Narada Purana· Nārada Purāṇa
113
अध्याय 113 / 167

Book 1 - Adhyaya 114

61 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ61 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ११३

श्लोक 1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे द्वाद्शनास चतुर्थीव्रतानिरूपणं नाम त्रयोदशाधिकसततमो ऽध्यायः सनातन उवाच शृणु विप्र प्रवक्ष्यामि पञ्चम्यास्ते व्रतान्यहम् ।यानि भक्त्या समास्थाय सर्वान्कामानवाप्नुयात्

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne caturthapāde dvādśanāsa caturthīvratānirūpaṇaṃ nāma trayodaśādhikasatatamo 'dhyāyaḥ sanātana uvāca śṛṇu vipra pravakṣyāmi pañcamyāste vratānyaham / yāni bhaktyā samāsthāya sarvānkāmānavāpnuyāt

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The PancamI (fifth day) in the bright half of the month of Caitra is called Matsya jayantl. On this day, the worship of the incarnation of the Lord as (Divine) Fish is to be performed with great festivities, by devotees.

अध्याय ११३

श्लोक 2

प्रोक्ता मत्स्यजयन्ती तु पञ्चमी मधुशुक्लगा ।अस्यां मत्स्यावतारार्चा भक्तैः कार्या महोत्सवा

proktā matsyajayantī tu pañcamī madhuśuklagā / asyāṃ matsyāvatārārcā bhaktaiḥ kāryā mahotsavā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

This is called Srlpancaml* 1 also. On this day, the worship of Sri is to be performed by the articles of worship such as scents etc., and the Naivedyas of milk pudding etc., Laksmi never forsakes a person who worships Laksmi here (on this day).

अध्याय ११३

श्लोक 3

श्रीपञ्चमीति चैषोक्ता तत्र कार्यं श्रियोर्ऽचनम् ।गन्धाद्यैरुपचारैस्तु नैवेद्यैः पायसादिभिः

śrīpañcamīti caiṣoktā tatra kāryaṃ śriyor'canam / gandhādyairupacāraistu naivedyaiḥ pāyasādibhiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

There arc a number of days (e.g. Margasirsa §u. 5, Magha Su. 5) on which a Sri PancamI Vrata is prescribed. The Sri Vrata described in the NP. is mentioned in the Smxti Kaustubha. 92. VRJ. is silent about it. On this day (Caitra Su, 5) Vratas called P(thvi, Candra and Hayagriva arc also observed.

अध्याय ११३

श्लोक 4

यो लक्ष्मीं पूजयेच्चात्र तं वै लक्ष्मीर्न मुञ्चति ।पृथ्वीव्रतं तथा चान्द्रं हयगरीवव्रतं तथा

yo lakṣmīṃ pūjayeccātra taṃ vai lakṣmīrna muñcati / pṛthvīvrataṃ tathā cāndraṃ hayagarīvavrataṃ tathā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

He should then return home in the evening. He should partake light food. With concentration of mind and after bowing down to the guardians of the world, he should lie down on bare yet clean ground and go to sleep.

अध्याय ११३

श्लोक 5

कार्यं तत्तद्विधानेन तत्तत्सिद्धिमभीप्सुभिः ।अथ वैशाखपञ्चम्यां शेषं चाभ्यर्च्य मानवः

kāryaṃ tattadvidhānena tattatsiddhimabhīpsubhiḥ / atha vaiśākhapañcamyāṃ śeṣaṃ cābhyarcya mānavaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The dream that comes to him in the fourth Yama (quarter) on that night shall come true. So says Siva.

अध्याय ११३

श्लोक 6

सर्वैर्नागगणैर्युक्तमभीष्टं लभते फलम् ।तथा ज्येष्ठस्य पञ्चम्यां पितॄनभ्यर्चयेत्सुधीः

sarvairnāgagaṇairyuktamabhīṣṭaṃ labhate phalam / tathā jyeṣṭhasya pañcamyāṃ pitṝnabhyarcayetsudhīḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

If anything inauspicious happens in the dream, the devotee should be engaged in the worship of Siva and observe fast for all the eight subsequent Yamas (i.e. 24 hours) or for the day alone (i.e. 12 hours).

अध्याय ११३

श्लोक 7

सर्वकामफलावाप्तिर्भवेद्वै विप्रभोजनैः ।अथाषाढस्य पञ्चम्यां वायुं सर्वगतं मुने

sarvakāmaphalāvāptirbhavedvai viprabhojanaiḥ / athāṣāḍhasya pañcamyāṃ vāyuṃ sarvagataṃ mune

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

He should then feed eight Brahmanas. Thereby he shall attain auspicious benefits. This holy rite is called "Subha- subha-Nidarsana' n (The test for auspicious and inauspicious results). It causes blessedness to men in this world as well as in other world.

अध्याय ११३

श्लोक 8

ग्रामाद्बहिर्विनिर्गत्य धरोपस्थे समास्तितः ।ध्वजं च पञ्चवर्णं तु वंशदण्डाग्रसंस्थितम्

grāmādbahirvinirgatya dharopasthe samāstitaḥ / dhvajaṃ ca pañcavarṇaṃ tu vaṃśadaṇḍāgrasaṃsthitam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

VV. 7b- 16a describe a peculiar Vrata leading to veridical or prognosticating dreams or omens by worshipping the wind-god. No primitive Meteorology should be read in the prescription of setting up a flag on a hill-top and notice the direction of the wind per three-hour period and worship the wind-god according to its direction of blowing.

अध्याय ११३

श्लोक 9

समुच्छ्रितं निदध्यात्तु कल्पिताब्जे तु मध्यतः ।ततस्तन्मूलदेशे तु दिक्षु सर्वासु नारद

samucchritaṃ nidadhyāttu kalpitābje tu madhyataḥ / tatastanmūladeśe tu dikṣu sarvāsu nārada

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

W. I6b-26b deal wtth a Vrata giving abundance of food in every birth and aptly called Anna-samrddhi- Vrata or briefly as Anna. The NP. prescribes this Saiva Vrata as goddess Annapurna is Parvati, the spouse of Siva. Kane (HD.V. i) does not mention it. It is probably an original contribution of the NP. to Vratas.

अध्याय ११३

श्लोक 10

लोकपालान्समभ्यर्च्य कुर्याद्वायुपरीक्षणम् ।प्रथमादिषु यामेषु यो यो वायुः प्रवर्तते

lokapālānsamabhyarcya kuryādvāyuparīkṣaṇam / prathamādiṣu yāmeṣu yo yo vāyuḥ pravartate

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

He shall spend the whole of the day in this activity. At sunset he shall go to Siva's temple and worship the Lord Isvara in the form of Linga.

अध्याय ११३

श्लोक 11

तस्मै तस्मै दिगीशाय पूजां सम्यक् प्रकल्पयेत् ।एवं स्थित्वा निराहारस्तत्र यामचतुष्टयम्

tasmai tasmai digīśāya pūjāṃ samyak prakalpayet / evaṃ sthitvā nirāhārastatra yāmacatuṣṭayam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

After duly worshipping Mahesvara with scents, frag¬ rant flowers, etc he shall repeat the five-syllabled Mantra (Om Sivaya Namah) a hundred or thousand times.

अध्याय ११३

श्लोक 12

सायमागत्य गेहं स्वं भुक्त्वा स्वल्पं समाहितः ।लोकपालान्नमस्कृत्य स्वप्याद्भूमितले शुचौ

sāyamāgatya gehaṃ svaṃ bhuktvā svalpaṃ samāhitaḥ / lokapālānnamaskṛtya svapyādbhūmitale śucau

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

After dedicating the benefit of Japa to Lord Siva, the embodiment of the universe, he should eulogise the Lord with all Vedic and Pauranic hymns. Without agi¬ tation or perturbation, he should pray to Lord Isana for the sake of perpetual acquisition of cooked food.

अध्याय ११३

श्लोक 13

यः स्वप्नो जायते तस्यां रात्रौ यामे चतुर्थके ।स एव भविता नूनं स्वप्न इत्याह वै शिवः

yaḥ svapno jāyate tasyāṃ rātrau yāme caturthake / sa eva bhavitā nūnaṃ svapna ityāha vai śivaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

In all my births, may these gold, silver, etc. that have been given to Brahmanas be productive of endless benefit."

अध्याय ११३

श्लोक 14

अशुभे तु समुत्पन्ने शिवपूजापरायणः ।सोपवासो नयेदष्टयामं तद्दिनमेव वा

aśubhe tu samutpanne śivapūjāparāyaṇaḥ / sopavāso nayedaṣṭayāmaṃ taddinameva vā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

O Narada, he who gifts away along with this utter- ance, the articles with great devotion, will delight Kubera, the presiding deity of wealth, who bestows affluence like gold, upon his devotees.

अध्याय ११३

श्लोक 15

भोजयित्वा द्विजानष्टौ ततः शुभफलं लभेत् ।व्रतमेतत्समुदितं शुभाशुभनिदर्शनम्

bhojayitvā dvijānaṣṭau tataḥ śubhaphalaṃ labhet / vratametatsamuditaṃ śubhāśubhanidarśanam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

After observing the holy rite, the man should feed

अध्याय ११३

श्लोक 16

नृणां सौभाग्यजनकमिह लोके परत्र च ।श्रावणे कृष्णपञ्चम्यां व्रतं ह्यन्नसमृद्धिदम्

nṛṇāṃ saubhāgyajanakamiha loke paratra ca / śrāvaṇe kṛṣṇapañcamyāṃ vrataṃ hyannasamṛddhidam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The devotee should propitiate serpents with milk on the fifth day in the dark half of the month of Bhadra- pada, (thereby) the entire family upto the seventh generatioa shall be free from the fear of serpents.

अध्याय ११३

श्लोक 17

चतुर्थ्यां दिनशेषे तु सर्वाण्यन्नानि नारद ।पृथक् पात्रेषु संस्थाप्य जलैराप्लावयेत्सुधीः

caturthyāṃ dinaśeṣe tu sarvāṇyannāni nārada / pṛthak pātreṣu saṃsthāpya jalairāplāvayetsudhīḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

These images should be placed in copper vessels or clay pots and the rite of ablution is performed severally with Pancamrta.

अध्याय ११३

श्लोक 18

ततो पात्रान्तरे तत्तु निष्कास्यांबु निधापयेत् ।प्रातर्भानौ समुदिते पितॄंश्चैव तथा ऋषीन्

tato pātrāntare tattu niṣkāsyāṃbu nidhāpayet / prātarbhānau samudite pitṝṃścaiva tathā ṛṣīn

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Thereafter, the food left over by the Brahmanas con¬ sisting of articles of six different tastes should be taken by him along with kinsmen.

अध्याय ११३

श्लोक 19

देवांश्चाभ्यर्च्य सुस्नातं कृत्वा नैवेद्यमग्रतः ।तदन्नं याचकेभ्यस्तु प्रयच्छेत्प्रीतमानसः

devāṃścābhyarcya susnātaṃ kṛtvā naivedyamagrataḥ / tadannaṃ yācakebhyastu prayacchetprītamānasaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

After performing this holy rite with its ancillaries he shall enjoy all desired worldly pleasures, thanks to the grace of seven sages. He shall go hence in an excellent aerial car.

अध्याय ११३

श्लोक 20

सर्वं दिनं क्षिपेदेवं प्रदोषे तु शिवालये ।गत्वा संपूजयेद्देवं लिङ्गरूपिणमीश्वरम्

sarvaṃ dinaṃ kṣipedevaṃ pradoṣe tu śivālaye / gatvā saṃpūjayeddevaṃ liṅgarūpiṇamīśvaram

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

W. 49-52 briefly describe Upanga-Lalita-Vrata popularly known in Maharashtra as Lolita Paficamt. The detailed procedure of this Vrata as observed in the Deccan is given in VRJ. (p -103) and the story about

अध्याय ११३

श्लोक 21

गन्धपुष्पादिभिः सम्यक्पूजयित्वा महेश्वरम् ।जपेत्पञ्चाक्षरी विद्यां शतं चापि सहस्रकम्

gandhapuṣpādibhiḥ samyakpūjayitvā maheśvaram / japetpañcākṣarī vidyāṃ śataṃ cāpi sahasrakam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

O excellent Brahmana, the holy rite of the excellent Jaya vrata is to be observed on the fifth day in the bright half of the month of Karttika with good faith, for the destruction of sins.

अध्याय ११३

श्लोक 22

जपं निवेद्य देवाय भवाय भवरूपिणे ।स्तुत्वा सर्वैर्वौन्दिकैश्च पौराणैश्चाप्यनाकुलः

japaṃ nivedya devāya bhavāya bhavarūpiṇe / stutvā sarvairvaundikaiśca paurāṇaiścāpyanākulaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

If any one takes his holy dip on the day of Jaya, with great devotion, all his sins perish like dear attacked by a lion.

अध्याय ११३

श्लोक 23

प्रार्थयेद्देवमीशानं शश्वत्सर्वान्नसिद्धये ।शारदीयानि चान्नानि तथा वासंतिकान्यपि

prārthayeddevamīśānaṃ śaśvatsarvānnasiddhaye / śāradīyāni cānnāni tathā vāsaṃtikānyapi

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

O Brahmana, the fruit that has been glorified as the result of the Avabhrtha (concluding ) bath in a horse sacrifice, is attained by bath on the day of Jaya.

अध्याय ११३

श्लोक 24

यानि स्युस्तैः समृद्धो ऽहं भूयां जन्मनि जन्मनि ।एवं संप्रार्थ्य देवेशं गृहमागत्य वै स्वकम्

yāni syustaiḥ samṛddho 'haṃ bhūyāṃ janmani janmani / evaṃ saṃprārthya deveśaṃ gṛhamāgatya vai svakam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

One devoid of sons gets a son, a barren woman becomes pregnant, a sick man is freed from ailments and a prisoner is released from bondage.

अध्याय ११३

श्लोक 25

दत्वान्नं ब्राह्मणादिभ्यः पक्वं भुञ्जीत वाग्यतः ।एतदन्नव्रतं विप्र विधिनाऽचरितं नृभिः

datvānnaṃ brāhmaṇādibhyaḥ pakvaṃ bhuñjīta vāgyataḥ / etadannavrataṃ vipra vidhinā'caritaṃ nṛbhiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

By worshipping serpents duly on the fifth day in the bright half of the month of Margasirsa one attains fearlessness from serpents and rejoices alongwith the kinsmen.

अध्याय ११३

श्लोक 26

सर्वान्नसंपज्जनकं परलोके गतिप्रदम् ।श्रावणे शुक्लपञ्चजम्यां नृभिरास्तिक्यतत्परैः

sarvānnasaṃpajjanakaṃ paraloke gatipradam / śrāvaṇe śuklapañcajamyāṃ nṛbhirāstikyatatparaiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

In the month of Pausa too, on the fifth day in the bright half, one attains all cherished desires by worshipping Madhusudana. No doubt need be entertained in this matter.

अध्याय ११३

श्लोक 27

द्वारस्योभयतो लेख्या गोमयेन विषोल्बणाः ।गन्धाद्यैः पूजयेत्तांश्च तथेन्द्राणीमनन्तरम्

dvārasyobhayato lekhyā gomayena viṣolbaṇāḥ / gandhādyaiḥ pūjayettāṃśca tathendrāṇīmanantaram

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

O Narada, the worship of the Pitrs and the serpents on the fifth day in the bright or dark half of any month is recommended in every respect.

अध्याय ११३

श्लोक 28

संपूज्य स्वर्णरूप्यादिदध्यक्षतकुशांबुभिः ।गन्धैः पुष्पैस्तथा धूपैर्दीपैर्नैवेद्यसंचयैः

saṃpūjya svarṇarūpyādidadhyakṣatakuśāṃbubhiḥ / gandhaiḥ puṣpaistathā dhūpairdīpairnaivedyasaṃcayaiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

worshipping with gold, silver and the like, curd, unbroken rice, kusha and water, with perfumes, flowers, incense, lamps and heaps of food offerings,

अध्याय ११३

श्लोक 29

ततः प्रदक्षिणीकृत्य तद्द्रव्यं संप्रणम्य च ।संप्रार्थ्य भक्तिभावेन विप्राग्र्येषु समर्पयेत्

tataḥ pradakṣiṇīkṛtya taddravyaṃ saṃpraṇamya ca / saṃprārthya bhaktibhāvena viprāgryeṣu samarpayet

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

then circumambulating that wealth and bowing to it, praying with devotion, one should give it to the best of brahmins:

अध्याय ११३

श्लोक 30

यदिदं स्वर्णरौप्यादि द्रव्यं वै विप्रसात्कृतम् ।तदनन्तफलं भूयान्मम जन्मनि जन्मनि

yadidaṃ svarṇaraupyādi dravyaṃ vai viprasātkṛtam / tadanantaphalaṃ bhūyānmama janmani janmani

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

"This gold, silver and other wealth given to brahmins — may it bear endless fruit for me in birth after birth."

अध्याय ११३

श्लोक 31

इत्येवं ददतो द्रव्यं भक्तिभावेन नारद ।प्रसन्नः स्याद्धनाध्यक्षः स्वर्णादिकसमृद्धिदः

ityevaṃ dadato dravyaṃ bhaktibhāvena nārada / prasannaḥ syāddhanādhyakṣaḥ svarṇādikasamṛddhidaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

For one who gives wealth thus with devotion, O Narada, the lord of wealth is pleased and grants prosperity in gold and the like.

अध्याय ११३

श्लोक 32

एतद्व्रतं नरः कृत्वा विप्रान्संभोज्य भक्तितः ।पश्चात्स्वयं च भुञ्जीत दारापत्यसुहृद्दृतः

etadvrataṃ naraḥ kṛtvā viprānsaṃbhojya bhaktitaḥ / paścātsvayaṃ ca bhuñjīta dārāpatyasuhṛddṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

A man who keeps this vow, feeding brahmins with devotion, should then eat himself, surrounded by wife, children and friends.

अध्याय ११३

श्लोक 33

भाद्रे तु कृष्णपञ्चम्यां नागान् क्षीरेण तर्पयेत्

bhādre tu kṛṣṇapañcamyāṃ nāgān kṣīreṇa tarpayet

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On the fifth of the dark half of Bhadra one should satisfy the Nagas with milk;

अध्याय ११३

श्लोक 34

यस्तस्याऽसप्तमं यावत्कुलं सर्पात्सुनिर्भयम् ।भाद्रस्य शुक्लपञ्चम्यां पूजयेदृषिसत्तमान्

yastasyā'saptamaṃ yāvatkulaṃ sarpātsunirbhayam / bhādrasya śuklapañcamyāṃ pūjayedṛṣisattamān

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

for seven generations his family is free from fear of serpents. On the fifth of the bright half of Bhadra one should worship the best of sages:

अध्याय ११३

श्लोक 35

प्रातर्नद्यादिके स्नात्वा कृत्वा नित्यमतन्द्रितः ।गृहमागत्य यत्नेन वेदिकां कारयेन्मृदा

prātarnadyādike snātvā kṛtvā nityamatandritaḥ / gṛhamāgatya yatnena vedikāṃ kārayenmṛdā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

bathing in the morning in a river or the like and diligently performing the daily rites, coming home, one should carefully make an altar of earth,

अध्याय ११३

श्लोक 36

गोमयेनोपलिप्याथ कृत्वा पुष्पोपशोभिताम् ।तत्रास्तीर्य कुशान्विप्रऋषीन्सप्त समर्चयेत्

gomayenopalipyātha kṛtvā puṣpopaśobhitām / tatrāstīrya kuśānvipraṛṣīnsapta samarcayet

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

smear it with cow dung and adorn it with flowers; spreading kusha grass there, one should worship the seven brahmin sages

अध्याय ११३

श्लोक 37

गन्धैश्च विविधैः पुष्पैर्धूपैर्दीपैः सुशोभनेः ।कश्यपो ऽत्रिर्भरद्वाजौ विश्वामित्रो ऽथ गौतमः

gandhaiśca vividhaiḥ puṣpairdhūpairdīpaiḥ suśobhaneḥ / kaśyapo 'trirbharadvājau viśvāmitro 'tha gautamaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

with perfumes, various flowers, incense and fine lamps: Kashyapa, Atri, Bharadvaja, Vishvamitra, Gautama,

अध्याय ११३

श्लोक 38

जमदग्निर्वसिष्ठश्च सप्तैते ऋषयः स्मृताः ।एतैभ्यो ऽघ्य च विधिवत्कल्पयित्वा प्रदाय च

jamadagnirvasiṣṭhaśca saptaite ṛṣayaḥ smṛtāḥ / etaibhyo 'ghya ca vidhivatkalpayitvā pradāya ca

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Jamadagni and Vasishtha — these seven are remembered as the sages. Preparing an arghya duly and giving it to them,

अध्याय ११३

श्लोक 39

नैवेद्यं विपचेद्वीमान्श्यामाकाद्यैरकृष्टकैः ।तन्निवेद्य विसृज्येमान्स्वयं चाद्यात्तदेव हि

naivedyaṃ vipacedvīmānśyāmākādyairakṛṣṭakaiḥ / tannivedya visṛjyemānsvayaṃ cādyāttadeva hi

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

the wise one should cook a food offering with shyamaka and other uncultivated grains; offering it and dismissing them, one should eat the same oneself.

अध्याय ११३

श्लोक 40

अनेन विधिना सप्त वर्षाणि प्रतिवत्सरम् ।कृत्वा व्रतान्ते वरयेदाचार्यान् सप्त वैदिकान्

anena vidhinā sapta varṣāṇi prativatsaram / kṛtvā vratānte varayedācāryān sapta vaidikān

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Keeping it by this procedure every year for seven years, at the end of the vow one should choose seven Vedic teachers,

अध्याय ११३

श्लोक 41

प्रतिमाः सप्तकुर्वीन्त सुवर्णेन स्वशक्तितः ।जटिलाः साक्षसूत्राश्च कमण्डलुसमन्विताः

pratimāḥ saptakurvīnta suvarṇena svaśaktitaḥ / jaṭilāḥ sākṣasūtrāśca kamaṇḍalusamanvitāḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

and have seven images made of gold according to one's means, with matted locks, rosaries and water-pots;

अध्याय ११३

श्लोक 42

संस्थाप्य कलशेष्वेतांस्ताम्रेषु मृन्मयेषु वा ।स्नापयेद्विधि वद्भक्त्या पृथक्पञ्चामृतैरपि

saṃsthāpya kalaśeṣvetāṃstāmreṣu mṛnmayeṣu vā / snāpayedvidhi vadbhaktyā pṛthakpañcāmṛtairapi

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

placing them in pitchers of copper or clay, one should bathe them duly with devotion, each with the five nectars,

अध्याय ११३

श्लोक 43

उपचारैः षोडशभिस्ततः संपूज्य भक्तितः ।अर्घ्यं दत्वा ततो होमं तिलव्रीहियवादिभिः

upacāraiḥ ṣoḍaśabhistataḥ saṃpūjya bhaktitaḥ / arghyaṃ datvā tato homaṃ tilavrīhiyavādibhiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

then worship them with the sixteen offerings, give the arghya, and then perform an oblation with sesame, rice, barley and the like,

अध्याय ११३

श्लोक 44

ठसहस्तोमाऽइति ऋखा नामनन्त्रैस्तु वा पृथक् ।पुण्यैर्मन्त्रैस्तथैवान्यैर्हुत्वा पूर्णाहुतिं चरेत्

ṭhasahastomā'iti ṛkhā nāmanantraistu vā pṛthak / puṇyairmantraistathaivānyairhutvā pūrṇāhutiṃ caret

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

with the verse 'Sahastoma' or with the name-mantras separately, and with other holy mantras, and make the full oblation.

अध्याय ११३

श्लोक 45

ततस्तु सप्त गा दद्याद्वस्त्रालङ्कारसंयुताः ।आचार्यं पूजयेज्जैव वस्त्रालङ्कारभूषणैः

tatastu sapta gā dadyādvastrālaṅkārasaṃyutāḥ / ācāryaṃ pūjayejjaiva vastrālaṅkārabhūṣaṇaiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Then one should give seven cows with clothes and ornaments, and honour the teacher with clothes, ornaments and adornments;

अध्याय ११३

श्लोक 46

अनुज्ञया गुरोः पश्चान्मूर्तीर्विप्रेषु चार्पयेत् ।भोजयित्वा तु तान्भक्त्या प्रणिपत्य विसर्जयेत्

anujñayā guroḥ paścānmūrtīrvipreṣu cārpayet / bhojayitvā tu tānbhaktyā praṇipatya visarjayet

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

then with the teacher's leave give the images to the brahmins, feed them with devotion, bow and dismiss them.

अध्याय ११३

श्लोक 47

ततश्चेष्टैः सहासीनः स्वयं ब्राह्मणशेषितम् ।भुङ्क्त्वा वै षड्रसोपेतं प्रमुद्यात्सह बन्धुभिः

tataśceṣṭaiḥ sahāsīnaḥ svayaṃ brāhmaṇaśeṣitam / bhuṅktvā vai ṣaḍrasopetaṃ pramudyātsaha bandhubhiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Then, sitting with loved ones, one should eat the food of six flavours left by the brahmins and rejoice with one's kin.

अध्याय ११३

श्लोक 48

एतत्कृत्वा व्रतं गाङ्गं भोगान्भुक्त्वाथ वाञ्छितान् ।सप्तर्षीणां प्रसादेन विमानवरगो भवेत्

etatkṛtvā vrataṃ gāṅgaṃ bhogānbhuktvātha vāñchitān / saptarṣīṇāṃ prasādena vimānavarago bhavet

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Having kept this vow of the Ganga and enjoyed desired pleasures, by the grace of the seven sages one rides in an excellent celestial car.

अध्याय ११३

श्लोक 49

आश्विने शुक्लपञ्चम्यामुपाङ्गललिताव्रतम्

āśvine śuklapañcamyāmupāṅgalalitāvratam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On the fifth of the bright half of Ashvina is the Upangalalita vow;

अध्याय ११३

श्लोक 50

तस्याः स्वर्णमयीं मूर्तिं शक्त्या निर्माय नारद ।उपचारैः षोडशभिः पूजयेत्तां विधानतः

tasyāḥ svarṇamayīṃ mūrtiṃ śaktyā nirmāya nārada / upacāraiḥ ṣoḍaśabhiḥ pūjayettāṃ vidhānataḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

making a golden image of her according to one's means, O Narada, one should worship it duly with the sixteen offerings;

अध्याय ११३

श्लोक 51

पक्वान्नं फलसंयुक्तं सघृतं दक्षिणान्वितम् ।द्विजवर्याय दातव्यं व्रतसंपूर्तिहेतवे

pakvānnaṃ phalasaṃyuktaṃ saghṛtaṃ dakṣiṇānvitam / dvijavaryāya dātavyaṃ vratasaṃpūrtihetave

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

cooked food with fruits and ghee, with a fee, should be given to an excellent brahmin for the completion of the vow:

अध्याय ११३

श्लोक 52

"सवाहना शक्तियुता वरदा पूजिता मया ।मातर्मामनुगृह्याथ गम्यतां निजमन्दिरम्

"savāhanā śaktiyutā varadā pūjitā mayā / mātarmāmanugṛhyātha gamyatāṃ nijamandiram

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

"Boon-giving one, with your mount and your power, you have been worshipped by me; Mother, show me grace and go to your own abode."

अध्याय ११३

श्लोक 53

कार्तिके शुक्लपञ्चम्यां जयाव्रतमनुत्तमम् ।कर्तव्यं पापनाशाय श्रद्धया द्विजसत्तम

kārtike śuklapañcamyāṃ jayāvratamanuttamam / kartavyaṃ pāpanāśāya śraddhayā dvijasattama

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On the fifth of the bright half of Kartika the unsurpassed Jaya vow should be kept with faith for the destruction of sins, O best of brahmins.

अध्याय ११३

श्लोक 54

पूजयित्वा जयां विप्र यथाविधि समाहितः ।उपचारैः षोडशभिस्ततः शुचिरलङ्कृतः

pūjayitvā jayāṃ vipra yathāvidhi samāhitaḥ / upacāraiḥ ṣoḍaśabhistataḥ śuciralaṅkṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Worshipping Jaya duly with concentration and the sixteen offerings, O brahmin, then, pure and adorned,

अध्याय ११३

श्लोक 55

विप्रैकं भोजयेच्चापि तस्मै दत्त्वा च दक्षिणाम् ।विसर्जयेत्ततः पश्चात्स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः

vipraikaṃ bhojayeccāpi tasmai dattvā ca dakṣiṇām / visarjayettataḥ paścātsvayaṃ bhuñjīta vāgyataḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

one should feed a single brahmin, give him a fee, dismiss him and then eat in silence.

अध्याय ११३

श्लोक 56

यस्तु वै भक्तिसंयुक्तः स्नानं कुर्याज् जयादिने ।नश्यन्ति तस्य पापानि सिंहाक्रान्ता मृगा यथा

yastu vai bhaktisaṃyuktaḥ snānaṃ kuryāj jayādine / naśyanti tasya pāpāni siṃhākrāntā mṛgā yathā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Whoever, filled with devotion, bathes on Jaya's day — his sins perish like deer attacked by a lion.

अध्याय ११३

श्लोक 57

यदश्वमेधावभृथे फलं स्नानेन कीर्तितम् ।तत्फलं प्राप्यते विप्रस्नानेनापि जयादिने

yadaśvamedhāvabhṛthe phalaṃ snānena kīrtitam / tatphalaṃ prāpyate viprasnānenāpi jayādine

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The fruit declared for bathing at the end of the horse-sacrifice is obtained, O brahmin, even by bathing on Jaya's day.

अध्याय ११३

श्लोक 58

अपुत्रो लभते पुत्रं वन्ध्या गभ च विन्दति ।रोगी रोगात्प्रमुच्येत बद्धो मुच्येत बन्धनात्

aputro labhate putraṃ vandhyā gabha ca vindati / rogī rogātpramucyeta baddho mucyeta bandhanāt

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The sonless obtains a son, the barren woman conceives, the sick is freed from disease and the bound from bondage.

अध्याय ११३

श्लोक 59

मार्गशुक्ले च पञ्चम्यां नागानिष्ट्वा विधानतः ।नागेभ्यो ह्यभयं लब्ध्वा मोदते सह बान्धवैः

mārgaśukle ca pañcamyāṃ nāgāniṣṭvā vidhānataḥ / nāgebhyo hyabhayaṃ labdhvā modate saha bāndhavaiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On the fifth of the bright half of Margashirsha, worshipping the Nagas duly, one gains freedom from fear of serpents and rejoices with one's kin.

अध्याय ११३

श्लोक 60

पौषे ऽपि शुक्लपञ्चम्यां सम्पूज्य मधुसूदनम् ।लभते बाञ्छितान्कामान्नात्र कार्या विचारणा

pauṣe 'pi śuklapañcamyāṃ sampūjya madhusūdanam / labhate bāñchitānkāmānnātra kāryā vicāraṇā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On the fifth of the bright half of Pausha, worshipping Madhusudana, one obtains the desires one wishes; there is no doubt.

अध्याय ११३

श्लोक 61

पञ्चम्यां प्रतिमासे तु शुक्ले कृष्णे च नारद ।पितॄणां पूजनं शस्तं नागानां चापि सर्वथा

pañcamyāṃ pratimāse tu śukle kṛṣṇe ca nārada / pitṝṇāṃ pūjanaṃ śastaṃ nāgānāṃ cāpi sarvathā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On the fifth of every month, bright and dark, O Narada, the worship of the ancestors and of the Nagas is always commended.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_nAradapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Narada Purana — Chapter 113
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.