Narada Purana· Nārada Purāṇa
147
अध्याय 147 / 167

Book 2 - Adhyaya 23

90 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ90 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय १४७

श्लोक 1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे कार्तिकमाहात्म्यं नाम द्वाविंशो ऽध्यायः मोहिन्युवाच वाक्यमुक्तं त्वया साधु कार्तिके यदुपोषणम् ।व्रतादिकरणं राज्ञां नोक्तं क्वापि निदर्शने

iti śrībṛhannāradīyapurāṇottarabhāge kārtikamāhātmyaṃ nāma dvāviṃśo 'dhyāyaḥ mohinyuvāca vākyamuktaṃ tvayā sādhu kārtike yadupoṣaṇam / vratādikaraṇaṃ rājñāṃ noktaṃ kvāpi nidarśane

हिन्दी अर्थ

हैं .. त्रेतामें पुष्कर तीर्थ सर्वोत्तम है, द्वापरमें कुरुक्षेत्रती विशेष महिमा है और कलियुगमें गड़ा ही सबसे बढ़कर है। कलियुगमें सब तीर्थ स्वभावत: अपनी-अपनी शक्तिको गड्ढाजीमें छोड़ते

English

The statement made by you about the observance of fast in the month of Karttika is quite excellent. But the obser¬ vance of Vrata etc. by kings is not found anywhere in the sacred texts.

अध्याय १४७

श्लोक 2

मुक्त्वैकं ब्राह्मणं लोके नोक्तं शूद्रविशोरपि ।दानं हि पालनं युद्धं तृतीयं भूभुजां स्मृतम्

muktvaikaṃ brāhmaṇaṃ loke noktaṃ śūdraviśorapi / dānaṃ hi pālanaṃ yuddhaṃ tṛtīyaṃ bhūbhujāṃ smṛtam

हिन्दी अर्थ

हैं, परंतु गड़ादेवी अपनी शक्तिको कहीं नहीं छोड़तीं गड़ाजीके जलकणोंसे परिपुष्ट हुई वायुके स्पर्शसे भी पापाचारी मनुष्य भी परम गतिको प्राप्त होते हैं। जो सर्वत्र व्यापक हैं, जिनका

English

In fact, excepting for a Brahmana, it has not been prescribed for anyone else; not for the Sudras and the Vaisyas too. (As the duty) of the kings, charitable gifts, protection (of subjects) and fighting are laid down (in Smrtis).

अध्याय १४७

श्लोक 3

न व्रतं हि त्वया कार्यं यदि मामिच्छसि प्रियाम् ।मुहूर्तमपि राजेन्द्र न शक्नोमि त्वया विना

na vrataṃ hi tvayā kāryaṃ yadi māmicchasi priyām / muhūrtamapi rājendra na śaknomi tvayā vinā

हिन्दी अर्थ

स्वरूप चिन्मय है, वे जनार्दन भगवान् विष्णु ही द्रवरूपसे गड़ााजीके जल हैं, इसमें संशय नहीं है। महापातकी भी गड्ाजीके जलमें स्नान करनेसे पवित्र हो जाते हैं, इस विषयमें अन्यथा

English

If you wish to retain me as your beloved, the Vrata should not be observed by you. O leading king, I cannot remain without ou even for a Muhurta.

अध्याय १४७

श्लोक 4

स्थातुं कमलगर्भाभ किं पुनर्माससंख्यया ।यत्रोपवासकरणं मन्यसे वसाधाधिप

sthātuṃ kamalagarbhābha kiṃ punarmāsasaṃkhyayā / yatropavāsakaraṇaṃ manyase vasādhādhipa

हिन्दी अर्थ

विचार नहीं करना चाहिए। गड़ाजीका जल अपने क्षेत्रमें हो या निकालकर लाया गया हो, ठंडा हो या गरम हो, वह सेवन करनेपर आमरण किये हुए पापोंको हर लेता है। बासी

English

O dear king having the lustre of god Brahma, how can I remain separated for a period of month? O ruler of the Earth, where you think of observing fast, food should rather be offered in lieu of it to Brahmanas of noble souls. Or may the eldest of all your wives observe the Vratas.

अध्याय १४७

श्लोक 5

तत्र वै भोजनं देयं विप्राणां च महात्मनाम् ।अथवा ज्येष्ठपत्नी या सा करोतु व्रतादिकम् ।एवमुक्ते तु वचने मोहिन्या रुक्मभूषणः

tatra vai bhojanaṃ deyaṃ viprāṇāṃ ca mahātmanām / athavā jyeṣṭhapatnī yā sā karotu vratādikam / evamukte tu vacane mohinyā rukmabhūṣaṇaḥ

हिन्दी अर्थ

है, परंतु गड़ाजल और तुलसीदल बासी होनेपर भी त्याज्य नहीं है। मेरुके सुवर्णी, सब प्रकारके रत्रोंकी, वहाँके प्रस्तर और जलके एक-एक कणकी गणना हो सकती है, परंतु

English

She said to the king, " O darling, why have I been called? Being completely free from the jealousy usual among co-wives, I have always abided by your order.

अध्याय १४७

श्लोक 6

आजुहाव प्रियां भार्यां नाम्ना संध्यावलिंशुभाम् ।आहूता तत्क्षणात्प्राप्ता राजानं भूरिदक्षिणम्

ājuhāva priyāṃ bhāryāṃ nāmnā saṃdhyāvaliṃśubhām / āhūtā tatkṣaṇātprāptā rājānaṃ bhūridakṣiṇam

हिन्दी अर्थ

गज्भाजलके गुणोंका परिमाण बतानेकी शक्ति किसीमें भी नहीं है। जो मनुष्य तीर्थयात्राकी जो गड्डाजीका आश्रय लेकर नित्य निर्भय रहता पूरी विधि न कर सके वह भी केवल है, वही देवताओं, ऋषियों और मनुष्योंके लिये

English

O fair lady, I know your good conduct, and the nobility of your birth. It was at your instance that sexual dalli¬ ance with Mohini for a long time was indulged in by me.

अध्याय १४७

श्लोक 7

आशीनं शयने दिव्ये मोहिनीबाहुसंवृतम् ।संघृष्टं हि कुचाग्रेण स्वर्णकुंभनिभेन हि

āśīnaṃ śayane divye mohinībāhusaṃvṛtam / saṃghṛṣṭaṃ hi kucāgreṇa svarṇakuṃbhanibhena hi

हिन्दी अर्थ

कृते तु सर्वतीर्थानि त्रेतायां पुष्कर परमू। द्वापरे तु कुरुक्षेत्र कलौ गड्भरा विशिष्यते॥ कलौ तु सर्वतीर्थानि स्वं स्वं वीर्य॑स्वभावत: गड़ायां प्रतिमुअन्ति सा तु देवी न कुत्रचित्॥ गड्भाम्भ:कणदिग्धस्प वायो: संस्पर्शनादपि। पापशीला अपि नरा: परां गतिमवाजुयुः॥ योडसौ सर्वगतो विष्णुश्चित्स्व्रूपी जनार्दन:। स॒ एवं द्रवरूपेण गड्ढाम्भो नात्र संशयः:॥

English

Many Karttika months have gone by while I indulged in sexual dalliance. Though I have been enamoured of the happiness derived from my beloved, the day of Hari (i.e. Eka- dasl) did not slip by.

अध्याय १४७

श्लोक 8

शयने वामनेत्रायाः सकामाया महीपते ।कृतां जलिपुटा भूत्वा भर्तुर्नमितकन्धरा

śayane vāmanetrāyāḥ sakāmāyā mahīpate / kṛtāṃ jalipuṭā bhūtvā bharturnamitakandharā

हिन्दी अर्थ

ब्रह्महा गुरुहा गोघध्त: स्तेयी च गुरुतल्पग:। गड्भाम्भसा च पूयन्ते नात्र कार्या विचारणा॥ क्षेत्रस्थमुद्धां वापि शीतमुष्णमथापि वा। गाड़ेयं तु हरेत्तोयं. पापमामरणान्तिकम्॥

English

By my frequent enjoyment of lustful pleasures I have achieved satiety. This month of Karttika is known to be the destroyer of all sins.

अध्याय १४७

श्लोक 9

संध्यावली प्राह नृपं किमाहूता करोम्यहम् ।तव वाक्ये स्थिता कान्त दुःसापत्न्यविवर्जिता

saṃdhyāvalī prāha nṛpaṃ kimāhūtā karomyaham / tava vākye sthitā kānta duḥsāpatnyavivarjitā

हिन्दी अर्थ

गड्भाजजलके माहात्म्यसे यहाँ उत्तम फलका भागी होता है। गड्राजीके जलसे एक बार भक्तिपूर्वक कुल्ला कर लेनेपर मनुष्य स्वर्गमें जाता और वहाँ कामधेनुके थनोंसे प्रकट हुए दिव्य रसोंका

English

O gentle lady, I am desirous of observing the holy vow of Karttika Vrata that yields great merit. But O auspicious lady, this daughter of Brahma prevents me from observing it.

अध्याय १४७

श्लोक 10

यथा यथा हि रमसे मोहिन्या सहह भूपते ।तथा तथा मम प्रीतिर्वर्द्धते नात्र संशयः

yathā yathā hi ramase mohinyā sahaha bhūpate / tathā tathā mama prītirvarddhate nātra saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

आस्वादन करता है। जो शालग्राम शिलापर गज्भाजल डालता है, वह पापरूपी तीत्र अन्धकारको मिटाकर उदयकालीन सूर्यकी भाँति पुण्यसे प्रकाशित होता है। जो पुरुष मन, वाणी और

English

O fair-complexioned lady, by no means should any- t mg displeasing to her be committed. Hence you take up my Vrata called Krcchra that dries up the body.

अध्याय १४७

श्लोक 11

भर्तुः सौख्येन या नारी दुःखयुक्ता प्रजायते ।सा तु श्येनी भवेद्राजंस्त्रीणि वर्षाणि पञ्च च

bhartuḥ saukhyena yā nārī duḥkhayuktā prajāyate / sā tu śyenī bhavedrājaṃstrīṇi varṣāṇi pañca ca

हिन्दी अर्थ

शरीरद्वारा किये हुए अनेक प्रकारके पापोंसे ग्रस्त हो, वह भी गड़ाजीका दर्शन करके पवित्र हो जाता है; इसमें संशय नहीं है। जो सदा गड्भाजीके जलसे सींचकर पवित्र की हुई भिक्षा

English

On being urged thus by her husband, the lady whose

अध्याय १४७

श्लोक 12

आज्ञां मे देहि राजेन्द्र मा व्रीहां कामिकां कुरु

ājñāṃ me dehi rājendra mā vrīhāṃ kāmikāṃ kuru

हिन्दी अर्थ

भोजन करता है, वह केंचुलका त्याग करनेवाले सर्पकी भाँति पापसे शून्य हो जाता है। हिमालय और विन्ध्यके समान पापराशियाँ भी गड्भाजीके जलसे उसी प्रकार नष्ट हो जाती हैं, जिस प्रकार

English

O Lord of rulers of men, I shall perform only those things whereby you will have fame and renown, whereby you will have happiness without prejudice to your good reputation. I shall even cast off my tender body into the fire for your sake.

अध्याय १४७

श्लोक 13

रुक्माङ्गद उवाच जानामि तव शीलं तु कुलं जानामि भामिनि ।तव वाक्येन हि चिरं मोहिनी रमिता मया

rukmāṅgada uvāca jānāmi tava śīlaṃ tu kulaṃ jānāmi bhāmini / tava vākyena hi ciraṃ mohinī ramitā mayā

हिन्दी अर्थ

भगवान् विष्णुकी भक्तिसे सब प्रकारकी आपत्तियाँ। गड्गजाजीमें भक्तिपूर्वक स््रानके लिये प्रवेश करनेपर मनुष्योंके ब्रह्महत्या आदि पाप “हाय-हाय' करके भाग जाते हैं। जो प्रतिदिन गड्भाजीके

English

O king, at your instance, I will even kill my son. I will not consider it as something that should not be done. All the more, O ruler of men, I shall perform this simple holy rite."

अध्याय १४७

श्लोक 14

रममाणस्य सुचिरं बहवः कार्तिका गताः ।प्रिया सौख्येन मुग्धस्य न गतो हरिवासरः

ramamāṇasya suciraṃ bahavaḥ kārtikā gatāḥ / priyā saukhyena mugdhasya na gato harivāsaraḥ

हिन्दी अर्थ

तटपर रहता और सदा गड़ाजीका जल पीता है, वह पुरुष पूर्वसंचित पातकोंसे मुक्त हो जाता है।

English

When the excellent holy penance ealled Krcchra was begun by his beloved wife, the king derived much pleasure. He spoke these words to the daughter of the Kusa-emblemed deity (Brahma) tcO lady of beautiful eyebrows, your suggestion has been carried out in accordance with your desire.

अध्याय १४७

श्लोक 15

सो ऽहं तृप्तिमनुप्राप्तः कामभोगात्पुनः पुनः ।ज्ञातो ऽयं कार्तिको मासः सर्वपापक्षयङ्करः

so 'haṃ tṛptimanuprāptaḥ kāmabhogātpunaḥ punaḥ / jñāto 'yaṃ kārtiko māsaḥ sarvapāpakṣayaṅkaraḥ

हिन्दी अर्थ

... है'। प्रभासतीर्थमें सूर्यग्रहणके समय सहस्त्र गोदान करनेसे मनुष्य जो फल पाता है, वह गड़ाजीके तटपर एक दिन रहनेसे ही मिल जाता है। जो अन्य सारे उपायोंको छोड़कर

English

O beautiful lady with thighs resembling metacarpus, sport as you please with the gladness of your heart. Leave off your cares and concentrate your ambitions and desires in me. O lady of sweet eye-brows, for your sake I have eschewed my duties. There is no other woman to give me happiness."

अध्याय १४७

श्लोक 16

कर्तुकामो व्रतं देवि कार्तिकाख्यं सुपुण्यदम् ।इयं वारयते मां च व्रताद्ब्रह्मसुता शुभे

kartukāmo vrataṃ devi kārtikākhyaṃ supuṇyadam / iyaṃ vārayate māṃ ca vratādbrahmasutā śubhe

हिन्दी अर्थ

मोक्षकी कामना लिये दृढ़निश्चयके साथ गड्भाजीके तटपर सुखपूर्वक रहता है, वह अवश्य ही मोक्षका भागी होता है, विशेषत: काशीपुरीमें गड्जाजी तत्काल मोक्ष देनेवाली हैं। यदि जीवनभर

English

On being thus addressed by her Lord, she attained great pleasure. She spoke to the king thus: — " O Lord, It was after knowing that you are exceedingly loving (and tender) that I had come to you from the heaven.

अध्याय १४७

श्लोक 17

अस्या न विप्रियं कार्यं सर्वथा वरवर्णिनि ।मामकं व्रतमाधत्स्व कृच्छ्राख्यं कायशोषकम्

asyā na vipriyaṃ kāryaṃ sarvathā varavarṇini / māmakaṃ vratamādhatsva kṛcchrākhyaṃ kāyaśoṣakam

हिन्दी अर्थ

प्रतिमासकी चतुर्दशी और अष्टमी तिथिको सदा गड़ाजीके तटपर निवास किया जाय तो वह उत्तम सिद्धि देनेवाला है। मनुष्य सदा कृच्छू और चान्द्रायण करके सुखपूर्वक जिस फलका

English

I had forsaken the immortal ones, the groups of Dait- yas, Gandharvas, Yaksas, serpents and Raksasas, who were awaiting me. Overcome with love, I approached you at the mountain of Mandara.

अध्याय १४७

श्लोक 18

सा चैवमुक्ता नवहेमवर्णा भर्त्रा तदा पीनपयोधरङ्गी ।उवाच वाक्यं द्विजराजकक्त्राव्रतं चरिष्ये तव तुष्टिहेतोः

sā caivamuktā navahemavarṇā bhartrā tadā pīnapayodharaṅgī / uvāca vākyaṃ dvijarājakaktrāvrataṃ cariṣye tava tuṣṭihetoḥ

हिन्दी अर्थ

अनुभव करता है, वही उसे गड्जाजीके तटपर निवास करनेमात्रसे मिल जाता है। ब्रह्मपुत्री ! इस लोकमें गड्भाजीकी सेवामें तत्पर रहनेवाले मनुष्यको आधे दिनके सेवनसे जो फल प्राप्त

English

The like-mindedness of both (husband and wife) is the real fruit of passion. Passionate union with the mind else¬ where is no better than the union of two corpses.

अध्याय १४७

श्लोक 19

येनैव कीर्तिस्तु यशो भवेच्च तथैव सौख्यं तव कीर्तियुक्तम् ।करोमि सौम्यं नरदेवनाथ क्षिपामि देहं ज्वलनेत्वदर्थम्

yenaiva kīrtistu yaśo bhavecca tathaiva saukhyaṃ tava kīrtiyuktam / karomi saumyaṃ naradevanātha kṣipāmi dehaṃ jvalanetvadartham

हिन्दी अर्थ

होता है, वह सैकड़ों यज्ञोंद्वार भी नहीं मिल

English

When the heart clasped within plump protrud-

अध्याय १४७

श्लोक 20

अकार्यमेतन्नहि भूमिपाल वाक्येन ते हन्मि सुतं स्वकीयम् ।किन्त्वेवमेतद्व्रतकर्म भूयः करोमि सौम्यं नरदेवनाथ

akāryametannahi bhūmipāla vākyena te hanmi sutaṃ svakīyam / kintvevametadvratakarma bhūyaḥ karomi saumyaṃ naradevanātha

हिन्दी अर्थ

स्वाध्याय-कर्मसे जिस फलकी प्राप्ति होती है, वही भक्तिभावसे गड्भराजीके तटपर निवास करनेमात्रसे मिल जाता है। सत्य-भाषण, नैष्ठिक

English

"O people, the day ofHari dawns tomorrow. Remain with only a single meal.2 All shall eschew alkaline salts, taking in only Havisya (cooked rice soaked in ghee).

अध्याय १४७

श्लोक 21

इत्येवमुक्त्वा रविपुत्रशत्रुं प्रणम्य तं चारुविशालनेत्रा ।व्रतं चकाराथ तदा हि देवी ह्यशेषपापौघविनाशनाय

ityevamuktvā raviputraśatruṃ praṇamya taṃ cāruviśālanetrā / vrataṃ cakārātha tadā hi devī hyaśeṣapāpaughavināśanāya

हिन्दी अर्थ

ब्रह्मचर्यका पालन तथा अग्रनिहोत्रके सेवनसे मनुष्योंको जो पुण्य प्राप्त होता है, वह गजड्भातटपर निवास करनेसे ही मिल जाता है। गड़ाजीके भक्तको

English

You must lie down on the bare ground. You must avoid sexual union with your beloved wives. Remember the Lord of the Chief of the Devas, the ancient and excellent Purusa.

अध्याय १४७

श्लोक 22

व्रते प्रवृत्ते वरकृच्छ्रसंज्ञे प्रियाकृते हर्षमवाप राजा ।उवाच वाक्यं कुशकेतुपुत्रीं कृतं वचः सुभ्रु समीहितं ते

vrate pravṛtte varakṛcchrasaṃjñe priyākṛte harṣamavāpa rājā / uvāca vākyaṃ kuśaketuputrīṃ kṛtaṃ vacaḥ subhru samīhitaṃ te

हिन्दी अर्थ

तथा विनय एवं सदाचार-सम्पत्ति प्राप्त होती है। मनुष्य केवल गज्भाजीको ही पाकर कृतकृत्य हो जाता है'। जो भक्तिभावसे गड्भाजीके जलका स्पर्श करता और गड्ज़ाजल पीता है, वह मनुष्य

English

Either take a single meal or observe fast. You will thereby be able to go to the region of Sri Hari without per¬ forming a series of Sraddhas, without offering or taking Pinzas and even when your sons have not gone to Gaya.3

अध्याय १४७

श्लोक 23

रमस्व कामं मय सन्निविष्टसंपूर्णवाञ्छा करभोरु हृष्टा ।विमुक्तकार्यस्तव सुभ्रु हेतोर्नान्यास्ति नारी मम सौख्यहेतुः

ramasva kāmaṃ maya sanniviṣṭasaṃpūrṇavāñchā karabhoru hṛṣṭā / vimuktakāryastava subhru hetornānyāsti nārī mama saukhyahetuḥ

हिन्दी अर्थ

अनायास ही मोक्षका उपाय प्राप्त कर लेता हैर। जिनके सम्पूर्ण कृत्य सदा गड्भराजलसे ही सम्पन्न होते हैं, वे मनुष्य शरीर त्यागकर भगवान् शिवके समीप आनन्दका अनुभव करते हैं।

English

Compare the procedure of the Ekadasi Vrata Supra I. Ch. 23.

अध्याय १४७

श्लोक 24

सा त्वेवमुक्ता निजनायकेन प्रहर्षमभ्येत्य जगाद भूपम् ।ज्ञात्वा भवन्तं बहुकामयुक्तं त्रिविष्टपान्नाथ समागताहम्

sā tvevamuktā nijanāyakena praharṣamabhyetya jagāda bhūpam / jñātvā bhavantaṃ bahukāmayuktaṃ triviṣṭapānnātha samāgatāham

हिन्दी अर्थ

जैसे इन्द्र आदि देवता अपने मुखसे चन्द्रमाकी किरणोंमें स्थित अमृतका पान करते हैं, उसी प्रकार मनुष्य गज्जाजीका जल पीते हैं। विधिपूर्वक कन्यादान और भक्तिपूर्वक भूमिदान, अन्नदान,

English

With bland speech he consoled Mohini who was afflicted with delusion and passion "O gentle lady the day of Hari that is destructive of sins dawns tomor.ow.

अध्याय १४७

श्लोक 25

त्यक्त्वामरान्दैत्यगणांश्च सर्वान्गन्धर्वयक्षोरगराक्षसांश्च ।संदृश्यमानान्मम नाथ हेतोः स्नेहान्विताहं तव मन्दराद्रौ

tyaktvāmarāndaityagaṇāṃśca sarvāngandharvayakṣoragarākṣasāṃśca / saṃdṛśyamānānmama nātha hetoḥ snehānvitāhaṃ tava mandarādrau

हिन्दी अर्थ

आदि करनेसे जो पुण्य बताया गया है, उससे सौ गुना अधिक पुण्य चुल्लृभर गड्भराजल पीनेसे होता है। सहस्नों चान्द्रायणत्रतका जो फल कहा गया है, उससे अधिक फल गड्जाजल पीनेसे

English

I will be observing restraints. May 1 be forgiven. May I be excused. At your behest the Krcchra penance is being caused to be performed by Sandhyavali.

अध्याय १४७

श्लोक 26

एतत्कामफलं लोके यद्द्वयोरेकचित्तता ।अन्यचेतः कृतः कामः शवयोरिव संगमः

etatkāmaphalaṃ loke yaddvayorekacittatā / anyacetaḥ kṛtaḥ kāmaḥ śavayoriva saṃgamaḥ

हिन्दी अर्थ

पापैर्बहुविधेरपि। वीक्ष्य गड्भां भवेत् पूत: पुरुषों नात्र संशय: ॥

English

O lady of large eyes propitiate Adhoksaja (Visnu) Hrslkesa along with me, by being engaged in the observance of fast. Thereby, you will attain salvation devoid of burning sensation and dissolution.

अध्याय १४७

श्लोक 27

सफलं हि वपुर्मे ऽद्य सफलं रूपमेव हि ।त्वया कामवता कान्त दुर्ल्लभं यज्जगत्त्रये

saphalaṃ hi vapurme 'dya saphalaṃ rūpameva hi / tvayā kāmavatā kānta durllabhaṃ yajjagattraye

हिन्दी अर्थ

सदा। सर्पवत्कझुकं मुक्त्वा पापहीनो भवेत् स वै॥ पापकर्मणाम्। गड्भाम्भसा विनश्यन्ति विष्णुभक्त्या यथापद:॥

English

O king, you have spoken pertinently. At your behest, I shall perform the worship of the discus-bearing deity, that dispels births, deaths and old age.

अध्याय १४७

श्लोक 28

प्रोन्नताभ्यां कुचाभ्यां हि कामिनो हृदयं यदि ।संश्लिष्टं नहि शीर्येत मन्ये वज्रसमं दृढम् ।तदेव चामृतं लोके यत्पुरन्ध्र्यधरासवम्

pronnatābhyāṃ kucābhyāṃ hi kāmino hṛdayaṃ yadi / saṃśliṣṭaṃ nahi śīryeta manye vajrasamaṃ dṛḍham / tadeva cāmṛtaṃ loke yatpurandhryadharāsavam

हिन्दी अर्थ

प्रवेशमात्रे गड्स्‍ायां स्‍्नानार्थ भक्तितों नृणाम्। ब्रह्महत्यादिपापानि हाहेत्युक्त्वा प्रयान्त्यलम्॥ गड्भातीरे वसेन्नित्यं गद्भातोयं पिबेत् सदा। यः पुमान् स विमुच्येत पातकै: पूर्वसंचितै: ॥ यो वे गज्जां समाश्रित्य नित्य॑ तिष्ठति निर्भप:;। स एव देवैर्मत्यश्वल पूजनीयो महर्षिभि:॥

English

The time of fulfillment has come for that vow (promise) that had been undertaken by you formerly on the top of the Mandara mountain, along with the offering of the hand. It was marked by staking your merits. Hence, may that be given to me. If you do not grant me that boon, all the merits that you have accumulated since your birth with great difficulty, will perish instantaneously.

अध्याय १४७

श्लोक 29

कुचाभ्यां हृदि लीनाभ्यां मुखेन परिपीयते ।एवमुक्त्वा परिष्वज्य राजानं रहसि स्थितम्

kucābhyāṃ hṛdi līnābhyāṃ mukhena paripīyate / evamuktvā pariṣvajya rājānaṃ rahasi sthitam

हिन्दी अर्थ

३. भकक्‍्त्या तजलसंस्पर्शी तजलं पिबते च य:॥ अनायासेन हि नरो मोक्षोपायं स विन्दति।

English

Why do you, though a daughter of god Brahma, create obstacles in the observance of holy rites. Ever since my birth I have never taken food on the day of Hari.

अध्याय १४७

श्लोक 30

रमयामास तन्वङ्गी वात्स्यायनविधानतः ।तस्यैवं रममाणस्य मोहिन्या सहितस्य हि

ramayāmāsa tanvaṅgī vātsyāyanavidhānataḥ / tasyaivaṃ ramamāṇasya mohinyā sahitasya hi

हिन्दी अर्थ

मिलता है। चुल्लूभर गड्राजल पीनेसे अश्वमेध यज्ञका फल मिलता है। जो इच्छानुसार गड़ाजीका पानी पीता है, उसकी मुक्ति हाथमें ही है। सरस्वती नदीका जल तीन महीनेमें, यमुनाजीका

English

I shall make you seated in a palanquin that is very splendid and resembling the aerial chariot. Accompanied by my wife, I shall walk on food and take you wherever you wish.

अध्याय १४७

श्लोक 31

रुक्माङ्गदस्य कर्णाभ्यां पटहध्वनिरागतः ।मत्तेभकुंभसंस्थस्तु धर्माङ्गदनिदेशतः

rukmāṅgadasya karṇābhyāṃ paṭahadhvanirāgataḥ / mattebhakuṃbhasaṃsthastu dharmāṅgadanideśataḥ

हिन्दी अर्थ

जल सात महीनेमें, नर्मदाजीका जल दस महीनेमें तथा गड्जाजीका जल एक वर्षमें पचता है। अर्थात् शरीरमें उसका प्रभाव विद्यमान रहता है। जो देहधारी मनुष्य कहीं अज्ञात स्थानमें मर गये

English

O excellent man, the day of Visnu must not be spent without the observance of Vrat a. Those Brahmanas who have maintained the sacred fire should be known as Grhasthas (householders).

अध्याय १४७

श्लोक 32

प्रातर्हरिदिनं लोकास्तिष्ठध्वं त्वेकभोजनाः ।अक्षारलवणाः सर्वे हविष्यान्ननिषेविणः

prātarharidinaṃ lokāstiṣṭhadhvaṃ tvekabhojanāḥ / akṣāralavaṇāḥ sarve haviṣyānnaniṣeviṇaḥ

हिन्दी अर्थ

और उनके लिये शास्त्रीय विधिसे तर्पण नहीं किया गया, ऐसे लोगोंको गड्ाजीके जलसे उनकी हड्डियोंका संयोग होनेपर परलोकमें उत्तम फलकी प्राप्ति होती है'। जो शरीरकी शुद्धि

English

Those who abide by the duties of protecting the sub¬ jects should be known as Rajas (kings). GurvinI is the lady who is pregnant for eight months. Sisus are children upto their eighth year.

अध्याय १४७

श्लोक 33

अवनीतल्पशयनाः प्रियासंगविवर्जिताः ।स्मरध्वं देवदेवेशं पुराणं पुरुषोत्तमम्

avanītalpaśayanāḥ priyāsaṃgavivarjitāḥ / smaradhvaṃ devadeveśaṃ purāṇaṃ puruṣottamam

हिन्दी अर्थ

करनेवाले चान्द्रायणत्रतका एक सहस््र बार अनुष्ठान कर चुका है और जो केवल इच्छानुसार गड़ग- जल पीता है, वही पहलेवालेसे बढ़कर है। जो गड्भजाजीका दर्शन और स्तुति करता है, जो

English

Kslnas are those who observe too many fasts. Vali- gatras are those old men (whose body contains wrinkles) Mahotsavas are those who are busily engaged in auspicious rites such as marriage etc.

अध्याय १४७

श्लोक 34

सकृद्भोजनसंयुक्ता उपवासं करिष्यथ ।अकृतश्राद्धनिचया अप्राप्ताः पिण्डमेव च

sakṛdbhojanasaṃyuktā upavāsaṃ kariṣyatha / akṛtaśrāddhanicayā aprāptāḥ piṇḍameva ca

हिन्दी अर्थ

भक्तिपूर्वक गड़ामें नहाता और गड़ाका ही जल पीता है, वह स्वर्ग, निर्मल ज्ञान, योग तथा मोक्ष सब कुछ पा लेता है'।

English

I will be pleased if you take food on the EkadasI day but I won't by pleased even if you cut off your own head and give it to me.

अध्याय १४७

श्लोक 35

गयामगतपुत्राश्च गच्छध्वं श्रीहरेः पदम् ।एषा कार्तिकशुक्ला वै हरेर्निद्राव्यपोहिनी

gayāmagataputrāśca gacchadhvaṃ śrīhareḥ padam / eṣā kārtikaśuklā vai harernidrāvyapohinī

हिन्दी अर्थ

गड़ाजीके दर्शन, स्मरण तथा उनके जलमें स्नान करनेका महत्त्व पुरोहित वसु कहते हैं--मोहिनी ! सुनो, अब गज्भाजीके दर्शनमात्रसे सम्पूर्ण इन्द्रियोंकी चञ्लता, मैं गड़ााजीके दर्शनका फल बतलाता हूँ, जिसका दुर्व्यसन, पातक तथा निर्दयता आदि दोष नष्ट हो वर्णन तत्त्वदर्शी मुनियोंने पुराणोंमें किया है। ज्ञान, जाते हैं। दूसरोंकी हिंसा, कुटिलता, परदोष आदिका

English

O king, if you do not take food on the day of Hari, I will not touch the body belonging to you who are untruthful in your words.

अध्याय १४७

श्लोक 36

प्रातरेकादशी प्राप्ता मा कृथा भोजनं क्वचित् ।ब्रह्महत्यादिपापानि कामकारकृतानि च

prātarekādaśī prāptā mā kṛthā bhojanaṃ kvacit / brahmahatyādipāpāni kāmakārakṛtāni ca

हिन्दी अर्थ

अनुपम ऐश्वर्य, प्रतिष्ठा, आयु, यश तथा शुभ दर्शन तथा मनुष्योंके दम्भ आदि दोष गड्जाजीके आश्रमोंकी प्राप्ति गड्भाजीके दर्शनका फल है। दर्शनमात्रसे दूर हो जाते हैं। मनुष्य यदि अविनाशी

English

The wind blows through truthfulness and the fire burns through truth. This entire Universe consisting of the mobile and the immobile beings has truth for its support.

अध्याय १४७

श्लोक 37

तानि यास्यन्ति सर्वाणि उपोष्येमां प्रबोधिनीम् ।प्रबोधयेद्धर्म्मपरान्न्यायाचार समन्वितान्

tāni yāsyanti sarvāṇi upoṣyemāṃ prabodhinīm / prabodhayeddharmmaparānnyāyācāra samanvitān

हिन्दी अर्थ

१. कन्यादानैश्वच विधिवद्धूमिदानेश् भक्तित:। अन्नदानैश्च॒ गोदानै:.स्वर्णदानादिभिस्तथा ॥ रथाश्रगजदानैश्च यत्पुण्य॑ परिकीर्तितम्। तत: शतगुण: पुण्यं गड्जाम्भश्वुलुकाशनातू॥ चान्द्रायगसहस्राणां यत्फलं॑ परिकीर्तितम्। ततोषधिकफलं गड़्ातोयपानादवाप्यते ॥ गण्डूषमात्रपाना तु अश्वमेधफलं॑ लभेत। स्वच्छन्दं यः पिबेदम्भस्तस्य मुक्ति: करे स्थिता॥

English

It appears that in W. 86-89 the Vcdic concept of &ta is extended to Satya (Truth).

अध्याय १४७

श्लोक 38

हरेः प्रबोधमाधत्ते तेनैषा बोधिनी स्मृता ।सकृच्चोपोषितां चेमां निद्राच्छेदकरीं हरेः

hareḥ prabodhamādhatte tenaiṣā bodhinī smṛtā / sakṛccopoṣitāṃ cemāṃ nidrācchedakarīṃ hareḥ

हिन्दी अर्थ

२. गड़ां पश्यति य: स्तौति स्राति भक्त्या पिबेजलम्।स स्वर्ग ज्ञानममलं योगं मोक्ष च विन्दति॥

English

Truthfulness surpasses thousands of horse-sacrifices. Through falsehood you will be tainted with such a sin as that of drinking liquor.

अध्याय १४७

श्लोक 39

तनयो न भवेन्मर्त्यो न गर्भे जायते पुनः ।रुरुध्वं चक्रिणः पूजामात्मवित्तेन मानवाः

tanayo na bhavenmartyo na garbhe jāyate punaḥ / rurudhvaṃ cakriṇaḥ pūjāmātmavittena mānavāḥ

हिन्दी अर्थ

सनातन पदकी प्राप्ति करना चाहता है तो भक्तिपूर्वक बार-बार गड्ाजीकी ओर देखे और बार-बार उनके जलका स्पर्श करे। अन्यत्र बावड़ी,

English

"...a mortal is not a son, is not born in the womb again. Men, with your own wealth, practise worship of the discus-bearer.

अध्याय १४७

श्लोक 40

वस्त्रैः पुष्पैर्धूपदीपैर्वरचन्दनकुङ्कुमैः ।सुहृद्यैश्च फलैर्गन्धैर्यजध्वं श्रीहरेः पदम्

vastraiḥ puṣpairdhūpadīpairvaracandanakuṅkumaiḥ / suhṛdyaiśca phalairgandhairyajadhvaṃ śrīhareḥ padam

हिन्दी अर्थ

तथा अन्नसत्र आदिकी व्यवस्था करनेसे जो पुण्य होता है, वह गड्जाजीके दर्शनमात्रसे मिल जाता है। परमात्माके दर्शनसे मानवोंको जो फल प्राप्त होता है, वह भक्तिभावसे गड़ाजीका दर्शनमात्र

English

With cloth, flowers, incense, lamps, best sandal, saffron, with friendly things, fruits and perfumes, worship Shri Hari's abode.

अध्याय १४७

श्लोक 41

यो न कुर्याद्वचो मे ऽद्य धर्म्यं विष्णुगतिप्रदम् ।स मे दण्ड्यश्च वाध्यश्च निर्वास्यो विषयाद्ध्रुवम्

yo na kuryādvaco me 'dya dharmyaṃ viṣṇugatipradam / sa me daṇḍyaśca vādhyaśca nirvāsyo viṣayāddhruvam

हिन्दी अर्थ

करनेसे सुलभ हो जाता है। नैमिषारण्य, कुरुक्षेत्र, नर्मदा तथा पुष्करतीर्थमें स्नान, स्पर्श और सेवन करके मनुष्य जिस फलको पाता है, वह कलियुगमें गद्भाजीके दर्शनमात्रसे प्राप्त हो जाता है--ऐसा

English

Whoever does not do my word today, which is righteous and gives the way to Vishnu, is to be punished and killed and surely banished from the realm."

अध्याय १४७

श्लोक 42

एवंविधे वाद्यमाने पटहे मेघनिःस्वने ।हस्ता दमुञ्च तांबूलं सकर्पूरं नृपोत्तमः

evaṃvidhe vādyamāne paṭahe meghaniḥsvane / hastā damuñca tāṃbūlaṃ sakarpūraṃ nṛpottamaḥ

हिन्दी अर्थ

राजपत्री ! जो अशुभ कर्मोसे युक्त हो संसारसमुद्रमें डूब रहे हों और नरकमें गिरनेवाले हों, उनके द्वारा यदि गड्राजीका स्मरण कर लिया जाय तो वह दूरसे ही उनका उद्धार कर देती है। चलते,

English

While the drum, loud as a cloud, was being sounded thus, the best of kings, putting down the betel with camphor from his hand,

अध्याय १४७

श्लोक 43

मोहिनीकुचयोर्लग्नं हृदयं स विकृष्य वै ।उदत्तिष्ठन्महीपालः शय्यायां रतिवर्द्धनः

mohinīkucayorlagnaṃ hṛdayaṃ sa vikṛṣya vai / udattiṣṭhanmahīpālaḥ śayyāyāṃ rativarddhanaḥ

हिन्दी अर्थ

खड़े होते, सोते, ध्यान करते, जागते, खाते और हँसते-रोते समय जो निरन्तर गड्भराजीका स्मरण करता है, वह बन्धनसे मुक्त हो जाता है। जो सहस्नों योजन दूरसे भी भक्तिपूर्वक गड्भाका

English

drew his heart that clung to Mohini's breasts and rose, the king, from the bed, increaser of love,

अध्याय १४७

श्लोक 44

मोहिनीं मोहकामार्त्तां सत्वियन् श्लक्ष्णया गिरा ।देवि प्रातर्हरिदिनं भविष्यत्यधनाशनम्

mohinīṃ mohakāmārttāṃ satviyan ślakṣṇayā girā / devi prātarharidinaṃ bhaviṣyatyadhanāśanam

हिन्दी अर्थ

स्मरण करते हैं तथा 'गड्भरग-गड़ा' की रट लगाते हैं, वे भी पातकसे मुक्त हो जाते हैं। विचित्र भवन, विचित्र आभूषणोंसे विभूषित स्त्रियोँ, आरोग्य और धन-सम्पत्ति--ये गड्भाजीके स्मरणजनित पुण्यके

English

and said with soft speech to Mohini, tormented by delusion and desire: "Goddess, tomorrow will be Hari's day, destroyer of poverty.

अध्याय १४७

श्लोक 45

संयतो ऽहं भविष्यामि क्षम्यतां क्षम्यतामिति ।तवाज्ञया मया कृच्छ्रं सन्ध्यावल्या तु कारितम्

saṃyato 'haṃ bhaviṣyāmi kṣamyatāṃ kṣamyatāmiti / tavājñayā mayā kṛcchraṃ sandhyāvalyā tu kāritam

हिन्दी अर्थ

फल हैं। मनुष्य गड्भराजीके नामकीर्तनसे पापमुक्त होता है और दर्शनसे कल्याणका भागी होता है। गड्ढममें स्नान और जलपान करके वह अपनी सात पीढ़ियोंको पवित्र कर देता है। जो अश्रद्धासे भी

English

I shall be restrained; forgive, forgive me. By your order I made Sandhyavali keep severe austerity.

अध्याय १४७

श्लोक 46

इयमेकादशी कार्या प्रबोधकरणी मया ।अशेषपापबन्धस्य छेदनी गतिदायिनी

iyamekādaśī kāryā prabodhakaraṇī mayā / aśeṣapāpabandhasya chedanī gatidāyinī

हिन्दी अर्थ

पुण्यवाहिनी गड्ाका नामकीर्तन करता है, वह भी स्वर्गलोकका भागी होता है।

English

This Ekadashi is to be kept by me, the one that awakens, cutter of the bond of all sin, giver of the goal,

अध्याय १४७

श्लोक 47

त्रयाणामपि लोकानां महोत्सवविधायिनी ।तस्माद्धविष्यं भोक्ष्ये ऽहं नियतो मत्तगामिनी

trayāṇāmapi lokānāṃ mahotsavavidhāyinī / tasmāddhaviṣyaṃ bhokṣye 'haṃ niyato mattagāminī

हिन्दी अर्थ

देवि! अब मैं गड्भाजीके जलमें स्नानका फल बतलाता हूँ। जो गड्भाजीके जलमें स्नान करता है, उसका सारा पाप तत्काल नष्ट हो जाता है और

English

maker of a great festival for all three worlds; therefore I shall eat havishya, restrained, O elephant-gaited one.

अध्याय १४७

श्लोक 48

मया सह विशालाक्षि त्वं चापि तमधोक्षजम् ।आराधय हृषीकेशमुपवासपरायणा ।येन यास्यसि निर्वाणं दाहप्रलयवर्जितम्

mayā saha viśālākṣi tvaṃ cāpi tamadhokṣajam / ārādhaya hṛṣīkeśamupavāsaparāyaṇā / yena yāsyasi nirvāṇaṃ dāhapralayavarjitam

हिन्दी अर्थ

मोहिनी! उसे उसी क्षण अपूर्ब पुण्यकी प्राप्ति होती है। गड्भाजीके पवित्र जलसे स्नान करके शुद्धचित्त हुए पुरुषोंको जिस फलकी प्रासि होती है, वह सैकड़ों यज्ञोंके अनुष्ठानसे भी सुलभ नहीं

English

With me, large-eyed one, you too worship Adhokshaja, Hrishikesha, intent on fasting, by which you will attain nirvana free of burning or dissolution."

अध्याय १४७

श्लोक 49

मोहिन्युवाच साधूक्तं हि त्वया राजन्पूजनं चक्रपाणिनः ।जन्ममृत्युजराछेदि करिष्ये ऽहं तवाज्ञया

mohinyuvāca sādhūktaṃ hi tvayā rājanpūjanaṃ cakrapāṇinaḥ / janmamṛtyujarāchedi kariṣye 'haṃ tavājñayā

हिन्दी अर्थ

है। जैसे सूर्य उदयकालमें घने अन्धकारका नाश करके प्रकाशित होते हैं, उसी प्रकार गड़ाजलसे अभिषिक्त हुआ पुरुष पापराशिका नाश करके प्रकाशमान होता है। गड्जामें स्नान करनेमात्रसे मनुष्यके

English

Mohini said: "Well said by you, O king, the worship of the discus-bearer, cutter of birth, death and old age; I shall do so at your command.

अध्याय १४७

श्लोक 50

प्रतिज्ञा या त्वया पूर्वं कृता मन्दरमस्तके ।करप्रदानसहिता भवता सुकृताङ्किता

pratijñā yā tvayā pūrvaṃ kṛtā mandaramastake / karapradānasahitā bhavatā sukṛtāṅkitā

हिन्दी अर्थ

अनेक जन्मोंका पाप नष्ट हो जाता है और वह तत्काल पुण्यका भागी होता है। सम्पूर्ण तीथोंमें स्नान करनेसे और समस्त इष्टदेव-मन्दिरोंमें पूजा करनेसे जो पुण्य होता है, वही केवल गद्जास्नानसे

English

The promise you made earlier on Mandara's peak, with giving of the hand, marked by your merit —

अध्याय १४७

श्लोक 51

तस्यास्तु समयः प्राप्तो दीयतां स हि मे त्वया ।जन्मप्रभृति यत्पुण्यं त्वया यत्नेन संचितम्

tasyāstu samayaḥ prāpto dīyatāṃ sa hi me tvayā / janmaprabhṛti yatpuṇyaṃ tvayā yatnena saṃcitam

हिन्दी अर्थ

मनुष्य प्राप्त कर लेता है। कोई महापातकोंसे युक्त हो या सम्पूर्ण पातकोंसे, विधिपूर्वक गड्ढार्रान करनेसे वह सभी पातकोंसे मुक्त हो जाता है। गड्भास्नानसे बढ़कर दूसरा कोई स्नान न हुआ है,

English

the time of that agreement has come; let it be given to me by you. The merit you earned with effort from birth

अध्याय १४७

श्लोक 52

तत्सर्वं नश्यति क्षिप्रं न ददासि वरं यदि ।रुक्माङ्गद उवाच एहि चार्वङ्गि कर्त्तास्मि यत्ते मनसि वर्तते

tatsarvaṃ naśyati kṣipraṃ na dadāsi varaṃ yadi / rukmāṅgada uvāca ehi cārvaṅgi karttāsmi yatte manasi vartate

हिन्दी अर्थ

न होगा। विशेषत: कलियुगमें गड्भादेवी सब पाप हर लेती हैं। जो मानव नित्य-निरन्तर गड्ढामें स्नान करता है, वह यहीं जीवन्मुक्त हो जाता है और मरनेपर भगवान विष्णुके धाममें जाता है।

English

all of it will quickly perish if you do not give the boon." Rukmangada said: "Come, fair-limbed one, I shall do what is in your mind.

अध्याय १४७

श्लोक 53

नादेयं विद्यते किञ्चित्तुभ्यं मे जीवितावधि ।किं पुनर्ग्रामवित्तादि धरायुक्तं च भामिनि

nādeyaṃ vidyate kiñcittubhyaṃ me jīvitāvadhi / kiṃ punargrāmavittādi dharāyuktaṃ ca bhāmini

हिन्दी अर्थ

गड्ढामें मध्याहकालमें स्नान करनेसे प्रात:कालकी अपेक्षा दस गुना पुण्य होता है, सायंकालमें सौ गुना तथा भगवान् शिवके समीप अनन्तगुना पुण्य होता है। करोड़ों कपिला गौओंका दान करनेसे

English

Nothing is ungiveable to you as long as I live; what then of village wealth and land, O lady?"

अध्याय १४७

श्लोक 54

मोहिन्युवाच नाथ कान्त विभो राजन् जीवितेश रतिप्रिय ।नोपोष्यं वामरं विष्णोर्भोक्तव्या यद्यहं प्रिया

mohinyuvāca nātha kānta vibho rājan jīviteśa ratipriya / nopoṣyaṃ vāmaraṃ viṣṇorbhoktavyā yadyahaṃ priyā

हिन्दी अर्थ

भी गड्भास्लान बढ़कर है। गड़ामें जहाँ कहीं भी स्नान किया जाय, वह कुरुक्षेत्रके समान पुण्य देनेवाली है; किंतु हरिद्वार, प्रयाग तथा गड़ासागर- संगममें अधिक फल देनेवाली होती है। भगवान्

English

Mohini said: "Lord, beloved, king, lord of my life, delighter in love! You must not fast on Vishnu's day if I am dear to you; you must eat.

अध्याय १४७

श्लोक 55

न च ते ऽहं प्रिया राजन् सुहूर्तमपि कामये ।त्वत्संयोगं विना भूता भविष्यामि वरं विना

na ca te 'haṃ priyā rājan suhūrtamapi kāmaye / tvatsaṃyogaṃ vinā bhūtā bhaviṣyāmi varaṃ vinā

हिन्दी अर्थ

सूर्य गड्ाजीसे कहते हैं कि 'हे जाह्नवि! जो लोग मेरी किरणोंसे तपे हुए तुम्हारे जलमें स्नान करते हैं, वे मेरा मण्डल भेदकर मोक्षको प्राप्त होते हैं।' वरुणने भी गद्भासे कहा है कि “जो मनुष्य अपने

English

If I am not dear to you, O king, I do not wish it even a moment. Without union with you I will be one without a boon.

अध्याय १४७

श्लोक 56

तस्मान्मां यदि वाञ्छेथा भोक्तुं सत्यपरायण ।तदा त्यजोपवासं हि भुज्यतां हरिवासरे

tasmānmāṃ yadi vāñchethā bhoktuṃ satyaparāyaṇa / tadā tyajopavāsaṃ hi bhujyatāṃ harivāsare

हिन्दी अर्थ

घरमें रहकर भी स्लानकालमें तुम्हारे नामका कीर्तन करेगा, वह भी बैकुण्ठलोकमें चला जायगा।'

English

Therefore if you wish me, devoted to truth, then give up the fast and eat on Hari's day.

अध्याय १४७

श्लोक 57

एष एव वरो देयो यो मया प्रार्थितः पुरा ।न चेद्दास्यसि राजेन्द्र भूत्वानृतवचाभवान्

eṣa eva varo deyo yo mayā prārthitaḥ purā / na ceddāsyasi rājendra bhūtvānṛtavacābhavān

हिन्दी अर्थ

कालविशेष और स्थलविशेषयमें गड्भा-स्न्नानकी महिमा

English

This very boon is to be given, which I asked before; if you do not give, O best of kings, you will become a speaker of untruth,

अध्याय १४७

श्लोक 58

यास्यते नरके घोरे यावदाभूतसंप्लवम् ।राजोवाच मैवं त्वं वद कल्याणि नेदं त्वय्युपपद्यते

yāsyate narake ghore yāvadābhūtasaṃplavam / rājovāca maivaṃ tvaṃ vada kalyāṇi nedaṃ tvayyupapadyate

हिन्दी अर्थ

पुरोहित वसु कहते हैं--वामोरु! अब में कालविशेषमें किये जानेवाले गड़ा-स्नानका फल बतलाऊँगा। जो मनुष्य माघ मासमें निरन्तर गड्जा-स्नान करता है, वह दीर्घकालतक अपने

English

and go to dreadful hell until the dissolution of beings." The king said: "Do not speak so, auspicious one; this does not suit you.

अध्याय १४७

श्लोक 59

विधेश्च तनया भूत्वा धर्मविघ्नं कोरोषि किम् ।जन्मप्रभृत्यहं नैव भुक्तवान्हरिवासरे

vidheśca tanayā bhūtvā dharmavighnaṃ koroṣi kim / janmaprabhṛtyahaṃ naiva bhuktavānharivāsare

हिन्दी अर्थ

समस्त कुलके साथ इन्द्रलोकमें निवास करता है। तदनन्तर दस लाख करोड़ कल्पोंतक ब्रह्मलोकमें जाकर रहता है। सम्पूर्ण संक्रान्तियोंमें जो मनुष्य गड़ाजीके जलमें स्नान करता है, वह सूर्यके

English

Being a daughter of the Creator, why do you obstruct dharma? From birth I have never eaten on Hari's day.

अध्याय १४७

श्लोक 60

स चाद्याहं कथं भोक्ता संजातपलितः शुभे ।यौवनातीतमर्त्यस्य क्षीणेन्द्रियबलस्य च

sa cādyāhaṃ kathaṃ bhoktā saṃjātapalitaḥ śubhe / yauvanātītamartyasya kṣīṇendriyabalasya ca

हिन्दी अर्थ

समान तेजस्वी विमानद्वारा वैकुण्ठधामको जाता है। विषुव योगमें उत्तरायण या दक्षिणायन आरम्भ होनेके दिन तथा संक्रान्तिक समय विशेषरूपसे उसका फल बताया गया है। माघके ही समान

English

How shall I, grey-haired now, eat today, auspicious one? For a mortal past youth, with his strength of senses worn out,

अध्याय १४७

श्लोक 61

स्वर्णदीसेवनं युक्तमथवा हरिपूजनम् ।न कृतं यन्मया बाल्ये यौवने न कृतं च यत्

svarṇadīsevanaṃ yuktamathavā haripūjanam / na kṛtaṃ yanmayā bālye yauvane na kṛtaṃ ca yat

हिन्दी अर्थ

कार्तिकमें भी गड्रा-स्लानका महान् फल माना गया है। मोहिनी! जब सूर्य मेष राशिमें प्रवेश करते हैं, उस समय तथा कार्तिक-पूर्णिमाको गड्जा-स्नान करनेसे ब्रह्मा आदि देवताओंने माघस्त्नानकी

English

service of the golden river (Ganga) or worship of Hari is proper. What I did not do in childhood or in youth,

अध्याय १४७

श्लोक 62

तदहं क्षीणवीर्यो ऽद्य कथं कुर्यां जुगुप्सितम् ।प्रसीद चपलापाङ्गि प्रसीद वरवर्णिनि

tadahaṃ kṣīṇavīryo 'dya kathaṃ kuryāṃ jugupsitam / prasīda capalāpāṅgi prasīda varavarṇini

हिन्दी अर्थ

अपेक्षा अधिक पुण्य बताया है। कार्तिक अथवा वैशाखमें अक्षयतृतीया तिथिको गड्भग-स्नान करनेसे एक वर्षतक स्त्रान करनेका पुण्यफल प्राप्त होता है। मन्वादि और युगादि तिथियोंमें गज्भा-स्नानका

English

how can I, now weak in vigour, do this censured thing? Be gracious, restless-glanced one; be gracious, fair-hued one.

अध्याय १४७

श्लोक 63

मा कुरुष्व व्रते भङ्गं दाताहं राज्यसंपदाम् ।अथवा नेच्छसि त्वं तत्करोम्यन्यत्सुलोचने

mā kuruṣva vrate bhaṅgaṃ dātāhaṃ rājyasaṃpadām / athavā necchasi tvaṃ tatkaromyanyatsulocane

हिन्दी अर्थ

जो फल बताया गया है, तीन मासके निरन्तर स्रनानसे भी वही फल प्राप्त होता है। द्वादशीको श्रवण, अष्टमीको पुष्य और चतुर्दशीको आर्द्रा नक्षत्रका योग होनेपर गड्भा-स्नान अत्यन्त दुर्लभ

English

Do not break the vow. I shall give the wealth of kingdoms. Or if you do not wish that, I shall do something else, fair-eyed one:

अध्याय १४७

श्लोक 64

आरोपयित्वा शिबिकां विमानप्रतिमां शुभाम् ।यत्रेच्छसि नयिष्यामि पादचारी कलत्रयुक्

āropayitvā śibikāṃ vimānapratimāṃ śubhām / yatrecchasi nayiṣyāmi pādacārī kalatrayuk

हिन्दी अर्थ

है। वैशाख, कार्तिक और माघकी पूर्णिमा और अमावास्या बड़ी पवित्र मानी गयी हैं। इनमें गज्ञा-स्नानका सुयोग अत्यन्त दुर्लभ है। कृष्णाष्टमी (भाद्रपद कृष्णा अष्टमी )-को गड्जा-स्नान करनेसे

English

placing you in a lovely palanquin like an aerial car, I shall take you wherever you wish, walking on foot with my wives.

अध्याय १४७

श्लोक 65

यदि तच्चापि नेच्छेस्त्वं विमानं हि कृतं मया ।तर्हि स्वर्णमयौ स्तंभौ कृत्वा विद्रुमभूषितौ

yadi taccāpi necchestvaṃ vimānaṃ hi kṛtaṃ mayā / tarhi svarṇamayau staṃbhau kṛtvā vidrumabhūṣitau

हिन्दी अर्थ

(साधारण तिथिके स्नानकी अपेक्षा) सहस्रगुना फल होता है। सभी पर्वोर्में सौगुना पुण्य प्राप्त होता है। माघ कृष्णा अष्टमी तथा अमावास्याको भी गड्जा-स्नानसे सौगुना पुण्य होता है। उक्त दोनों

English

If you do not wish that either — a vehicle has been made by me — then, having made two golden pillars adorned with coral,

अध्याय १४७

श्लोक 66

मुक्ताफलमयीं दोलां करिष्ये त्वत्कृते प्रिये ।तत्र त्वां दोलयिष्यामि बहून्मासानहर्निशम्

muktāphalamayīṃ dolāṃ kariṣye tvatkṛte priye / tatra tvāṃ dolayiṣyāmi bahūnmāsānaharniśam

हिन्दी अर्थ

तिथियोंको सूर्यके आधा उदय होनेपर 'अर्धोंदय' योग होता है और आधासे कुछ कम उदय होनेपर “महोदय ' कहा गया है। महोदयमें गड्ढा- स्रान करनेसे सौगुना और अर्धोदयमें लाखगुना

English

I shall make a swing of pearls for you, dear; I shall swing you there for many months, day and night.

अध्याय १४७

श्लोक 67

व्रतभङ्गं वरारोहे मा कुरुष्व मम प्रिये ।वरं श्वपचमांसं हि श्वमांसं वा वरानने

vratabhaṅgaṃ varārohe mā kuruṣva mama priye / varaṃ śvapacamāṃsaṃ hi śvamāṃsaṃ vā varānane

हिन्दी अर्थ

पुण्य बताया गया है। देवि! फाल्गुन और आषाढ़ मासमें तथा सूर्यग्रहण और चन्द्ग्रहणके समय किया हुआ गड्जा-स्रान तीन मासके स्नानका फल देनेवाला है। अपने जन्मके नक्षत्रमें भक्तिभावसे

English

Do not make me break the vow, fair-thighed one, my dear. Better is the flesh of a dog-cooker, or of a dog, fair-faced one,

अध्याय १४७

श्लोक 68

आत्मनो वा नरैर्भुक्तं यैर्भुक्तं हरिवासरे ।त्रैलोक्यघातिनः पापं मैथुने शशिनः क्षये

ātmano vā narairbhuktaṃ yairbhuktaṃ harivāsare / trailokyaghātinaḥ pāpaṃ maithune śaśinaḥ kṣaye

हिन्दी अर्थ

गड्ा-स्नान करनेपर आजन्म संचित पापोंका नाश हो जाता है। माघ कृष्णा चतुर्दशीको व्यतीपातयोग तथा कृष्णाष्टमी (भाद्रपद कृष्णा अष्टमी)-को विशेषत: वैधृतियोग गड्भा-स्नानके लिये दुर्लभ

English

or even one's own flesh eaten by men, than eating on Hari's day. The sin of killing the three worlds, of intercourse at the waning of the moon,

अध्याय १४७

श्लोक 69

नरस्य संचरेत्पापं भूतायां क्षौरकर्मणि ।भोजने वासरे विष्णोस्तैले षष्ट्यां व्यवस्थिते

narasya saṃcaretpāpaṃ bhūtāyāṃ kṣaurakarmaṇi / bhojane vāsare viṣṇostaile ṣaṣṭyāṃ vyavasthite

हिन्दी अर्थ

है। जो मनुष्य पूरे माघभर विधिपूर्वक अरुणोदयकालमें गड़्ा-सत्रान करता है, वह जातिस्मर (पूर्वजन्मको बातोंको स्मरण रखनेवाला) होता है। इतना ही नहीं, वह सम्पूर्ण शास्त्रोंका अर्थवेत्ता, ज्ञानी तथा

English

the sin in a man's shaving on a new-moon-less day, in eating on Vishnu's day, in oil on the sixth,

अध्याय १४७

श्लोक 70

लवणे तु तृतीयायां सप्तम्यां पिशिते शुभे ।आज्येषु पौर्णमास्यां वै सुरायां रविसंक्रमे

lavaṇe tu tṛtīyāyāṃ saptamyāṃ piśite śubhe / ājyeṣu paurṇamāsyāṃ vai surāyāṃ ravisaṃkrame

हिन्दी अर्थ

नीरोग भी अवश्य होता है। संक्रान्तिमें, दोनों पक्षोंकी अन्तिम तिथिको तथा चन्द्रग्रहण और सूर्यग्रहणमें इच्छानुसार गड़ा-स्न्नान करनेवाला मानव ब्रह्मलोकको प्राप्त होता है। चन्द्रग्रहणका ख्रान

English

salt on the third, meat on the seventh, ghee on the full moon, liquor on the sun's transit,

अध्याय १४७

श्लोक 71

गोचारस्य प्रलोपे च कूटसाक्ष्यप्रदायके ।निक्षेपहारके वापि कुमारीविघ्नकारके

gocārasya pralope ca kūṭasākṣyapradāyake / nikṣepahārake vāpi kumārīvighnakārake

हिन्दी अर्थ

लाखगुना बताया गया है और सूर्यग्रहणका स्नान उससे भी दस गुना अधिक माना गया है। वारुण-नक्षत्र (शतभिषा)-से युक्त चैत्र कृष्णा

English

in destroying pasture, false witness, stealing a deposit, obstructing a maiden,

अध्याय १४७

श्लोक 72

विश्वस्तघातके चापि मृतवत्साप्रदोग्धरि ।ददामीति द्विजाग्र्याय प्रतिश्रुत्य न दातरि

viśvastaghātake cāpi mṛtavatsāpradogdhari / dadāmīti dvijāgryāya pratiśrutya na dātari

हिन्दी अर्थ

वह सौ सूर्यग्रहणके समान पुण्य देनेवाली है। ज्येष्ठ मासके शुक्लपक्षमें दशमी तिथिको मड्जलवार तथा हस्त नक्षत्रके योगमें भगवती भागीरथी हिमालयसे इस मर्त्यलोकमें उतरी थीं। इस

English

betraying a trusting person, not milking a cow whose calf has died, promising 'I shall give' to a best Brahmin and not giving,

अध्याय १४७

श्लोक 73

मणिकूटे तुलाकूटे कन्यानृतगवानृते ।यत्पातकं तदन्ने हि संस्थितं हरिवासरे

maṇikūṭe tulākūṭe kanyānṛtagavānṛte / yatpātakaṃ tadanne hi saṃsthitaṃ harivāsare

हिन्दी अर्थ

तिथिको वह आइद्यगड्भा-स्नान करनेपर दसगुने पाप हर लेती हैं और अश्वमेधयज्ञका सौगुना पुण्य प्रदान करती हैं। 'हे जाह्वी! मेरे जो महापातक-समुदायरूप पाप हैं, उन सबको तुम

English

false jewels, false scales, lying about a maiden or a cow — whatever sin there is, is lodged in the food on Hari's day.

अध्याय १४७

श्लोक 74

तद्विद्वांश्चारुनयने कथं भोक्ष्यामि तापकम् ।मोहिन्युवाच एकभुक्तेन नक्तेन तथैवायाचितेन च

tadvidvāṃścārunayane kathaṃ bhokṣyāmi tāpakam / mohinyuvāca ekabhuktena naktena tathaivāyācitena ca

हिन्दी अर्थ

गोविन्द-द्वादशीके दिन स्नान करनेसे नष्ट दो।” यदि माघकी पूर्णिमाको मघा नक्षत्र या बृहस्पतिका योग हो तो उक्त तिथिका महत्त्व बहुत बढ़ जाता है। यदि यह योग गड्ढाजीमें

English

Knowing that, lovely-eyed one, how shall I eat that which burns?" Mohini said: "By eating once, eating at night, not asking,

अध्याय १४७

श्लोक 75

उपवासेन राजेन्द्र द्वादशीं न हि लङ्घयेत् ।गुर्विणीनां गृहस्थानां क्षीणानां रोगिणां तथा

upavāsena rājendra dvādaśīṃ na hi laṅghayet / gurviṇīnāṃ gṛhasthānāṃ kṣīṇānāṃ rogiṇāṃ tathā

हिन्दी अर्थ

सुलभ हो तब तो सौ सूर्यग्रहणके समान पुण्य

English

by fasting, O king, one should not transgress the twelfth. For pregnant women, householders, the weak and the ill,

अध्याय १४७

श्लोक 76

शिशूनां वलिगात्राणां न युक्तं समुपोषणम् ।यज्ञभोगोद्यतानां च संग्रामक्षितिसेविनाम्

śiśūnāṃ valigātrāṇāṃ na yuktaṃ samupoṣaṇam / yajñabhogodyatānāṃ ca saṃgrāmakṣitisevinām

हिन्दी अर्थ

अब देशविशेषके योगसे गड्भा-लानका फल बतलाया जाता है। गड्भाजीमें जहाँ-कहीं भी स्नान किया जाय, वह कुरुक्षेत्रसे दसगुना पुण्य देनेवाली है; किंतु जहाँ वे विन्ध्याचल पर्वतसे संयुक्त होती

English

children, those with wrinkled limbs, fasting is not proper; for those set on sacrifice and enjoyment, for those serving a soldier's land,

अध्याय १४७

श्लोक 77

पतिव्रतानां राजेन्द्र न युक्तं समुपोषणम् ।एतन्मे गौतमः प्राह स्थिताया मन्दराचले

pativratānāṃ rājendra na yuktaṃ samupoṣaṇam / etanme gautamaḥ prāha sthitāyā mandarācale

हिन्दी अर्थ

हैं, वहाँ कुरुक्षेत्रकी अपेक्षा सौगुना पुण्य होता है। काशीपुरीमें गड्भाजीका माहात्म्य विन्ध्याचलकी अपेक्षा सौगुना बताया गया है। यों तो गड्ढाजी सर्वत्र ही दुर्लभ हैं, किंतु गड्जाद्वार, प्रयाग और

English

for devoted wives, O king, fasting is not proper. Gautama told me this when I stood on Mandara.

अध्याय १४७

श्लोक 78

नाव्रतेन दिनं विष्णोर्नेयं मनुजसत्तम ।ते गृहस्था द्विजा ज्ञेया येषामग्निपरिग्रहः

nāvratena dinaṃ viṣṇorneyaṃ manujasattama / te gṛhasthā dvijā jñeyā yeṣāmagniparigrahaḥ

हिन्दी अर्थ

गज्भासागर-संगम--इन तीन स्थानोंमें उनका माहात्म्य बहुत अधिक है। गड्ज़ाद्वारमें कुशावर्ततीर्थके भीतर स्नान करनेसे सात राजसूय और दो अश्वमेध- यज्ञोंका फल मिलता है। उस तीर्थमें पंद्रह दिन

English

"Vishnu's day is not to be spent without a vow, O best of men." Householders are to be known as those Brahmins who keep a fire;

अध्याय १४७

श्लोक 79

राजानस्ते तु विज्ञेया ये प्रजापालने स्थिताः ।गुर्विणी ह्यष्टममासीया शिशवश्चाष्टवत्सराः

rājānaste tu vijñeyā ye prajāpālane sthitāḥ / gurviṇī hyaṣṭamamāsīyā śiśavaścāṣṭavatsarāḥ

हिन्दी अर्थ

निवास करनेसे छ: विश्वजित् यज्ञोंका फल प्राप्त होता है। साथ ही दिद्वानोंने वहाँ रहनेसे एक लाख गोदानका पुण्य बताया है। कुशावर्तमें भगवान् गोविन्दका और कनखलमें भगवान् रुद्रका दर्शन-

English

kings are known as those who engage in protecting subjects. The pregnant one is eight months, children eight years,

अध्याय १४७

श्लोक 80

अतिलङ्घनिनः क्षीणा वलिगात्रास्तु वार्द्धकाः ।ये विवाहादिमाङ्गल्यकर्मव्यग्रा महोत्सवाः

atilaṅghaninaḥ kṣīṇā valigātrāstu vārddhakāḥ / ye vivāhādimāṅgalyakarmavyagrā mahotsavāḥ

हिन्दी अर्थ

पूजन करनेसे अथवा इन स्थानोंमें गड़ा-स्रान करनेसे अक्षय पुण्यकी प्राप्ति होती है। जहाँ पूर्वकालमें वाराहरूपधारी भगवान् विष्णु प्रकट हुए थे, वहाँ स्नान करके मनुष्य सौ अग्रिहोत्रका,

English

those overweight, weak, wrinkled-limbed, the old, those busy with weddings and auspicious rites and festivals,

अध्याय १४७

श्लोक 81

निवृत्ताश्च प्रवृत्तेभ्यो यज्ञानां चोद्यता हि ते ।त्रिविधेन पुराणेन भर्त्तुर्या स्त्री हिते रता

nivṛttāśca pravṛttebhyo yajñānāṃ codyatā hi te / trividhena purāṇena bhartturyā strī hite ratā

हिन्दी अर्थ

दो ज्योतिष्टोम यज्ञका और एक हजार अग्निष्टोम यज्ञोंका पुण्य-फल पाता है। वहीं ब्रह्मतीर्थमें स्नान करनेवाला पुरुष दस हजार ज्योतिष्टोम यज्ञोंका और तीन अश्वमेध-यज्ञोंका पुण्य प्राप्त

English

and those who turned from engagement and are set on sacrifices — by the threefold Purana, the woman devoted to her husband's welfare

अध्याय १४७

श्लोक 82

पतिव्रता तु सा ज्ञेया योनिसंरक्षणा तथा ।किमन्यैर्बहुभिर्भूप वाक्यालापकृतैर्मया

pativratā tu sā jñeyā yonisaṃrakṣaṇā tathā / kimanyairbahubhirbhūpa vākyālāpakṛtairmayā

हिन्दी अर्थ

करता है। मोहिनी! कुब्ज नामसे प्रसिद्ध जो पापनाशक तीर्थ है, वहाँ स्नान करनेसे सम्पूर्ण रोग और सब जन्मोंके पातक नष्ट हो जाते हैं। हरिद्वारक्षेत्रमें ही एक दूसरा तीर्थ है, जो कापिलतीर्थके

English

is to be known as devoted to her husband, and protector of her womb. What use are other things said in many words, O king?

अध्याय १४७

श्लोक 83

भोजने तु कृते प्रीतिरेकादश्यां त्वया मम ।न प्रीतिर्यदि मे छित्वा शिरः स्वं हि प्रयच्छसि

bhojane tu kṛte prītirekādaśyāṃ tvayā mama / na prītiryadi me chitvā śiraḥ svaṃ hi prayacchasi

हिन्दी अर्थ

नामसे प्रसिद्ध है। शुभे! उसमें स्नान करनेवाला मानव अस्सी हजार कपिला गौओंके दानके समान पुण्य-फल पाता है। गड्जाद्वार, कुशावर्त, बिल्वक, नीलपर्वत तथा कनखल-तीर्थमें स्नान

English

If you eat on Ekadashi, I am pleased; I am not pleased if you give me your own head cut off.

अध्याय १४७

श्लोक 84

न करिष्यसि चेद्राजन् भोजनं हरिवासरे ।तदा ह्यसत्यवचसो देहं न स्पर्शयामि ते

na kariṣyasi cedrājan bhojanaṃ harivāsare / tadā hyasatyavacaso dehaṃ na sparśayāmi te

हिन्दी अर्थ

करके मनुष्य पापरहित हो स्वर्गलोकमें जाता है। तदनन्तर पवित्र नामक तीर्थ है, जो सब तीथ्थोमें परम उत्तम है। वहाँ स्नान करनेसे मनुष्य दो विश्वजित् यज्ञोंका पुण्य पाता है। तदनन्तर वेणीराज्य

English

If, O king, you do not eat on Hari's day, then, as one of untrue speech, I will not touch your body.

अध्याय १४७

श्लोक 85

वर्णानामाश्रमाणां हि सत्यं राजेन्द्र पूज्यते ।विशेषाद्भूमिपालानां त्वद्विधानां महीपते

varṇānāmāśramāṇāṃ hi satyaṃ rājendra pūjyate / viśeṣādbhūmipālānāṃ tvadvidhānāṃ mahīpate

हिन्दी अर्थ

नामक तीर्थ है, जहाँ महापुण्यमयी सरयू उत्तम पुण्यस्वरूपा गड़ासे इस प्रकार मिली हैं, जैसे एक बहिन अपनी दूसरी बहिनसे मिलती है। भगवान् विष्णुके दाहिने चरणारविन्दके पखारनेसे

English

Truth is honoured by all classes and orders of life, O king, especially by kings like you, lord of the earth.

अध्याय १४७

श्लोक 86

सत्येन सूर्यस्तपति शशी सत्येनराजते ।सत्ये स्थिता क्षितिर्भूप सत्यं धारयते जगत्

satyena sūryastapati śaśī satyenarājate / satye sthitā kṣitirbhūpa satyaṃ dhārayate jagat

हिन्दी अर्थ

देवनदी गज्गा प्रकट हुई हैं और बायें चरणसे मानस-नन्दिनी सरयूका प्रादुर्भाव हुआ है। उस तीर्थमें भगवान् शिव और विष्णुकी पूजा करनेवाला पुरुष विष्णुस्वरूप हो जाता है। वहाँका स्नान पाँच

English

By truth the sun burns, by truth the moon shines; the earth rests on truth, O king; truth sustains the world.

अध्याय १४७

श्लोक 87

सत्येन वायुर्वहति सत्येन ज्वलते शिखी ।सत्या धारमिदं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम्

satyena vāyurvahati satyena jvalate śikhī / satyā dhāramidaṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṅgamam

हिन्दी अर्थ

अश्वमेध-यज्ञोंका फल देनेवाला बताया गया है। तत्पश्चात् गाण्डवतीर्थ है, जहाँ गड्भासे गण्डकी नदी मिली है। वहाँका स्लान और एक हजार गौओंका दान दोनों बराबर हैं। तदनन्तर रामतीर्थ

English

By truth the wind blows, by truth fire blazes; this whole world, moving and unmoving, rests on truth."

अध्याय १४७

श्लोक 88

न सत्याच्चालते सिंधुर्न विन्ध्यो वर्द्धते नृप ।न गर्भं युवती धत्ते वेलातीतं कदाचन

na satyāccālate siṃdhurna vindhyo varddhate nṛpa / na garbhaṃ yuvatī dhatte velātītaṃ kadācana

हिन्दी अर्थ

है, जिसके समीप पुण्यमय वैकुण्ठ है। तत्पश्चात् परम पवित्र सोमतीर्थ है, जहाँ नकुल मुनि भगवान् शिवकी पूजा करके उनका ध्यान करते हुए गणस्वरूप हो गये। उसके बाद चम्पक नामक

English

"The ocean does not move from truth, the Vindhya does not grow, O king; a young woman never conceives beyond the proper time.

अध्याय १४७

श्लोक 89

सत्ये स्थिता हि तरवः फलपुष्पप्रदर्शिनः ।दिव्यादिसाधनं नॄणां सत्याधारं महीपते

satye sthitā hi taravaḥ phalapuṣpapradarśinaḥ / divyādisādhanaṃ nṝṇāṃ satyādhāraṃ mahīpate

हिन्दी अर्थ

पुण्य तीर्थ है, जहाँ गड्भराकी धारा उत्तर दिशाकी ओर बहती है। उसे मणिकर्णिकाके समान महापातकोंका नाश करनेवाला बताया गया है। तदनन्तर कलश-तीर्थ है, जहाँ कलशसे मुनिवर

English

Trees stand in truth, showing fruit and flowers; for men the means to the divine and the rest rests on truth, O lord of the earth.

अध्याय १४७

श्लोक 90

अश्वमेधसहस्रेभ्यः सत्यमेव विशिष्यते ।मदिरापानतुल्येन कर्मणा लिप्यसे ऽनृतात्

aśvamedhasahasrebhyaḥ satyameva viśiṣyate / madirāpānatulyena karmaṇā lipyase 'nṛtāt

हिन्दी अर्थ

अगस्त्य प्रकट हुए थे। वहीं भगवान् रुद्रकी आराधना करके वे श्रेष्ठ मुनीश्चवर हो गये। इसके बाद परम पुण्यमय सोमद्वीप-तीर्थ है, जिसका महत्त्व काशीपुरीके समान है। वहाँ भगवान् शद्भूरकी

English

Truth alone excels a thousand horse-sacrifices; by untruth you are stained by a deed equal to drinking liquor."

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_nAradapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Narada Purana — Chapter 147
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.