Markandeya Purana· Mārkaṇḍeya Purāṇa
89
अध्याय 89 / 90

Adhyaya 92

38 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ38 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ८९

श्लोक 1

इति श्रीमार्कण्डेयमहापुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहत्म्ये देवैः कृता नारायणो स्तुतिर्नामैकनवतितमो ऽध्यायः द्विनवतितमो ऽध्यायः- ९२ देव्युवाच एभिः स्तवैश्च मां नित्यं स्तोष्यते यः समाहितः ।तस्याहं सकलां बाधां नाशयिष्याम्यसंशयम्

iti śrīmārkaṇḍeyamahāpurāṇe sāvarṇike manvantare devīmāhatmye devaiḥ kṛtā nārāyaṇo stutirnāmaikanavatitamo 'dhyāyaḥ dvinavatitamo 'dhyāyaḥ- 92 devyuvāca ebhiḥ stavaiśca māṃ nityaṃ stoṣyate yaḥ samāhitaḥ / tasyāhaṃ sakalāṃ bādhāṃ nāśayiṣyāmyasaṃśayam

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

‘Thereupoti from the midst of that river uprose an exqui- site Apsaras, charming, slender-shaped, named PramWa.

अध्याय ८९

श्लोक 2

मधुकैटभानाशं च महिषासुरघातनम् ।कीर्तयिष्यिन्ति ये तद्वद् वधं शुम्भनिशुम्भयोः

madhukaiṭabhānāśaṃ ca mahiṣāsuraghātanam / kīrtayiṣyinti ye tadvad vadhaṃ śumbhaniśumbhayoḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

And she spoke to high-souled Ruci in very sweet accents, bowing courteously towards him, she, beautiful-browed Pram- loca, verily a choice Apsaras.

अध्याय ८९

श्लोक 3

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां नवम्यां चैकचेतसः ।स्तोष्यन्ति चैव ये भक्त्या मम माहात्म्यमुत्तमम्

aṣṭamyāṃ ca caturdaśyāṃ navamyāṃ caikacetasaḥ / stoṣyanti caiva ye bhaktyā mama māhātmyamuttamam

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

"A maiden of exceeding bodily beauty is my daughter, 0 best of ascetics; she was begotten by Varuna’s high-souled

अध्याय ८९

श्लोक 4

न तेषां दुष्कृतं किञ्चिद् दुष्कृतोत्था न चापदः ।भविष्यति न दारिद्रयं न चैवेष्टवियोजनम्

na teṣāṃ duṣkṛtaṃ kiñcid duṣkṛtotthā na cāpadaḥ / bhaviṣyati na dāridrayaṃ na caiveṣṭaviyojanam

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

son Pushkara* Take her when I give her, a maiden of exqui-, site complexion, to be thy wife; a Manu of great intellect shall be born of her as son to thee I "

अध्याय ८९

श्लोक 5

शत्रुतो न भयं तस्य दस्युतो वा न राजतः ।न शस्त्रानलतोयौघात् कदाचित् सम्भविष्यति

śatruto na bhayaṃ tasya dasyuto vā na rājataḥ / na śastrānalatoyaughāt kadācit sambhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

When he replied, " So be it,’’ to her, she fetched up from

अध्याय ८९

श्लोक 6

तस्मान्ममैतन्माहात्म्यं पठितव्यं सहाहितैः ।श्रोतव्यं च सदा भक्त्या परं स्वस्त्ययनं महत्

tasmānmamaitanmāhātmyaṃ paṭhitavyaṃ sahāhitaiḥ / śrotavyaṃ ca sadā bhaktyā paraṃ svastyayanaṃ mahat

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

out that water then a shapely maiden named Mai ini; and on that sand-bank in the river Rudi, best of munis, after sum- moning the great munis together, took her hand %n marriage

अध्याय ८९

श्लोक 7

उपसर्गानशेषांस्तु महामारीसमुद्भवान् ।तथा त्रिविधमुत्पातं माहात्म्यं शमयेन्मम

upasargānaśeṣāṃstu mahāmārīsamudbhavān / tathā trividhamutpātaṃ māhātmyaṃ śamayenmama

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

according to the ordinances. Of her was born to him a son, great in valour, great in intellect; he was named Rawyj

अध्याय ८९

श्लोक 8

यत्रैतत् पठ्यते सम्यङ्नित्यमायतने मम ।सदा न तद्विमोक्ष्यामि सांनिध्यं तत्र मे स्थितम्

yatraitat paṭhyate samyaṅnityamāyatane mama / sadā na tadvimokṣyāmi sāṃnidhyaṃ tatra me sthitam

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

after his father’s name; he was famous on this earth. in his manv-antara who will be the gods and the seven and his sons and the kings, they have been duly

अध्याय ८९

श्लोक 9

बलिप्रदाने पूजायामग्निकार्ये महोत्सवे ।सर्वं ममैतच्चरितमुच्चार्यं श्राव्यमेव च

balipradāne pūjāyāmagnikārye mahotsave / sarvaṃ mamaitaccaritamuccāryaṃ śrāvyameva ca

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Increase of righteousness, and perfect health, and t e g

अध्याय ८९

श्लोक 10

जानताजानता वापि बलिपूजां तथा कृताम् ।प्रतीच्छिष्याम्यहं प्रीत्या वह्निहोमं तथा कृतम्

jānatājānatā vāpi balipūjāṃ tathā kṛtām / pratīcchiṣyāmyahaṃ prītyā vahnihomaṃ tathā kṛtam

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

After hearing -of both the praise of the

अध्याय ८९

श्लोक 11

शरत्काले महापूजा क्रियते या च वार्षिकी ।तस्यां ममैतन्माहात्म्यं श्रुत्वा भक्तिसमन्वितः

śaratkāle mahāpūjā kriyate yā ca vārṣikī / tasyāṃ mamaitanmāhātmyaṃ śrutvā bhaktisamanvitaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

"At the great annual worship performed in autumn, whoever hears this greatness of mine with devotion

अध्याय ८९

श्लोक 12

सर्वबाधाविनिर्मृक्तो धनधान्यसमन्वितः ।मनुष्यो मत्प्रसादेन भविष्यति न संशयः

sarvabādhāvinirmṛkto dhanadhānyasamanvitaḥ / manuṣyo matprasādena bhaviṣyati na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

will be freed from all afflictions and endowed with wealth and grain by my grace; there is no doubt.

अध्याय ८९

श्लोक 13

श्रुत्वा ममैतन्माहात्म्यं तथोत्पत्तीः पृथक् शुभाः ।पराक्रमं च युद्धेषु जायते निर्भयः पुमान्

śrutvā mamaitanmāhātmyaṃ tathotpattīḥ pṛthak śubhāḥ / parākramaṃ ca yuddheṣu jāyate nirbhayaḥ pumān

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

By hearing this greatness of mine, and my auspicious manifestations, and my prowess in battles, a man becomes fearless.

अध्याय ८९

श्लोक 14

रिपवः संक्षयं यान्ति कल्याणं चोपपद्यते ।नन्दते च कुलं पुंसां माहात्म्यं मम शृण्वताम्

ripavaḥ saṃkṣayaṃ yānti kalyāṇaṃ copapadyate / nandate ca kulaṃ puṃsāṃ māhātmyaṃ mama śṛṇvatām

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Enemies are destroyed, welfare comes, and the families of men who hear my greatness rejoice.

अध्याय ८९

श्लोक 15

शान्तिकर्मणि सर्वत्र तथा दुः स्वप्नदर्शने ।ग्रहपीडासु चोग्रासु माहात्म्यं शृणुयान्मम

śāntikarmaṇi sarvatra tathā duḥ svapnadarśane / grahapīḍāsu cogrāsu māhātmyaṃ śṛṇuyānmama

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

In all rites of pacification, on seeing bad dreams, and in severe afflictions from the planets, one should hear my greatness.

अध्याय ८९

श्लोक 16

उपसर्गाः शमं यान्ति ग्रहपीडाश्च दारुणाः ।दुः स्वप्नं च नृभिर्दृष्टं सुस्वप्नमुपजायते

upasargāḥ śamaṃ yānti grahapīḍāśca dāruṇāḥ / duḥ svapnaṃ ca nṛbhirdṛṣṭaṃ susvapnamupajāyate

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Calamities are quelled, and the dreadful afflictions from the planets; the bad dream men have seen turns into a good dream.

अध्याय ८९

श्लोक 17

बालग्रहाभिभूतानां बालानां शान्तिकारकम् ।संघातभेदे च नृणां मैत्रीकरणमुत्तमम्

bālagrahābhibhūtānāṃ bālānāṃ śāntikārakam / saṃghātabhede ca nṛṇāṃ maitrīkaraṇamuttamam

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

It brings peace to children seized by the child-seizing spirits, and it is the best means of creating friendship among men when there is a split in alliances.

अध्याय ८९

श्लोक 18

दुर्वृत्तानामशेषाणां बलहानिकरं परम् ।रक्षोभूतपिशाचानां पठनादेव नाशनम्

durvṛttānāmaśeṣāṇāṃ balahānikaraṃ param / rakṣobhūtapiśācānāṃ paṭhanādeva nāśanam

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

It supremely destroys the strength of all the wicked; by merely reciting it, rakshasas, ghosts and pishachas are destroyed.

अध्याय ८९

श्लोक 19

सर्वं ममैतन्माहात्म्यं मम सन्निधिकारकम्

sarvaṃ mamaitanmāhātmyaṃ mama sannidhikārakam

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

This whole greatness of mine brings about my presence.

अध्याय ८९

श्लोक 20

पशुपुष्पार्घ्यधूपैश्च गन्धदीपैस्तथोत्तमैः ।विप्राणां भोजनैर्हेमैः प्रोक्षणीयैरहर्निशम्

paśupuṣpārghyadhūpaiśca gandhadīpaistathottamaiḥ / viprāṇāṃ bhojanairhemaiḥ prokṣaṇīyairaharniśam

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

With animals, flowers, arghya and incense, with perfumes and excellent lamps, with feeding brahmins, with gifts of gold, with sprinklings day and night,

अध्याय ८९

श्लोक 21

अन्यैश्च विविधैर्भोगैः प्रदानैर्वत्सरेण या ।प्रीतिर्मे क्रियते सास्मिन् सकृत्सुचरिते श्रुते

anyaiśca vividhairbhogaiḥ pradānairvatsareṇa yā / prītirme kriyate sāsmin sakṛtsucarite śrute

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

and with various other offerings and gifts for a whole year — the love for me so produced is produced by hearing once this excellent story.

अध्याय ८९

श्लोक 22

श्रुतं हरति पापानि तथाऽरोग्यं प्रयच्छति ।रक्षां करोति भूतेभ्यो जन्मनां कीर्तनं मम

śrutaṃ harati pāpāni tathā'rogyaṃ prayacchati / rakṣāṃ karoti bhūtebhyo janmanāṃ kīrtanaṃ mama

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Heard, it removes sins and grants health; the recounting of my manifestations gives protection from evil beings.

अध्याय ८९

श्लोक 23

युद्धेषु चरितं यन्मे दुष्टदैत्यनिबर्हणम् ।तस्मिन् श्रुते वैरिकृतं भयं पुंसां न जायते

yuddheṣu caritaṃ yanme duṣṭadaityanibarhaṇam / tasmin śrute vairikṛtaṃ bhayaṃ puṃsāṃ na jāyate

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

When my deeds in battle, the slaying of the wicked Daityas, are heard, men have no fear caused by enemies.

अध्याय ८९

श्लोक 24

युष्माभिः स्तुतयो याश्च याश्च ब्रह्मर्षिभिः कृताः ।ब्रह्मणा च कृतास्तास्तु प्रयच्छन्ति शुभां गतिम्

yuṣmābhiḥ stutayo yāśca yāśca brahmarṣibhiḥ kṛtāḥ / brahmaṇā ca kṛtāstāstu prayacchanti śubhāṃ gatim

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

The hymns you have made, those made by the brahmin sages, and those made by Brahma grant an auspicious destiny.

अध्याय ८९

श्लोक 25

अरण्ये प्रान्तरे वापि दावाग्निपरिवारितः ।दस्युभिर्वा वृतः शून्ये गृहीतो वापि शत्रुभिः

araṇye prāntare vāpi dāvāgniparivāritaḥ / dasyubhirvā vṛtaḥ śūnye gṛhīto vāpi śatrubhiḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

In a forest or a wilderness, surrounded by forest fire, beset by robbers in a lonely place, or seized by enemies,

अध्याय ८९

श्लोक 26

सिंहव्याघ्रानुयातो वा वने वा वनहस्तिभिः ।राज्ञा क्रुद्धेन चाज्ञप्तो वध्यो बन्धगतो ऽपि वा

siṃhavyāghrānuyāto vā vane vā vanahastibhiḥ / rājñā kruddhena cājñapto vadhyo bandhagato 'pi vā

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

pursued by lions and tigers or by wild elephants in the forest, ordered to be executed by an angry king, or put in bonds,

अध्याय ८९

श्लोक 27

आघूर्णितो वा वातेन स्थितः पोते महार्णवे ।पतत्सु चापि शस्त्रेषु संग्रामे भृशदारुणे

āghūrṇito vā vātena sthitaḥ pote mahārṇave / patatsu cāpi śastreṣu saṃgrāme bhṛśadāruṇe

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

tossed by the wind while on a ship in the great ocean, or amid falling weapons in a most terrible battle,

अध्याय ८९

श्लोक 28

सर्वाबाधासु घोरासु वेदनाभ्यर्दितो ऽपि वा ।स्मरन्ममैतच्छरितं नरो मुच्येत सङ्कटात्

sarvābādhāsu ghorāsu vedanābhyardito 'pi vā / smaranmamaitaccharitaṃ naro mucyeta saṅkaṭāt

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

in all dreadful afflictions, or tormented by pain — a man who remembers this story of mine is freed from danger.

अध्याय ८९

श्लोक 29

मम प्रभावात्सिंहाद्या दस्यवो वैरिणस्तथा ।दूरादेव पलायन्ते स्मरतश्चरितं मम

mama prabhāvātsiṃhādyā dasyavo vairiṇastathā / dūrādeva palāyante smarataścaritaṃ mama

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

By my power, lions and the like, robbers and enemies flee far away from one who remembers my story."

अध्याय ८९

श्लोक 30

ऋषिरुवाच इत्युक्त्वा सा भगवती चण्डिका चण्डविक्रमा ।पश्यतामेव देवानां तत्रैवान्तरधीयत

ṛṣiruvāca ityuktvā sā bhagavatī caṇḍikā caṇḍavikramā / paśyatāmeva devānāṃ tatraivāntaradhīyata

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

The sage said: Having said this, the blessed Chandika of fierce valour vanished right there as the gods looked on.

अध्याय ८९

श्लोक 31

ते ऽपि देव्या निरातङ्का स्वाधिकारान् यथा पुरा ।यज्ञभागभुजः सर्वे चक्रुर्विनिहतारयः

te 'pi devyā nirātaṅkā svādhikārān yathā purā / yajñabhāgabhujaḥ sarve cakrurvinihatārayaḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

And the gods, free from fear, their enemies slain, all resumed their offices as before, enjoying their shares of sacrifice.

अध्याय ८९

श्लोक 32

दैत्याश्च देव्या निहते शुम्भे देवरिपौ युधि ।जगद्विध्वंसके तस्मिन् महोग्रे ऽतुलविक्रमे ।निशुम्भे च महावीर्ये शेषाः पातालमाययुः

daityāśca devyā nihate śumbhe devaripau yudhi / jagadvidhvaṃsake tasmin mahogre 'tulavikrame / niśumbhe ca mahāvīrye śeṣāḥ pātālamāyayuḥ

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

And when Shumbha, the enemy of the gods and destroyer of the world, of exceedingly fierce and incomparable valour, and the mighty Nishumbha had been slain in battle by the Goddess, the remaining Daityas went to Patala.

अध्याय ८९

श्लोक 33

एवं भगवती देवी सा नित्यापि पुनः पुनः ।सम्भूय कुरुते भूप जगतः परिपालनम्

evaṃ bhagavatī devī sā nityāpi punaḥ punaḥ / sambhūya kurute bhūpa jagataḥ paripālanam

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Thus the blessed Goddess, though eternal, arises again and again, O king, and protects the world.

अध्याय ८९

श्लोक 34

तयैतन्मोह्यते विश्वं सैव विश्वं प्रसूयते ।सा याचिता च विज्ञानं तुष्टा ऋद्धिं प्रयच्छति

tayaitanmohyate viśvaṃ saiva viśvaṃ prasūyate / sā yācitā ca vijñānaṃ tuṣṭā ṛddhiṃ prayacchati

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

By her this universe is deluded, and she herself gives birth to the universe; when entreated she grants knowledge, and when pleased, prosperity.

अध्याय ८९

श्लोक 35

व्याप्तं तयैतत्सकलं ब्रह्माण्डं मनुजेश्वर ।महाकाल्या महाकाले महाकारीस्वरूपया

vyāptaṃ tayaitatsakalaṃ brahmāṇḍaṃ manujeśvara / mahākālyā mahākāle mahākārīsvarūpayā

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

This whole cosmic egg is pervaded by her, O lord of men — by Mahakali, who at the time of the great dissolution takes the form of the great destroyer.

अध्याय ८९

श्लोक 36

सैव काले महामारी सैव सृष्टिर्भवत्यजा ।स्थितिं करोति भूतानां सैव काले सनातनी

saiva kāle mahāmārī saiva sṛṣṭirbhavatyajā / sthitiṃ karoti bhūtānāṃ saiva kāle sanātanī

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

At the proper time she is the great pestilence, and she, the unborn, becomes creation; she, the eternal, sustains beings in their time.

अध्याय ८९

श्लोक 37

भवकाले नृणां सैव लक्ष्मीर्वृद्धिप्रदा गृहे ।सैवाभावे तथालक्ष्मीर्विनाशायोपजायते

bhavakāle nṛṇāṃ saiva lakṣmīrvṛddhipradā gṛhe / saivābhāve tathālakṣmīrvināśāyopajāyate

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

In times of prosperity she is Lakshmi in men's homes, granting increase; and in times of want she becomes Alakshmi, bringing ruin.

अध्याय ८९

श्लोक 38

स्तुता सम्पूजिता पुष्पैर्धूपगन्धादिबिस्तथा ।ददाति वित्तं पुत्रांश्च मतिं धर्मे गतिं शुभाम्

stutā sampūjitā puṣpairdhūpagandhādibistathā / dadāti vittaṃ putrāṃśca matiṃ dharme gatiṃ śubhām

हिन्दी अर्थ

यों कहकर महाभाग जैमिनि उन श्रेष्ठ पक्षियोंकी प्रशंसा करके अपने आश्रमपर चले गये। वे उन पक्षियोंद्वारा किये हुए परम उदार उपदेशका सदा चिन्तन करने लगे।

English

Praised and worshipped with flowers, incense, perfumes and the like, she grants wealth and sons, a mind set on dharma, and an auspicious destiny.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_mArkaNDeyapurANa1-93.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Markandeya Purana — Chapter 89
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.