Narada Purana· Nārada Purāṇa
112
अध्याय 112 / 167

Book 1 - Adhyaya 113

91 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ91 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ११२

श्लोक 1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे द्वादशमासतृतीयाव्रतकथनं नाम द्वादशाधिकशततमो ऽध्यायः सनातन उवाच शृणु विप्रं प्रवक्ष्यामि चतुर्थ्यास्ते व्रतान्यहम् ।यानि कृत्वा नरा नार्यो ऽभीष्टान्कामानवाप्नुयुः

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne caturthapāde dvādaśamāsatṛtīyāvratakathanaṃ nāma dvādaśādhikaśatatamo 'dhyāyaḥ sanātana uvāca śṛṇu vipraṃ pravakṣyāmi caturthyāste vratānyaham / yāni kṛtvā narā nāryo 'bhīṣṭānkāmānavāpnuyuḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

O Brahmana listen, I shall recount to you the holy vows and rites to be observed on.Caturthi days.1 On observing them, men and women shall attain their cherished desires.

अध्याय ११२

श्लोक 2

चैत्रमासचतुर्थ्यां तु वासुदेवस्वरूपिणम् ।गणपं सम्यगभ्यर्च्य दत्त्वा काञ्चनदक्षिणाम्

caitramāsacaturthyāṃ tu vāsudevasvarūpiṇam / gaṇapaṃ samyagabhyarcya dattvā kāñcanadakṣiṇām

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On the fourth day in the Lunar fortnight in the month of Caitra,2, one should duly worship Ganapa (i.e. Ganesa) in the form of Vasudeva and offer gold as Daksma to a Brahmana. He will be bowed to by the Devas (thereby), and then go to Visnuloka.

अध्याय ११२

श्लोक 3

विप्राय विष्णुलोकं तु गच्छेद्देवनमस्कृतः ।वैशाखस्य चतुर्थ्यां तु प्रार्थ्यं संकर्षणाह्वयम्

viprāya viṣṇulokaṃ tu gaccheddevanamaskṛtaḥ / vaiśākhasya caturthyāṃ tu prārthyaṃ saṃkarṣaṇāhvayam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On the Caturthi day in the month of Jyestha the per¬ son should worship the deity in the form of Pradyumna. By giving fruits and roots to the herds (of cattle or beasts), he shall attain heaven.

अध्याय ११२

श्लोक 4

गृहस्थद्विजमुख्येभ्यः शङ्खं दत्त्वा विधानवित् ।प्राप्य संकर्षणं लोकं मोदते बहुकल्पकम्

gṛhasthadvijamukhyebhyaḥ śaṅkhaṃ dattvā vidhānavit / prāpya saṃkarṣaṇaṃ lokaṃ modate bahukalpakam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Just as all the third days in the lunar fortnights arc sacred to the goddess (in any form of the Trinity), the fourth days of the lunar fortnights are sacred to god Gane£a. The Vrata gives special merit or fruit,, if the 4th Tithi falls on Sunday or Tuesday. (VV. 90-91 below).

अध्याय ११२

श्लोक 5

ज्येष्ठमासचतुर्थ्यां तु प्रार्च्य प्रद्युम्नरूपिणम् ।फलं मूलं च युथेभ्यो दत्त्वा स्वर्गं लभेन्नरः

jyeṣṭhamāsacaturthyāṃ tu prārcya pradyumnarūpiṇam / phalaṃ mūlaṃ ca yuthebhyo dattvā svargaṃ labhennaraḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

W. 2-6 synthesize the Catur-vyuha doctrine of the Pancaratrins with a Saiva god like Gagesa, by identifying him with Visnu. This is Vaisnavization, as the NP. is a Vaisgava Purana, while in the KOrma P > we find Pasupatization of an originally Vaisnava Purana

अध्याय ११२

श्लोक 6

आषाढस्य चतुर्थ्यां तु संप्रपूज्यानिरुद्धकम् ।यतिभ्यो ऽलाबुपात्राणि दत्त्वाभीष्टं लभेन्नरः

āṣāḍhasya caturthyāṃ tu saṃprapūjyāniruddhakam / yatibhyo 'lābupātrāṇi dattvābhīṣṭaṃ labhennaraḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Vaisakha

अध्याय ११२

श्लोक 7

चतुर्मूर्तिव्रतान्येवं कृत्वा द्वादशवत्सरम् ।उद्यापनं विधानेन कर्तव्यं फलमिच्छता

caturmūrtivratānyevaṃ kṛtvā dvādaśavatsaram / udyāpanaṃ vidhānena kartavyaṃ phalamicchatā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On the CaturthI day in the month of Asatjha, a man should worship Aniruddha. By giving pot-gourd-vessels to ascetics, he attains the cherished desires.

अध्याय ११२

श्लोक 8

अन्यज्ज्येष्ठचतुर्थ्यां तु सतीव्रतमनुत्तमम् ।कृत्वा गणपतेर्मातुर्लोके मोदेत तत्समम्

anyajjyeṣṭhacaturthyāṃ tu satīvratamanuttamam / kṛtvā gaṇapatermāturloke modeta tatsamam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

After performing these holy rites of the four Murtis for twelve years, the Udyapana rite should be performed in accordance with the injunctions, by the devotee who wishes for the benefit thereof.

अध्याय ११२

श्लोक 9

तथाऽषाढचतुर्थ्यां तु व्रतमन्यच्छुभावहम् ।रथन्तराह्वकल्पस्य ह्यादिभूतं दिनं यतः

tathā'ṣāḍhacaturthyāṃ tu vratamanyacchubhāvaham / rathantarāhvakalpasya hyādibhūtaṃ dinaṃ yataḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On the CaturthI day in the month of Jyestha, there is another Vrata viz. the excellent Satlvrata. By performing it, the devotee rejoices in the world of the mother of Ganapati on a par with him.

अध्याय ११२

श्लोक 10

श्रद्धापूतेन मनसा गणेशं विधिना नरः ।पूजयित्वा लभेच्चापि फलं देवादिदुर्गमम्

śraddhāpūtena manasā gaṇeśaṃ vidhinā naraḥ / pūjayitvā labheccāpi phalaṃ devādidurgamam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

W. 17b-23 describe the Durva Ganapati Vrata. VRJ (p ff) states that it commences on the 4th day of Sravana Su. 4 or Karttika Su. 4, and quotes stories from the Saura P. and the SK.P. to glorify this.

अध्याय ११२

श्लोक 11

श्रावणस्य चतुर्थ्यां तु जाति चन्द्रोदये मुने

śrāvaṇasya caturthyāṃ tu jāti candrodaye mune

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

b-39 describe the Siddha-Vindyaka Vrata so popular as Gapesa

अध्याय ११२

श्लोक 12

गणेशाय प्रदद्याच्च ह्यर्घ्यं विधिविदांवरः ।लम्बोदरं चतुर्बाहुं त्रिनेत्रं रक्तवर्णकम्

gaṇeśāya pradadyācca hyarghyaṃ vidhividāṃvaraḥ / lambodaraṃ caturbāhuṃ trinetraṃ raktavarṇakam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On the CaturthI day in the bright half of the month of Asvina, one should worship Vinayaka (Kapardlsa — the god with cowrie-like knotted hair) by means of the Purusa Sukta. He should render services without any reason (i.e. with¬ out any ulterior motive). He should offer the rice grains along- with the shell-coins to a Brahmana religious student who is worshipped with scents and fragrant flowers with prayer: "The rice grains have Visve Devas as their deity. They are mixed with the shell coins whose presiding deity is Hara. May the leader of the Ganas of Siva (Kapardin) be pleased, when ( the couries) are so dedicated."

अध्याय ११२

श्लोक 13

नानारत्नविभूषाढ्यं प्रसन्नास्यं विचिन्तयेत् ।आवाहनादिभिः सर्वैरुपचारैः समर्चयेत्

nānāratnavibhūṣāḍhyaṃ prasannāsyaṃ vicintayet / āvāhanādibhiḥ sarvairupacāraiḥ samarcayet

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Or O sage, the bowls may be filled with milk or water alongwith a rice, a betel nut, rice-grains and jewels and gifted over to a Brahmana.

अध्याय ११२

श्लोक 14

नैवेद्यं मोदकं दद्याद्गणेशप्रीतिदायकम् ।एवं व्रतं विधायाथ भुक्त्वा मोदकमेव च

naivedyaṃ modakaṃ dadyādgaṇeśaprītidāyakam / evaṃ vrataṃ vidhāyātha bhuktvā modakameva ca

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The woman devotee should perform this holy rite for sixteen or twelve years. After making the due presents, she should ritualistically conclude this Vrata.

अध्याय ११२

श्लोक 15

सुखं स्वप्यान्निशायां तु भूमावेव कृतार्चनः ।व्रतस्यास्य प्रभावेण कामान्मनसि चिन्तितान्

sukhaṃ svapyānniśāyāṃ tu bhūmāveva kṛtārcanaḥ / vratasyāsya prabhāveṇa kāmānmanasi cintitān

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

O leading Brahmana, if this auspicious observance of Nagavrata is performed thus by men, poisons perish ere long, and serpents do not bite them.

अध्याय ११२

श्लोक 16

लब्ध्वा लेके परं चापि गणेशपदमाप्नुयात् ।नानेन सदृशं चान्यद्व्रतमस्ति जगत्त्रये

labdhvā leke paraṃ cāpi gaṇeśapadamāpnuyāt / nānena sadṛśaṃ cānyadvratamasti jagattraye

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

VV. 5lb-54 deal with the Nagavrata. CC-Vrata I. 530 quotes this from the KP.

अध्याय ११२

श्लोक 17

तस्मात्कार्यं प्रयत्नेन सर्वान्कामानभीप्सता ।अथास्मिन्नेव दिवसे दूर्वागणपति व्रतम्

tasmātkāryaṃ prayatnena sarvānkāmānabhīpsatā / athāsminneva divase dūrvāgaṇapati vratam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The holy vow Sanikastavrata is on the fourth day in the dark half of the month °ha-fT Vratin should decide on observance of fast upto moon, with his mmd mooo>,he imagc of Gapesa,

अध्याय ११२

श्लोक 18

केचिदिच्छन्ति देवर्षे तद्विधानं वदामि ते ।हैमं निर्माय गणपं ताम्रपात्रोपरि स्थितम्

kecidicchanti devarṣe tadvidhānaṃ vadāmi te / haimaṃ nirmāya gaṇapaṃ tāmrapātropari sthitam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

VV. 55-70 describe the Mahaurala or Kara-Ca(«rlAi (|n visnu

अध्याय ११२

श्लोक 19

वेष्टितं रक्तवस्त्रेण सर्वतोभद्रमण्डले ।पूजयेद्रक्तकुसुमैः पत्रिकाभिश्च पञ्चभिः

veṣṭitaṃ raktavastreṇa sarvatobhadramaṇḍale / pūjayedraktakusumaiḥ patrikābhiśca pañcabhiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

W. 72-79 preseno Kr 4;n Maharashtra. VRJ.

अध्याय ११२

श्लोक 20

बिल्वपत्रमपामार्गं शमी दूर्वा हरिप्रिया ।आभिरन्यश्च कुसुमैरभ्यर्च्य फलमोदकैः

bilvapatramapāmārgaṃ śamī dūrvā haripriyā / ābhiranyaśca kusumairabhyarcya phalamodakaiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

O Brahmana, by performing this auspicious Vrata called Samkasta, he shall become flourishing with wealth and foodgrains. He shall never attain difficulty or pain.

अध्याय ११२

श्लोक 21

आचार्याय विधिज्ञाय सत्कृत्य विनिवेदयेत् ।उपहारं प्रकल्प्याथ दद्यादर्घं समुद्यते ।ततः संप्रारथ्य विघ्नेशमूर्तिं सोपस्करां मुने

ācāryāya vidhijñāya satkṛtya vinivedayet / upahāraṃ prakalpyātha dadyādarghaṃ samudyate / tataḥ saṃprārathya vighneśamūrtiṃ sopaskarāṃ mune

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Married women who are not widows and splendid Brahmanas are to be worshipped for the increase in conjugal

अध्याय ११२

श्लोक 22

आचार्याय विधिज्ञाय सत्कृत्य विनिवेदयेत् ।कृत्वैवं पञ्च वर्षाणि समुपास्य यथाविधि

ācāryāya vidhijñāya satkṛtya vinivedayet / kṛtvaivaṃ pañca varṣāṇi samupāsya yathāvidhi

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Ablution, charitable gift, japa and hojna, O sage, all these rites performed on this day shall become thousandfold, thanks to the Grace of Dantin (god Ganesa).

अध्याय ११२

श्लोक 23

भुक्त्वेह भोगानखिलान् लोकं गणपतेर्व्रजेत् ।अथ भाद्रचतुर्थ्यां तु बहुलाधेनुसंज्ञकम्

bhuktveha bhogānakhilān lokaṃ gaṇapatervrajet / atha bhādracaturthyāṃ tu bahulādhenusaṃjñakam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On the fourth day in the month of Phalguna falls the auspicious Vrata of Dhuntfhiraja. Brahmanas are fed with cakes of ground gingelly-seed flour. The vower should also partake of it himself.

अध्याय ११२

श्लोक 24

पूजनी यो ऽत्र यत्नेन स्रग्गन्धयवसादिभिः ।ततः प्रदक्षिणीकृत्य शक्तश्चेद्दानमाचरेत्

pūjanī yo 'tra yatnena sraggandhayavasādibhiḥ / tataḥ pradakṣiṇīkṛtya śaktaśceddānamācaret

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The image of the elephant-faced deity should be made of gold. After worshipping assiduously, it must be given to an excellent Brahmana, for the flourishing increase in all riches.

अध्याय ११२

श्लोक 25

अशक्तः पुरेतां तु नमस्कृत्य विसर्जयेत् ।पञ्चाब्दं वादशाब्दं वा षोडशाब्दमथापि वा

aśaktaḥ puretāṃ tu namaskṛtya visarjayet / pañcābdaṃ vādaśābdaṃ vā ṣoḍaśābdamathāpi vā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

If a CaturthI day coincides with Sunday or Tuesday in any of the twelve months, O leading Brahmana, it yields special benefits.

अध्याय ११२

श्लोक 26

व्रतं कृत्वा समुद्याप्य धेनुं दद्यात्पयस्विनीम् ।प्रभावेण व्रतस्यास्य भुक्त्वा भोगान्मनोरमान्

vrataṃ kṛtvā samudyāpya dhenuṃ dadyātpayasvinīm / prabhāveṇa vratasyāsya bhuktvā bhogānmanoramān

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

In all the Caturthls, whether of the dark half or of the bright half of the month, Vighnesa (God Ganesa), the Lord of the Devas should be worshipped by those who are eagerly engaged in devotion."

अध्याय ११२

श्लोक 27

सत्कृतो देवतावृन्दैर्गोलोकं समवाप्नुयात् ।अथ शुक्ल चतुर्थ्यां तु सिद्धवैनायकव्रतम्

satkṛto devatāvṛndairgolokaṃ samavāpnuyāt / atha śukla caturthyāṃ tu siddhavaināyakavratam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

honoured by the hosts of gods, one attains Goloka. Then on the fourth of the bright half is the vow of Siddhivinayaka:

अध्याय ११२

श्लोक 28

आवाहनादिभिः सर्वैरुपचारैः समर्चनम् ।एकाग्रमानसो भूत्वा ध्यायेत्सिद्धिविनायकम्

āvāhanādibhiḥ sarvairupacāraiḥ samarcanam / ekāgramānaso bhūtvā dhyāyetsiddhivināyakam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

worship with all the offerings beginning with invocation; with a one-pointed mind one should meditate on Siddhivinayaka,

अध्याय ११२

श्लोक 29

एकदन्तं शूर्पकर्णं गजवक्त्रं चतुर्भुजम् ।पाशाङ्कुशधरं देवं तप्तकाञ्चनसन्निभम्

ekadantaṃ śūrpakarṇaṃ gajavaktraṃ caturbhujam / pāśāṅkuśadharaṃ devaṃ taptakāñcanasannibham

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

single-tusked, with winnowing-basket ears, elephant-faced, four-armed, holding noose and goad, like molten gold.

अध्याय ११२

श्लोक 30

एकविंशति पत्राणि चैकविंशतिनामभिः ।समर्पयेद्भक्तियुक्तस्तानि नामानि वै शृणु

ekaviṃśati patrāṇi caikaviṃśatināmabhiḥ / samarpayedbhaktiyuktastāni nāmāni vai śṛṇu

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

With devotion one should offer twenty-one leaves with twenty-one names; hear those names:

अध्याय ११२

श्लोक 31

सुमुखाय शमीपत्रं गणाधीशाय भृङ्गजम् ।उमापुत्राय बैल्वं तु दूर्वां गजमुखाय च

sumukhāya śamīpatraṃ gaṇādhīśāya bhṛṅgajam / umāputrāya bailvaṃ tu dūrvāṃ gajamukhāya ca

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

a shami leaf to Sumukha, a bhringa leaf to Ganadhisha, a bilva leaf to Umaputra, durva to Gajamukha,

अध्याय ११२

श्लोक 32

लंबोदराय बदरीं धत्तूरं हरसूनवे ।शूर्पकर्णाय तुलसीं वक्रतुण्डाय शिंबिजम्

laṃbodarāya badarīṃ dhattūraṃ harasūnave / śūrpakarṇāya tulasīṃ vakratuṇḍāya śiṃbijam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

a jujube leaf to Lambodara, datura to Harasunu, tulasi to Shurpakarna, a bean leaf to Vakratunda,

अध्याय ११२

श्लोक 33

गुहाग्रजायापामार्गमेकदन्ताय बार्हतम् ।हेरम्बाय तु सिंदूरं चतिर्हेत्रे च पत्रजम्

guhāgrajāyāpāmārgamekadantāya bārhatam / herambāya tu siṃdūraṃ catirhetre ca patrajam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

apamarga to Guhagraja, brihati to Ekadanta, sindura to Heramba, and a patra leaf to Chaturhotri,

अध्याय ११२

श्लोक 34

सर्वेश्वरायागस्त्यस्य पत्रं प्रीतिविवर्द्धनम् ।दूर्वायुग्मं ततो गृह्य गन्धपुष्पाक्षतैर्युतम्

sarveśvarāyāgastyasya patraṃ prītivivarddhanam / dūrvāyugmaṃ tato gṛhya gandhapuṣpākṣatairyutam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

and to Sarveshvara an agastya leaf, which increases his pleasure. Then taking a pair of durva blades with perfume, flowers and unbroken rice,

अध्याय ११२

श्लोक 35

पूजां निवेदयेद्भक्तियुक्तो मोदकपञ्चकम् ।आचमय्य नमस्कृत्य संप्रार्थ्य च विसर्ज्जयेत्

pūjāṃ nivedayedbhaktiyukto modakapañcakam / ācamayya namaskṛtya saṃprārthya ca visarjjayet

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

one should offer the worship with devotion and five modakas; offering water for sipping, bowing and praying, one should dismiss him.

अध्याय ११२

श्लोक 36

विनायकस्य प्रतिमां हैमीं सोपस्करां मुने ।निवेदयेच्च गुरवे द्विजेभ्यो दक्षिणां ददेत्

vināyakasya pratimāṃ haimīṃ sopaskarāṃ mune / nivedayecca gurave dvijebhyo dakṣiṇāṃ dadet

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

A golden image of Vinayaka with its accessories, O sage, should be given to the teacher, and fees to brahmins.

अध्याय ११२

श्लोक 37

एवं कृतार्चनो भक्त्या पञ्च वर्षाणि नारद ।उपास्य लभते कामानैहिकामुष्मिकान् शुभान्

evaṃ kṛtārcano bhaktyā pañca varṣāṇi nārada / upāsya labhate kāmānaihikāmuṣmikān śubhān

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Worshipping thus with devotion for five years, O Narada, one gains auspicious desires of this world and the next.

अध्याय ११२

श्लोक 38

अस्यां चतुर्थ्यां शशिनं न पश्येच्च कदाचन ।पश्यन् मिथ्याभिशाप तु लभते नात्र संशयः ।अथ तद्दोषनाशाय मन्त्रं पौराणिकं पठेत्

asyāṃ caturthyāṃ śaśinaṃ na paśyecca kadācana / paśyan mithyābhiśāpa tu labhate nātra saṃśayaḥ / atha taddoṣanāśāya mantraṃ paurāṇikaṃ paṭhet

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On this fourth day one should never look at the moon; if one looks, one surely incurs false accusation. To remove that fault one should recite the Puranic mantra:

अध्याय ११२

श्लोक 39

सिंहः प्रसेनममधीत्सिंहो जांबवता हतः ।सकुमारक मा रोदीस्तव ह्येष स्यमन्तकः

siṃhaḥ prasenamamadhītsiṃho jāṃbavatā hataḥ / sakumāraka mā rodīstava hyeṣa syamantakaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

"A lion killed Prasena, and the lion was slain by Jambavan; do not weep, little boy, this Syamantaka is yours."

अध्याय ११२

श्लोक 40

इषशुक्लचतुर्थ्यां तु कपर्द्दीशं विनायकम्

iṣaśuklacaturthyāṃ tu kaparddīśaṃ vināyakam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On the fourth of the bright half of Isha, Vinayaka the lord of cowries

अध्याय ११२

श्लोक 41

पौरुषिण तु सूक्तेन पूजयेदुपचारकैः ।अकारणान्मुष्टिगतांस्तण्डुलान्सकपर्द्दिकान्

pauruṣiṇa tu sūktena pūjayedupacārakaiḥ / akāraṇānmuṣṭigatāṃstaṇḍulānsakaparddikān

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

should be worshipped with the Purusha hymn and offerings; rice grains taken in a fistful without counting, with cowries,

अध्याय ११२

श्लोक 42

विप्राय बटवे दद्याद्गन्धपुष्पार्चिताय च ।तण्डुला वैश्वदैवत्या हरदैवत्यमिश्रिताः

viprāya baṭave dadyādgandhapuṣpārcitāya ca / taṇḍulā vaiśvadaivatyā haradaivatyamiśritāḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

should be given to a brahmin boy worshipped with perfumes and flowers; the rice grains belong to the Vishvedevas, mixed with those belonging to Hara:

अध्याय ११२

श्लोक 43

कपर्दिगणनाथो ऽसौ प्रीयतां तैः समर्पितैः ।चतुर्थ्यां कार्तिके कृष्णे करकाख्यं व्रतं स्मृतम्

kapardigaṇanātho 'sau prīyatāṃ taiḥ samarpitaiḥ / caturthyāṃ kārtike kṛṣṇe karakākhyaṃ vrataṃ smṛtam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

"May that Kapardi, lord of the Ganas, be pleased with these offerings." On the fourth of the dark half of Kartika the vow called Karaka is remembered;

अध्याय ११२

श्लोक 44

स्त्रीणामेवाधिकारो ऽत्र तद्विधानमुदीर्यते ।पूजयेच्च गणाधीशं स्नाता स्त्रीसमलङ्कृता

strīṇāmevādhikāro 'tra tadvidhānamudīryate / pūjayecca gaṇādhīśaṃ snātā strīsamalaṅkṛtā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

only women are entitled to it; its procedure is told. Having bathed and adorned herself, the woman should worship the lord of the Ganas,

अध्याय ११२

श्लोक 45

तदग्रे पूर्णपक्वान्नं विन्यसेत्करकान्दश ।समर्प्य देवदेवाय भक्त्या प्रयतमानसा

tadagre pūrṇapakvānnaṃ vinyasetkarakāndaśa / samarpya devadevāya bhaktyā prayatamānasā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

and before him place ten pitchers of fully cooked food, offering them to the God of gods with devotion and a restrained mind,

अध्याय ११२

श्लोक 46

देवो मे प्रीयतामेवमुच्चार्य्याथ समर्पयेत् ।सुवासिनीभ्यो विप्रेभ्यो यथाकामं च सादरम्

devo me prīyatāmevamuccāryyātha samarpayet / suvāsinībhyo viprebhyo yathākāmaṃ ca sādaram

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

saying, "May the god be pleased with me," and then give them respectfully to married women and brahmins as they wish.

अध्याय ११२

श्लोक 47

ततश्चन्द्रोदये रात्रौ दत्त्वार्घं विधिपूर्वकम् ।भुञ्जीत मिष्टमन्नं च व्रतस्य परिपूर्तये

tataścandrodaye rātrau dattvārghaṃ vidhipūrvakam / bhuñjīta miṣṭamannaṃ ca vratasya paripūrtaye

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Then at night, at moonrise, having given the arghya duly, she should eat sweet food to complete the vow.

अध्याय ११२

श्लोक 48

यद्वा क्षीरेण करकं पूर्णं तोयेन वा मुने ।सपूगाक्षतरत्नाढ्यं द्विजाय प्रतिपादयेत्

yadvā kṣīreṇa karakaṃ pūrṇaṃ toyena vā mune / sapūgākṣataratnāḍhyaṃ dvijāya pratipādayet

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Or, O sage, a pitcher full of milk or water, with betel nut, unbroken rice and gems, should be given to a brahmin.

अध्याय ११२

श्लोक 49

एतत्कृत्वा व्रतं नारी षोडशद्वादशाब्दकम् ।उपायनं विधायाथ व्रतमेतद्विसर्ज्जयेत्

etatkṛtvā vrataṃ nārī ṣoḍaśadvādaśābdakam / upāyanaṃ vidhāyātha vratametadvisarjjayet

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Having kept this vow for sixteen or twelve years, a woman should make the concluding gifts and then conclude the vow,

अध्याय ११२

श्लोक 50

यावज्जीवं तु वा नार्या कार्य्यं सौभाग्यवाञ्छया ।व्रतेनानेन सदृशं स्त्रीणां सौभाग्यदायकम्

yāvajjīvaṃ tu vā nāryā kāryyaṃ saubhāgyavāñchayā / vratenānena sadṛśaṃ strīṇāṃ saubhāgyadāyakam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

or a woman may keep it all her life out of desire for good fortune; there is nothing like this vow for giving women good fortune

अध्याय ११२

श्लोक 51

विद्यते भुवनेष्वन्यत्तस्मान्नित्यमिति स्थितिः ।ऊर्ज्जशुक्लचतुर्थ्यां तु नागव्रतमुदाहृतम्

vidyate bhuvaneṣvanyattasmānnityamiti sthitiḥ / ūrjjaśuklacaturthyāṃ tu nāgavratamudāhṛtam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

in all the worlds; therefore it is established as perpetual. On the fourth of the bright half of Urja the Naga vow is declared.

अध्याय ११२

श्लोक 52

प्रातर्व्रतं तु संकल्प्य धेनुशृञ्जगलं शुचि ।पीत्वा स्नात्वाथ मध्याह्ने शङ्खपालादिपन्नगान्

prātarvrataṃ tu saṃkalpya dhenuśṛñjagalaṃ śuci / pītvā snātvātha madhyāhne śaṅkhapālādipannagān

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Making the vow's resolve in the morning, drinking pure water from a cow's horn and bathing, at midday one should invoke the serpents beginning with Shankhapala,

अध्याय ११२

श्लोक 53

शेषं चाह्वामपूर्वैस्तु पूजयेदुपचारकैः ।क्षीरेणाप्यायनं कुर्यादेतन्नागव्रतं स्मृतम्

śeṣaṃ cāhvāmapūrvaistu pūjayedupacārakaiḥ / kṣīreṇāpyāyanaṃ kuryādetannāgavrataṃ smṛtam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

and Shesha, and worship them with offerings, and refresh them with milk — this is remembered as the Naga vow.

अध्याय ११२

श्लोक 54

एवङ्कृते तु विप्रेन्द्र नृभिर्नागव्रते शुभे ।विषाणि नश्यन्त्यचिरान्न दशन्ति च पन्नगाः

evaṅkṛte tu viprendra nṛbhirnāgavrate śubhe / viṣāṇi naśyantyacirānna daśanti ca pannagāḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

When men keep this auspicious Naga vow thus, O best of brahmins, poisons soon perish and serpents do not bite.

अध्याय ११२

श्लोक 55

मार्गशुक्लचतुर्थ्यां तु वर्षं यावन्मुनीश्वरा ।क्षपयेदेकभक्तेन नक्तेनाथ द्वितीयकम्

mārgaśuklacaturthyāṃ tu varṣaṃ yāvanmunīśvarā / kṣapayedekabhaktena naktenātha dvitīyakam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

From the fourth of the bright half of Margashirsha, for a year, O lord of sages, one should keep one meal a day; the second year eat only at night;

अध्याय ११२

श्लोक 56

अयाचितोपवासाभ्यां तृतीयकचतुर्थके ।एवं क्रमेण विधिवच्चत्वार्यब्दानि मानवः

ayācitopavāsābhyāṃ tṛtīyakacaturthake / evaṃ krameṇa vidhivaccatvāryabdāni mānavaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

the third year eat only unasked food, and the fourth fast. In this order a man keeps it duly for four years;

अध्याय ११२

श्लोक 57

समाप्य च ततो ऽस्यान्ते व्रतस्नातो महाव्रती ।कारयेद्धेमघटितं भूगणेर्मूषकं रथम्

samāpya ca tato 'syānte vratasnāto mahāvratī / kārayeddhemaghaṭitaṃ bhūgaṇermūṣakaṃ ratham

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

then, completing it, at its end the great vow-keeper, having taken the concluding bath, should have made a golden mouse-chariot for the lord of the earth's hosts,

अध्याय ११२

श्लोक 58

अशक्तो वर्णकैरेव शुभ्रं चाब्जं सुपत्रकम् ।तस्योपरि घटं स्थाप्य ताम्रपात्रेण संयुतम्

aśakto varṇakaireva śubhraṃ cābjaṃ supatrakam / tasyopari ghaṭaṃ sthāpya tāmrapātreṇa saṃyutam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

or, if unable, a white lotus with fine petals drawn with colours; placing a pitcher on it with a copper vessel,

अध्याय ११२

श्लोक 59

पूरयेत्तण्डलैः शुभ्रैस्तस्योपरि गणेश्वरम् ।न्यसेद्वस्त्रयुगाच्छन्नं गन्धाद्यैः पूजयेच्च तम्

pūrayettaṇḍalaiḥ śubhraistasyopari gaṇeśvaram / nyasedvastrayugācchannaṃ gandhādyaiḥ pūjayecca tam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

he should fill it with white rice, and on it place the lord of the Ganas covered with a pair of cloths and worship him with perfumes and the like,

अध्याय ११२

श्लोक 60

नैवेद्यं मोदकं कल्प्यं गणेशः प्रीयतामिति ।जागरैर्शीतवाद्याद्यैः पुराणाख्यानकैश्चरेत्

naivedyaṃ modakaṃ kalpyaṃ gaṇeśaḥ prīyatāmiti / jāgarairśītavādyādyaiḥ purāṇākhyānakaiścaret

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

offering modakas as food, saying, "May Ganesha be pleased," and keep vigil with songs, music, Puranic stories and the like.

अध्याय ११२

श्लोक 61

प्रभाते विमले स्नात्वा होमं कृत्वा विधानतः ।ऽ तिलव्रीहियवश्वेतसुर्षपाज्यैः सखण्डकैः

prabhāte vimale snātvā homaṃ kṛtvā vidhānataḥ /' tilavrīhiyavaśvetasurṣapājyaiḥ sakhaṇḍakaiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

At clear dawn, having bathed, he should perform the oblation according to rule, with sesame, rice, barley, white mustard and ghee with sugar pieces,

अध्याय ११२

श्लोक 62

गणो गणाधिपश्चैव कूष्माण्डस्त्रिपुरान्तकः ।लंबोदरैकदन्तौ च रुक्मदंष्ट्रश्च विघ्नपः

gaṇo gaṇādhipaścaiva kūṣmāṇḍastripurāntakaḥ / laṃbodaraikadantau ca rukmadaṃṣṭraśca vighnapaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

with the sixteen names: Gana, Ganadhipa, Kushmanda, Tripurantaka, Lambodara, Ekadanta, Rukmadamshtra, Vighnapa,

अध्याय ११२

श्लोक 63

ब्रह्मा यमो ऽथ वरुणः सोमसूर्यहुताशनाः ।गन्धमादी परमेष्ठीत्येवं षोडशनामभिः

brahmā yamo 'tha varuṇaḥ somasūryahutāśanāḥ / gandhamādī parameṣṭhītyevaṃ ṣoḍaśanāmabhiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Brahma, Yama, Varuna, Soma, Surya, Hutashana, Gandhamadi and Parameshthi —

अध्याय ११२

श्लोक 64

प्रणवाद्यैर्ङेंनम्ॐऽतैः प्रत्येकं दहने हुनेत् ।वक्रतुण्डेति ङेंतेन बर्मान्तेनाष्टयुक्छतम्

praṇavādyairṅeṃnamoṃ'taiḥ pratyekaṃ dahane hunet / vakratuṇḍeti ṅeṃtena barmāntenāṣṭayukchatam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

each beginning with the pranava and ending in the dative with 'namah,' offered in the fire; and with 'vakratundaya' in the dative ending with the armour syllable, a hundred and eight times.

अध्याय ११२

श्लोक 65

ततो व्याहृतिभिः शक्त्या हुत्वा पूर्णाहुतिं चरेत् ।दिक्पालान्पूजयित्वा च ब्राह्मणान्भोजयेत्ततः

tato vyāhṛtibhiḥ śaktyā hutvā pūrṇāhutiṃ caret / dikpālānpūjayitvā ca brāhmaṇānbhojayettataḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Then offering with the vyahritis according to one's power, one should make the full oblation, worship the guardians of the directions, and then feed brahmins,

अध्याय ११२

श्लोक 66

चतुत्विंशतिसंख्याकान् मोदकैः पायसैस्तथा ।सवत्सां गां ततो दद्यादाचार्याय सदक्षिणाम्

catutviṃśatisaṃkhyākān modakaiḥ pāyasaistathā / savatsāṃ gāṃ tato dadyādācāryāya sadakṣiṇām

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

twenty-four of them, with modakas and milk-rice; then give a cow with its calf and a fee to the teacher,

अध्याय ११२

श्लोक 67

अन्योभ्यो ऽपि यथाशक्ति भूयसीं च ततो ददेत् ।प्रणम्य दक्षिणीकृत्य प्रविसृज्य द्विजोत्तमाम्

anyobhyo 'pi yathāśakti bhūyasīṃ ca tato dadet / praṇamya dakṣiṇīkṛtya pravisṛjya dvijottamām

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

and to others too according to one's means, and then a large gift; bowing, circumambulating and dismissing the best of brahmins,

अध्याय ११२

श्लोक 68

बन्धुभिः सह भुञ्जीत स्वयं च प्रीतमानसः ।एतद्व्रतं नरः कृत्वा भुक्त्वा भोगानिहोत्तमान्

bandhubhiḥ saha bhuñjīta svayaṃ ca prītamānasaḥ / etadvrataṃ naraḥ kṛtvā bhuktvā bhogānihottamān

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

one should eat with one's kin, glad at heart. A man who keeps this vow enjoys the finest pleasures here

अध्याय ११२

श्लोक 69

सायुज्यं लभते विष्णोर्गणेशस्य प्रसादतः ।केचिद्वरव्रतं नाम प्राहुरेतस्य नारद

sāyujyaṃ labhate viṣṇorgaṇeśasya prasādataḥ / kecidvaravrataṃ nāma prāhuretasya nārada

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

and gains union with Vishnu by Ganesha's grace. Some call this the Vara vow, O Narada;

अध्याय ११२

श्लोक 70

विधानमेतदेवापि फलं चापीह तत्समम् ।पौषमासचतुर्थ्यां तु विघ्नेशं प्रार्थ्य भक्तितः

vidhānametadevāpi phalaṃ cāpīha tatsamam / pauṣamāsacaturthyāṃ tu vighneśaṃ prārthya bhaktitaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

its procedure is the same, and its fruit here is equal. On the fourth of the month of Pausha, praying devoutly to Vighnesha,

अध्याय ११२

श्लोक 71

विप्रैकं भोजयेच्चैवं मोदकैर्दक्षिणां ददेत् ।एवं कृते मुने भूयाद्व्रती संपत्तिभाजनम्

vipraikaṃ bhojayeccaivaṃ modakairdakṣiṇāṃ dadet / evaṃ kṛte mune bhūyādvratī saṃpattibhājanam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

one should feed a single brahmin with modakas and give a fee; when this is done, O sage, the vow-keeper becomes a vessel of prosperity.

अध्याय ११२

श्लोक 72

माघकृष्णचतुर्थ्यां तु संकष्टव्रतमुच्यते ।तत्रोपवासं संकल्प्य व्रती नियमपूर्वकम्

māghakṛṣṇacaturthyāṃ tu saṃkaṣṭavratamucyate / tatropavāsaṃ saṃkalpya vratī niyamapūrvakam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On the fourth of the dark half of Magha the Sankashta vow is declared: making the resolve to fast, the vow-keeper, with discipline,

अध्याय ११२

श्लोक 73

चन्द्रोदयमभिव्याप्य तिष्ठेत्प्रयतमानसः ।ततश्चन्द्रोदये प्राप्ते मृन्मयं गणनायकम्

candrodayamabhivyāpya tiṣṭhetprayatamānasaḥ / tataścandrodaye prāpte mṛnmayaṃ gaṇanāyakam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

should remain restrained until moonrise; then, when the moon has risen, making an earthen image of the lord of the Ganas,

अध्याय ११२

श्लोक 74

विधाय विन्यसेत्पीठे सायुधं च सवाहनम् ।उपचारैः षोडशभिः समभ्यर्च्य विधानतः

vidhāya vinyasetpīṭhe sāyudhaṃ ca savāhanam / upacāraiḥ ṣoḍaśabhiḥ samabhyarcya vidhānataḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

he should place it on a seat with its weapons and mount, and duly worship it with the sixteen offerings,

अध्याय ११२

श्लोक 75

मोदकं चापि नैवेद्यं सगुडं तिलकुट्टकम् ।ततोर्ऽघ्यं ताम्रजे पात्रे रक्तचन्दनमिश्रितम्

modakaṃ cāpi naivedyaṃ saguḍaṃ tilakuṭṭakam / tator'ghyaṃ tāmraje pātre raktacandanamiśritam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

offering modakas and sesame sweets with jaggery; then an arghya in a copper vessel mixed with red sandal,

अध्याय ११२

श्लोक 76

सकुशं च सदूर्वं च पुष्पाक्षतसमन्वितम् ।सशमीपत्रदधि च कृत्वा चन्द्राय दापयेत्

sakuśaṃ ca sadūrvaṃ ca puṣpākṣatasamanvitam / saśamīpatradadhi ca kṛtvā candrāya dāpayet

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

with kusha, durva, flowers, unbroken rice, shami leaves and curd, should be prepared and offered to the moon:

अध्याय ११२

श्लोक 77

गगनार्णवमाणिक्य चन्द्र दाक्षायणीपते ।गृहाणार्घ्यं मया दत्तं गणेशप्रतिरूपक

gaganārṇavamāṇikya candra dākṣāyaṇīpate / gṛhāṇārghyaṃ mayā dattaṃ gaṇeśapratirūpaka

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

"O Moon, jewel of the ocean of the sky, lord of Daksha's daughters, image of Ganesha, accept the arghya given by me."

अध्याय ११२

श्लोक 78

एवं दत्त्वा गणेशाय दिव्यार्घ्यं पापनाशनम् ।शक्त्या संभोज्य विप्राग्र्यान्स्वयं भुञ्जीत चाज्ञया

evaṃ dattvā gaṇeśāya divyārghyaṃ pāpanāśanam / śaktyā saṃbhojya viprāgryānsvayaṃ bhuñjīta cājñayā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Having given this divine, sin-destroying arghya to Ganesha, and fed the best brahmins according to his means, he should eat himself with their leave.

अध्याय ११२

श्लोक 79

एवं कृत्वा व्रतं विप्र संकष्टाख्यं शूभावहम् ।समृद्धो धनधान्यैः स्यान्न च संकष्टमाप्नुयात्

evaṃ kṛtvā vrataṃ vipra saṃkaṣṭākhyaṃ śūbhāvaham / samṛddho dhanadhānyaiḥ syānna ca saṃkaṣṭamāpnuyāt

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Having kept thus the auspicious vow called Sankashta, O brahmin, one becomes rich in wealth and grain and does not meet with distress.

अध्याय ११२

श्लोक 80

माघशुक्लचतुर्थ्यां तु गौरीव्रतमनुत्तमम् ।तस्यां तु गौरी संपूज्या संयुक्ता योगिनीगणैः

māghaśuklacaturthyāṃ tu gaurīvratamanuttamam / tasyāṃ tu gaurī saṃpūjyā saṃyuktā yoginīgaṇaiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On the fourth of the bright half of Magha is the unsurpassed Gauri vow; on it Gauri is to be worshipped together with the hosts of yoginis,

अध्याय ११२

श्लोक 81

नरैः स्त्रीभिर्विशेषेण कुन्दपुष्पैः सकुङ्कुमैः ।रक्तसूत्रे रक्तपुष्पैस्तथैवालक्तकेन च

naraiḥ strībhirviśeṣeṇa kundapuṣpaiḥ sakuṅkumaiḥ / raktasūtre raktapuṣpaistathaivālaktakena ca

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

by men and especially women, with kunda flowers and saffron, with red thread, red flowers and lac,

अध्याय ११२

श्लोक 82

धूपैर्दीपंश्च बलिभिः सगुडैनार्द्रकेण च ।पयसा पायसेनापि लवणेन च पालकैः

dhūpairdīpaṃśca balibhiḥ saguḍainārdrakeṇa ca / payasā pāyasenāpi lavaṇena ca pālakaiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

with incense, lamps and offerings, with jaggery and ginger, milk, milk-rice, salt and spinach;

अध्याय ११२

श्लोक 83

पूज्याश्चाविधवा नार्यस्तथा विप्राः सुशोभनाः ।सौभाग्यवृद्धये देयो भोक्तव्यं बन्धुभिः सह

pūjyāścāvidhavā nāryastathā viprāḥ suśobhanāḥ / saubhāgyavṛddhaye deyo bhoktavyaṃ bandhubhiḥ saha

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

women whose husbands live and fine brahmins are to be honoured; gifts should be given for the increase of good fortune, and one should eat with one's kin.

अध्याय ११२

श्लोक 84

इदं गौरीव्रतं विप्र सौभाग्यारोग्यवर्द्धनम् ।प्रतिवर्षं प्रकर्त्तव्यं नारीभिश्च नरैस्तथा

idaṃ gaurīvrataṃ vipra saubhāgyārogyavarddhanam / prativarṣaṃ prakarttavyaṃ nārībhiśca naraistathā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

This Gauri vow, O brahmin, increases good fortune and health; it should be kept every year by women and men alike.

अध्याय ११२

श्लोक 85

ढुण्ढिव्रतं परैः प्रोक्तं कैश्चित्कुण्डव्रतं स्मृतम् ।ललिताव्रतमित्यन्यैः शान्तिव्रतमथापरैः

ḍhuṇḍhivrataṃ paraiḥ proktaṃ kaiścitkuṇḍavrataṃ smṛtam / lalitāvratamityanyaiḥ śāntivratamathāparaiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Others call it the Dhundhi vow, some the Kunda vow, others the Lalita vow, and others the Shanti vow.

अध्याय ११२

श्लोक 86

स्नानं दानं जपो होमः सर्वमस्यां कृतं मुने ।भवेत्सह स्रगुणितं प्रसादाद्दन्तिनः सदा

snānaṃ dānaṃ japo homaḥ sarvamasyāṃ kṛtaṃ mune / bhavetsaha sraguṇitaṃ prasādāddantinaḥ sadā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Bathing, giving, japa, oblation — all done on this day, O sage, becomes a thousandfold by the grace of the tusked one.

अध्याय ११२

श्लोक 87

चतुर्थ्यां फआल्गुने मासि ढुण्ढिराजव्रतं शुभम् ।तिलषिष्टैर्द्विजान् भोज्य स्वयं चाश्नीत मानवः

caturthyāṃ phaālgune māsi ḍhuṇḍhirājavrataṃ śubham / tilaṣiṣṭairdvijān bhojya svayaṃ cāśnīta mānavaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On the fourth in the month of Phalguna is the auspicious Dhundhiraja vow; a man should feed brahmins with sesame cakes and eat them himself.

अध्याय ११२

श्लोक 88

गणेशाराधनपरो दानहोमप्रपूजनैः ।तिलैरेव कृतैः सिद्धिं प्राप्नुयात्तत्प्रसादतः

gaṇeśārādhanaparo dānahomaprapūjanaiḥ / tilaireva kṛtaiḥ siddhiṃ prāpnuyāttatprasādataḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Devoted to the worship of Ganesha, with gifts, oblations and worship made with sesame alone, one gains success by his grace.

अध्याय ११२

श्लोक 89

सौवर्णं गजवक्त्रं च कृत्वा संपूज्य यत्नतः ।द्विजाग्र्याय प्रदातव्यं सर्वसंपत्समृद्धये

sauvarṇaṃ gajavaktraṃ ca kṛtvā saṃpūjya yatnataḥ / dvijāgryāya pradātavyaṃ sarvasaṃpatsamṛddhaye

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Making a golden elephant-faced image and worshipping it carefully, one should give it to an excellent brahmin for the increase of all prosperity.

अध्याय ११२

श्लोक 90

यस्मिन्कस्मिन्भवेन्मासि चतुर्थी रविवारयुक् ।सांगारका वा विप्रेन्द्र सा विशेषफलप्रदा

yasminkasminbhavenmāsi caturthī ravivārayuk / sāṃgārakā vā viprendra sā viśeṣaphalapradā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

In whatever month the fourth falls on a Sunday or a Tuesday, O best of brahmins, it gives special fruit.

अध्याय ११२

श्लोक 91

सर्वासु च चतुर्थीषु शुक्लास्वप्यसितासु च ।विघ्नेश एव देवेशः संपूज्यो भक्तितत्परैः

sarvāsu ca caturthīṣu śuklāsvapyasitāsu ca / vighneśa eva deveśaḥ saṃpūjyo bhaktitatparaiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On all fourth days, bright and dark, Vighnesha alone, lord of gods, should be worshipped by those intent on devotion.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_nAradapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Narada Purana — Chapter 112
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.