Narada Purana· Nārada Purāṇa
143
अध्याय 143 / 167

Book 2 - Adhyaya 19

35 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ35 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय १४३

श्लोक 1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मातृसन्मानं नाम अष्टादशो ऽध्यायः वसिष्ठ उवाच सो ऽनुज्ञातो महीपालः प्रियाभिः प्रियकामुकः ।प्रहर्षमतुलं लेभे धर्माङ्गदमुवाच ह

iti śrībṛhannāradīyapurāṇottarabhāge mātṛsanmānaṃ nāma aṣṭādaśo 'dhyāyaḥ vasiṣṭha uvāca so 'nujñāto mahīpālaḥ priyābhiḥ priyakāmukaḥ / praharṣamatulaṃ lebhe dharmāṅgadamuvāca ha

हिन्दी अर्थ

वसिष्ठजी कहते हैं--भूपते! तदनन्तर देवी संध्यावलीने पतिके दोनों चरण पकड़कर धर्माड्रदके विनाशसे सम्बन्ध रखनेवाली बात कही-- महाराज ! आपकी ही भाँति मैंने भी इसे बहुत समझाया है;

English

"O son, protect this Earth consisting of seven island-continents after slaying the wicked at the outset. Be ever vigilant and alert and active.

अध्याय १४३

श्लोक 2

एतां द्वीपवतीं पृथ्वीं परिपालय पुत्रक ।कृत्वा दुष्टवधं त्वादावप्रमत्तः सदोद्यतः

etāṃ dvīpavatīṃ pṛthvīṃ paripālaya putraka / kṛtvā duṣṭavadhaṃ tvādāvapramattaḥ sadodyataḥ

हिन्दी अर्थ

किंतु इस मोहरूपा मोहिनीको इस समय दूसरी कोई बात अच्छी ही नहीं लगती। इसका एक ही आग्रह है, एकादशीके दिन राजा भोजन करें अथवा अपने पुत्रका वध कर डालें। नाथ! धर्म

English

Always make use of the best opportunites. Be a super¬ visor of good conduct. Be always conscious of everything and alert, be favourable to good business transactions.

अध्याय १४३

श्लोक 3

सदावसरसंयुक्तः सदाचारनिरीक्षकः ।सदा चेतनसंयुक्तः सदा वाणिज्यवल्लभः

sadāvasarasaṃyuktaḥ sadācāranirīkṣakaḥ / sadā cetanasaṃyuktaḥ sadā vāṇijyavallabhaḥ

हिन्दी अर्थ

छोड़नेकी अपेक्षा तो पुत्रका वध ही श्रेष्ठ है। राजन! गर्भ धारण करनेमें माताकों ही अधिक क्लेश सहना पड़ता है और बालकपर उसीका स्रेह भी अधिक होता है। खेद और स्नेह जैसा

English

Be moving continuously; always be interested in charitable gifts; always eschew crookedness, be always engaged in the disciplined life of the good.

अध्याय १४३

श्लोक 4

सदा भ्रमणशीलश्च सदा दानरतिर्भव ।सदा कौटिल्यहीनश्च सदाचाररतः सदा

sadā bhramaṇaśīlaśca sadā dānaratirbhava / sadā kauṭilyahīnaśca sadācārarataḥ sadā

हिन्दी अर्थ

माताका होता है, वैसा पिताका नहीं हो सकता। राजेन्द्र! इस भूतलपर पिताको बीज-वपन करनेवाला कहा गया है, माता उसको धारण करनेवाली है; अत: उसके पालन-पोषणमें अधिक क्लेश उसीको

English

O son, listen to another thing which should be pursu¬ ed by you now. Lack of trust and confidence in everything and everyone is recommended in the case of kings.

अध्याय १४३

श्लोक 5

अपरं शृणु मे पुत्र यत्कर्त्तव्यं त्वयाधुना ।अविश्वासस्तु सर्वत्र भूमिपानां प्रशस्यते

aparaṃ śṛṇu me putra yatkarttavyaṃ tvayādhunā / aviśvāsastu sarvatra bhūmipānāṃ praśasyate

हिन्दी अर्थ

उठाना पड़ता है। पुत्रपर पितासे सौगुना स्नेह माताका होता है। उसके स्नेहकी अधिकतापर ही दृष्टि रखकर गौरवमें माताको पितासे बड़ी माना गया है, किंतु नृपश्रेष्ठ। आज मैं माता होकर भी

English

O popularly loved one, (you must possess) the accu¬ rate knowledge of the treasure and of the (assets of the) people.

अध्याय १४३

श्लोक 6

कोषस्य च परिज्ञानं जनानां जनवल्लभ ।रसवद्द्रव्यमाकर्षेः पुष्पेभ्य इव षट्पदः

koṣasya ca parijñānaṃ janānāṃ janavallabha / rasavaddravyamākarṣeḥ puṣpebhya iva ṣaṭpadaḥ

हिन्दी अर्थ

सत्यके पालनसे परलोकको जीतनेकी इच्छा रखकर पुत्र-स्नेहको तिलाझलि दे चुकी हूँ। भूपाल! स्नेहको दूर करके पुत्रका वध कीजिये। राजन्! वे आपत्तियाँ भी धन्य हैं, जो सत्यका

English

Through you as my son, I feel that youth has been regained by me.

अध्याय १४३

श्लोक 7

त्वया पुत्रेण संप्राप्तं पुनरेवेह यौवनम्

tvayā putreṇa saṃprāptaṃ punareveha yauvanam

हिन्दी अर्थ

पालन करानेवाली हैं। सत्यका संरक्षण करानेवाली होनेसे वे मनुष्योंके लिये मोक्षदायिनी हैं। अतः पृथ्वीपते! संतप्त होनेसे कोई लाभ नहीं, आप सत्यकी रक्षा कीजिये। राजन्! सत्यके पालनसे

English

After delightfully entrusting you with the burden of the earth with its seven oceans and continents and having obtained this moon-faced wife of excellent and rare beauty and seductive charms, I shall enjoy myself in dalliance.

अध्याय १४३

श्लोक 8

इमामपूर्वां वररूपमोहिनीं संप्राप्य भार्यां द्विजराजवक्त्राम् ।सुखेन संयोज्य च ते ऽद्य भारं सप्तोदधिद्वीपभवं प्ररंस्ये

imāmapūrvāṃ vararūpamohinīṃ saṃprāpya bhāryāṃ dvijarājavaktrām / sukhena saṃyojya ca te 'dya bhāraṃ saptodadhidvīpabhavaṃ praraṃsye

हिन्दी अर्थ

भगवान् विष्णुका सायुज्य प्राप्त होता है। देवताओंने आपकी परीक्षाके लिये इस मोहिनीको कसौटीके रूपमें उत्पन्न किया है। अतः: भूपाल! आप दृढ़

English

In the human world, a father overcome with wrinkles, shaking old teeth and white greying hairs becomes a cause of shame and (derisive laughter) if he is desirous of sexual inter¬ course, when the son has attained muturity and is competent.

अध्याय १४३

श्लोक 9

व्रीडाकरस्तात मनुष्यलोके समर्थपुत्रे सुरताभिकामी ।भवेत्पिता चेद्ब्रलिभिश्च युक्तो जीर्णद्विजः श्वेतशिरोरुहश्च

vrīḍākarastāta manuṣyaloke samarthaputre suratābhikāmī / bhavetpitā cedbralibhiśca yukto jīrṇadvijaḥ śvetaśiroruhaśca

हिन्दी अर्थ

होकर प्रिय पुत्रका वध कीजिये। अपने सत्य- पालनके उद्देश्यसे मोहिनीके वचनकी पूर्ति कीजिये।!

English

Though aged, I am not weak and infirm; I am flou¬ rishing in happiness, I desire this fair lady the most beautiful in the world, who for my sake has forsaken even the Devas; this lady of sweet and charming eyes, who has been smitten by the arrows of Cupid, has come to me (of her own accord).

अध्याय १४३

श्लोक 10

जीर्णो ऽप्यजीर्णस्तव सौख्यवृद्धो वाञ्छे इमां लोकवरां वरार्हाम् ।संत्यज्य देवान्मम हेतुमागतामनङ्गबाणाभिहतां सुनेत्राम्

jīrṇo 'pyajīrṇastava saukhyavṛddho vāñche imāṃ lokavarāṃ varārhām / saṃtyajya devānmama hetumāgatāmanaṅgabāṇābhihatāṃ sunetrām

हिन्दी अर्थ

वसिष्ठजी कहते हैं--राजन्! पत्रीकी यह बात सुनकर महाराज रुक्‍्माड्गदने मोहिनीके समीप रानी संध्यावलीसे इस प्रकार कहा-- प्रिये ! पुत्रकी हत्या बहुत बड़ी हत्या है। वह न्रह्महत्यासे

English

I will engage myself at will in sexual dalliance with this lady of the lustre of molten gold, my mind shall then be full (thanks to the realisation of my cherished desires). After hiding myself on the banks of rivers of divine beauty as well as sylvan fountains and rivulets (I shall enjoy myself with this lady).

अध्याय १४३

श्लोक 11

कामं रमिष्ये द्रुतकां चनाभां ह्येकान्तशीलः परिपूर्णचेताः ।भूत्वा तु गुप्तो वननिर्झरेषु रम्येषु दिव्येषु नदीतटेषु

kāmaṃ ramiṣye drutakāṃ canābhāṃ hyekāntaśīlaḥ paripūrṇacetāḥ / bhūtvā tu gupto vananirjhareṣu ramyeṣu divyeṣu nadītaṭeṣu

हिन्दी अर्थ

भी बढ़कर है। कहाँ-से-कहाँ मैं मन्दराचलपर गया और न जाने कहाँसे यह मोहिनी मुझे वहाँ मिली। देवि! यह स्त्री नहीं, धर्माड्भदका नाश करनेके लिये साक्षात् कालप्रिया काली है।

English

The trees were never devoid of fruits and flowers; the fields were never devoid of barley and rice grains. Cows yielded potfulls of milk sweet like sugar and productive of ghee.

अध्याय १४३

श्लोक 12

इयं पुरन्ध्री मम जीविताधिका सुखेन धार्या त्रिदिवैकनारी ।अस्यास्तु हेतोर्विबुधा विमूढा यथा रमायै धरणीशसंघाः

iyaṃ purandhrī mama jīvitādhikā sukhena dhāryā tridivaikanārī / asyāstu hetorvibudhā vimūḍhā yathā ramāyai dharaṇīśasaṃghāḥ

हिन्दी अर्थ

धर्माड्भद धर्मज्ञल, विनयशील तथा प्रजाको प्रसन्न रखनेवाला है, अभीतक उसे कोई संतान भी नहीं हुई है। ऐसे पुत्रको मारकर मेरी क्या गति होगी ? देवि! कुपुत्रको भी मारनेसे पिताके मनमें दुःख

English

People never took food on the day of Madhava (Visnu) i.e. on the EkadasI day; the rivers never went dry; riches did not get exhausted although they were enjoyed by men in the course of their enjoyment of pleasures.

अध्याय १४३

श्लोक 13

तद्वाक्यमाकर्ण्य पितुः सुबुद्धिः प्रणम्य भक्त्या जननीसमेतम् ।नृपोत्तमं तं नृपनन्दनो ऽसौ दिदेश भोगार्थमनेकवित्तम्

tadvākyamākarṇya pituḥ subuddhiḥ praṇamya bhaktyā jananīsametam / nṛpottamaṃ taṃ nṛpanandano 'sau dideśa bhogārthamanekavittam

हिन्दी अर्थ

होता है, फिर जो धर्मशील तथा गुरुजनोंका सेवक है, उसके मरनेसे कितना दुःख होगा। वरवर्णिनि! इस समय तुम्हारे पुत्रके प्रतापसे ही मैंने सातों द्वीपोंके राज्यका उपभोग किया है।

English

When Dharmangada engaged himself in the pro¬ tection of his kingdom, the people were contented, as the Durva grass flourishes when watered well and a fine grassy plain is evolved, so people flourished.

अध्याय १४३

श्लोक 14

आज्ञाविधेयांस्तु पितुर्नियोज्य दासांश्च दासीश्च हिरण्यकण्ठीः ।मत्स्यध्वजार्त्तस्य सुखाय पुत्रस्ततो महीरक्षणमाचचार

ājñāvidheyāṃstu piturniyojya dāsāṃśca dāsīśca hiraṇyakaṇṭhīḥ / matsyadhvajārttasya sukhāya putrastato mahīrakṣaṇamācacāra

हिन्दी अर्थ

अपना यह पुत्र धर्माड्रद इस पृथ्वीपर सबसे श्रेष्ठ है। मनोहराड्डरी ! वह मेरे समूचे कुलका सम्मान बढ़ानेवाला है। सुन्दरि! मोहिनी मोहमें डूबकर केवल मुझे दुःख दे रही है, तुम पुनः शुभ

English

By observing fast etc. on the day ofHari, men enjoyed pleasures and attained the region of Hari. People, not being afraid of robbers (due to security measures and police protection prevalent then), did not bolt their doors even in dark nights.

अध्याय १४३

श्लोक 15

नृपैस्तुतो धर्मविभूषणो ऽसौ समावृतो द्वीपवतीं समग्राम् ।तस्येत्थमुर्वीं चरतश्च भूप न पापबुद्धिं कुरुते जनैघः

nṛpaistuto dharmavibhūṣaṇo 'sau samāvṛto dvīpavatīṃ samagrām / tasyetthamurvīṃ carataśca bhūpa na pāpabuddhiṃ kurute janaighaḥ

हिन्दी अर्थ

अपनी प्रिय पत्नी संध्यावलीसे ऐसा कहकर राजा उस समय मोहिनीसे इस प्रकार बोले-- 'शुभे! मैं एकादशीको भोजन नहीं करूँगा और पुत्रकी हत्या भी नहीं कर सकूँगा। अपनेको और

English

Cows did not give extra trouble to the cowherds in looking after them; they went to graze according to their own wish and returned to the abodes as usual. They yielded potful of milk in plenty. They were fond of their calves and they spread peace everywhere.

अध्याय १४३

श्लोक 16

न चापि वृक्षः फलपुष्पहीनो न क्षेत्रमासीद्यवशालिहीनम् ।स्रवन्ति गावो घटपूरदुग्धं घृताधिकं शर्करवत्सुमिष्टम्

na cāpi vṛkṣaḥ phalapuṣpahīno na kṣetramāsīdyavaśālihīnam / sravanti gāvo ghaṭapūradugdhaṃ ghṛtādhikaṃ śarkaravatsumiṣṭam

हिन्दी अर्थ

संध्यावली देवीको आरेसे चीर सकता हूँ अथवा तुम्हारे कहनेसे कोई और भी भयंकर कर्म कर सकता हूँ। सुश्नु ! पुत्रके सम्बन्धमें यह दुष्टतापूर्ण आग्रह छोड़ दो। बताओ, पुत्र धर्माड्भदको मार

English

The Earth grew plenty of grains etc. without being ploughed. All plants and trees grew up without the use of ploughshare. Infants were nourished by the breast-milk of their mothers. Young damsels were developed and nourished thanks to the activities of their husbands.

अध्याय १४३

श्लोक 17

क्षीरं सुपेयं सकलार्तिनाशनं पापापहं पुष्टिविवर्धनं च ।जनो न कश्चिद्विभवस्य गोप्ता भर्तुहिं भार्या न कटूक्तिवादिनी

kṣīraṃ supeyaṃ sakalārtināśanaṃ pāpāpahaṃ puṣṭivivardhanaṃ ca / jano na kaścidvibhavasya goptā bhartuhiṃ bhāryā na kaṭūktivādinī

हिन्दी अर्थ

देनेसे तुम्हें क्या फल मिलेगा ? मुझे एकादशीको भोजन करा देनेसे तुम्हारा क्या लाभ होगा? वरानने ! मैं तुम्हारा दास हूँ, सेवक हूँ और सर्वथा

English

The people well protected by the king, were fully developed. Virtue in the company of truth was fully developed;

अध्याय १४३

श्लोक 18

पुत्रो विनीतः पितृशासने रतो वधूः स्थिता हस्तपुटे च श्वश्रोः ।द्विजोपदेशे हि जनो व्यवस्थितो वेदोक्तधर्माचरणाद्द्विजोत्तमाः

putro vinītaḥ pitṛśāsane rato vadhūḥ sthitā hastapuṭe ca śvaśroḥ / dvijopadeśe hi jano vyavasthito vedoktadharmācaraṇāddvijottamāḥ

हिन्दी अर्थ

शरणमें आया हूँ। सुन्दरि! कोई दूसरा वर माँग लो। देवि! मुझपर कृपा करो। पुत्रकी भिक्षा दे दो। गुणवान् पुत्र दुर्लभ है और एकादशीका ब्रत भी दुर्लभ है। इस पृथ्वीपर गड़ाजीका जल दुर्लभ

English

Neither of the day nor of the night was he aware. He was not conscious of the fortnights and months that passed by; even years went by unnoticed; he was so enamoured of the sexual dalliance of the daughter of Brahma of auspicious activities.

अध्याय १४३

श्लोक 19

न भुञ्जते माधववासरे जना न यान्ति शोषं भुविः निम्नगास्तु ।संभुज्य माना नहि यान्ति संपदः संभोगयुक्तैरपि मानवैः क्षयम्

na bhuñjate mādhavavāsare janā na yānti śoṣaṃ bhuviḥ nimnagāstu / saṃbhujya mānā nahi yānti saṃpadaḥ saṃbhogayuktairapi mānavaiḥ kṣayam

हिन्दी अर्थ

है, भगवान् विष्णुका पूजन दुर्लभ है तथा स्मृतियोंका संग्रह भी दुर्लभ है एवं भगवान् विष्णुका स्मरण एवं चिन्तन भी अत्यन्त दुर्लभ है। साधु पुरुषोंका सड्भ दुर्लभ है तथा भगवान्की

English

The king's virility increased with the loving union with Mohini; the more he resorted to her with the backing of Kama (God of Love), the sexual potency increased all the more like the moon in the bright half of the month; it never got exhausted by the frequent indulgence in sex.

अध्याय १४३

श्लोक 20

विवृद्धिमायान्ति जलैरिवोर्द्ध्वं दूर्वातृणं शाद्वलतामुपैति ।कृती च लोको ह्यभवत्समस्तो धर्माङ्गदे पालनसंप्रवृत्ते

vivṛddhimāyānti jalairivorddhvaṃ dūrvātṛṇaṃ śādvalatāmupaiti / kṛtī ca loko hyabhavatsamasto dharmāṅgade pālanasaṃpravṛtte

हिन्दी अर्थ

भक्ति भी दुर्लभ ही बतायी गयी है। वरवर्णिनि ! मृत्युकालमें भगवान् विष्णुका स्मरण भी दुर्लभ ही है, ऐसा समझकर मेरा धर्मरक्षाविषयक वचन स्वीकार करो। मैंने सब विषय भोग लिये,

English

Just as the Devas become stronger and stronger by imbibing the nectar juice, so also the more he touched her the fresher he became. Drinking charming beverages and listening to sweet songs consisting of melodious tone (he increased in virility and strength).

अध्याय १४३

श्लोक 21

भुक्त्वा तु सौख्यानि च यान्ति मानवा हरेः पदं तद्दिनसेवनेन ।द्वाराणि सध्वान्तनिशासु भूप गुप्तानि कुर्वन्ति न दस्यु भीताः

bhuktvā tu saukhyāni ca yānti mānavā hareḥ padaṃ taddinasevanena / dvārāṇi sadhvāntaniśāsu bhūpa guptāni kurvanti na dasyu bhītāḥ

हिन्दी अर्थ

निष्कण्टक राज्य भी कर लिया; किंतु मेरे पुत्रने तो अभी संसारके विषयोंका सुख देखा ही नहीं, अत: उसकी हत्या कदापि नहीं करूँगा। मोहिनी ! अपने ही हाथसे अपने पुत्रका वध! ओह ! इससे

English

Enjoying pleasures, people go to Hari's abode by serving that day. On dark nights, O king, they make the doors secure, not afraid of robbers.

अध्याय १४३

श्लोक 22

न चापि गोपेषु ददन्ति वृत्तिं स्वेच्छाचरा मन्दिरमाव्रजन्ति ।क्षीरं क्षरन्त्यो घटवत्सुभूरिशो वत्सप्रियाः शान्तिकराश्च गावः

na cāpi gopeṣu dadanti vṛttiṃ svecchācarā mandiramāvrajanti / kṣīraṃ kṣarantyo ghaṭavatsubhūriśo vatsapriyāḥ śāntikarāśca gāvaḥ

हिन्दी अर्थ

बढ़कर पाप और क्‍या होगा?! मोहिनीने कहा--राजन्! मैंने तो पहले ही कह दिया है, एकादशीको भोजन करो और इच्छानुसार बहुत वर्षोतक पृथ्वीका शासन करते

English

Nor do they give a livelihood to cowherds; wandering at will they come to the house. The cows, dripping milk like pots, very many, fond of calves, bring peace.

अध्याय १४३

श्लोक 23

अकृष्टपच्या धरणी समस्ता प्ररूढसस्या किल लाङ्गलं विना ।मातुः पयोभिः शिशवः सुपुष्टा भर्तुः प्रयोगैः प्रमदाः सुपुष्टाः

akṛṣṭapacyā dharaṇī samastā prarūḍhasasyā kila lāṅgalaṃ vinā / mātuḥ payobhiḥ śiśavaḥ supuṣṭā bhartuḥ prayogaiḥ pramadāḥ supuṣṭāḥ

हिन्दी अर्थ

रहो। मैं पुत्रका वध नहीं कराऊँगी। एकादशीको तुम्हारे भोजन कर लेनेमात्रसे ही मेरा प्रयोजन सिद्ध हो जायगा। पृथ्वीपते ! तुम्हारे पुत्रकी मृत्युसे मेरा कोई मतलब नहीं है। राजन्! यदि पुत्र प्रिय

English

The whole earth ripened crops without ploughing, grain grew without the plough; infants were well nourished by their mothers' milk, women well nourished by their husbands' care.

अध्याय १४३

श्लोक 24

नृपैः सुगुप्तास्तु जनाः सुपुष्टाः सत्याभियुक्तो हि वृषः सुपुष्टः ।एवं विधे धर्मरतिप्रधाने जने प्रवृत्ते हरिभक्तियुक्ते ।संरक्ष्यमाणे हि नृपात्मजेन जगाम कालः सुखहे तुभूतः

nṛpaiḥ suguptāstu janāḥ supuṣṭāḥ satyābhiyukto hi vṛṣaḥ supuṣṭaḥ / evaṃ vidhe dharmaratipradhāne jane pravṛtte haribhaktiyukte / saṃrakṣyamāṇe hi nṛpātmajena jagāma kālaḥ sukhahe tubhūtaḥ

हिन्दी अर्थ

है तो एकादशीके दिन भोजन करो। महीपाल ! इस धर्मविरोधी विलापसे क्‍या लाभ ? मेरी बात मानो और यत्रपूर्वक सत्यकी रक्षा करो।

English

People were well nourished, well protected by kings; the bull was well nourished when joined with truth. While the people were thus given to dharma and devoted to Hari, and were protected by the king's son, time passed, a cause of happiness.

अध्याय १४३

श्लोक 25

निरामयो भूतिसमन्वितश्च सभूरिवर्षोत्सवकारकश्च ।पृथ्वीपतिश्चातिविमोहितश्च विमोहिनीचेष्टितसौख्ययुक्तः

nirāmayo bhūtisamanvitaśca sabhūrivarṣotsavakārakaśca / pṛthvīpatiścātivimohitaśca vimohinīceṣṭitasaukhyayuktaḥ

हिन्दी अर्थ

उसी समय धर्माड्भद वहाँ आ गये और मोहिनीकी ओर देखकर उसे प्रणाम करके सामने खड़े हो विनीतभावसे बोले--' भामिनि! तुम यही लो (मेरे वधरूपी वरको ही ग्रहण करो); इसके

English

Free of disease, rich in prosperity, celebrating festivals for many years, the lord of the earth, greatly bewildered, was joined with happiness arising from Mohini's doings.

अध्याय १४३

श्लोक 26

दिनं न जानाति न चापि रात्रिं मासं च पक्षं च स वत्सरं च ।अतीव मुग्धः सुरतेन तस्या विरञ्चिपुत्र्याः शुभचेष्टितायाः विमोहिनीसंगमने नृपस्य बभूव शक्तिस्त्वधिका मनोजे ।यथा यथा सेवत एव भूपस्तथा तथा वृद्धिमियर्ति वीर्यम् ।पक्षेषु शुक्लेष्विव शीतभानुर्न क्षीयते संततसेवनेन

dinaṃ na jānāti na cāpi rātriṃ māsaṃ ca pakṣaṃ ca sa vatsaraṃ ca / atīva mugdhaḥ suratena tasyā virañciputryāḥ śubhaceṣṭitāyāḥ vimohinīsaṃgamane nṛpasya babhūva śaktistvadhikā manoje / yathā yathā sevata eva bhūpastathā tathā vṛddhimiyarti vīryam / pakṣeṣu śukleṣviva śītabhānurna kṣīyate saṃtatasevanena

हिन्दी अर्थ

उन्होंने राजाके आगे एक चमकती हुई तलवार रख दी और अपने-आपको भी समर्पित कर दिया। तत्पश्चात् सत्य-धर्ममें स्थित हो पितासे कहा--'पिताजी! अब आपको मुझे मारनेमें

English

He knew neither day nor night, nor month, fortnight, nor year; deeply infatuated by the love-making of the daughter of Brahma, of auspicious behaviour. In union with Mohini the king's power in love grew greater; the more the king enjoyed, the more his virility increased, as the cool-rayed moon in the bright fortnights is not diminished by constant service.

अध्याय १४३

श्लोक 27

वृन्दारकः पीतसुधारसो यथा संस्पृश्य संस्पृश्य पुनर्नवो ऽसौ ।पिबंस्तु पानं सुमनोहरं हि शृण्वंस्तु गीतं सुपदप्रयुक्तम्

vṛndārakaḥ pītasudhāraso yathā saṃspṛśya saṃspṛśya punarnavo 'sau / pibaṃstu pānaṃ sumanoharaṃ hi śṛṇvaṃstu gītaṃ supadaprayuktam

हिन्दी अर्थ

विलम्ब नहीं करना चाहिए। महाराज! आपने मेरी माता मोहिनीके समक्ष जो प्रतिज्ञा की है, उसे सत्य कर दिखाइये। आपके हितके लिये मेरा मरना मुझे अक्षय गति देनेवाला है और

English

As a god renewed again and again by drinking the nectar, he touched and touched again, drinking sweet drink and hearing songs with fine words,

अध्याय १४३

श्लोक 29

पश्यंश्च रूपं स नितंबिनीनां स्पृशन्स्पृशन्मोहिनिवक्त्रचन्द्रम् ।विमर्द्दमानस्तु करेण तुङ्गौ सुखेन पीनौ पिशितोपरूढौ

paśyaṃśca rūpaṃ sa nitaṃbinīnāṃ spṛśanspṛśanmohinivaktracandram / vimarddamānastu kareṇa tuṅgau sukhena pīnau piśitoparūḍhau

हिन्दी अर्थ

अपने वचनके पालनसे आपको भी तेजस्वी लोक प्राप्त होंगे। अत: पुत्रके मारे जानेका जो महान् दुःख है, उसको त्यागकर अपने धर्मका पालन कीजिये। इस मर्त्यशरीरका त्याग करनेपर मेरे

English

seeing the form of the fair-hipped women, touching Mohini's moon-like face again and again, pressing with his hand her high, full breasts resting on flesh,

अध्याय १४३

श्लोक 30

घनस्तनौ काञ्चनकुंभतुल्यौ प्रच्छादितौ हारविभूषणेन ।वलित्रयं नातिविवर्द्धमानं मनोहरं लोमशराजिशोभम्

ghanastanau kāñcanakuṃbhatulyau pracchāditau hāravibhūṣaṇena / valitrayaṃ nātivivarddhamānaṃ manoharaṃ lomaśarājiśobham

हिन्दी अर्थ

भावी जीवनका आरम्भ अमर देहमें होगा। वह मेरा दिव्य शरीर सब प्रकारके रोगोंसे रहित होगा। प्रभो। जो पुत्र पिता अथवा माताके हितके लिये मारे जाते हैं तथा राजन्! जो गाय, ब्राह्मण,

English

her thick breasts like golden pots covered by necklaces, the three folds not overgrown, charming, with a line of fine hair,

अध्याय १४३

श्लोक 31

स्तनस्य रूपं परितो विलोक्य दध्रे वराङ्ग्याः शुभलोचनायाः ।नहीदृशं चारुतरं नितान्तं नितंबिनीनां मनसो ऽभिरामम्

stanasya rūpaṃ parito vilokya dadhre varāṅgyāḥ śubhalocanāyāḥ / nahīdṛśaṃ cārutaraṃ nitāntaṃ nitaṃbinīnāṃ manaso 'bhirāmam

हिन्दी अर्थ

स्त्री, भूमि, राजा, देवता, बालक तथा आर्तजनोंके लिये प्राण त्याग करते हैं, वे अत्यन्त प्रकाशमय लोकोंमें जाते हैं। अत: शोक-संतापसे कोई लाभ नहीं, आप श्रेष्ठ तलवारसे मेरा वध कीजिये।

English

looking all around at the beauty of her breasts he held the fair-eyed one: there was nothing more beautiful in the minds of fair-hipped women.

अध्याय १४३

श्लोक 32

यादृग्विधं मोहिनमोहनार्थं विनिर्मितं यद्विधिना स्वरूपम् ।मृगेन्द्रशत्रोःकरसन्निकाशे जङ्घे विलोमे द्रुतकाञ्चनाभे

yādṛgvidhaṃ mohinamohanārthaṃ vinirmitaṃ yadvidhinā svarūpam / mṛgendraśatroḥkarasannikāśe jaṅghe vilome drutakāñcanābhe

हिन्दी अर्थ

राजेन्द्र ! सत्यका पालन कीजिये और एकादशीको भोजन न कीजिये। मैंने अपने शरीरके वधके लिये जो बात कही है, उसे सत्य कीजिये। महाराज! आपने मोहिनीको दाहिना हाथ देकर

English

Whatever form was made by the Creator for Mohini's bewilderment: shanks like the paws of the lion-enemy (elephant), hairless, bright as molten gold,

अध्याय १४३

श्लोक 33

शशाङ्ककान्तिर्द्दशनस्य पङ्क्तिर्निगूढगुल्फे जनमोहनार्थम् ।आपादशीर्षं किल तत्स्वरूपं संपश्यतच्चारुविशालनेत्र्याः

śaśāṅkakāntirddaśanasya paṅktirnigūḍhagulphe janamohanārtham / āpādaśīrṣaṃ kila tatsvarūpaṃ saṃpaśyataccāruviśālanetryāḥ

हिन्दी अर्थ

जो वचन दिया है, उसका पालन न करनेसे असत्यका दोष लगेगा। उस भयंकर असत्य- भाषणके पापसे अपनेको बचाइये।

English

a row of teeth with the lustre of the moon, hidden ankles for bewildering people — from foot to head that form, he saw, of the lovely wide-eyed one.

अध्याय १४३

श्लोक 34

मेने सुराणामधिकं हि राजा कृतार्थमात्मानमतीव हर्षात् ।अहो सुतन्वी विपुलेक्षणेयं याचिष्यते यच्च तदेव देयम्

mene surāṇāmadhikaṃ hi rājā kṛtārthamātmānamatīva harṣāt / aho sutanvī vipulekṣaṇeyaṃ yāciṣyate yacca tadeva deyam

हिन्दी अर्थ

राजाको पुत्रवधके लिये उद्यत देख मोहिनीका मूर्च्छित होना और पत्नी, पुत्रसहित राजा रुक्‍्माड्दका भगवान्के शरीरमें प्रवेश करना

English

The king thought himself greater than the gods, greatly fulfilled with joy: "Ah, this slender, wide-eyed one — whatever she asks, that shall be given.

अध्याय १४३

श्लोक 35

अस्यास्तु रम्ये सुरते शुभाया दास्यामि चान्ते निजवित्तजातम् ।सुदुर्लभं देयमदेयमन्यैर्दास्यामि चास्या यदि वाप्यदेयम्

asyāstu ramye surate śubhāyā dāsyāmi cānte nijavittajātam / sudurlabhaṃ deyamadeyamanyairdāsyāmi cāsyā yadi vāpyadeyam

हिन्दी अर्थ

वसिष्ठजी कहते हैं--पुत्रका यह वचन सुनकर राजा रुक्‍्माड्दने उस समय संध्यावलीके मुखकी ओर देखा, जो कमलके समान प्रसन्नतासे खिल उठा था। फिर मोहिनीकी बात सुनी, जिसमें

English

In her lovely union, at the end, I shall give her all my wealth; the hardly obtainable gift and what others cannot give — I shall give even what is not to be given to her.

अध्याय १४३

श्लोक 36

यद्यप्यदेयं मम जीवितं हि याचिष्यते चेद्यदि हेमवर्णा ।दास्यामि चेदं न विचारयिष्ये पुत्रं विना नास्ति नदेयमस्याः

yadyapyadeyaṃ mama jīvitaṃ hi yāciṣyate cedyadi hemavarṇā / dāsyāmi cedaṃ na vicārayiṣye putraṃ vinā nāsti nadeyamasyāḥ

हिन्दी अर्थ

एकादशीको भोजन करो, पुत्रको न मारो, यदि भोजन न करना हो तो पुत्रका वध करो। यही

English

Even my life, though not to be given, if the gold-hued one asks for it, I shall give it without hesitation. Except my son, nothing is ungiveable to her."

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_nAradapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Narada Purana — Chapter 143
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.