Narada Purana· Nārada Purāṇa
114
अध्याय 114 / 167

Book 1 - Adhyaya 115

54 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ54 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ११४

श्लोक 1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे द्वादशमासस्थपञ्चमीव्रतनिरूपणं नाम चतुर्दशाधिकशततमो ऽध्यायः सनातन उवाच शृणु विप्र प्रवक्ष्यामि षष्ठ्याश्चैव व्रतानि ते ।यानि सम्यग्विधायात्र लभघेत्सर्वान्मनोरथान्

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne caturthapāde dvādaśamāsasthapañcamīvratanirūpaṇaṃ nāma caturdaśādhikaśatatamo 'dhyāyaḥ sanātana uvāca śṛṇu vipra pravakṣyāmi ṣaṣṭhyāścaiva vratāni te / yāni samyagvidhāyātra labhaghetsarvānmanorathān

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

O Brahmana, listen. I shall recount to you the holy rites to be observed on SasthI days1 (sixth day in the lunar fortnight). On observing them perfectly, one shall obtain all cherished desires.

अध्याय ११४

श्लोक 2

चैत्रमासे शुक्लषष्ठ्यां कुमारव्रतमुत्तमम् ।तत्रेष्ट्वा षण्मुखं देवं नानापूजा विधानतः

caitramāse śuklaṣaṣṭhyāṃ kumāravratamuttamam / tatreṣṭvā ṣaṇmukhaṃ devaṃ nānāpūjā vidhānataḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On the sixth day in the bi'ight half of the month of Caitra, the excellent holy rite of Kumara Vrata is to be observed. By worshipping the six-faced Lord on that day in accordance with the different injunctions of worship, one shall attain a son who is endowed with all good qualities and who will live for a long time.

अध्याय ११४

श्लोक 3

पुत्रं सर्वगुणोपेतं प्राप्नुयाच्चिरजीविनम् ।वैशाखशुक्लषष्ठ्यां च पूजयित्वा च कार्तिकम्

putraṃ sarvaguṇopetaṃ prāpnuyāccirajīvinam / vaiśākhaśuklaṣaṣṭhyāṃ ca pūjayitvā ca kārtikam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

VV. 8b-29a describe the Lalita Saff hi Vrata. VRJ. (p -104) quotes Bhavifyottara P. from CC. Vrata I. 617-620). It is popular in Gujarat according to VRJ.

अध्याय ११४

श्लोक 4

लभते मातृजं सौख्यं नात्र कार्या विचारणा ।ज्येष्ठमासे शुक्लषष्ठ्यां विधिनेष्ट्वा दिवाकरम्

labhate mātṛjaṃ saukhyaṃ nātra kāryā vicāraṇā / jyeṣṭhamāse śuklaṣaṣṭhyāṃ vidhineṣṭvā divākaram

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The observer of the Vrata devoted to the observance, should worship the Sun on that day. Thanks to the grace of Sun-God, he attains cherished desires.

अध्याय ११४

श्लोक 5

लभते वाञ्छितान्कामांस्तत्प्रसादान्न संशयः ।आषाढशुक्लषष्ठ्यां वै स्कन्दव्रतमनुत्तमम्

labhate vāñchitānkāmāṃstatprasādānna saṃśayaḥ / āṣāḍhaśuklaṣaṣṭhyāṃ vai skandavratamanuttamam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

O excellent celestial sage, the charitable gift of cooked food, Japa, Homa, the rites of Tarpana to the Pitrs, Devas and sages, when performed on this day, all these should be known as everlasting.

अध्याय ११४

श्लोक 6

उपोष्य पूजयित्वैनं शिवोमाप्रियमात्मजम् ।लभते ऽभीप्सितान्कामान्पुत्रपौत्रादिसंततीः

upoṣya pūjayitvainaṃ śivomāpriyamātmajam / labhate 'bhīpsitānkāmānputrapautrādisaṃtatīḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

After worshipping a tawny coloured cow with clothes, garlands and unguents, it shall be given to a Vedic Scholar for propitiating the sun.

अध्याय ११४

श्लोक 7

श्रावणे शुक्लषष्ठ्यां तु शरजन्मानमर्चयेत् ।उपचारैः षोडशभिर्भक्त्या परमयान्वितः

śrāvaṇe śuklaṣaṣṭhyāṃ tu śarajanmānamarcayet / upacāraiḥ ṣoḍaśabhirbhaktyā paramayānvitaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On the sixth day in the bright half of the month of Asvina, O Brahmana, goddess Katyayani should be worshipped with scents and other auspicious articles and also with various kinds of Naivedya.

अध्याय ११४

श्लोक 8

लभते ऽभीप्सितानर्थान्षण्मुखस्य प्रसादतः ।भाद्रमासे कृष्णषष्ट्यां ललिताव्रतमुच्यते

labhate 'bhīpsitānarthānṣaṇmukhasya prasādataḥ / bhādramāse kṛṣṇaṣaṣṭyāṃ lalitāvratamucyate

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

One wonders why such a rare and important occasion like Kapild- Sas (hi which comes but once in 60 years, is so casually treated here. The bright half of Bhadrapada" given in the NP. is by amdnta reckoning Bhadrapada Kxs$a. The occurrence of Rohini Constellation in combination with other five factors (Tuesday, Vyatipata yoga etc) is possible in amdnta reckoning. Hemadri states the following combination as Kapild $af(hi: Bhadrapada Kr. 6th days Tuesday, Vyatipata Yoga and Rohini Nak$atra. VRJ. confirms these by quoting from another source. But the Karavira Mahdtmya a Sthala Purdpa of Kolhapur (regarded as a part of the Pd. P.) allows even Sunday as an alternate to Tuesday for Kapild Sas (hi. IT states. saffhi bhddre ca krsfid garaja-kfti yutd rohi(i i-pd tayuktd vdre Bhanau ca Bhaume' pyatha ca mrga-sire deva-p ujyetha samsthe The comm entator-Dajiba Joshi Rao-quotes from Purd(iasamuccaya. bhddra mdsyasite pakfc bhanau caioa kare slhile pate kuje ca rauhi(iydm sd fas (hi kapild bhavet

अध्याय ११४

श्लोक 9

प्रातः स्नात्वा विधानेन नारी शुक्लाम्बरावृता ।शुक्तमाल्ययधरा वापि नद्याः संगमवालुकाम्

prātaḥ snātvā vidhānena nārī śuklāmbarāvṛtā / śuktamālyayadharā vāpi nadyāḥ saṃgamavālukām

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

If the Sasthi coincides with Sunday or the constell¬ ation Satabhisak or Satatara, O excellent sage, it is called Campasasthl.1

अध्याय ११४

श्लोक 10

गृहीत्वा वंशपात्रे तु धृत्वा पिण्डाकृतिं च ताम् ।पञ्चधा ललितां तत्र ध्यायेद्वनविलासिनीम्

gṛhītvā vaṃśapātre tu dhṛtvā piṇḍākṛtiṃ ca tām / pañcadhā lalitāṃ tatra dhyāyedvanavilāsinīm

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On that day, Lord Visvesvara, the destroyer of sins, should be seen, worshipped, known and remembered by one who wishes for happiness.

अध्याय ११४

श्लोक 11

पङ्कजं करवीरं च नेपालीं मालतीं तथा ।नीलोत्पलं केतकीं च संगृह्य तगरं तथा

paṅkajaṃ karavīraṃ ca nepālīṃ mālatīṃ tathā / nīlotpalaṃ ketakīṃ ca saṃgṛhya tagaraṃ tathā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The sixth day in the bright half of the month of Magha is called Varuna1 Sasthi. On that day, one should worship god Varuna who has the eternal form of Visnu, with scents, red silken garments, flowers, Naivedyas, incense and lights. By worshipping thus in accordance with the injunctions, the man obtains whatever he desires. After attaining all the fruits he rejoices, thanks to his grace.

अध्याय ११४

श्लोक 12

एकैकाष्टशतं ग्राह्यमष्टाविंशतिरेव च ।अक्षताः कलिका गृह्य ताभिर्देवीं प्रपूजयेत्

ekaikāṣṭaśataṃ grāhyamaṣṭāviṃśatireva ca / akṣatāḥ kalikā gṛhya tābhirdevīṃ prapūjayet

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

This seems mention it in HD.V. i.

अध्याय ११४

श्लोक 13

प्रार्थयेदग्रतः स्थित्वा देवीं तां गिरिशप्रियाम् ।गङ्गाद्वारे कुशावर्त्ते विल्वके नीलपर्वते

prārthayedagrataḥ sthitvā devīṃ tāṃ giriśapriyām / gaṅgādvāre kuśāvartte vilvake nīlaparvate

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Standing before her, one should pray to that Goddess, beloved of Girisha: "At Gangadvara, Kushavarta, Bilvaka and the Blue Mountain,

अध्याय ११४

श्लोक 14

स्नात्वा कनखले देवि हररिं लब्धवती पतिम् ।ललिते सुभगं देवि सुखसौभाग्यदायिनि

snātvā kanakhale devi harariṃ labdhavatī patim / lalite subhagaṃ devi sukhasaubhāgyadāyini

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

having bathed at Kanakhala, O Goddess, you gained Hara as your husband; O Lalita, fortunate Goddess, giver of happiness and good fortune,

अध्याय ११४

श्लोक 15

अनतं दहि सौभाग्येमह्यं तुभ्यं नमो ऽनमनः ।मन्त्रेणानेन कुसुमैश्वंपकस्य सुशोभनैः

anataṃ dahi saubhāgyemahyaṃ tubhyaṃ namo 'namanaḥ / mantreṇānena kusumaiśvaṃpakasya suśobhanaiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

grant me endless good fortune; salutations to you." With this mantra, and with lovely champaka flowers,

अध्याय ११४

श्लोक 16

अभ्यर्च्य विधिवत्तस्या नवैद्यं पुरतो न्यसेत् ।त्रपुषैरपि कूष्माण्डैर्नालिकेरैः सुदाडिमैः

abhyarcya vidhivattasyā navaidyaṃ purato nyaset / trapuṣairapi kūṣmāṇḍairnālikeraiḥ sudāḍimaiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

worshipping her duly, one should place food offerings before her; with cucumbers, pumpkins, coconuts, fine pomegranates,

अध्याय ११४

श्लोक 17

बीजपूरैः सुतुडीरैः कारवल्लैः सचिर्भटैः ।फलैस्तत्कालसंभूतैः कृत्वा शोभां तदग्रतः

bījapūraiḥ sutuḍīraiḥ kāravallaiḥ sacirbhaṭaiḥ / phalaistatkālasaṃbhūtaiḥ kṛtvā śobhāṃ tadagrataḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

citrons, tundiras, bitter gourds and chirbhatas — fruits of the season — one should make a display before her,

अध्याय ११४

श्लोक 18

विरूढधान्याङ्कुरकैः सुदीपावलिभिस्तथा ।साद्धै सर्गणकैधूपः सौहालककरञ्जकैः

virūḍhadhānyāṅkurakaiḥ sudīpāvalibhistathā / sāddhai sargaṇakaidhūpaḥ sauhālakakarañjakaiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

with sprouted grain, rows of fine lamps, incense with ... and sohalaka and karanjaka cakes,

अध्याय ११४

श्लोक 19

गुडपुष्पैः कर्णवेष्टडैर्मोदकैरुपमोदकैः ।बहुप्रकारैर्नैवेद्यैर्यथा विभवसारतः

guḍapuṣpaiḥ karṇaveṣṭaḍairmodakairupamodakaiḥ / bahuprakārairnaivedyairyathā vibhavasārataḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

jaggery flowers, karnaveshtas, modakas and small sweets — many kinds of food offerings according to one's means.

अध्याय ११४

श्लोक 20

एवमभ्यर्च्य विधिवद्रात्रौ जागरणोत्सवम् ।गीतवाद्यनटैर्नृत्यैः प्रोक्षणीयैरनेकधा

evamabhyarcya vidhivadrātrau jāgaraṇotsavam / gītavādyanaṭairnṛtyaiḥ prokṣaṇīyairanekadhā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Having worshipped thus duly, at night there should be a festival of vigil with songs, music, actors and dances, and many sprinklings;

अध्याय ११४

श्लोक 21

सखीभिः सहिता साध्वी तां रात्रिं प्रसभं नयेत् ।न च संमीलयेन्नेत्रे नारीयामचतुष्टयम्

sakhībhiḥ sahitā sādhvī tāṃ rātriṃ prasabhaṃ nayet / na ca saṃmīlayennetre nārīyāmacatuṣṭayam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

the virtuous woman with her friends should spend that night vigorously, and should not close her eyes for the four watches;

अध्याय ११४

श्लोक 22

दुर्भगा दुष्कृता वन्ध्या नेत्रसंमीलनाद्भवेत् ।एवं जागरणं कृत्वा सप्तम्यां सरितं नयेत्

durbhagā duṣkṛtā vandhyā netrasaṃmīlanādbhavet / evaṃ jāgaraṇaṃ kṛtvā saptamyāṃ saritaṃ nayet

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

by closing her eyes she would become unfortunate, sinful and barren. Having kept vigil thus, on the seventh she should take [the image] to a river,

अध्याय ११४

श्लोक 23

गन्धपुष्पैस्तथाभ्यर्च्य गीतवाद्यपुरःसरैः ।तच्च दद्याद्द्विजेन्द्राय नैवेद्यादि द्विजोत्तम

gandhapuṣpaistathābhyarcya gītavādyapuraḥsaraiḥ / tacca dadyāddvijendrāya naivedyādi dvijottama

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

worship it with perfumes and flowers, with songs and music leading, and give the food offerings and the like to an excellent brahmin, O best of brahmins.

अध्याय ११४

श्लोक 24

स्नात्वा गृहं समागत्य हुत्वा वैश्वानरं ततः ।देवान्पितॄन्मनुष्यांश्च पूजयित्वा सुवासिनीः

snātvā gṛhaṃ samāgatya hutvā vaiśvānaraṃ tataḥ / devānpitṝnmanuṣyāṃśca pūjayitvā suvāsinīḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Having bathed and returned home, then offering to Vaishvanara, worshipping gods, ancestors and men, married women

अध्याय ११४

श्लोक 25

कन्यकाश्चैव संभोज्य ब्राह्मणान्दश पञ्च च ।भक्ष्यभोज्यैर्बहुविधैर्दत्वा दानानि भूरिशः

kanyakāścaiva saṃbhojya brāhmaṇāndaśa pañca ca / bhakṣyabhojyairbahuvidhairdatvā dānāni bhūriśaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

and maidens, and feeding fifteen brahmins with many kinds of food, and giving abundant gifts,

अध्याय ११४

श्लोक 26

ललिता मे ऽस्तु सुप्रीता इत्युक्त्वा तान्विसर्जयेत् ।यः कश्चिदाचरेदेतद्व्रतं सौभाग्यदं परम्

lalitā me 'stu suprītā ityuktvā tānvisarjayet / yaḥ kaścidācaredetadvrataṃ saubhāgyadaṃ param

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

saying, "May Lalita be well pleased with me," she should dismiss them. Whoever keeps this supreme vow that gives good fortune,

अध्याय ११४

श्लोक 27

नरो वा यदि वा नारी तस्य पुण्यफलं शृणु ।यद्व्रतैश्च तपोभिश्च दानैर्वा नियमैरपि

naro vā yadi vā nārī tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu / yadvrataiśca tapobhiśca dānairvā niyamairapi

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

man or woman, hear the fruit of their merit: whatever is gained by vows, austerities, gifts or disciplines

अध्याय ११४

श्लोक 28

तदेतेनेह लभ्येत किं बहूक्तेन नारद ।मृतेरनन्तरं प्राप्य शिवलोकं सनातनम्

tadeteneha labhyeta kiṃ bahūktena nārada / mṛteranantaraṃ prāpya śivalokaṃ sanātanam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

is gained here by this — what need of more words, O Narada? After death, reaching the eternal world of Shiva,

अध्याय ११४

श्लोक 29

मोदते ललितादेव्या शैवे वै सखिवच्चिरम् ।नभस्ये मासि या शुक्ला षष्ठी सा चन्दनाह्वया

modate lalitādevyā śaive vai sakhivacciram / nabhasye māsi yā śuklā ṣaṣṭhī sā candanāhvayā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

one rejoices long with the Goddess Lalita as a friend in Shiva's world. The sixth of the bright half in the month of Nabhasya is called Chandana;

अध्याय ११४

श्लोक 30

तस्यां देवीं समभ्यर्च्य लभते तत्सलोकताम् ।रोहिणी पातभौमैस्तु संयुता कपिला भवेत्

tasyāṃ devīṃ samabhyarcya labhate tatsalokatām / rohiṇī pātabhaumaistu saṃyutā kapilā bhavet

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

worshipping the Goddess on it one gains her world. When it is joined with Rohini, Pata and Tuesday, it becomes Kapila;

अध्याय ११४

श्लोक 31

तस्यां रविं समभ्यर्च्य व्रती नियमतत्परः ।लभते वाञ्छितान्कामान्भास्करस्य प्रसादतः

tasyāṃ raviṃ samabhyarcya vratī niyamatatparaḥ / labhate vāñchitānkāmānbhāskarasya prasādataḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

worshipping the Sun on it, the vow-keeper intent on discipline gains the desires he wishes by the Sun's grace.

अध्याय ११४

श्लोक 32

अन्नदानं जपो होमं पितृदेवर्षितर्पणम् ।सर्वमेवाक्षयं ज्ञेयं कृतं देवर्षिसत्तम

annadānaṃ japo homaṃ pitṛdevarṣitarpaṇam / sarvamevākṣayaṃ jñeyaṃ kṛtaṃ devarṣisattama

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Giving food, japa, oblation, libations to ancestors, gods and sages — all done then is to be known as imperishable, O best of divine sages.

अध्याय ११४

श्लोक 33

कपिलां धेनुमभ्यर्च्य वस्त्रमाल्यानुले पनैः ।प्रदद्याद्वेदविदुषे द्वादशात्मप्रतुष्टये

kapilāṃ dhenumabhyarcya vastramālyānule panaiḥ / pradadyādvedaviduṣe dvādaśātmapratuṣṭaye

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Worshipping a tawny cow with clothes, garlands and unguents, one should give it to a knower of the Veda for the pleasure of the twelve-souled Sun.

अध्याय ११४

श्लोक 34

अथेषुशुक्लषष्ठ्यां तु पूज्या कात्यायनी द्विज ।गन्धाद्यैर्मङ्गलद्रव्यैर्नैवेद्यैर्विविधैस्तथा

atheṣuśuklaṣaṣṭhyāṃ tu pūjyā kātyāyanī dvija / gandhādyairmaṅgaladravyairnaivedyairvividhaistathā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Then on the sixth of the bright half of Isha, Katyayani is to be worshipped, O brahmin, with perfumes and auspicious articles and various food offerings;

अध्याय ११४

श्लोक 35

ततः क्षमाप्य देवेशीं प्रणिपत्य विसर्जयेत् ।पूज्यात्र सैकती मूर्तिर्यद्वा द्विजसती मुदा

tataḥ kṣamāpya deveśīṃ praṇipatya visarjayet / pūjyātra saikatī mūrtiryadvā dvijasatī mudā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

then asking forgiveness of the queen of gods and bowing, one should dismiss her; a sand image is to be worshipped here, or a virtuous brahmin woman, joyfully,

अध्याय ११४

श्लोक 36

वस्त्रालङ्करणैर्भव्यैः कात्यायिन्याः प्रतुष्टये ।कन्या वरं प्राप्नुयाच्च वाञ्चितं पुत्रमङ्गना

vastrālaṅkaraṇairbhavyaiḥ kātyāyinyāḥ pratuṣṭaye / kanyā varaṃ prāpnuyācca vāñcitaṃ putramaṅganā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

with fine clothes and ornaments, for Katyayani's pleasure. A maiden gains a husband, and a woman the son she desires,

अध्याय ११४

श्लोक 37

कात्यायिनीप्रसादाद्वै नात्र कार्या विचारणा ।कार्तिके शुक्लषष्ठ्यां तु षण्मुखेन महात्मना

kātyāyinīprasādādvai nātra kāryā vicāraṇā / kārtike śuklaṣaṣṭhyāṃ tu ṣaṇmukhena mahātmanā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

by Katyayani's grace; there is no doubt. On the sixth of the bright half of Kartika, the great-souled Six-faced one

अध्याय ११४

श्लोक 38

देवसेना महाभागा लब्धा सर्वुसुरार्पिता ।अतस्तस्यां सुरश्रेष्ठां देवसेनां च षण्मुखम्

devasenā mahābhāgā labdhā sarvusurārpitā / atastasyāṃ suraśreṣṭhāṃ devasenāṃ ca ṣaṇmukham

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

obtained the fortunate Devasena, given by all the gods; so on that day, worshipping Devasena, best of goddesses, and the Six-faced one

अध्याय ११४

श्लोक 39

संपूज्य निखिलैरेव उपचारैर्मनोहरैः ।प्राप्नुयादतुलां सिद्धिं मनोभीष्टां द्विजोत्तम

saṃpūjya nikhilaireva upacārairmanoharaiḥ / prāpnuyādatulāṃ siddhiṃ manobhīṣṭāṃ dvijottama

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

with all charming offerings, one gains incomparable success as the heart desires, O best of brahmins.

अध्याय ११४

श्लोक 40

अत्रैव वह्निपूजोक्तां तां च सम्पक्समाचरेत् ।विविधद्रव्यहोमैश्च वह्निपूजापुरः सरम्

atraiva vahnipūjoktāṃ tāṃ ca sampaksamācaret / vividhadravyahomaiśca vahnipūjāpuraḥ saram

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Here too one should properly perform the worship of Fire that is prescribed, with oblations of various substances, preceded by fire-worship.

अध्याय ११४

श्लोक 41

मार्गशीर्षे शक्लषष्ठ्यां निहतस्तारकासुरः ।स्कन्देन सत्कृतिः प्राप्ता ब्रहमाद्यैः परिकल्पिता

mārgaśīrṣe śaklaṣaṣṭhyāṃ nihatastārakāsuraḥ / skandena satkṛtiḥ prāptā brahamādyaiḥ parikalpitā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On the sixth of the bright half of Margashirsha the asura Taraka was slain, and Skanda received honour arranged by Brahma and others;

अध्याय ११४

श्लोक 42

ततो ऽस्यां पूजयेत्स्कन्दं गन्धपुष्पाक्षतैः फलैः ।वस्त्रैराभूषणश्चापि नैवेद्यैर्विविधैस्तथा

tato 'syāṃ pūjayetskandaṃ gandhapuṣpākṣataiḥ phalaiḥ / vastrairābhūṣaṇaścāpi naivedyairvividhaistathā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

so on this day one should worship Skanda with perfumes, flowers, unbroken rice, fruits, clothes, ornaments and various food offerings.

अध्याय ११४

श्लोक 43

रविवारेण संयुक्ता तथा शतभिषान्विता ।यदि चेत्सा समुद्दिष्टा चंपाह्वा मुनिसत्तम

ravivāreṇa saṃyuktā tathā śatabhiṣānvitā / yadi cetsā samuddiṣṭā caṃpāhvā munisattama

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

If it is joined with Sunday and with Shatabhisha, it is declared as the one called Champa, O best of sages;

अध्याय ११४

श्लोक 44

तस्यां विश्वेश्वरो देवो द्रष्टव्यः पापनाशनः ।पूजनीयो वेदनीयः स्मर्तव्यः सौख्यमिच्छता

tasyāṃ viśveśvaro devo draṣṭavyaḥ pāpanāśanaḥ / pūjanīyo vedanīyaḥ smartavyaḥ saukhyamicchatā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

on it the god Vishveshvara, destroyer of sins, should be seen, worshipped, known and remembered by one who desires happiness;

अध्याय ११४

श्लोक 45

स्नानदानादिकं चात्र सर्वमक्षय्यमुच्यते ।पौषमासे शुक्लषष्ठ्यां देवो दिनपतिर्द्विज

snānadānādikaṃ cātra sarvamakṣayyamucyate / pauṣamāse śuklaṣaṣṭhyāṃ devo dinapatirdvija

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

bathing, giving and all else here are said to be imperishable. On the sixth of the bright half of the month of Pausha, O brahmin, the lord of the day,

अध्याय ११४

श्लोक 46

विष्णुरूपी जगत्त्राता प्रदुर्भूताः सनातनः

viṣṇurūpī jagattrātā pradurbhūtāḥ sanātanaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

in Vishnu's form, protector of the world, the eternal one, appeared;

अध्याय ११४

श्लोक 47

स तस्मात्पूजनीयो ऽस्यां द्रव्यैर्गन्धपुरस्कृतैः ।नैवेद्यैर्वस्त्त्रभूषाद्यैः सर्वसौख्यमभीप्सुभिः

sa tasmātpūjanīyo 'syāṃ dravyairgandhapuraskṛtaiḥ / naivedyairvasttrabhūṣādyaiḥ sarvasaukhyamabhīpsubhiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

so he should be worshipped on this day with substances headed by perfumes, with food offerings, clothes, ornaments and the like, by those who desire all happiness.

अध्याय ११४

श्लोक 48

माघमासे सिता षष्ठी वरुणाह्वा स्मृता तु सा ।तस्यां वरुणमभ्यर्च्येद्विष्णुरूपं सनातनम्

māghamāse sitā ṣaṣṭhī varuṇāhvā smṛtā tu sā / tasyāṃ varuṇamabhyarcyedviṣṇurūpaṃ sanātanam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The bright sixth in the month of Magha is remembered as the one called Varuna; on it one should worship Varuna, the eternal, in Vishnu's form,

अध्याय ११४

श्लोक 49

रक्तैर्गन्धांशुकैः पुष्पैर्नैवेद्यैर्धूपदीपकैः ।एवमभ्यर्च्य विधिवद्यद्यच्चाभिलषेन्नरः

raktairgandhāṃśukaiḥ puṣpairnaivedyairdhūpadīpakaiḥ / evamabhyarcya vidhivadyadyaccābhilaṣennaraḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

with red perfumes, cloths and flowers, food offerings, incense and lamps; having worshipped thus duly, whatever a man desires,

अध्याय ११४

श्लोक 50

तत्तच्च फलतो लब्ध्वा मोदते तत्प्रसादतः ।फआल्गुने शुक्लषष्ठ्यां तु देवं पशुपतिं द्विज

tattacca phalato labdhvā modate tatprasādataḥ / phaālgune śuklaṣaṣṭhyāṃ tu devaṃ paśupatiṃ dvija

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

he obtains as fruit and rejoices by his grace. On the sixth of the bright half of Phalguna, O brahmin, the god Pashupati,

अध्याय ११४

श्लोक 51

मृन्मयं विधिना कृत्त्वा पूजयेदुपचारकैः ।संस्नाप्य शतरुद्रेण पृथक्पञ्चामृतैर्जलैः

mṛnmayaṃ vidhinā kṛttvā pūjayedupacārakaiḥ / saṃsnāpya śatarudreṇa pṛthakpañcāmṛtairjalaiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

making him of clay according to rule, one should worship with offerings; bathing him with the Shatarudra, separately with the five nectars and water,

अध्याय ११४

श्लोक 52

गन्धैरालिप्य सुश्वेतैरक्षतैः श्वेतपुष्पकैः ।बिल्वपत्रैश्च धत्तूरकुसुमैश्च फलैस्तथा

gandhairālipya suśvetairakṣataiḥ śvetapuṣpakaiḥ / bilvapatraiśca dhattūrakusumaiśca phalaistathā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

anointing him with perfumes, with very white unbroken rice, white flowers, bilva leaves, datura flowers and fruits,

अध्याय ११४

श्लोक 53

सम्पूज्य नानानैवेद्यैर्नीराज्य विधिवत्ततः ।क्षमाप्य प्रणिपत्यैनं कैलासाय विसर्जयेत्

sampūjya nānānaivedyairnīrājya vidhivattataḥ / kṣamāpya praṇipatyainaṃ kailāsāya visarjayet

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

worshipping him with various food offerings and waving lights duly, asking forgiveness and bowing, one should dismiss him to Kailasa.

अध्याय ११४

श्लोक 54

एवं कृत शिवार्चस्तु नरो नार्यथवा मुने ।इह भुक्त्वा वरान्भोगानन्ते शिवगतिं लभेत्

evaṃ kṛta śivārcastu naro nāryathavā mune / iha bhuktvā varānbhogānante śivagatiṃ labhet

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Man or woman who worships Shiva thus, O sage, enjoys excellent pleasures here and at the end attains Shiva's goal.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_nAradapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Narada Purana — Chapter 114
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.