस्थे ब्रह्माणीरूपधारिणि ।कौशाम्भः क्षरिके देवि नारायणि नमो ऽस्तु ते

haṃsayuktavimānasthe brahmāṇīrūpadhāriṇi / kauśāmbhaḥ kṣarike devi nārāyaṇi namo 'stu te

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

O you seated in a car yoked with swans, bearing the form of Brahmani, sprinkling water with kusha grass, O Goddess, O Narayani, salutations to you.

अध्याय ८८

श्लोक 13

त्रिशूलचन्द्राहिधरे महावृषभवाहिनि ।माहेश्वरीस्वरूपेण नारायणि नमो ऽस्तु ते

triśūlacandrāhidhare mahāvṛṣabhavāhini / māheśvarīsvarūpeṇa nārāyaṇi namo 'stu te

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

O you who bear the trident, the moon and the serpent, riding the great bull, in the form of Maheshvari, O Narayani, salutations to you.

अध्याय ८८

श्लोक 14

मयूरकुक्कुटवृते महाशक्तिधरे ऽमघे ।कौमारीरूपसंस्थाने नारायणि नमो ऽस्तु ते

mayūrakukkuṭavṛte mahāśaktidhare 'maghe / kaumārīrūpasaṃsthāne nārāyaṇi namo 'stu te

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

O sinless one, attended by peacocks and cocks, bearing the great spear, abiding in the form of Kaumari, O Narayani, salutations to you.

अध्याय ८८

श्लोक 15

शङ्खचक्रगदाशार्ङ्गगृहीतपरमायुधे ।प्रसीद वैष्णवीरूपे नारायणि नमो ऽस्तु ते

śaṅkhacakragadāśārṅgagṛhītaparamāyudhe / prasīda vaiṣṇavīrūpe nārāyaṇi namo 'stu te

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

O you who hold the supreme weapons — conch, discus, mace and the bow Sharnga — be gracious, O you in the form of Vaishnavi, O Narayani, salutations to you.

अध्याय ८८

श्लोक 16

गृहीतोग्रमहाचक्रे दंष्ट्रोद्धृतवसुन्धरे ।वराहरूपिणि शिवे नारायणि नमो ऽस्तु ते

gṛhītogramahācakre daṃṣṭroddhṛtavasundhare / varāharūpiṇi śive nārāyaṇi namo 'stu te

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

O you who hold the fierce great discus and lifted up the earth on your tusk, O auspicious one in the form of the boar, O Narayani, salutations to you.

अध्याय ८८

श्लोक 17

नृसिंहरूपेणोग्रेण हन्तुं दैत्यान् कृतोद्यमे ।त्रैलोक्यत्राणसहिते नारायणि नमो ऽस्तु ते

nṛsiṃharūpeṇogreṇa hantuṃ daityān kṛtodyame / trailokyatrāṇasahite nārāyaṇi namo 'stu te

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

O you who in the fierce form of Narasimha strove to slay the Daityas, bent on saving the three worlds, O Narayani, salutations to you.

अध्याय ८८

श्लोक 18

किरीटिनि महावज्रे सहस्रनयनोज्ज्वले ।वृत्रप्राणहरे चैन्द्रि नारायणि नमो ऽस्तु ते

kirīṭini mahāvajre sahasranayanojjvale / vṛtraprāṇahare caindri nārāyaṇi namo 'stu te

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

O crowned one with the great thunderbolt, blazing with a thousand eyes, taker of Vritra's life, O Aindri, O Narayani, salutations to you.

अध्याय ८८

श्लोक 19

शिवदूतीस्वरूपेण हतदैत्यमहाबले ।घोररूपे महारावे नारायणि नमो ऽस्तु ते

śivadūtīsvarūpeṇa hatadaityamahābale / ghorarūpe mahārāve nārāyaṇi namo 'stu te

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

O you who in the form of Shivaduti slew the mighty host of Daityas, of terrible form and great roar, O Narayani, salutations to you.

अध्याय ८८

श्लोक 20

दंष्ट्राकरालवदने शिरोमालाविभूषणे ।चामुण्डे मुण्डमथने नारायणि नमो ऽस्तु ते

daṃṣṭrākarālavadane śiromālāvibhūṣaṇe / cāmuṇḍe muṇḍamathane nārāyaṇi namo 'stu te

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

O you whose face is terrible with fangs, adorned with a garland of heads, O Chamunda, crusher of Munda, O Narayani, salutations to you.

अध्याय ८८

श्लोक 21

लक्ष्मि लज्जे महाविद्ये श्रद्धे पुष्टे स्वधे ध्रुवे ।महारात्रे महामाये नारायणि नमो ऽस्तु ते

lakṣmi lajje mahāvidye śraddhe puṣṭe svadhe dhruve / mahārātre mahāmāye nārāyaṇi namo 'stu te

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

O Lakshmi, Modesty, Great Knowledge, Faith, Nourishment, Svadha, Constancy, Great Night, Great Illusion, O Narayani, salutations to you.

अध्याय ८८

श्लोक 22

मेधे सरस्वति वरे भूति बाभ्रवि तामसि ।नियते त्वं प्रसीदेशे नारायणि नमो ऽस्तु ते

medhe sarasvati vare bhūti bābhravi tāmasi / niyate tvaṃ prasīdeśe nārāyaṇi namo 'stu te

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

O Intelligence, Sarasvati, excellent one, Prosperity, tawny one, dark one, Destiny — be gracious, O sovereign, O Narayani, salutations to you.

अध्याय ८८

श्लोक 23

सर्वतः पाणिपादान्ते सर्वतो ऽक्षिशिरोमुखे ।सर्वतः श्रवणघ्राणे नारायणि नमो ऽस्तु ते

sarvataḥ pāṇipādānte sarvato 'kṣiśiromukhe / sarvataḥ śravaṇaghrāṇe nārāyaṇi namo 'stu te

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

O you with hands and feet everywhere, with eyes, heads and faces everywhere, with ears and noses everywhere, O Narayani, salutations to you.

अध्याय ८८

श्लोक 24

सर्वस्वरूपे सर्वेशे सर्वशक्तिसमन्विते ।भयेभ्यस्त्राहि नो देवि दुर्गे देवि नमो ऽस्तु ते

sarvasvarūpe sarveśe sarvaśaktisamanvite / bhayebhyastrāhi no devi durge devi namo 'stu te

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

O you whose form is all, sovereign of all, endowed with all powers, protect us from fears, O Goddess; O Goddess Durga, salutations to you.

अध्याय ८८

श्लोक 25

एतत्ते वदनं सौम्यं लोचनत्रयभूषितम् ।पातु नः सर्वभीतिभ्यः कात्यायनि नमो ऽस्तु ते

etatte vadanaṃ saumyaṃ locanatrayabhūṣitam / pātu naḥ sarvabhītibhyaḥ kātyāyani namo 'stu te

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

May this gentle face of yours, adorned with three eyes, protect us from all fears; O Katyayani, salutations to you.

अध्याय ८८

श्लोक 26

ज्वालाकरालमत्युग्रमशेषासुरशूदनम् ।त्रिशूलं पातु नो भीतेर्भद्रकालि नमो ऽस्तुते

jvālākarālamatyugramaśeṣāsuraśūdanam / triśūlaṃ pātu no bhīterbhadrakāli namo 'stute

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

May your trident, terrible with flames, exceedingly fierce, destroyer of all asuras, protect us from fear; O Bhadrakali, salutations to you.

अध्याय ८८

श्लोक 27

हिनस्ति दैत्यतेजांसि स्वनेनापूर्य या जगत् ।सा घण्टा पातु नो देवि पापेभ्यो नः सुतानिव

hinasti daityatejāṃsi svanenāpūrya yā jagat / sā ghaṇṭā pātu no devi pāpebhyo naḥ sutāniva

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

May that bell of yours which, filling the world with its sound, destroys the might of the Daityas, protect us from sins, O Goddess, as a mother protects her children.

अध्याय ८८

श्लोक 28

असुरासृग्वसापङ्कचर्चितस्ते करोज्ज्वलः ।शुभाय खड्गो भवतु चण्डिके त्वां नता वयम्

asurāsṛgvasāpaṅkacarcitaste karojjvalaḥ / śubhāya khaḍgo bhavatu caṇḍike tvāṃ natā vayam

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

May your sword, gleaming in your hand and smeared with the mire of the asuras' blood and fat, be for our good; O Chandika, we bow to you.

अध्याय ८८

श्लोक 29

रोगानशेषानपहंसि तुष्टा रुष्टा तु कामान् सकलानभीष्टान् ।त्वामाश्रितानां न विपन्नराणां त्वामाश्रिता ह्याश्रयतां प्रयान्ति

rogānaśeṣānapahaṃsi tuṣṭā ruṣṭā tu kāmān sakalānabhīṣṭān / tvāmāśritānāṃ na vipannarāṇāṃ tvāmāśritā hyāśrayatāṃ prayānti

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

When pleased you destroy all diseases, but when angered you destroy all the desires one longs for. For men who have taken refuge in you there is no calamity; those who take refuge in you become a refuge for others.

अध्याय ८८

श्लोक 30

एतत्कृतं यत्कदनं त्वयाद्य धर्मद्विषां देवि महासुराणाम् ।रूपैरनेकैर्बहुधाऽत्ममूर्ति कृत्वाम्बिके तत्प्रकरोति कान्या

etatkṛtaṃ yatkadanaṃ tvayādya dharmadviṣāṃ devi mahāsurāṇām / rūpairanekairbahudhā'tmamūrti kṛtvāmbike tatprakaroti kānyā

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

This slaughter that you have wrought today of the great asuras who hate dharma, O Goddess, by making your own form manifold in many shapes, O Ambika — what other goddess could do that?

अध्याय ८८

श्लोक 31

विद्यासु शास्त्रेषु विवेकदीपेष्व् आद्येषु वाक्येषु च का त्वदन्या ।ममत्वगर्ते ऽतिमहान्धकारे विभ्रामयत्येतदतीव विश्वम्

vidyāsu śāstreṣu vivekadīpeṣv ādyeṣu vākyeṣu ca kā tvadanyā / mamatvagarte 'timahāndhakāre vibhrāmayatyetadatīva viśvam

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

In the branches of knowledge, in the scriptures that are lamps of discrimination, and in the primordial words, who but you? And you whirl this universe about in the pit of possessiveness, in the deepest darkness.

अध्याय ८८

श्लोक 32

रक्षांसि यत्रोग्रविषाश्च नागा यत्रारयो दस्युबलानि यत्र ।दावानलो यत्र तथाब्धिमध्ये तत्र स्थिता त्वं परिपासि विश्वम्

rakṣāṃsi yatrograviṣāśca nāgā yatrārayo dasyubalāni yatra / dāvānalo yatra tathābdhimadhye tatra sthitā tvaṃ paripāsi viśvam

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Where there are rakshasas, where there are serpents of virulent poison, where there are enemies and hordes of robbers, where there is forest fire, and in the midst of the ocean — there you stand and protect the universe.

अध्याय ८८

श्लोक 33

विश्वेश्वरि त्वं परिपासि विश्वं विश्वात्मिका धारयसीति विश्वम् ।विश्वेशवन्द्या भवती भवन्ति विश्वाश्रया ये त्वयि भक्तिनम्राः

viśveśvari tvaṃ paripāsi viśvaṃ viśvātmikā dhārayasīti viśvam / viśveśavandyā bhavatī bhavanti viśvāśrayā ye tvayi bhaktinamrāḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

O sovereign of the universe, you protect the universe; as the soul of the universe you uphold it; you are worthy of the worship of the lord of the universe, and those who bow to you in devotion become the refuge of the universe.

अध्याय ८८

श्लोक 34

देवि प्रसीद परिपालय नो ऽपरिभीतेर् नित्यं यथासुरवधादधुनैव सद्यः ।पापानि सर्वजगतां प्रशमं नयाशु उत्पातपाकजनितांश्च महोपसर्गान्

devi prasīda paripālaya no 'paribhīter nityaṃ yathāsuravadhādadhunaiva sadyaḥ / pāpāni sarvajagatāṃ praśamaṃ nayāśu utpātapākajanitāṃśca mahopasargān

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

O Goddess, be gracious; protect us always from fear of enemies, just as you have done now by slaying the asuras; and quickly bring to peace the sins of all the worlds and the great calamities born of the ripening of evil portents.

अध्याय ८८

श्लोक 35

प्रणतानां प्रसीद त्वं देवि विश्वार्तिहारिणी ।त्रैलोक्यवासिनामीड्ये लोकानां वरदा भव

praṇatānāṃ prasīda tvaṃ devi viśvārtihāriṇī / trailokyavāsināmīḍye lokānāṃ varadā bhava

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Be gracious, O Goddess, to those who bow to you, you who remove the afflictions of the universe; O you who are worthy of praise by the dwellers of the three worlds, be the giver of boons to the worlds."

अध्याय ८८

श्लोक 36

श्रीदेव्युवाच वरदाहं सुरगण वरं यन्मनसेच्छथ ।तं वृणुध्वं प्रयच्छामि जगतामुपकारकम्

śrīdevyuvāca varadāhaṃ suragaṇa varaṃ yanmanasecchatha / taṃ vṛṇudhvaṃ prayacchāmi jagatāmupakārakam

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

The Goddess said: "I am the giver of boons, O host of gods; choose the boon you desire in your hearts, beneficial to the worlds, and I will grant it."

अध्याय ८८

श्लोक 37

देवा ऊचुः सर्वबाधाप्रशमनं त्रैलोक्यस्याखिलेश्वरि ।एवमेव त्वया कार्यमस्मद्वैरिविनाशनम्

devā ūcuḥ sarvabādhāpraśamanaṃ trailokyasyākhileśvari / evameva tvayā kāryamasmadvairivināśanam

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

The gods said: "O sovereign of all, in this very way may you quell all the afflictions of the three worlds and destroy our enemies."

अध्याय ८८

श्लोक 38

श्रीदेव्युवाच वैवस्वते ऽन्तरे प्राप्ते अष्टाविंशतिमे युगे ।शुम्भो निशुम्भश्चैवान्यावुत्पत्स्येते महासुरौ

śrīdevyuvāca vaivasvate 'ntare prāpte aṣṭāviṃśatime yuge / śumbho niśumbhaścaivānyāvutpatsyete mahāsurau

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

The Goddess said: "When the Vaivasvata period has come, in the twenty-eighth age, two other great asuras, Shumbha and Nishumbha, will arise.

अध्याय ८८

श्लोक 39

नन्दगोपगृहे जाता यशोदागर्भसम्भवा ।ततस्तौ नाशयिष्यामि विन्ध्याचलनिवासिनी

nandagopagṛhe jātā yaśodāgarbhasambhavā / tatastau nāśayiṣyāmi vindhyācalanivāsinī

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Born in the house of the cowherd Nanda, from the womb of Yashoda, dwelling on the Vindhya mountain, I will then destroy them.

अध्याय ८८

श्लोक 40

पुनरप्यतिरौद्रेण रूपेण पृथिवीतले ।अवतीर्य हनिष्यामि वैप्रचित्तांस्तु दानवान्

punarapyatiraudreṇa rūpeṇa pṛthivītale / avatīrya haniṣyāmi vaipracittāṃstu dānavān

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

And again, descending to earth in a most fierce form, I will slay the Danavas descended from Viprachitti.

अध्याय ८८

श्लोक 41

भक्षयन्त्याश्च तानुग्रान् वैप्रचित्तान् सुदानवान् ।रक्ता दन्ता भविष्यन्ति दाडिमीकुसुमोपमाः

bhakṣayantyāśca tānugrān vaipracittān sudānavān / raktā dantā bhaviṣyanti dāḍimīkusumopamāḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

As I devour those fierce Danavas of Viprachitti's line, my teeth will become red like pomegranate flowers;

अध्याय ८८

श्लोक 42

ततो मां देवताः स्वर्गे मर्त्यलोके च मानवाः ।स्तुवन्तो व्याहरिष्यन्ति सततं रक्तदन्तिकाम्

tato māṃ devatāḥ svarge martyaloke ca mānavāḥ / stuvanto vyāhariṣyanti satataṃ raktadantikām

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

then the gods in heaven and men in the world of mortals, praising me, will always call me Raktadantika (red-toothed).

अध्याय ८८

श्लोक 43

भुयश्च शतवार्षिक्यामनावृष्ट्यामनम्भसि ।मुनिभिः संस्तुता भूमौ संभविष्याम्ययोनिजा

bhuyaśca śatavārṣikyāmanāvṛṣṭyāmanambhasi / munibhiḥ saṃstutā bhūmau saṃbhaviṣyāmyayonijā

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

And again, when there is a drought of a hundred years without water, praised by the sages I will be born on earth, not from a womb.

अध्याय ८८

श्लोक 44

ततः शतेन नेत्राणां निरीक्षिष्यामि यन्मुनीन् ।कीर्तयिष्यन्ति मनुजाः शताक्षीमिति मां ततः

tataḥ śatena netrāṇāṃ nirīkṣiṣyāmi yanmunīn / kīrtayiṣyanti manujāḥ śatākṣīmiti māṃ tataḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Then, since I will look upon the sages with a hundred eyes, men will celebrate me as Shatakshi (hundred-eyed).

अध्याय ८८

श्लोक 45

ततो ऽहमखिलं लोकमात्मदेहसमुद्भवैः ।भरिष्यामि सुराः शाकैरावृष्टेः प्राणधारकैः

tato 'hamakhilaṃ lokamātmadehasamudbhavaiḥ / bhariṣyāmi surāḥ śākairāvṛṣṭeḥ prāṇadhārakaiḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Then, O gods, I will sustain the whole world with life-sustaining vegetables born of my own body, until the rains come;

अध्याय ८८

श्लोक 46

शाकम्भरीति विख्यातिं तदा यास्याम्यहं भुवि ।तत्रैव च वधिष्यामि दुर्गमाख्यं महासुरम् ।दुर्गा देवीति विख्यातं तन्मे नाम भविष्यति

śākambharīti vikhyātiṃ tadā yāsyāmyahaṃ bhuvi / tatraiva ca vadhiṣyāmi durgamākhyaṃ mahāsuram / durgā devīti vikhyātaṃ tanme nāma bhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

then I will become famous on earth as Shakambhari. And there I will slay the great asura called Durgama, and my name will become famous as the Goddess Durga.

अध्याय ८८

श्लोक 47

पुनश्चाहं यदा भीमं रूप कृत्वा हिमाचले ।रक्षांसि भक्षयिष्यामि पुनीनां त्राणकारणात्

punaścāhaṃ yadā bhīmaṃ rūpa kṛtvā himācale / rakṣāṃsi bhakṣayiṣyāmi punīnāṃ trāṇakāraṇāt

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

And again, when I take a terrible form on the Himalaya and devour the rakshasas to protect the sages,

अध्याय ८८

श्लोक 48

तदा मां मुनयः सर्वे स्तोष्यन्त्यानम्रमूर्तयः ।भीमा देवीति विख्यातं तन्मे नाम भविष्यति

tadā māṃ munayaḥ sarve stoṣyantyānamramūrtayaḥ / bhīmā devīti vikhyātaṃ tanme nāma bhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

then all the sages will praise me with bodies bowed, and my name will become famous as the Goddess Bhima.

अध्याय ८८

श्लोक 49

यदारुणाख्यस्त्रैलोक्ये महाबाधां करिष्यति ।तदाहं भ्रामरं रूपं कृत्वासंख्येयषट्पदम्

yadāruṇākhyastrailokye mahābādhāṃ kariṣyati / tadāhaṃ bhrāmaraṃ rūpaṃ kṛtvāsaṃkhyeyaṣaṭpadam

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

When the one called Aruna causes great affliction in the three worlds, then I will take the form of countless bees

अध्याय ८८

श्लोक 50

त्रैलोक्यस्य हितार्थाय वधिष्यामि महासुरम् ।भ्रामरीति च मां चोकास्तदा स्तोष्यन्ति सर्वतः

trailokyasya hitārthāya vadhiṣyāmi mahāsuram / bhrāmarīti ca māṃ cokāstadā stoṣyanti sarvataḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

and slay the great asura for the good of the three worlds; then people everywhere will praise me as Bhramari.

अध्याय ८८

श्लोक 51

इत्थं यदा यदा बाधा दानवोत्था भविष्यति ।तदा तदावतीर्याहं करिष्याम्यरिसंक्षयम्

itthaṃ yadā yadā bādhā dānavotthā bhaviṣyati / tadā tadāvatīryāhaṃ kariṣyāmyarisaṃkṣayam

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Thus, whenever affliction arises from the Danavas, then I will descend and destroy the enemies."

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_mArkaNDeyapurANa1-93.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Markandeya Purana — Chapter 88
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.