Narada Purana· Nārada Purāṇa
109
अध्याय 109 / 167

Book 1 - Adhyaya 110

48 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ48 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय १०९

श्लोक 1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे ब्रह्माण्डपुराणानुक्रमणीनिरूपणं नाम नवोत्तरशततमो ऽध्यायः नारद उवाच पुराणसूत्रमखिलं श्रुतं तव मुखाद्विभो ।मरूचये यथा प्रोक्तं ब्रह्मणा परमेष्ठिना

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne caturthapāde brahmāṇḍapurāṇānukramaṇīnirūpaṇaṃ nāma navottaraśatatamo 'dhyāyaḥ nārada uvāca purāṇasūtramakhilaṃ śrutaṃ tava mukhādvibho / marūcaye yathā proktaṃ brahmaṇā parameṣṭhinā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

O holy sir, I have heard the full gist of all the Puranas, conveyed by you directly and orally in the same manner as it was narrated to Marlci by Brahma, the highest deity.

अध्याय १०९

श्लोक 2

अधुना तु महाभाग तिथीनां वै कथानकम् ।क्रमतो मह्यमाख्याहि यथा स्याद्वतनिश्चयः

adhunā tu mahābhāga tithīnāṃ vai kathānakam / kramato mahyamākhyāhi yathā syādvataniścayaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

O highly blessed one, now recount to me, in due order, the story of the Tithis (i. e. the details of the different lunar days) whereby the holy rites and observances can be decided upon.

अध्याय १०९

श्लोक 3

यस्मिन्मासे तु या पुण्या तिथिर्येन उवासिता ।यद्विधानं च पूजादेस्तत्सर्वं वद सांप्रतम्

yasminmāse tu yā puṇyā tithiryena uvāsitā / yadvidhānaṃ ca pūjādestatsarvaṃ vada sāṃpratam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Now please narrate to me the particular holy Vrata (vow or rite) alongwith its detailed procedure of worship etc. and enlighten me on what (particular) holy lunar day (tithi ) and in what (particular) month that Vrata is to be performed.1

अध्याय १०९

श्लोक 4

सनातन उवाच शृणु नारद वक्ष्यामि तिथीनां ते व्रतं पृथक् ।तिथीशानुक्रमादेव सर्वसिद्धिविधायकम्

sanātana uvāca śṛṇu nārada vakṣyāmi tithīnāṃ te vrataṃ pṛthak / tithīśānukramādeva sarvasiddhividhāyakam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

O Narada, listen I shall recount to you the holy rites (Vratas) of the Tithis separately. They bring about all the Siddhis (accomplishments of objects) in the order of the Tithis and their lords.

अध्याय १०९

श्लोक 5

चैत्रे मासि जगद्ब्रह्मा ससज प्रथमे ऽहनि ।शुक्लपक्षे समग्रं वै तदा सूर्योदये सति

caitre māsi jagadbrahmā sasaja prathame 'hani / śuklapakṣe samagraṃ vai tadā sūryodaye sati

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

At that time, the great rite of Santi (the pacificatory rite) should be performed. It is destructive of all sins. It subdues all evil portents. It dispels the sins of Kali.

अध्याय १०९

श्लोक 6

वत्सरादौ वसंतादौ बलिराज्ये तथैव च ।पूर्वविद्धैव कर्तव्या प्रतिपत्सर्वदा बुधैः

vatsarādau vasaṃtādau balirājye tathaiva ca / pūrvaviddhaiva kartavyā pratipatsarvadā budhaiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

It bestows longevity, causes nourishment and enhances wealth and good fortune. It is auspicious and holy and is conducive to happiness in both the worlds.

अध्याय १०९

श्लोक 7

तत्र कार्या महाशान्तिः सर्वकल्मषनाशिनी ।सर्वोत्पातप्रशमनी कलिदुष्कृतहारिणी

tatra kāryā mahāśāntiḥ sarvakalmaṣanāśinī / sarvotpātapraśamanī kaliduṣkṛtahāriṇī

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

VRJ. quotes this as Vrddha Vasiffha Smrti and states that even if the Pratipad is associated with amavasya (purva- vrddha), it should be taken as the proper beginning of the year.

अध्याय १०९

श्लोक 8

आयुः प्रदापुष्टिकरी धनसौभाग्यवर्द्धिनी ।मङ्गल्या च पवित्रा च लोकद्वयमुखावहा

āyuḥ pradāpuṣṭikarī dhanasaubhāgyavarddhinī / maṅgalyā ca pavitrā ca lokadvayamukhāvahā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Probably the same as Arogyapratipad vrata (VRJ. I p, 23).

अध्याय १०९

श्लोक 9

तस्यामादौ तु संपूज्यो ब्रह्मा वह्निवपुर्धरः ।पाद्यार्ध्यपुष्पधूपैश्च वस्त्रालङ्कारभोजनैः

tasyāmādau tu saṃpūjyo brahmā vahnivapurdharaḥ / pādyārdhyapuṣpadhūpaiśca vastrālaṅkārabhojanaiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

NP gives no details of this Vrata, for which vide CC on Vrata I. 338 40, VRJ.

अध्याय १०९

श्लोक 10

होमैर्बल्युपहारैश्च तथा ब्राह्मणतर्पणैः ।ततः क्रमेण देवेभ्यः पूजा कार्या पृथक्पृथक्

homairbalyupahāraiśca tathā brāhmaṇatarpaṇaiḥ / tataḥ krameṇa devebhyaḥ pūjā kāryā pṛthakpṛthak

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

After worshipping Samvatsara (the year), the performer has to apply on his forehead a Tilaka with white sandal-wood paste for one year (CG on Vrata I. 348-50.

अध्याय १०९

श्लोक 11

कृत्वोङ्कार नमस्कारं कुशोदकतिलाक्षतैः ।सवस्त्रं सहिरण्यं च ततो दद्याद्दिजातये

kṛtvoṅkāra namaskāraṃ kuśodakatilākṣataiḥ / savastraṃ sahiraṇyaṃ ca tato dadyāddijātaye

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On the first day in the bright half of Bhadrapada, the Vrata named 'Mahatma5 (the greatest one) should be

अध्याय १०९

श्लोक 12

दक्षिणां वेदविदुषे व्रतसंपूर्तिहेतवे ।एवं पूजाविशेषेण व्रतं स्यात्सौरिसंज्ञकम्

dakṣiṇāṃ vedaviduṣe vratasaṃpūrtihetave / evaṃ pūjāviśeṣeṇa vrataṃ syātsaurisaṃjñakam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

VV 19b-22 describe the Rofaka Vrata, although NP does not

अध्याय १०९

श्लोक 13

आरोग्यदं नृणां विप्र तस्मिन्नेव दिने मुने ।विद्याव्रतमपि प्रोक्तमस्यामेव तिथौ मुने

ārogyadaṃ nṛṇāṃ vipra tasminneva dine mune / vidyāvratamapi proktamasyāmeva tithau mune

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The devotee shall, in silence, cook three times sixteen fruits alongwith ground flour. He shall give one set of sixteen to a Brahmana. He shall give another set of sixteen to the Deity. One set of sixteen, he himself eats. Over the water pot, the knower of the injunctions worships a gold image of Siva and gives everything of it to the preceptor along¬ with a cow. O Brahmana, after observing this Vrata of the trident-bearing Lord of the Devas for fourteen years, the devotee enjoys worldly pleasures, till his death (thereafter), he attains to Siva.

अध्याय १०९

श्लोक 14

तिलकं नाम च प्रोक्तं कृष्णेनाजातशत्रवे ।अथ ज्येष्ठे सिते पक्षे पक्षत्यां दिवसोदये

tilakaṃ nāma ca proktaṃ kṛṣṇenājātaśatrave / atha jyeṣṭhe site pakṣe pakṣatyāṃ divasodaye

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

One shall begin Navaratra3 (the festival of nine nights) on this very Pratipad. He should worship the goddess in the forenoon alongwith the rite of installing the water-pot.

अध्याय १०९

श्लोक 15

देवोद्यानभवं हृद्यं करवीरं समर्चयेत् ।रक्ततन्तुरीधानं गन्धधूपविलेपनैः

devodyānabhavaṃ hṛdyaṃ karavīraṃ samarcayet / raktatanturīdhānaṃ gandhadhūpavilepanaiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

He should sow to germinate barley grains mixed with wheat. He should take only one meal once a day. The food consumed should not be one that is requested for.

अध्याय १०९

श्लोक 16

प्ररूढसप्तधान्यैश्च नारगैर्बीजपूरकैः ।अभ्युक्ष्याक्षततोयेन मन्त्रेणेत्थं क्षमापयेत्

prarūḍhasaptadhānyaiśca nāragairbījapūrakaiḥ / abhyukṣyākṣatatoyena mantreṇetthaṃ kṣamāpayet

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

O Brahmana, after performing the Vrata thus, the man becomes a receptacle of all Siddhis on the Earth, by the grace ofDurga.

अध्याय १०९

श्लोक 17

करवीर वृषावास नमस्ते भानुवल्लभ ।दंभोलिमृडदुर्गादिदेवानां सततं प्रिय

karavīra vṛṣāvāsa namaste bhānuvallabha / daṃbholimṛḍadurgādidevānāṃ satataṃ priya

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On the first day in the bright half in the month of Urja (Karttika), one should perform all the rites mentioned for Navaratra. Particularly, the rite called Annakuta1 (a heap of cooked articles of food) causes the increase in the delight of Visnu.

अध्याय १०९

श्लोक 18

आकृष्णेनेति वेदोक्तमन्त्रेणेत्थं क्षमापयेत् ।एवं भक्त्या समभ्यच्य दत्त्वा विप्राय दक्षिणाम्

ākṛṣṇeneti vedoktamantreṇetthaṃ kṣamāpayet / evaṃ bhaktyā samabhyacya dattvā viprāya dakṣiṇām

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

In the course of worship of Govardhana, Anna¬ kuta must be made with all cooked articles and with all milk products by everyone, for achieving all objects by the worshipper.

अध्याय १०९

श्लोक 19

प्रदक्षिणं ततः कुर्यात्पश्चात्स्वभवनं व्रजेत् ।नभः शुक्ले प्रतिपदि लक्ष्मीबुद्धिप्रदायकम्

pradakṣiṇaṃ tataḥ kuryātpaścātsvabhavanaṃ vrajet / nabhaḥ śukle pratipadi lakṣmībuddhipradāyakam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

In the evening the devotee should worship Govardhana mountain alongwith the cows, and offer suitable Daksina. He shall attain worldly pleasures and liberation.

अध्याय १०९

श्लोक 20

धर्मार्थकाममोक्षाणां निदानं परमं व्रतम् ।सोमवारं समारभ्य सार्धमासत्रयं द्विज

dharmārthakāmamokṣāṇāṃ nidānaṃ paramaṃ vratam / somavāraṃ samārabhya sārdhamāsatrayaṃ dvija

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The excellent Dhanavrata2 is to be performed on the first day in the bright half of the month of Margaslrsa. Visnu is to be worshipped at night alongwith Homas. The observer of the Vrata should give a replica in gold of the fire- god to a Brahmana after covering it with two red clothes. By performing this vrata thus, one becomes flourishing in wealth and food-grains on the Earth. With his sins burned in fire, he is honoured in the Visnuloka.

अध्याय १०९

श्लोक 21

कार्तिकासितभूतायामुपोष्यं व्रततत्परः ।पूर्णायां शिवमभ्यर्च्य सुवण वंशसंयुतम्

kārtikāsitabhūtāyāmupoṣyaṃ vratatatparaḥ / pūrṇāyāṃ śivamabhyarcya suvaṇa vaṃśasaṃyutam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

VV. 35-37 describe the Govardhana Pujd (in the memory of Kfsna's triumph over Indra) or Annakuta.. Though v. 35 instructs "to perform all the rites mentioned for Navaratra," the essential difference is that the Navaratra is pertaining to Devi (Sakta) while Govardhana Puja is a strictly vegetarian Vai?nava Vrata. Vrj. quotes Sanatkumara Samhitd to describe the procedure of worship of Annakuta. There are minor regional differences in performing the Annakutapuja,

अध्याय १०९

श्लोक 22

वायनं सुमहत्पुण्यं देवताप्रीतिवर्धकम् ।दद्याद्विप्राय संकल्प्य धनवृद्ध्यै मुनीश्वर

vāyanaṃ sumahatpuṇyaṃ devatāprītivardhakam / dadyādviprāya saṃkalpya dhanavṛddhyai munīśvara

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

VV. 47-48 prescribe the general rules about observance of Vratas mentioned (vide A ).

अध्याय १०९

श्लोक 23

भाद्रशुक्लप्रतिपदि व्रतं नाम्ना महत्तमम् ।व्रतं मौनाह्वयं केचित्प्राहुरत्र शिवोर्ऽच्यते

bhādraśuklapratipadi vrataṃ nāmnā mahattamam / vrataṃ maunāhvayaṃ kecitprāhuratra śivor'cyate

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

O Brahmana, listen. I shall recount to you the Vratas of Dvitiyas (to be observed on the second day of the lunar fortnight). On observing them with devotion, a man is honoured in the Brahmaloka.

अध्याय १०९

श्लोक 24

नैवेद्यं तु पचेन्मौनी षोडशत्रिगुणानि च ।फलानि पिष्टपक्वानि दद्याद्विप्राय षोडश

naivedyaṃ tu pacenmaunī ṣoḍaśatriguṇāni ca / phalāni piṣṭapakvāni dadyādviprāya ṣoḍaśa

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On the second day in the bright half of the month of Caitra, the devotee should propitiate Brahma alongwith his Sakti. He should eulogise' the deity and propitiate him with Havisyanna (cooked rice soaked in ghee), scents and other things. He shall thus attain the benefit of all sacrifices. After realising all desires, he shall attain the region of the supreme spirit in the end.

अध्याय १०९

श्लोक 25

देवाय षोडशान्यानि भुज्यन्ते षोडशात्मना ।सौवर्णं शिवमभ्यर्च्य कुम्भोपरि विधानवित्

devāya ṣoḍaśānyāni bhujyante ṣoḍaśātmanā / sauvarṇaṃ śivamabhyarcya kumbhopari vidhānavit

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On the second day in the bright half of the month of Radha (Vaisakha), one shall worship Brahma in the form of Visnu in accordance with the injunction, over a pitcher contain¬ ing seven kinds of grains. After enjoying all desirable worldly pleasures here one attains Visnuloka thereby.

अध्याय १०९

श्लोक 26

तत्सर्वं धेनुसहितमाचार्य्याय प्रदापयेत् ।इदं कृत्वा व्रतं विप्र देव देवस्य शूलिनः

tatsarvaṃ dhenusahitamācāryyāya pradāpayet / idaṃ kṛtvā vrataṃ vipra deva devasya śūlinaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Prajapati or the creator of theuniverse sleeps on the second day in the bright half of the month of Nabhas (Sravana) That tithi is therefore very sacred. It is called Asokasayana.1

अध्याय १०९

श्लोक 27

चतुर्दशाब्दं देहान्तं भुक्तभोगः शिवं व्रजेत् ।आश्विने सितपक्षत्यां कत्वाशोकव्रतं नरः

caturdaśābdaṃ dehāntaṃ bhuktabhogaḥ śivaṃ vrajet / āśvine sitapakṣatyāṃ katvāśokavrataṃ naraḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

VV. 13-15 describe the Aioka-Sayana-Vrata, also called ASunya- Sayana-Vrata. It is meant for both men and women. NP prescribes the worship of the four-faced god Brahma while he is lying in bed with his Sakti, in this Vrata. But in Vifpudharmottara. I. 145. 6-20 and A 3-12 the worship of Visiju and Laksmi is prescribed. Strangely enough after wor- shipping Brahma the prayer is addressed to Visnu in the NP (v* )> * e name of the Vrata is based on the prayer.

अध्याय १०९

श्लोक 28

अशोको जायते विप्रधनधान्यसमन्वितः ।अशोकपूजनं तत्र कार्यं नियमतत्परैः

aśoko jāyate vipradhanadhānyasamanvitaḥ / aśokapūjanaṃ tatra kāryaṃ niyamatatparaiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Pitrs should be worshipped through Sraddha on the second day in the bright half of the month of Margaslrsa. Then the devotee obtains good health alongwith his sons and grandsons.

अध्याय १०९

श्लोक 29

व्रतान्ते द्वादशे वर्षे मूर्तिं चाशोकशाखिनः ।समर्प्य गुरवे भक्त्या शिवलोके महीयते

vratānte dvādaśe varṣe mūrtiṃ cāśokaśākhinaḥ / samarpya gurave bhaktyā śivaloke mahīyate

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On the second day in the bright half of the month of Magha, one shall duly worship Prajapati in the form of Sun, with red flowers and red unguents. He shall make an image of the deity in gold, according to his capacity. He should take a copper vessel full of wheat or rice grains. He should dedicate all these things to the Lord and offer the same to aBrahmana. If this Vratais thus performed, the devotee shall

अध्याय १०९

श्लोक 30

अस्यामेव प्रतिपदि नवरात्रं समारभेत् ।पूर्वाह्ने पूजयेद्देवीं घटस्थापनपूर्वकम्

asyāmeva pratipadi navarātraṃ samārabhet / pūrvāhne pūjayeddevīṃ ghaṭasthāpanapūrvakam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

VV. 18b-21 describe the Yama dvitiyd Vrala. It was on the 2nd day of the bright half of Karttika that Yama, the god of Death, was fed by his sister Yamuna that people are advised to go to their sisters on this day and take meal and gift her with clothes and ornaments. The story is told in Bf*

अध्याय १०९

श्लोक 31

अङ्कुरारोपणं कृत्वा यवैर्गोधूममिश्रितैः ।ततः प्रतिदिनं कुर्यादेकभुक्तमयाचितम्

aṅkurāropaṇaṃ kṛtvā yavairgodhūmamiśritaiḥ / tataḥ pratidinaṃ kuryādekabhuktamayācitam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Worshipping the Lord of the Devas thus, the man becomes free from all sickness. With plenty of wealth and food-grains, he shall certainly live for a hundred years.

अध्याय १०९

श्लोक 32

उपवासं यथाशक्ति पूजापाठजपादिकम् ।मार्कंण्डेय पुराणोक्तं चरितत्रितयं द्विज

upavāsaṃ yathāśakti pūjāpāṭhajapādikam / mārkaṃṇḍeya purāṇoktaṃ caritatritayaṃ dvija

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The injunctions regarding the Dvitlyas of the bright half of the month should be followed in the case of those of the dark half of the month also, by the people clever m the matter of procedures.

अध्याय १०९

श्लोक 33

पठनीयं नवदिनं भुक्तिमुक्ती अभीप्सता ।कुमारीपूजनं तत्र प्रशस्तं भोजनादिभिः

paṭhanīyaṃ navadinaṃ bhuktimuktī abhīpsatā / kumārīpūjanaṃ tatra praśastaṃ bhojanādibhiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

One who seeks enjoyment and liberation should read it for nine days; the worship of maidens there with food and the like is commended.

अध्याय १०९

श्लोक 34

इत्थं कृत्वा व्रतं विप्र सर्वसिद्ध्यालयो नरः ।जायते भुवि दुर्गायाः प्रसादान्नात्र संशयः

itthaṃ kṛtvā vrataṃ vipra sarvasiddhyālayo naraḥ / jāyate bhuvi durgāyāḥ prasādānnātra saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Having kept the vow thus, O brahmin, a man becomes an abode of all success on earth by Durga's grace; there is no doubt.

अध्याय १०९

श्लोक 35

अथोर्जसितपक्षत्यां नवरात्रोदितं चरेत् ।विशेषादन्नकूटाख्यं विष्णुप्रीतिविवर्धनम्

athorjasitapakṣatyāṃ navarātroditaṃ caret / viśeṣādannakūṭākhyaṃ viṣṇuprītivivardhanam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Then on the first day of the bright fortnight of Urja one should keep what is prescribed for the Navaratra, and especially the Annakuta, which increases Vishnu's pleasure.

अध्याय १०९

श्लोक 36

सर्वपाकैः सर्ददोहैः सर्वैः सर्वार्थसिद्धये ।कर्तव्यमन्नकूटं तु गोवर्द्धनसमर्चने

sarvapākaiḥ sardadohaiḥ sarvaiḥ sarvārthasiddhaye / kartavyamannakūṭaṃ tu govarddhanasamarcane

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

With all kinds of cooked food, with all milk products, with everything, for the accomplishment of all aims, the Annakuta should be made in the worship of Govardhana.

अध्याय १०९

श्लोक 37

सायं गोभिः सह श्रीमद्गोवर्द्धनधराधरम् ।समर्च्य दक्षिणीकृत्य भुक्तिमुक्ती समाप्नुयात्

sāyaṃ gobhiḥ saha śrīmadgovarddhanadharādharam / samarcya dakṣiṇīkṛtya bhuktimuktī samāpnuyāt

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

In the evening, worshipping the glorious Govardhana, upholder of the earth, with the cows, and circumambulating it, one attains enjoyment and liberation.

अध्याय १०९

श्लोक 38

अथ मार्गसिताद्यायां धनव्रतमनुत्तमम् ।नक्तं विष्ण्वर्चनं होमैः सौवर्णीं हुतभुक्तनुम्

atha mārgasitādyāyāṃ dhanavratamanuttamam / naktaṃ viṣṇvarcanaṃ homaiḥ sauvarṇīṃ hutabhuktanum

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Then on the first of the bright half of Margashirsha is the unsurpassed Dhana vow: worshipping Vishnu at night with oblations, a golden image of Fire

अध्याय १०९

श्लोक 39

रक्तवस्त्रयुगाच्छन्नां द्विजाय प्रतिपादयेत् ।एवं कृत्वा धनैर्धान्यैः समृद्धो जायते भुवि

raktavastrayugācchannāṃ dvijāya pratipādayet / evaṃ kṛtvā dhanairdhānyaiḥ samṛddho jāyate bhuvi

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

covered with a pair of red cloths should be given to a brahmin; having done so, one becomes rich in wealth and grain on earth,

अध्याय १०९

श्लोक 40

वह्निना दग्धपापस्तु विष्णुलोके महीयते ।पौषशुक्लप्रतिपदि भानुमभ्यर्च्य भक्तितः

vahninā dagdhapāpastu viṣṇuloke mahīyate / pauṣaśuklapratipadi bhānumabhyarcya bhaktitaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

and with sins burnt by fire, one is honoured in Vishnu's world. On the first of the bright half of Pausha, worshipping the Sun with devotion,

अध्याय १०९

श्लोक 41

एकभक्तव्रतो मर्त्यो भानुलोकमवाप्नुयात् ।माघशुक्लाद्यदिवसे वह्निं साक्षान्महेश्वरम्

ekabhaktavrato martyo bhānulokamavāpnuyāt / māghaśuklādyadivase vahniṃ sākṣānmaheśvaram

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

a mortal keeping the vow of one meal a day attains the Sun's world. On the first day of the bright half of Magha, worshipping Fire, who is Maheshvara himself,

अध्याय १०९

श्लोक 42

समभ्यच्य विधानेन समृद्धो जायते भुवि ।अथ फआल्गुनशुक्लादौ देवदेवं दिगंबरम्

samabhyacya vidhānena samṛddho jāyate bhuvi / atha phaālgunaśuklādau devadevaṃ digaṃbaram

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

duly, one becomes prosperous on earth. Then at the beginning of the bright half of Phalguna, the naked God of gods,

अध्याय १०९

श्लोक 43

धूलिधूसरसर्वाङ्गं जलैरुक्षेत्समन्ततः ।कर्मणा लौकिकेनापि संतुष्टो हि महेश्वरः

dhūlidhūsarasarvāṅgaṃ jalairukṣetsamantataḥ / karmaṇā laukikenāpi saṃtuṣṭo hi maheśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

all his limbs grey with dust, one should sprinkle all over with water; for Maheshvara is pleased even with a worldly act,

अध्याय १०९

श्लोक 44

स्वसायुज्यं प्रदिशति भक्त्या सम्यक्समर्चितः ।वैशाखे तु सिताद्यायां विष्णुं विश्वविहारिणम्

svasāyujyaṃ pradiśati bhaktyā samyaksamarcitaḥ / vaiśākhe tu sitādyāyāṃ viṣṇuṃ viśvavihāriṇam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

and, worshipped rightly with devotion, grants union with himself. On the first of the bright half of Vaishakha, worshipping Vishnu, who sports in the universe,

अध्याय १०९

श्लोक 45

समभ्यर्च्य विधानेन विप्रान्संभोजयेद्वती ।एवं शुचिसिताद्यायां ब्रह्माणं जगतां गुरुम्

samabhyarcya vidhānena viprānsaṃbhojayedvatī / evaṃ śucisitādyāyāṃ brahmāṇaṃ jagatāṃ gurum

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

duly, the vow-keeper should feed brahmins; likewise on the first of the bright half of Shuchi, Brahma, teacher of the worlds;

अध्याय १०९

श्लोक 46

विष्णुना सहितो ब्रह्मा सर्वलोकेश्वरेश्वरः ।स्वसायुज्यं प्रदिशति सर्वसिद्धिमवाप्नुयात्

viṣṇunā sahito brahmā sarvalokeśvareśvaraḥ / svasāyujyaṃ pradiśati sarvasiddhimavāpnuyāt

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Brahma, together with Vishnu, lord of the lords of all worlds, grants union with himself, and one attains all success.

अध्याय १०९

श्लोक 47

आसु द्वादशमासानां प्रतिपत्सु द्विजोत्तम ।व्रतानि तुभ्यं प्रोक्तानि भुक्तिमुक्तिप्रदानि च

āsu dvādaśamāsānāṃ pratipatsu dvijottama / vratāni tubhyaṃ proktāni bhuktimuktipradāni ca

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

These vows on the first days of the twelve months, O best of brahmins, I have told you; they grant enjoyment and liberation.

अध्याय १०९

श्लोक 48

व्रतेष्वेतेषु सर्वेषु ब्रह्मचर्यं विधीयते ।भोजने तु हविष्यान्नं सामान्यत उदाहृतम्

vrateṣveteṣu sarveṣu brahmacaryaṃ vidhīyate / bhojane tu haviṣyānnaṃ sāmānyata udāhṛtam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

In all these vows celibacy is prescribed, and in eating, sacrificial food is generally declared.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_nAradapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Narada Purana — Chapter 109
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.