Narada Purana· Nārada Purāṇa
150
अध्याय 150 / 167

Book 2 - Adhyaya 26

17 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ17 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय १५०

श्लोक 1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीचरिते पञ्चविंशो ऽध्यायः राजोवाच कीर्तिर्नश्यतु मे पुत्र ह्यनृती वा भवाम्यहम् ।गतो वा नरकं घोरं कथं भोक्ष्ये हरेर्दिने

iti śrībṛhannāradīyapurāṇottarabhāge mohinīcarite pañcaviṃśo 'dhyāyaḥ rājovāca kīrtirnaśyatu me putra hyanṛtī vā bhavāmyaham / gato vā narakaṃ ghoraṃ kathaṃ bhokṣye harerdine

हिन्दी अर्थ

सम्पूर्ण कामनाओंको प्राप्त करता है और मृत्युके पश्चात् परब्रह्म परमात्मामें लीन हो जाता है। जिसके घरमें इस स्तोत्रको लिखकर इसकी पूजा की जाती है, वहाँ आग और चोरका भय नहीं

English

Even If I am to be born in the despicable species of a germ, I will not take food on the day of Hari.

अध्याय १५०

श्लोक 2

ब्रह्मणो निलयं यातु देवीयं मोहिनी सुत ।भूयो भूयो वदति मां दुर्मेधाश्च सुबालिशा

brahmaṇo nilayaṃ yātu devīyaṃ mohinī suta / bhūyo bhūyo vadati māṃ durmedhāśca subāliśā

हिन्दी अर्थ

है। वहाँ पापसे भी भय नहीं होता। ज्येष्ठ शुक्ला दशमीको गड्ाजीके जलमें खड़ा होकर जो इस स्तोत्रका दस बार जप या पाठ करता है, वह दरिद्र अथवा असमर्थ होनेपर भी वही फल पाता

English

This Dundubhi (drum) has loudly proclaimed (my views) and has instructed the people. How can it be made false?

अध्याय १५०

श्लोक 3

नापरं कामये राज्यं वसुधां वसु किञ्चन ।मुक्त्वैवं वासरे विष्णोर्भोजनं पापनाशने

nāparaṃ kāmaye rājyaṃ vasudhāṃ vasu kiñcana / muktvaivaṃ vāsare viṣṇorbhojanaṃ pāpanāśane

हिन्दी अर्थ

है, जो पूर्वोक्त विधिसे भक्तिपूर्वक गड्भाजीकी पूजा करनेसे प्राप्त होने योग्य बताया गया है। जैसी गौरी देवीकी महिमा है, वैसी ही गड्ढा देवीको भी है, अत: गौरीके पूजनमें जो विधि

English

Is it desirable to live for a hundred years after taking the forbidden food, after approaching a forbidden woman and after drinking the prohibited beverage?

अध्याय १५०

श्लोक 4

यद्यहं कुत्सितां योनिं व्रजेयं क्रिमिसंज्ञिताम् ।तथापि नैव कर्ताहं भोजनं हरिवासरे

yadyahaṃ kutsitāṃ yoniṃ vrajeyaṃ krimisaṃjñitām / tathāpi naiva kartāhaṃ bhojanaṃ harivāsare

हिन्दी अर्थ

कही गयी है, वही गड्भाजीके पूजनके लिये भी उत्तम विधि है। जैसे भगवान् शिव हैं, वैसे ही भगवान् विष्णु हैं, जैसे भगवान् विष्णु हैं, वैसी ही भगवती उमा हैं और जैसी भगवती उमा हैं,

English

Even if I were charged with falsehood and have strayed away from the royal policy and am insulted and rebuked by the people, I will not take food on the day of Hari.

अध्याय १५०

श्लोक 5

एषा गुरुतरा भूत्वा लोकानां शिक्षयान्विता ।दुन्दुभी कुर्वती नादं सा कथं वितथा भवेत्

eṣā gurutarā bhūtvā lokānāṃ śikṣayānvitā / dundubhī kurvatī nādaṃ sā kathaṃ vitathā bhavet

हिन्दी अर्थ

वैसी ही गड्भाजी हैं--इनमें कोई भेद नहीं है। जो भगवान् विष्णु और शिवमें, गड़ग और गोरीमें तथा लक्ष्मी और पार्वतीमें भेद मानता है, वह मूढ़बुद्धि है। उत्तरायणमें किसी उत्तम मासका

English

Even if I were to die due to the separation from the lady of tremulous side-glances, that is preferable, but I will never take food on the day of Hari.

अध्याय १५०

श्लोक 6

अभक्ष्यभक्षणं कृत्वा अगम्यागमनं तथा ।अपेयं चैव पीत्वा तु किं जीवेच्छरदः शतम्

abhakṣyabhakṣaṇaṃ kṛtvā agamyāgamanaṃ tathā / apeyaṃ caiva pītvā tu kiṃ jīveccharadaḥ śatam

हिन्दी अर्थ

शुक्लपक्ष हो, दिनका समय हो और गड्ढाजीके तटकी भूमि हो, साथ ही हृदयमें भगवान् जनार्दनका चिन्तन हो रहा हो--ऐसी अवस्थामें जो शरीरका त्याग करते हैं, वे धन्य हैं । विधिनन्दिनी ! जो

English

How can I give excessive delight to Yama by making the miserable men proceed alongwith the path leading to hell?

अध्याय १५०

श्लोक 7

असत्यं वापि कृत्वाहं त्यक्तराज्यनयः क्षितौ ।धिक्कृतो ऽपि जनैः सर्वैर्न भोक्ष्ये हरिवासरे

asatyaṃ vāpi kṛtvāhaṃ tyaktarājyanayaḥ kṣitau / dhikkṛto 'pi janaiḥ sarvairna bhokṣye harivāsare

हिन्दी अर्थ

मनुष्य गड़जामें प्राणत्याग करते हैं, वे देवताओंद्वारा अपनी स्तुति सुनते हुए विष्णुलोकको जाते हैं। जो मनुष्य गड्भाके तटपर आमरण उपवासका ब्रत लेकर मर जाता है, वह निश्चय ही अपने पितरोंके

English

O dear son, the rows of hell which had been made empty by me, will be filled with people if I take food.

अध्याय १५०

श्लोक 8

वियोगे चपलापाङ्ग्या यदि चेन्मरणं मम ।तच्चापि वरमेवात्र न भोक्ष्ये हरिवासरे

viyoge capalāpāṅgyā yadi cenmaraṇaṃ mama / taccāpi varamevātra na bhokṣye harivāsare

हिन्दी अर्थ

साथ परमधामको प्राप्त होता है। गड्ढाजीमें मृत्युके लिये दो योजन दूरकी भूमि और समीपका स्थान दोनों समान हैं। जो मनुष्य गड्डामें मर जाता है,

English

She requests only for this viz: taking food on the day of Visnu. I shall not grant the request of Mohini even if I am requested for it by the Devas and Asuras.

अध्याय १५०

श्लोक 9

कथं हर्षमहं कर्ता मार्तण्डतनयस्य वै ।व्रजद्भिर्मनुजैर्मार्गे निरयस्यातिदुःखितैः

kathaṃ harṣamahaṃ kartā mārtaṇḍatanayasya vai / vrajadbhirmanujairmārge nirayasyātiduḥkhitaiḥ

हिन्दी अर्थ

तापत्रितयहन्त्यै॒ च प्राणेश्वय- नमो नम: शान्त्ये॑ संतापहारिण्ये नमस्ते सर्वमूर्तये ॥ सर्वसंशुद्धिकारिण्ये. नमः पापविमुक्तये भुक्तिमुक्तिप्रदायिन्ये भोगवत्ये नमो नमः ॥

English

How can I, by taking food on the EkadasI day, destroy the reputation earned by me — accumulated by me through the observance of fast on the EkadasI day.

अध्याय १५०

श्लोक 10

यास्तु शून्याः कृतास्तात मया नरकपङ्क्तयः ।जनैः पूर्णा भविष्यन्ति मयि भुक्ते तु ताः सुत

yāstu śūnyāḥ kṛtāstāta mayā narakapaṅktayaḥ / janaiḥ pūrṇā bhaviṣyanti mayi bhukte tu tāḥ suta

हिन्दी अर्थ

उग्राये मुखजल्पायै संजीविन्ये॑ नमो नमः ब्रह्मगायै ब्रह्मदायै दुरितप्रैये नमो नम: ॥

English

Even if it dies, goes off, falls down, perishes, breaks into pieces, my heart shall not desist from this for the sake of Mohinl.

अध्याय १५०

श्लोक 11

मास्म सीमन्तिनी पुत्र कुक्षौ संधारयेत्सुतम् ।समर्थो यस्तु शत्रूणां हर्षं संजनयेद्भुवि

māsma sīmantinī putra kukṣau saṃdhārayetsutam / samartho yastu śatrūṇāṃ harṣaṃ saṃjanayedbhuvi

हिन्दी अर्थ

परापरे परे तुभ्यं नमो मोक्षप्रदे सदा। गड्ज़ा ममाग्रतो भूयाद् गड्भा मे पार्श्रयोस्तथा॥

English

I may even forsake my life alongwith the worlds, my wives and servants. But I will never resort to the taking of food on the auspicious day of Visnu.

अध्याय १५०

श्लोक 12

भोजनं वासरे विष्णोरेतदेव हियाचते ।तन्न दास्यामि मोहिन्या याचितो ऽपि सुरासुरैः

bhojanaṃ vāsare viṣṇoretadeva hiyācate / tanna dāsyāmi mohinyā yācito 'pi surāsuraiḥ

हिन्दी अर्थ

उन्हें स्वर्गलोक पहुँचाया था। पुरुषके शरीरको

English

"This very thing she asks: food on Vishnu's day. I shall not give that to Mohini, though asked by gods and demons.

अध्याय १५०

श्लोक 13

पिबेद्विषं विशेद्वह्निं निपतेत्पर्वताग्रतः ।आकाशभासा स्वशिरश्छिन्द्यादेव वरासिना

pibedviṣaṃ viśedvahniṃ nipatetparvatāgrataḥ / ākāśabhāsā svaśiraśchindyādeva varāsinā

हिन्दी अर्थ

दंड डे जितनी हड्डियाँ गड्भाजीमें मौजूद रहती हैं, उतने

English

Let me drink poison, enter fire, fall from a mountain-top, or cut off my own head with a good sword shining like the sky.

अध्याय १५०

श्लोक 14

न भोक्ष्यते हरिदिने राजा रुक्माङ्गदः क्षितौ ।रुक्माङ्गदेति मन्नाम प्रसिद्धं भुवनत्रये

na bhokṣyate haridine rājā rukmāṅgadaḥ kṣitau / rukmāṅgadeti mannāma prasiddhaṃ bhuvanatraye

हिन्दी अर्थ

हजार वर्षोतक वह स्वर्गलोकमें प्रतिष्ठित होता है। मनुष्यकी हड्डी जब गड्भाजीके जलमें ले जाकर छोड़ी जाती है, उसी समयसे प्रारम्भ करके उसकी स्वर्गलोकमें स्थित होती है। जिस पुण्यकर्मा पुरुषकी

English

King Rukmangada will not eat on Hari's day on earth. My name 'Rukmangada' is famed in the three worlds,

अध्याय १५०

श्लोक 15

एकादश्युपवासेन तन्मया संचितं यशः ।स कथं भोजनं कृत्वा नाशये स्वकृतं यशः

ekādaśyupavāsena tanmayā saṃcitaṃ yaśaḥ / sa kathaṃ bhojanaṃ kṛtvā nāśaye svakṛtaṃ yaśaḥ

हिन्दी अर्थ

हड्डी गड़ाजीके जलमें पहुँचायी जाती है, उसको ब्रह्मलोकसे किसी प्रकार पुनरावृत्ति नहीं होती। जिस मृतक पुरुषकी हड्डी दशाहके भीतर गद्जाजीके जलमें पड़ जाती है, उसे गड्ढममें मरनेका जैसा

English

and that fame was gathered by me through the Ekadashi fast. How, by eating, shall I destroy my own fame?

अध्याय १५०

श्लोक 16

म्रियते यदि वा गच्छति निपतति नश्येच्च खण्डशो वापि ।विरमति तदपि न चेतो मामकमिति मोहिनीहेतोः

mriyate yadi vā gacchati nipatati naśyecca khaṇḍaśo vāpi / viramati tadapi na ceto māmakamiti mohinīhetoḥ

हिन्दी अर्थ

'फल बताया गया है, उसी फलकी प्राप्ति होती है। अत: स्नान करके पशञ्ञगव्य छिड़ककर सुवर्ण,

English

Let it die, or go, or fall, or break into pieces — yet my mind does not turn back, because of Mohini.

अध्याय १५०

श्लोक 17

परित्यजाम्येष निजं हि जीवितं लोकैः समेतः सहदारभृत्यैः ।न त्वेव कुर्यां मधुसूदनस्य दिने सुपुण्ये ऽन्ननिषेवणं हि

parityajāmyeṣa nijaṃ hi jīvitaṃ lokaiḥ sametaḥ sahadārabhṛtyaiḥ / na tveva kuryāṃ madhusūdanasya dine supuṇye 'nnaniṣevaṇaṃ hi

हिन्दी अर्थ

्यक्क है मधु, घी और तिलके साथ उस अस्थि-पिण्डको

English

I abandon my own life, with all the people, wives and servants, but I shall never eat food on the holy day of Madhusudana."

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_nAradapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Narada Purana — Chapter 150
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.