Narada Purana· Nārada Purāṇa
73
अध्याय 73 / 167

Book 1 - Adhyaya 74

202 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ202 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ७३

श्लोक 1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बुहदुपाख्याने सनत्कुमारविभागे तृतीयपादे रामाद्युपासनावर्णनं नाम त्रिसप्ततितमो ऽध्यायः सनत्कुमार उवाच अथोच्यन्ते हनुमतो मन्त्राः सर्वेष्टदायकाः ।यान्समाराध्य विप्रेन्द्र तत्तुल्याचरणा नराः

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge buhadupākhyāne sanatkumāravibhāge tṛtīyapāde rāmādyupāsanāvarṇanaṃ nāma trisaptatitamo 'dhyāyaḥ sanatkumāra uvāca athocyante hanumato mantrāḥ sarveṣṭadāyakāḥ / yānsamārādhya viprendra tattulyācaraṇā narāḥ

हिन्दी अर्थ

दही बड़ा, घी, गुड़ मिला हुआ अन्न, खिचड़ी, दूध, दही, केला, मोचा, चिंचा (इमली), चीनी,

English

Now, I shall mention the mantras of Hanuman. They are the bestowers of all desired things. O leading brahmin, by propitiating them men are able to perform tasks similar to those performed by Hanuman.

अध्याय ७३

श्लोक 2

मनुः स्वरेदुसंयुक्तं गगनं च भगान्विताः ।हसफआग्निनिशाधीशाःद्वितीयं बीजमीरितम्

manuḥ svaredusaṃyuktaṃ gaganaṃ ca bhagānvitāḥ / hasaphaāgniniśādhīśāḥdvitīyaṃ bījamīritam

हिन्दी अर्थ

ये सोलह द्रव्य ब्रह्मा आदिके द्वारा तर्पणोपयोगी बताये गये हैं। जो प्रात:काल अन्तमें लाजा और पहले चावल तथा मिश्री अर्पित करके चौहत्तर बार तर्पण करता है, साथ ही भगवान् श्रीकृष्णके

English

The Verges give the seed mantra thus:

अध्याय ७३

श्लोक 3

स्वफआग्नयो भगेन्द्वाढ्यास्तृतीयं बीजमीरितम् ।वियद्भृग्वग्निमन्विन्दुयुक्तं स्याञ्च चतुर्थकम्

svaphaāgnayo bhagendvāḍhyāstṛtīyaṃ bījamīritam / viyadbhṛgvagnimanvinduyuktaṃ syāñca caturthakam

हिन्दी अर्थ

चरणोंका ध्यान करता रहता है, वह मन्त्रोपासक अभीष्ट वस्तुको प्राप्त कर लेता है। धारोष्ण तथा पके हुए दूधसे--मक्खन, दही, दूध और आमके रस, घी, मोटी चीनी, मधु और कीलल (शर्बत)--

English

He shall fix six bljas and two words on the head, forehead, mouth, heart umbilicus things, thighs, calves and the feet.

अध्याय ७३

श्लोक 4

पञ्चमं भगचन्द्राढ्यावियद्भृगुस्वकाग्नयः ।मन्विन्द्वाढ्यौ हसौ षष्टं ङेंतः स्याद्धनुमांस्ततः

pañcamaṃ bhagacandrāḍhyāviyadbhṛgusvakāgnayaḥ / manvindvāḍhyau hasau ṣaṣṭaṃ ṅeṃtaḥ syāddhanumāṃstataḥ

हिन्दी अर्थ

इन नौ द्रव्योंमेंसे प्रत्येकके द्वारा बारह बार तर्पण करे। इस प्रकार जो श्रेष्ठ वैष्णव एक सौ आठ बार तर्पण करता है, वह पूर्वोक्त फलका भागी होता है। बहुत कहनेसे क्‍या लाभ? वह तर्पण

English

After meditating thus with full conquest over the sense-organs, the devotee shall perform japa for twelve thousand times. To the extent of one tenth of it he shall perform homa with grains mixed with milk, curds and ghee.

अध्याय ७३

श्लोक 5

हृदयान्तो महामन्त्रराजो ऽयं द्वादशाक्षरः ।रामचन्द्रो मुनिश्चास्य जगतीछन्द ईरितम्

hṛdayānto mahāmantrarājo 'yaṃ dvādaśākṣaraḥ / rāmacandro muniścāsya jagatīchanda īritam

हिन्दी अर्थ

सम्पूर्ण अभीष्ट वस्तुओंको देनेवाला है। मिश्री मिलाये हुए धारोष्ण दुग्धकी भावनासे जललद्वारा श्रीकृष्णका तर्पण करके गाँवको जानेवाला साधक वहाँ अपने पारिवारिक लोगोंके साथ धन, वस्त्र

English

If a man performs japa of the mantra nine hundred

अध्याय ७३

श्लोक 6

देवता हनुमान्बीजं षष्टं शक्तिर्द्वतीयकम् ।षड्बीजैश्च षडङ्गानि शिरोभाले दृशोर्मुखे

devatā hanumānbījaṃ ṣaṣṭaṃ śaktirdvatīyakam / ṣaḍbījaiśca ṣaḍaṅgāni śirobhāle dṛśormukhe

हिन्दी अर्थ

एवं भोज्य पदार्थ प्राप्त कर लेता है। मन्त्रोपासक जितनी बार तर्पण करे, उतनी ही संख्यामें जप करे। वह तर्पणसे ही सम्पूर्ण कार्य सिद्ध कर

English

He shall perform one thousand homas with the fruits of pomegranate, mango and banana and feed twenty two pure brahmin religious students.

अध्याय ७३

श्लोक 7

गलबाहुद्वये चैव हृदि कुक्षौ च नाभितः ।ध्वजे जानुद्वये पादद्वये वर्णान्क्रमान्न्यसेत्

galabāhudvaye caiva hṛdi kukṣau ca nābhitaḥ / dhvaje jānudvaye pādadvaye varṇānkramānnyaset

हिन्दी अर्थ

अब मैं साधकोंके हितके लिये सकाम होमका वर्णन करता हूँ। उत्तम श्रीकी अभिलाषा रखनेवाला मन्त्रोपासक बेलके फूलोंसे होम करे। घृत और अन्नकी वृद्धिके लिये घृतयुक्त

English

By taking in medicine or even water charged by the mantras one shall be able to dispel all ailments. He shall instantaneously be happy.

अध्याय ७३

श्लोक 8

षड्बीजानि पदद्वन्द्वं मूर्ध्नि भाले मुखे हृदि ।नाभावूर्वोर्जङ्घयोश्च पादयोर्विन्यसेत्क्रमात्

ṣaḍbījāni padadvandvaṃ mūrdhni bhāle mukhe hṛdi / nābhāvūrvorjaṅghayośca pādayorvinyasetkramāt

हिन्दी अर्थ

अब मैं एक उत्तम रहस्यका वर्णन करता हूँ, जो मनुष्योंको मोक्ष प्रदान करनेवाला है। साधक अपने हृदयकमलमें भगवान् देवकीनन्दनका इस प्रकार ध्यान करे--

English

If the repeater of the mantra goes to hght after smearing his limbs with the bhasma chaid with the mantras or after taking in water chained with the mantra he will not be afflicted by the groups of weapons.

अध्याय ७३

श्लोक 9

अञ्जनीगर्भसंभूतं ततो ध्यायेत्कपीश्वरम् ।उद्यत्कोट्यर्कसंकाशं जगत्प्रक्षोभकारकम्

añjanīgarbhasaṃbhūtaṃ tato dhyāyetkapīśvaram / udyatkoṭyarkasaṃkāśaṃ jagatprakṣobhakārakam

हिन्दी अर्थ

दिव्याड्रालेपभासं सकलभयहरं पीतवस्त्रं मुरारिम्॥

English

They would be caused by weapons, swelling due to wounds, or swelling caused by spiders becomes undoubtedly healed, if smeared with the bhasma charged with the mantras repeated thrice.

अध्याय ७३

श्लोक 10

श्रीरामाङ्घ्रिध्याननिष्टं सुग्रीवप्रमुखार्चितम् ।वित्रासयन्तं नादेन राक्षसान्मारुतिं भजेत्

śrīrāmāṅghridhyānaniṣṭaṃ sugrīvapramukhārcitam / vitrāsayantaṃ nādena rākṣasānmārutiṃ bhajet

हिन्दी अर्थ

“जो कुन्द और चन्द्रमाके समान सुन्दर गौरवर्णके हैं, जिनके नेत्र कमलकी शोभाको लज्जित कर रहे हैं, जो अपने करारबिन्दोंमें शट्ढ, चक्र, गदा और पद्म धारण करते हैं, नूतन

English

The devotee shall fearlessly sit in the cremation ground at night for three days and repeat the mantra six hundred times. Thereupon a vampire will rise up and foretell future auspicious and inauspicious things.

अध्याय ७३

श्लोक 11

ध्यात्वैवं प्रजपेद्भानुसहस्रं विजितैन्द्रियः ।दशांशं जुहुयाद्बीहीन्पयोदध्याज्यमिश्रितान्

dhyātvaivaṃ prajapedbhānusahasraṃ vijitaindriyaḥ / daśāṃśaṃ juhuyādbīhīnpayodadhyājyamiśritān

हिन्दी अर्थ

कमलोंकी सुन्दर मालासे सुशोभित हैं, छोटी- छोटी मणियोंसे जटित सुन्दर दिव्य आभूषण जिनके अनुपम सौन्दर्य-माधुर्यको और बढ़ा रहे हैं तथा जिनके श्रीअड्भोंमें दिव्य अद्भराग शोभा

English

The intelligent devotee shall perform the rite of iratiika (waving the light) with camphor. He shall fway in various ways and submit his desire. He shall then duly dismiss the deity ritualistically.

अध्याय ७३

श्लोक 12

पूर्वोक्ते वैष्णवे पीठे मूर्त्तिं संकल्प्य मूलतः ।आवाह्य तत्र संपूज्य पाद्यादिभिरुपायनैः

pūrvokte vaiṣṇave pīṭhe mūrttiṃ saṃkalpya mūlataḥ / āvāhya tatra saṃpūjya pādyādibhirupāyanaiḥ

हिन्दी अर्थ

पा रहा है, उन मुनीन्द्रवेद्य, सकल भयहारी, पीताम्बरधारी मुरारिकी मैं वन्दना करता हूँ।'

English

He shall feed seven brahmins with naivedya of the cooked rice. The betel leaves offered to the deity shall also be distributed among them.

अध्याय ७३

श्लोक 13

केशरेष्वङ्गपूजा स्यात्पत्रेषु च ततोर्ऽचयेत् ।रामभक्तो महातेजाः कपिराजो महाबलः

keśareṣvaṅgapūjā syātpatreṣu ca tator'cayet / rāmabhakto mahātejāḥ kapirājo mahābalaḥ

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार ध्यान करके आदिपुरुष श्रीकृष्णको अपने विकसित हृदयकमलके आसनपर विराजमान देखे और यह भावना करे कि वे घनीभूत मेघोंकी श्याम घटा तथा अद्भुत सुवर्णकी-सी

English

The intelligent devotee shall give them monetary gifa accordii to his capacity and bid farewell to them. Thereafter, he shall silently partake of the food himself in the company of his relatives.

अध्याय ७३

श्लोक 14

द्रोणाद्रिहारको मेरुपीठकार्चनकारकः ।दक्षिणाशाभास्करश्च सर्वविघ्नविनाशकः

droṇādrihārako merupīṭhakārcanakārakaḥ / dakṣiṇāśābhāskaraśca sarvavighnavināśakaḥ

हिन्दी अर्थ

नील एवं पीत प्रभा धारण करते हैं। इस चिन्तनके साथ साधक बारह लाख मन्त्रका जप

English

He shall lie on the bare ground that night and observe celibacy. He who perfonns thus shall certainly attain all desires ere long, thanks to the grace of the lord of monkeys.

अध्याय ७३

श्लोक 15

इत्थं सम्पूज्य नामानि दलाग्रेषु ततोर्ऽचयेत् ।सुग्रीवमङ्गद नीलं जांबवन्तं नलं तथा

itthaṃ sampūjya nāmāni dalāgreṣu tator'cayet / sugrīvamaṅgada nīlaṃ jāṃbavantaṃ nalaṃ tathā

हिन्दी अर्थ

करे। दो प्रकारके मन्त्रोंमेंसे एकका, जो प्रणवबसम्पुटित है, जप करना चाहिए। फिर दूधवाले वृक्षोंकी समिधाओंसे बारह हजार आहुति दे अथवा मधु-घृत एवं मिश्रीमिश्रित खीरसे

English

The learned man shall wear the yanira (amulet) for the purpose of subduing the miseries. This Talisman is destructive of all harassments such as pestilence, fever, black magic, etc.

अध्याय ७३

श्लोक 16

सुषेणं द्विविदं मैन्दं लोकपालस्ततोर्ऽचयेत् ।वज्राद्यानपि संपूज्य सिद्धश्चैवं मनुर्भवेत्

suṣeṇaṃ dvividaṃ maindaṃ lokapālastator'cayet / vajrādyānapi saṃpūjya siddhaścaivaṃ manurbhavet

हिन्दी अर्थ

होम करे। इस प्रकार मन्त्रोपासक अपने हृदयकमलमें लोकेश्वरोंक भी आराध्यदेव भगवान् श्रीकृष्णका ध्यान करते हुए प्रतिदिन तीन हजार मन्त्रका जप करे। फिर सायंकालके लिये बतायी हुई

English

The meditation, wurshipetc. of this mantra also are considered to be the same as before. The manlrat if prop!* tiated duly is the bestower of all desires.

अध्याय ७३

श्लोक 17

मन्त्रं नवशतं रात्रौ जपेद्दशदिनावधि ।यो नरस्तस्य नश्यन्ति राजशत्रूत्थभीतयः

mantraṃ navaśataṃ rātrau japeddaśadināvadhi / yo narastasya naśyanti rājaśatrūtthabhītayaḥ

हिन्दी अर्थ

विधिसे भलीभाँति पूजा करके साधक भगवतृ- चिन्तनमें संलग्न हो पुनः पूर्वोक्त रीतिसे हवन करे। जो विद्वान् इस तरह गोपालनन्दन श्रीकृष्णका नित्य भजन करता है, वह भवसागरसे पार हो

English

One shall remember Maruti (Hanuman) who resembles molten gold, who is the remover of fear, who has kept his folded hands in reverence (or who has kept his palms joined unto the dispciler of fear) whose iace is brightly illumi* nated by the movement of ear-rings and whose eyes are like lotuses.

अध्याय ७३

श्लोक 18

मातुलिङ्गाम्रकदलीफलैर्हुत्वा सहस्रकम् ।द्वाविंशतिब्रह्मचारि विप्रान्संभोजयेच्छुचीन्

mātuliṅgāmrakadalīphalairhutvā sahasrakam / dvāviṃśatibrahmacāri viprānsaṃbhojayecchucīn

हिन्दी अर्थ

पहले दो त्रिभुज अ्धित करे; जिसमें एक ऊर्ध्वमुख और दूसरा अधोमुख हो। एकके ऊपर दूसरा त्रिकोण होना चाहिए। इस प्रकार छ: कोण हो जायँगे। कोण बाह्य भागमें होंगे। उनके

English

After meditating thus he shall perform japa for ten thousand times. To the extent of one tenth of it he shall per¬ form homa with gingelly seeds. He shall worship in the pedestal belonging to Visnu in the manner indicated before.

अध्याय ७३

श्लोक 19

एवङ्कृते भूतविषग्रहरोगाद्युपद्रवाः ।नश्यन्ति तत्क्षणादेव विद्वेषिग्रहदानवाः

evaṅkṛte bhūtaviṣagraharogādyupadravāḥ / naśyanti tatkṣaṇādeva vidveṣigrahadānavāḥ

हिन्दी अर्थ

बीचमें जो षट्कोण चक्र होगा, उसे अग्मिपुर कहते हैं। उस अग्निपुरकी कर्णिका (मध्यभाग)- में 'क्लीं' यह बीजमन्त्र अ्धित करे। उसके साथ साध्य पुरुष एवं कार्यका भी उल्लेख करे।

English

The devotee shall conquer the sense-organs and take food only at night. He shall perform japa everyday for a hundred and eight times. There is no doubt that he will be liberated from all minor ailments.

अध्याय ७३

श्लोक 20

अष्टोत्तरशतेनांबु मन्त्रितं विषनाशनम् ।भूतापस्मारकृत्योत्थज्वरे तन्मन्त्रमन्त्रितैः

aṣṭottaraśatenāṃbu mantritaṃ viṣanāśanam / bhūtāpasmārakṛtyotthajvare tanmantramantritaiḥ

हिन्दी अर्थ

बहिर्गत कोणोंके विवरमें षडक्षर-मन्त्र लिखे। छ: कोणोंके ऊपर एक गोलाकार रेखा खींचकर उसके बाह्मभागमें दस-दल कमल अछ्डित करे। उन दस दलोंके केसरोंमें एक-एकमें दो-दो

English

The maatra of Hanumftn rout thus: Namo Bbagavate AfaneyAya mahAbalAya svihl. Tliii oontaias eifhteeo lyllablet.

अध्याय ७३

श्लोक 21

भस्मभिः सलिलैर्वापि ताडयेज्ज्वरिणं क्रुधा ।त्रिदिनाज्ज्वरमुक्तो ऽसौ सुखं च लभते नरः

bhasmabhiḥ salilairvāpi tāḍayejjvariṇaṃ krudhā / tridinājjvaramukto 'sau sukhaṃ ca labhate naraḥ

हिन्दी अर्थ

अक्षरके क्रमसे 'हीं” और ' श्री! पूर्वक अष्टादशाक्षर-

English

At the time of going to bed he shall remember the mantra without directing his intellect towards anything else. He shall never have the fear from bad dreams and thieves.

अध्याय ७३

श्लोक 22

औषधं वा जलं वापि भुक्त्वा तन्मन्त्रमन्त्रितम् ।सर्वान्रोगान्पराभूय सुखी भवति तत्क्षणात्

auṣadhaṃ vā jalaṃ vāpi bhuktvā tanmantramantritam / sarvānrogānparābhūya sukhī bhavati tatkṣaṇāt

हिन्दी अर्थ

मध्यभागमें दशाक्षर-मन्त्रके एक-एक अक्षरोंको लिखे। इस प्रकार लिखे हुए दस-दल चक्रको भूपुरसे (चौकोर रेखासे) आवृत करे। भूपुरमें अस्त्रोंके स्थानमें कामबीज (क्लीं)- का उल्लेख

English

The sky along with Indu (Moon) (ham), Hanumate Rudratmakaya (unto Hanuman who is identical with Rudra. The coat (hum) and the astra (phat) at the end. This great mantra of twelve syllables causes the eight siddhb (special achievements).

अध्याय ७३

श्लोक 23

तज्जप्तभस्मलिप्ताङ्गो भुक्त्वा तन्मन्त्रितं पयः ।योद्धुं गच्छेच्च यो मन्त्री शस्त्रसंघैर्ंन बाध्यते

tajjaptabhasmaliptāṅgo bhuktvā tanmantritaṃ payaḥ / yoddhuṃ gacchecca yo mantrī śastrasaṃghairṃna bādhyate

हिन्दी अर्थ

करे। इस यन्त्रको सोनेके पत्रपर सोनेकी ही शलाकासे गोरोचनद्वारा लिखकर उसकी गुटिका बना ले। यही गोपाल-यन्त्र है। यह सम्पूर्ण

English

Its sage b Ramacandra, Jagati b the metre. The deity is Hanuman. Tlie bija is the first one, Hum is mentioned as sakti.

अध्याय ७३

श्लोक 24

शस्क्षतं व्रणस्फोटो लूतास्फोटो ऽपि भस्मना ।त्रिर्जप्तेन च संस्पृष्टाः शुष्यन्त्येव न संशयः

śaskṣataṃ vraṇasphoṭo lūtāsphoṭo 'pi bhasmanā / trirjaptena ca saṃspṛṣṭāḥ śuṣyantyeva na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

मनोरथोंको देनेवाला कहा गया है। जो रक्षा,

English

The worship of Hanuman should be performed after conceiving the murti by means of the miUamantra, in the pre* viously mentioned pedestal belonging to Viiu and accompanied by Vimala and others.

अध्याय ७३

श्लोक 25

जपेदर्कास्तमारभ्य यावदर्केदयो भवेत् ।मन्त्रं सप्तदिनं यावञ्चादाय भस्मकीलकौ

japedarkāstamārabhya yāvadarkedayo bhavet / mantraṃ saptadinaṃ yāvañcādāya bhasmakīlakau

हिन्दी अर्थ

सौभाग्यकी इच्छा रखनेवाले हों उन श्रेष्ठ पुरुषोंको निरन्तर यह यन्त्र धारण करना चाहिए। इसका अभिषेक करके मन्त्र-जपपूर्वक इसे धारण करना उचित है। यह तीनों लोकोंको वशमें करनेके

English

He shall write the mantra in the pericarp, 'fhe lord of the monkeys shall be invoked therein. After conceiving the idol with the mulamantra and meditation on the deity he shall offer padya, etc.

अध्याय ७३

श्लोक 26

निखनेदभिमन्त्र्याशुशत्रूणां द्वार्यलक्षितः ।विद्वेषं मिथ आपन्नाः पलायन्ते ऽरयो ऽचिरात्

nikhanedabhimantryāśuśatrūṇāṃ dvāryalakṣitaḥ / vidveṣaṃ mitha āpannāḥ palāyante 'rayo 'cirāt

हिन्दी अर्थ

लिये एकमात्र कुशल (अमोघ) उपाय है। इसकी महती शक्ति अवर्णनीय है।

English

Thereafter, he shall worship the guardians of the quarters as well as the thunderbolt etc. When the mantra has been realized thus, the rep ea ter of the mantra shadl achieve all detires in his soul.

अध्याय ७३

श्लोक 27

भस्मांबु चन्दनं मन्त्री मन्त्रेणानेन मन्त्रितम् ।भक्ष्यादियोजितं यस्मै ददाति स तु दासवत्

bhasmāṃbu candanaṃ mantrī mantreṇānena mantritam / bhakṣyādiyojitaṃ yasmai dadāti sa tu dāsavat

हिन्दी अर्थ

(कु) अर्थात् कृ, इसके पश्चात् ष्णाय तथा हतू

English

The expert as|Mrant shall select a proper spot on the banks of a riv, or in tbe forest or in a lonely mountain and practise the mantra.

अध्याय ७३

श्लोक 28

क्रूराश्च जन्तवो ऽप्येवं भवन्ति वशवर्तिनः ।गृहीत्वेशनदिस्कंस्थं करञ्जतरुमूलकम्

krūrāśca jantavo 'pyevaṃ bhavanti vaśavartinaḥ / gṛhītveśanadiskaṃsthaṃ karañjatarumūlakam

हिन्दी अर्थ

(नमः: )-- यह (क्लीं कृष्णाय नमः) पडक्षर-

English

His mind should be fully concentrated. He shall meditate soundly on the son of the Wind God. Day and night he shall perform japa until the vision of the deity is pKMsible.

अध्याय ७३

श्लोक 29

कृत्वा तेनाङ्गुष्टमात्रां प्रतिमां च हनूमतः ।कृत्वा प्राणप्रतिष्टां च सिंदूराद्यैः प्रपूज्य च

kṛtvā tenāṅguṣṭamātrāṃ pratimāṃ ca hanūmataḥ / kṛtvā prāṇapratiṣṭāṃ ca siṃdūrādyaiḥ prapūjya ca

हिन्दी अर्थ

करनेवाला है। वाराह (ह), अग्नि (२), शान्ति (ई) और इन्दु (९ अनुस्वार)--ये सब मिलकर

English

After granting the desired lv>on to the aspirant the lord of the monkeys vanishes. After securing the boon the leading aspirant shall sport in his own happiness.

अध्याय ७३

श्लोक 30

गृहस्याभिमुखी द्वारे निखनेन्मन्त्रमुञ्चरन् ।ग्रहाभिचाररोगाग्निविषचौरनृपोद्भवाः

gṛhasyābhimukhī dvāre nikhanenmantramuñcaran / grahābhicārarogāgniviṣacauranṛpodbhavāḥ

हिन्दी अर्थ

मायाबीज “हीं! कहे गये हैं। मृत्यु (श्), वह्ि

English

Indeed, this means of realization (sadhana) is very meritorious. It has been revealed with a desire for the benefit of the worlds. It is a mysterious secret. Ii is difficult of access even to Devas.

अध्याय ७३

श्लोक 31

न जायन्ते गृहे तस्मिन् कदाचिदप्युपद्रवाः ।तद्गृहं धनपुत्राद्यैरेधते प्रत्यहं चिरम्

na jāyante gṛhe tasmin kadācidapyupadravāḥ / tadgṛhaṃ dhanaputrādyairedhate pratyahaṃ ciram

हिन्दी अर्थ

से युक्त हो तो श्रीबीज--' श्रीं' कहा गया है। इन दोनों बीजोंसे युक्त होनेपर अष्टादशाक्षर-मन्त्र

English

He shall repeat the mantra a hundred thousand times. The intelligent devotee shall perform homa as before to the extent of me tenth of it. The mode of worship of this mantra is JO the manner mentioned before.

अध्याय ७३

श्लोक 32

निशि यत्र वने भस्म मृत्स्नया वापि यत्नतः ।शत्रोः प्रतिकृतिं कृत्वा हृदि नाम समालिखेत्

niśi yatra vane bhasma mṛtsnayā vāpi yatnataḥ / śatroḥ pratikṛtiṃ kṛtvā hṛdi nāma samālikhet

हिन्दी अर्थ

स्वाहा ) बीस अक्षरोंका हो जाता है। शालग्राममें, मणिमें, यन्त्रमें, मण्डलमें तथा प्रतिमाओंमें ही सदा श्रीहरिकी पूजा करनी चाहिए; केवल भूमिपर नहीं। जो इस प्रकार भगवान् श्रीकृष्णकी

English

When a mantra has been realized thus, the repeater of the mantra shall achieve his own l>enefit. The practicr and realisation q( this excellent mantra is a great secret.

अध्याय ७३

श्लोक 33

कृत्वा प्राणप्रतिष्टान्तं भिन्द्याच्छस्त्रैर्मनुं जपन् ।मन्त्रान्ते प्रोञ्चरेच्छत्रोर्नाम छिन्धि च भिन्धि च

kṛtvā prāṇapratiṣṭāntaṃ bhindyācchastrairmanuṃ japan / mantrānte proñcarecchatrornāma chindhi ca bhindhi ca

हिन्दी अर्थ

आराधना करता है, वह परमगतिको प्राप्त होता है। बीस अक्षरवाले

English

Within the eight petals a hexagon shall be drawn with the name of the object sought after, inscribed therein in the

अध्याय ७३

श्लोक 34

मारयेति च तस्यान्ते दन्तैरोष्टं निपूड्य च ।पाण्योस्तले प्रपीड्याथ त्यक्त्वा तं स्वगृहं व्रजेत्

mārayeti ca tasyānte dantairoṣṭaṃ nipūḍya ca / pāṇyostale prapīḍyātha tyaktvā taṃ svagṛhaṃ vrajet

हिन्दी अर्थ

छनन्‍्दका नाम गायत्री है। श्रीकृष्ण देवता हैं; क्लीं बीज है और विद्वान् पुरुषोंने स्वाहाको

English

Its sage etc. are as before. The wonhip and other rites shall be peribrmed as before. The mantra is to be i*epeatcd a hundred thousand times. To the extent of one tenth of ii he shall perform homa by means of auspicious articles.

अध्याय ७३

श्लोक 35

कुर्वन्सप्तदिनं चैवं हन्याच्छत्रुं न संशयः ।राजिकालवणैर्मुक्तचिकुरः पितृकानने

kurvansaptadinaṃ caivaṃ hanyācchatruṃ na saṃśayaḥ / rājikālavaṇairmuktacikuraḥ pitṛkānane

हिन्दी अर्थ

षडड़्-न्यास करे। मूलमन्त्रसे व्यापक न्यास करके मन्त्रसे सम्पुटित मातृका

English

le devotee shall draw the beautiful firnn of the monkey chief on a good cloth in the shape of a tail. A pointed dagger shall be the pen. He shall draw with the gandhi|(akas (eight fragrant substances).

अध्याय ७३

श्लोक 36

धत्तूरफलपुष्पैश्च नखरोमविषैरपि ।द्विक(काक)कौशिकगृध्राणां पक्षैः श्लेष्मान्तकाक्षजैः

dhattūraphalapuṣpaiśca nakharomaviṣairapi / dvika(kāka)kauśikagṛdhrāṇāṃ pakṣaiḥ śleṣmāntakākṣajaiḥ

हिन्दी अर्थ

वर्णोका उनके नियत स्थानोंमें एकाग्रतापूर्वक न्यास करे। फिर दस तत्त्वोंका न्यास करके

English

Orix vaklya vsjratm»4a kapiU piogsla ufdhvakela nabibaJa rakiamukha cadulibva msbtnKlra daihitrotkaia kaba karSta mahad- drdbaprmhareua LabkHvan vadha gagaaecara M ebi BhagavAa snabibala- paribnuna bbairava ijAipaya ebi ebi fnabiraudra ditfhapucchena ccyiay* vairiiaiti jambhaya jambbaya hum pbat.

अध्याय ७३

श्लोक 37

समिद्धिस्त्रिशतं यामयदिङ्मुखो जुहुयान्निशि ।एवं सप्तदिनं कुर्वन्मारयेदुद्धतं रिपुन्

samiddhistriśataṃ yāmayadiṅmukho juhuyānniśi / evaṃ saptadinaṃ kurvanmārayeduddhataṃ ripun

हिन्दी अर्थ

देवभावकी सिद्धि (इष्टदेवके साथ तनन्‍्मयता) प्राप्त करनेके लिये

English

Henceforth, 1 shall mention the procedure of showing lamp to Hanuman along with its esoteric secrets. Merely by knowing it the aspirant becomes a siddha (one who has realised great things).

अध्याय ७३

श्लोक 38

वित्रासस्त्रिदिनं रात्रौ श्मशाने षट्शतं जपेत् ।ततो वेताल उत्थाय वदेद्भावि शुभाशुभम्

vitrāsastridinaṃ rātrau śmaśāne ṣaṭśataṃ japet / tato vetāla utthāya vadedbhāvi śubhāśubham

हिन्दी अर्थ

करे। फिर षडड्भ-न्यास करके हृदयकमलनमें भगवान् श्रीकृष्णका इस प्रकार ध्यान करे।

English

i shall mention the magnieuiie of the lamp and the vessel as well as the measure of oil in due order. Also the quantity of the materials. The details of measuring units shall also be mentioned in due order.

अध्याय ७३

श्लोक 39

किङ्करीभूय वर्त्तेत कुरुते साधकोदितम् ।भास्मांबुमन्त्रितं रात्रौ सहस्रावृत्तिकं पुनः

kiṅkarībhūya vartteta kurute sādhakoditam / bhāsmāṃbumantritaṃ rātrau sahasrāvṛttikaṃ punaḥ

हिन्दी अर्थ

द्वारकापुरीमें सहस्नों सूर्योके समान प्रकाशमान सुन्दर महलों और बहुतेरे कल्पवृक्षोंसे घिरा हुआ एक मणिमय मण्डप है, जिसके खंभे अग्रिके समान जाज्वल्यमान रलोंके बने हुए हैं।

English

shall mention the difference in abodes and mantras.

अध्याय ७३

श्लोक 40

दिनत्रयं च तत्पश्चात्प्रक्षिपेत्प्रतिमासु च ।यासु कासु च स्थूलासु लघुष्वपि विशेषतः

dinatrayaṃ ca tatpaścātprakṣipetpratimāsu ca / yāsu kāsu ca sthūlāsu laghuṣvapi viśeṣataḥ

हिन्दी अर्थ

उसके द्वार, तोरण और दीवारें सभी प्रकाशमान मणियोंद्वारा निर्मित हैं। वहाँ खिले हुए सुन्दर पुष्पोंके चित्रोंसे सुशोभित चँदोवोंमें मोतियोंकी झालरें लटक रही हैं। मण्डपका मध्यभाग

English

In the activities concerning o:>iracising, the oil from Karaflja (Galedupa arborea); in the case of hatred, the oil extracted from madhu tret (Bassia Latifolia); if any or all of these oils are not available (he gingeliy oil is the most excellent.

अध्याय ७३

श्लोक 41

मन्त्रप्रभावाञ्चलनं भवत्येव न संशयः ।अष्टम्यां वा चतुर्दश्यां कुजे वा रविवासरे

mantraprabhāvāñcalanaṃ bhavatyeva na saṃśayaḥ / aṣṭamyāṃ vā caturdaśyāṃ kuje vā ravivāsare

हिन्दी अर्थ

अनेक प्रकारके रल्रोंसे निर्मित हुआ है, जो पद्मयराग मणिमयी भूमिसे सुशोभित है। वहाँ एक कल्पव॒क्ष है, जिससे निरन्तर दिव्य रल्ोंकी धारावाहिक वृष्टि होती रहती है। उस वृक्षके

English

Wheal gingcMy seeds,black gram,green gramand rice. These are the paheadhanya (the set of five grains) for the purpose of Nityadipa (permanent lamp) unto Hanuman, the son of the wind-god.

अध्याय ७३

श्लोक 42

हनुमत्प्रतिमां पट्टे माषैः स्नेहपरिप्लुतैः ।कुर्याद्रम्यां विशुद्धात्मा सर्वलक्षणलक्षिताम्

hanumatpratimāṃ paṭṭe māṣaiḥ snehapariplutaiḥ / kuryādramyāṃ viśuddhātmā sarvalakṣaṇalakṣitām

हिन्दी अर्थ

नीचे प्रज्वलित रत्रमय प्रदीपोंकी पडुक्तियोंसे चारों ओर दिव्य प्रकाश छाया रहता है। वहीं मणिमय सिंहासनपर दिव्य कमलका आसन है, जो उदयकालीन सूर्यके समान अरुण प्रभासे

English

The five grains ground and pasted into cake are very auspicious. Regarding the gift of the lamp it is said that it bestows all desires.

अध्याय ७३

श्लोक 43

तैलदीपं वामभागे घृतदीपं तु दक्षिणे ।संस्थाप्यावाहयेत्पश्चान्मूलमन्त्रेण मन्त्रवित्

tailadīpaṃ vāmabhāge ghṛtadīpaṃ tu dakṣiṇe / saṃsthāpyāvāhayetpaścānmūlamantreṇa mantravit

हिन्दी अर्थ

उद्धासित हो रहा है। उस आसनपर विराजमान भगवान् श्रीकृष्णका चिन्तन करे, जो तपाये हुए सुवर्णे समान तेजस्वी हैं। उनका प्रकाश समानरूपसे सदा उदित रहनेवाले कोटि-कोटि

English

In the Vasya (attracting and controlling) activities (he ground and pasted rice is recommended. In marana (destruc¬ tive) activities, the ground and pasted black gram is used. In uccafana (Eradication) activities the ground and pasted black gingeliy seeds are glorified.

अध्याय ७३

श्लोक 44

प्राणप्रतिष्टां कृत्वा च पाद्यादीनि समर्पयेत् ।रक्तचन्दनपुष्पैश्च सिंदूराद्यैः समर्चयेत्

prāṇapratiṣṭāṃ kṛtvā ca pādyādīni samarpayet / raktacandanapuṣpaiśca siṃdūrādyaiḥ samarcayet

हिन्दी अर्थ

चन्द्रमा, सूर्य और विद्युतंकं समान है। वे सर्वाज्गरसुन्द, सौम्य तथा समस्त आशभूषणोंसे विभूषित हैं। उनके श्रीअड्रोंपर पीताम्बर शोभा पाता है। उनके चार हाथ क्रमश: शह्ढु, चक्र,

English

At the advent of a traveller the ground and pasted wheat is recommended along with rke. In the mohana (fasci¬ nating) activities the ground and pasted adhaki (a variety of dal) and in hatred the ground and pasted horse gram is recommended.

अध्याय ७३

श्लोक 45

धूपं दीपं प्रदायाथ नैवेद्यं च समर्पयेत् ।अपूपमोदनं शाकमोदकान्वटकादिकम्

dhūpaṃ dīpaṃ pradāyātha naivedyaṃ ca samarpayet / apūpamodanaṃ śākamodakānvaṭakādikam

हिन्दी अर्थ

गदा और पद्मयसे सुशोभित हैं। वे पल्‍लवकोी छविको छीन लेनेवाले अपने बायें चरणारविन्दके अग्रभागसे कलशका स्पर्श कर रहे हैं; जिससे बिना किसी आघातके रत्रमयी धाराएँ उछलकर

English

For the purpose of acquiring bride to control and attract the king and in rard to firiendship, that originating from cardemom, cloves, camphor and musk is to be used.

अध्याय ७३

श्लोक 46

साज्यं च तत्समर्प्याथ मूलमन्त्रेण मन्त्रवित् ।अखण्डितान्यहिलतादलानि सप्तविंशतिम्

sājyaṃ ca tatsamarpyātha mūlamantreṇa mantravit / akhaṇḍitānyahilatādalāni saptaviṃśatim

हिन्दी अर्थ

गिर रही हैं। उनके दाहिने भागमें रुक्मिणी और वामभागमें सत्यभामा खड़ी होकर अपने हाथोंमें दिव्य कलश ले उनसे निकलती हुई रत्रराशिमयी जलधाराओंसे उन (भगवान् श्रीकृष्ण)-के मस्तकपर

English

Ifanyorall the other materiab are not available the set of five grains is said to be excellent. Eight handfuls make a certain unit, ctt times that unit makes one pufkala.

अध्याय ७३

श्लोक 47

त्रिधा कृत्वा सपूगानि मूलेनैव समर्पयेत् ।एवं संपूज्य मन्त्रज्ञो जपेद्दशशन्त मनुम्

tridhā kṛtvā sapūgāni mūlenaiva samarpayet / evaṃ saṃpūjya mantrajño japeddaśaśanta manum

हिन्दी अर्थ

अभिषेक कर रही हैं। नाग्रजिती (सत्या) और सुनन्‍्दा ये उक्त देवियोंक समीप खड़ी हो उन्हें

English

Four pufkaias make one adhaka, four Adhakas make one droi and four droas make one kharf.

अध्याय ७३

श्लोक 48

कर्पूरारार्तिकं कृत्वा स्तुत्वा च बहुधा सुधीः ।निजेप्सितं निवेद्याथ विधिवद्विसृजेत्ततः

karpūrārārtikaṃ kṛtvā stutvā ca bahudhā sudhīḥ / nijepsitaṃ nivedyātha vidhivadvisṛjettataḥ

हिन्दी अर्थ

एकके बाद दूसरा कलश अर्पण कर रही हैं। इन दोनोंको क्रमश: दायें और वामभागमें खड़ी हुई मित्रविन्दा और लक्ष्मणा कलश दे रही हैं और इनके भी दक्षिण वामभागमें खड़ी जाम्बवती

English

Four khAris make one praitha.

अध्याय ७३

श्लोक 49

नैवेद्यान्नेन संभोज्य ब्राह्मणान्सप्तसंख्यया ।निवेदितानि पर्णानि तेभ्यो दद्याद्विभज्य च

naivedyānnena saṃbhojya brāhmaṇānsaptasaṃkhyayā / niveditāni parṇāni tebhyo dadyādvibhajya ca

हिन्दी अर्थ

और सुशीला रत्रमयी नदीसे रल्रपूर्ण कलश भरकर उनके हाथोंमें दे रही हैं। इनके बाह्यभागमें चारों ओर खड़ी हुई सोलह सहसख् श्रीकृष्णवल्लभाओंका ध्यान करे, जो सुवर्ण एवं

English

Two palas make one prastha, two prastbas make one kudava, four kudavas make one prastha. Four prasthas make one Adhaka.

अध्याय ७३

श्लोक 50

दक्षिणां च यथा शक्ति दत्त्वा तान् विसृजेत्सुधीः ।तत इष्टगणैः सार्द्धं स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः

dakṣiṇāṃ ca yathā śakti dattvā tān visṛjetsudhīḥ / tata iṣṭagaṇaiḥ sārddhaṃ svayaṃ bhuñjīta vāgyataḥ

हिन्दी अर्थ

रत्रमयी धाराओंसे युक्त कलशोंसे सुशोभित हो रही हैं। उनके बाह्यभागमें आठ निधियाँ हैं, जो धनसे वहाँ वसुधाको भरपूर किये देती हैं। उनके बाह्यभागमें सब वृष्णिवंशी विद्यमान हैं

English

Four adhakas make one droia and four droas make one khirl. In regard to the 3Atkannan (i.e. ianti, vaiya, stambhana, vidvea, uccatana and mara (mentioned before) these measures are to be used in the vessel in the proper order.

अध्याय ७३

श्लोक 51

तद्दिने भूमिशय्यां च ब्रह्मचर्य्यं समाचरेत् ।एवं यः कुरुते मर्त्यः सो ऽचिरादेव निश्चितम्

taddine bhūmiśayyāṃ ca brahmacaryyaṃ samācaret / evaṃ yaḥ kurute martyaḥ so 'cirādeva niścitam

हिन्दी अर्थ

और पहलेकी भाँति स्वर आदि भी हें।

English

Their measures are five, seven and nine in the proper order. In regard to sweet scents there is no specifi¬ cation about the measure. That is permitted to be used as one pleases.

अध्याय ७३

श्लोक 52

प्राप्नुयात्सकलान्कामान्कपीशस्य प्रसादतः ।हनुमत्प्रतिमां भूमौ विलिखेत्तत्पुरो मनुम्

prāpnuyātsakalānkāmānkapīśasya prasādataḥ / hanumatpratimāṃ bhūmau vilikhettatpuro manum

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार ध्यान करके पाँच लाख जप करे और लाल कमलोंद्वारा दशांश होम करके पूर्वोक्त वैष्णवपीठपर भगवान्का पूजन करे।

English

The restriction as to ihe measure of the oils in the permanent vessel is as requires the special sacred vArttika (sticks). The grain shall be taken on a Monday and kept soaked in water.

अध्याय ७३

श्लोक 53

साध्यनाम द्वितीयान्तं विमोचय विमोचय ।तत्पूर्वं मार्जयेद्वामपाणिनाथ पुनर्लिखेत् ।एवमष्टोत्तरशतं लिखित्वा मार्जयेत्पुनः

sādhyanāma dvitīyāntaṃ vimocaya vimocaya / tatpūrvaṃ mārjayedvāmapāṇinātha punarlikhet / evamaṣṭottaraśataṃ likhitvā mārjayetpunaḥ

हिन्दी अर्थ

पूर्ववत् पीठकी पूजा करनेके पश्चात् मूलमन्त्रसे मूर्तिकी कल्पना करके उसमें भक्तिपूर्वक भगवान् श्रीकृष्णा आवाहन करे और उसमें पूर्णाकी भावनासे पूजा करे। आसनसे लेकर

English

Afterwards, it should be known that (the grains are taken) according to measure, ground and hand-pounded by virgins. The pounded grain shall be pasted in a pure \*essel with river water and formed into a cake.

अध्याय ७३

श्लोक 54

एवं कृते महाकारागृहाच्छीघ्रं विमुच्यते ।एवमन्यानि कर्माणि कुर्य्यान्त्पल्लवमुल्लिखन्

evaṃ kṛte mahākārāgṛhācchīghraṃ vimucyate / evamanyāni karmāṇi kuryyāntpallavamullikhan

हिन्दी अर्थ

आभूषणतक भगवान्को अर्पण करके फिर न्यासक्रमसे आराधना करे। सृष्टि, स्थिति, षडड्ड,

English

Thereafter, the pure devotee, with fully controlled

अध्याय ७३

श्लोक 55

सर्षपैर्वश्यकृद्धोमो विद्वेषे हयमारजैः ।कुङ्कुमैरिध्मकाष्ठैर्वा मरीचैर्जीरकैरपि

sarṣapairvaśyakṛddhomo vidveṣe hayamārajaiḥ / kuṅkumairidhmakāṣṭhairvā marīcairjīrakairapi

हिन्दी अर्थ

वनमाला, श्रीवत्स तथा कोस्तुभ--इन सबका गन्ध-पुष्पसे पूजन करके श्रेष्ठ वैष्णव मूलमन्त्रद्दारा छ कोणोंमें छः: अज्रोंका और पूर्वांदि दलोंमें क्रमश: वासुदेव आदि तथा

English

In order to dispel the great calamity due to obstacles the lamp is offered in the vicinity of Ganesa. In times of terrible danger (fear) from poiscMi and ailments the lamp is offered in the vicinity of Hanuman.

अध्याय ७३

श्लोक 56

ज्वरे दूर्वागुडूचीभिर्दध्ना क्षीरेण वा घृतैः ।शूले करञ्जवातारिसमिद्भिस्तैललोलितैः

jvare dūrvāguḍūcībhirdadhnā kṣīreṇa vā ghṛtaiḥ / śūle karañjavātārisamidbhistailalolitaiḥ

हिन्दी अर्थ

कोणोंमें शान्ति आदिका क्रमश: पूजन करे। तत्पश्चात् श्रेष्ठ साधक दलोंके अग्रभागमें आठों पटरानियोंका पूजन करे। तदनन्तर सोलह हजार श्रीकृष्णपत्रियोंकी एक ही साथ पूजा करे। इसके

English

He dull worship the son of Aftjana in tlie pedestal of eidter 8iva or Viyu. He shall write the kuta of six (six

अध्याय ७३

श्लोक 57

तैलाक्ताभिश्च निर्गुण्डीसमिद्भिर्वा प्रयत्नतः ।सौभाग्ये चन्दनैश्चेन्द्रलोचनैर्वा लवङ्गकैः

tailāktābhiśca nirguṇḍīsamidbhirvā prayatnataḥ / saubhāgye candanaiścendralocanairvā lavaṅgakaiḥ

हिन्दी अर्थ

बाद इन्द्र, नील, मुकुन्द, कराल, आनन्द, कच्छप, शद्धु और पद्मय--इन आठ निधियोंका क्रमश: पूजन करे। उनके बाह्मभागमें इन्द्र आदि

English

He shall then %vrite the six angas (ancillaries) along with the bijas, in the six comcn. In the middle the gentle farm of Maruti (Hanuman) is to be drawn after duly worshipping him.

अध्याय ७३

श्लोक 58

सुगन्धपुष्पैर्वस्त्राप्त्यै तत्तद्धान्यैस्तदाप्तये ।रिपुपादरजोभिश्च राजीलवणमिश्रितैः

sugandhapuṣpairvastrāptyai tattaddhānyaistadāptaye / ripupādarajobhiśca rājīlavaṇamiśritaiḥ

हिन्दी अर्थ

लोकपालों तथा वज्र आदि आयुधोंकी पूजा करे। इस प्रकार सात आवरणोंसे घिरे हुए श्रीकृष्णका आदरपूर्वक पूजन करके दही, खाँड़ और घी मिले हुए दुग्धमिश्रित अन्नका नेवेद्य

English

In the six corners the six ancillaries aisd the names shall be wonhipped in the manner as mentioned before. In the eight petals the eight Ibllowing monkeys arc to be worshipped.

अध्याय ७३

श्लोक 59

होमयेत्सप्तरात्रं च रिपुर्याति यमालयम् ।धान्यैः संप्राप्यते धान्यमन्नैरन्नसमुच्छ्रयः

homayetsaptarātraṃ ca ripuryāti yamālayam / dhānyaiḥ saṃprāpyate dhānyamannairannasamucchrayaḥ

हिन्दी अर्थ

लगाकर उन्हें तृत्त करे। तदनन्तर दिव्योपचार समर्पित करके स्तुति और नमस्कारके पश्चात् परिवारगणों (आवरण देवताओं) -के साथ भगवान् केशवका अपने हृदयमें विसर्जन करे। भगवान्को

English

The excellent aspirant facing the north shall repeat the same mantra for as many times as there are syllables in the kufa (seed mantra). Then he should throwwateron the ground.

अध्याय ७३

श्लोक 60

तिलाज्यक्षीरमधुभिर्महिषीगोसमृद्धये ।किं बहूक्तैर्विषे व्याधौ शान्तौ मोहे च मारणे

tilājyakṣīramadhubhirmahiṣīgosamṛddhaye / kiṃ bahūktairviṣe vyādhau śāntau mohe ca māraṇe

हिन्दी अर्थ

अपनेमें बिठाकर भगवत्स्वरूप आत्माका पूजन करके विद्वानू पुरुष तन्‍्मय होकर विचरे। रत्राभिषेकयुक्त ध्यानमें वर्णित भगवत्स्वरूपकी पूजा बीस अक्षरवाले मन्त्रके आश्रित है। इस

English

The excellent aspirant shall offer oil lamp with five wicks. He shall offer curd and cooked rice as naivedya (food offering).

अध्याय ७३

श्लोक 61

विवादे स्तंभने द्यूते भूतभीतौ च संकटे ।वश्ये युद्धे क्षते दिव्ये बन्धमोक्षे महावने

vivāde staṃbhane dyūte bhūtabhītau ca saṃkaṭe / vaśye yuddhe kṣate divye bandhamokṣe mahāvane

हिन्दी अर्थ

प्रकार जो मन्त्रकी आराधना करता है, वह समृद्धिका आश्रय होता है। जो जप, होम, पूजन और ध्यान करते हुए उक्त मन्त्रका जप करता है, उसका घर रलों, सुवर्णों तथा धन-धान्योंसे

English

He shall make the image of Hanuman hanging therefrom. The image is made of cowdung. The deity is painted as bolding something on the top of the palm with his left hand and sharing the gesture of perfect knowledge (Jflana-mudriki) with his right hand.

अध्याय ७३

श्लोक 62

साधितो ऽयं नृणां दद्यान्मन्त्रः श्रेयः सुनिश्चितम् ।वक्ष्ये ऽथ हनुमद्यन्त्रं सर्वसिद्धिप्रदायकम्

sādhito 'yaṃ nṛṇāṃ dadyānmantraḥ śreyaḥ suniścitam / vakṣye 'tha hanumadyantraṃ sarvasiddhipradāyakam

हिन्दी अर्थ

निरन्तर परिपूर्ण होता रहता है। यह विशाल पृथ्वी उसके हाथमें आ जाती है और वह सब प्रकारके शस्योंसे सम्पन्न होती है। साधक पुत्रों और मित्रोंसे भरा-पूरा रहता है और अन्तमें

English

Within a distance of a hasta from the root of the palm in the direction towards oneself he shall make a square abode and draw the picture of the physical form of the deity in its middle.

अध्याय ७३

श्लोक 63

लाङ्गूलाकारसंयुक्तं वलयत्रितयं लिखेत् ।साध्यनाम लिखेन्मध्ये पाशिबीज प्रवेष्टितम्

lāṅgūlākārasaṃyuktaṃ valayatritayaṃ likhet / sādhyanāma likhenmadhye pāśibīja praveṣṭitam

हिन्दी अर्थ

परमगतिको प्राप्त होता है। उक्त मन्त्रसे साधक इस प्रकारके अनेक प्रयोगोंका साधन कर सकता है। अब में सम्पूर्ण सिद्धियोंको देनेवाले

English

The deity sliall be facing the south and be beautifully depicted with the region of the heart. With water the ablution rite shall be performed and scents etc. shall be offered in accor¬ dance with all possibilities.

अध्याय ७३

श्लोक 64

उपर्यष्टच्छदं कृत्वा पत्रेषु कवचं लिखेत् ।तद्बहिर्दंहमालिख्य तद्बहिश्चतुरस्रकम्

uparyaṣṭacchadaṃ kṛtvā patreṣu kavacaṃ likhet / tadbahirdaṃhamālikhya tadbahiścaturasrakam

हिन्दी अर्थ

स्मृति (गू) यह सद्य (ओ)-से युक्त हो और लोहित (प्) वामनेत्र (ई)-से संलग्न हो। इसके बाद “जनवल्लभा' ये अक्षरसमुदाय हों।

English

Cooked rice and Kfiara (edible prepared from gingelly seeds) shall be offered as Naivedya (food offeiing) along with the ghee. Two kilt are the japa. He shall do thus every day.

अध्याय ७३

श्लोक 65

चतुरसस्रस्य रेखाग्रे त्रिशूलानि समालिखेत् ।सैं बीजं भूपुरस्याष्टवज्रेषु विलिखेत्ततः

caturasasrasya rekhāgre triśūlāni samālikhet / saiṃ bījaṃ bhūpurasyāṣṭavajreṣu vilikhettataḥ

हिन्दी अर्थ

१. न्‍्यास-वाक्यका प्रयोग इस प्रकार है--

English

The devotee engrossed in meditation shall repeat Bhok Bhuk for a thousand times. If this is performed duly in accordance with the injunctions he will be able to destroy the armies of the enemies.

अध्याय ७३

श्लोक 66

कोणेष्वकुंशमालिख्य मालामन्त्रेण वेष्टयेत् ।तत्सर्वं वेष्टयेद्यन्त्रवलयत्रितयेन च

koṇeṣvakuṃśamālikhya mālāmantreṇa veṣṭayet / tatsarvaṃ veṣṭayedyantravalayatritayena ca

हिन्दी अर्थ

3३» विचक्राय स्वाहा शिरसे स्वाहा।

English

There shall be protection unto those who are in difficuhies. True, it is true. There b no doubt about ihb. Tliere are many practical applications (of the mantras and the

अध्याय ७३

श्लोक 67

शिलायां फलके वस्त्रे ताम्रपत्रे ऽथ कुड्यके ।ताडपत्रे ऽथ भूर्जे वा रोचनानाभिकुङ्कुभैः

śilāyāṃ phalake vastre tāmrapatre 'tha kuḍyake / tāḍapatre 'tha bhūrje vā rocanānābhikuṅkubhaiḥ

हिन्दी अर्थ

तत्पश्चात् पवन (य) हो और अन्तमें अग्मिप्रिया (स्वाहा) हो तो यह ( गोपीजनवल्लभाय स्वाहा ) दशाक्षर मन्त्र कहा गया है। इसके नारद ऋषि, विराट् छन्‍्द, श्रीकृष्ण देवता, क्लीं बीज और

English

This should not be imparled to one of wicked heart, nor to one whose intellect is engaged in wicked thoughts. It shall never be imparted to a disciple who is a backbiter or who is rude and impolite.

अध्याय ७३

श्लोक 68

यन्त्रमेतत्समालिख्य निराहारो जितेन्द्रियः ।कपेः प्राणान्प्रतिष्टाप्य पूजयेत्तद्यथाविधि

yantrametatsamālikhya nirāhāro jitendriyaḥ / kapeḥ prāṇānpratiṣṭāpya pūjayettadyathāvidhi

हिन्दी अर्थ

स्वाहा शक्ति है। यह बात मनीषी पुरुषोंने बतायी है। आचक्र, विचक्र, सुचक्र, त्रैलोक्यरक्षणचक्र तथा असुरान्तकचक्र--इन शब्दोंके अन्तमें “डे” विभक्ति और स्वाहा पद जोड़कर इन पञ्चविध

English

It shall not be given over to an ungrateful person. It shall be imparted only to a tested person. Of what avail is much talk? The lord of the monkeys shall bestow everything.

अध्याय ७३

श्लोक 69

अशेषदुःखशान्त्यर्थः यन्त्रं संधारयेद् बुधः ।मारीज्वराभिचारादिसर्वोपद्रवनाशनम्

aśeṣaduḥkhaśāntyarthaḥ yantraṃ saṃdhārayed budhaḥ / mārījvarābhicārādisarvopadravanāśanam

हिन्दी अर्थ

चक्रोंद्वारा पञ्चाड्र-न्यास करे'। तदनन्तर प्रणव- सम्पुटित मन्त्र पढ़कर तीन बार दोनों हाथोंमें व्यापक-न्यास करे। तत्पश्चवात् मन्त्रके प्रत्येक अक्षरको अनुस्वारयुक्त करके उनके आदिदयें

English

He shall perform homa with the gingelly seeds along with ghee. (The devotee shall worship the lord as before in the pedestal mentioned before. If the Japa is properly conducted,

अध्याय ७३

श्लोक 70

योषितामपि बालानां धृतं जनमनोहरम् ।भूतकृत्यापिशाचानां दर्शनादेव नाशनम्

yoṣitāmapi bālānāṃ dhṛtaṃ janamanoharam / bhūtakṛtyāpiśācānāṃ darśanādeva nāśanam

हिन्दी अर्थ

प्रणव और अन्तमें नमः: जोड़कर उनका दाहिने अंगूठेसे लेकर बायें अंगूठेतक अंगुलि-पर्वोमें न्यास करे'। यह सृष्टिन्यास बताया गया है। अब स्थितिनयास कहा जाता है। दिद्वान् पुरुष

English

The mantra runs thus: Oia naao Han&mitt mama madaoak- fobbam saAhara saibhara Itnutattrma prakifoya prakiiaya hum pbat.

अध्याय ७३

श्लोक 71

मालामन्त्रमथो वक्ष्ये तारो वाग्विष्णुगेहिनी ।दीर्घत्रयान्विता माया प्रागुक्तं कूटपञ्चकम्

mālāmantramatho vakṣye tāro vāgviṣṇugehinī / dīrghatrayānvitā māyā prāguktaṃ kūṭapañcakam

हिन्दी अर्थ

स्थितिन्यासमें बायीं कनिष्ठासे लेकर दाहिनी कनिष्ठातक पूर्वोक्तरूपसे मन्त्राक्षरोंका न्यास करे। संहारन्यासमें बायें अंगूठेसे दाहिने अंगूठेतक उक्त मन्त्राक्षोंका न्यास करना चाहिए। यह

English

Thanks to the grace of the lord of monkeys (the devotee) attains the perfect knowledge of reality.

अध्याय ७३

श्लोक 72

ध्रुवो हृद्धनुमान्ङेंतो ऽथ प्रकटपराक्रमः ।आक्रान्तदिग्मण्डलान्ते यशोवितानसंवदेत्

dhruvo hṛddhanumānṅeṃto 'tha prakaṭaparākramaḥ / ākrāntadigmaṇḍalānte yaśovitānasaṃvadet

हिन्दी अर्थ

संहारन्यास दोषसमुदायका नाश करनेवाला कहा गया है। शुद्धचेता ब्रह्मचारियोंको चाहिए कि वे स्थिति और संहारन्यास पहले करके अन्तमें सृष्टिन्यास करें; क्योंकि वह विद्या प्रदान

English

The excellent aspirant shall meditate on the son of AAjana whose face is red, whose physical body resembles the golden mountain and who is stationed at the root of the Parijata tree (celestial wish*yielding tree).

अध्याय ७३

श्लोक 73

धवलीकृतवर्णान्ते जगत्त्रितयवज्र च ।देहज्वलदग्निसूर्य कोट्यन्ते च समप्रभ

dhavalīkṛtavarṇānte jagattritayavajra ca / dehajvaladagnisūrya koṭyante ca samaprabha

हिन्दी अर्थ

करनेवाला है। गृहस्थोंके लिये अन्तमें स्थितिन्यास करना उचित है। (उन्हें सृष्टि और संहारन्यास पहले कर लेना चाहिए।) क्योंकि स्थितिन्यास

English

After meditating thus, he shall repeat the mantra a hundred thousand times. So the extent of one tenth of it, he shall perform homa with gingelly seeds soaked in trimadhu (the three sweet things, i.e. sugar, honey and ghee). The pedestal is in the same way as mentioned before.

अध्याय ७३

श्लोक 74

तनूरुहपदान्ते तु रुद्रावतार संवदेत् ।लङ्कापुरी ततः पश्चाद्दहनोदधिलङ्घन

tanūruhapadānte tu rudrāvatāra saṃvadet / laṅkāpurī tataḥ paścāddahanodadhilaṅghana

हिन्दी अर्थ

3» न॑ नमः, दक्षिणानामिकापर्वसु। 3» व॑ं नमः, दक्षिणकनिष्टिकापर्वसु। ३७ ल्‍ल॑ नम:, वामकनिष्ठिकापर्वसु। 3» भां नमः, वामानामिकापर्वसु। ३७ यं नमः, वाममध्यमापर्वसु। ३» स्वां नमः, वामतर्जनीपर्वसु। ३० हां नमः,

English

With this mantra the repeater of the mantra can wipe off the grasp of the evil planet. The evil planet leaves him quickly as he shouts in grief and runs off.

अध्याय ७३

श्लोक 75

दशग्रीवशिरः पश्चात्कृतान्तकपदं वदेत् ।सीतान्ते श्वसनपदं वाय्वन्ते सुतमीरयेत्

daśagrīvaśiraḥ paścātkṛtāntakapadaṃ vadet / sītānte śvasanapadaṃ vāyvante sutamīrayet

हिन्दी अर्थ

काम्यादिस्वरूप (कामनापूरक) है। विरक्त मुनीश्वरोंको सर्वदा अन्तमें संहारन्यास करना चाहिए। तदनन्तर साधक पुनः स्थितिक्रमसे

English

These mantras are always to be guarded well. They should not be revealed to anyone and everyone. They may be bestowed up>on a tested disciple or on one's own son.

अध्याय ७३

श्लोक 76

अञ्जनागर्भसंभूतः श्रीरामलक्ष्मणान्वितः ।नन्दन्ति कर वर्णान्ते सैन्यप्राकार ईरयेत्

añjanāgarbhasaṃbhūtaḥ śrīrāmalakṣmaṇānvitaḥ / nandanti kara varṇānte sainyaprākāra īrayet

हिन्दी अर्थ

पुनः पूर्वोक्त चक्रोंद्वारा हाथोंमें पञ्माज्र-न्यास करे। (यथा--३» आचक्राय स्वाहा अद्जभुष्ठाभ्यां

English

The intelligent devotee engrossed in the worship of Hanuman shall attain the benefit mentioned after propitiatii Karttaviryaijuna particularly.

अध्याय ७३

श्लोक 77

सुग्रीवसख्यकादूर्णाद्रणवालिनिवर्हण ।कारणद्रोणशब्दान्ते पर्वतोत्पाटनेति च

sugrīvasakhyakādūrṇādraṇavālinivarhaṇa / kāraṇadroṇaśabdānte parvatotpāṭaneti ca

हिन्दी अर्थ

त्रैलोक्यरक्षणचक्राय स्वाहा अनामिकाभ्यां नम: । 3» असुरान्तकचक्राय स्वाहा कनिष्टिकाभ्यां नमः ) तदनन्तर विद्वान्ू पुरुष मूलमन्त्रसे सम्पुटित अनुस्वारयुक्त मातृका वर्णोका मातृकान्यासके

English

Listen O Narada to what I shall say for dispelling your doubts and as to how K&rtavlrya has attained the status of one worthy of being served.

अध्याय ७३

श्लोक 78

अशोकवनवीथ्यन्ते दारुणाक्षकुमारक ।छेदनान्ते वनरक्षाकरान्ते तु समूह च

aśokavanavīthyante dāruṇākṣakumāraka / chedanānte vanarakṣākarānte tu samūha ca

हिन्दी अर्थ

स्थलोंमें विनीतभावसे न्यास करे। उसके बाद प्रणवसम्पुटित मूलमन्त्रका उच्चारण करके व्यापक न्यास करे। तत्पश्चात् पूर्वोक्त मूर्तिपञ््र नामक न्यास करे। उसके बाद क्रमश: दशाड्र-न्यास

English

O Narada, by the mere remembrance of that lead¬ ing king one is able to conquer enemies in the battle and immediately get back what is lost.

अध्याय ७३

श्लोक 79

विभञ्जनान्ते ब्रह्मास्त्रब्रह्मशक्ति ग्रसेति च ।लक्ष्मणान्ते शक्तिभेदनिवारणपदं वदेत्

vibhañjanānte brahmāstrabrahmaśakti graseti ca / lakṣmaṇānte śaktibhedanivāraṇapadaṃ vadet

हिन्दी अर्थ

ओर पश्चाड्र-न्यास करे । दशाड्र-न्यासकी विधि इस प्रकार है--हृदय, मस्तक, शिखा, सर्वाड़,

English

Hence his mantra» worship etc. are kept secret in all the Tantras. I shall reveal it to you* It bestows the highest attainments (siddhis).

अध्याय ७३

श्लोक 80

विशल्योषधिशब्दान्ते समानयन संपठेत् ।बालोदित ततो भानुमण्डलग्रसनेति च

viśalyoṣadhiśabdānte samānayana saṃpaṭhet / bālodita tato bhānumaṇḍalagrasaneti ca

हिन्दी अर्थ

तथा मूर्धा--इन अड्जोंमें श्रेष्ठ वैष्णवमन्त्रके एक- एक अक्षरका न्यास करे। फिर एकाग्रचित्त हो

English

The moittra oiKAriUtiryJi'jvna runs thus: Phrorh vrim klxm bkriimdrh /trim krwh irim hton phaf KartUplfy&fjvMifyu namcit.

अध्याय ७३

श्लोक 81

मेघनादहोमपदाद्विध्वंसनपदं वदेत् ।इन्द्रजिदूधकारान्ते णसीतासक्षकेति च

meghanādahomapadādvidhvaṃsanapadaṃ vadet / indrajidūdhakārānte ṇasītāsakṣaketi ca

हिन्दी अर्थ

करे। इसके सिवा अष्टादशाक्षरमन्त्रके लिये बताये हुए अन्य प्रकारके न्‍्यासोंका भी यहाँ संग्रह कर लेना चाहिए। तदनन्तर विद्वान् पुरुष किरीट

English

He shall repeat the mantra a hundred thousand times. To the extent of one tenth of U he shall perform homa by means of gingelly seeds along with rice grains and milk pudding. He shall wonhip him in the pedestal of V'lsnu.

अध्याय ७३

श्लोक 82

राक्षसीसंघशब्दान्ते विदारणपदं वदेत् ।कुंभकर्णादिसंकीर्त्यवधान्ते च परायण

rākṣasīsaṃghaśabdānte vidāraṇapadaṃ vadet / kuṃbhakarṇādisaṃkīrtyavadhānte ca parāyaṇa

हिन्दी अर्थ

वेणु और बिल्व आदिकी मुद्रा दिखाये। फिर सुदर्शन मन्त्रसे दिग्बन्ध करे। अद्जुष्ठको छोड़कर शेष अंगुलियाँ यदि सीधी रहें तो यह हृदयमुद्रा कही गयी है। शिरोमुद्रा भी ऐसी ही होती है।

English

The mantra that has been practised thus becomes fit to be utilized practically.

अध्याय ७३

श्लोक 83

श्रीरामभक्तिवर्णान्ते तत्परेति समुद्र च ।व्योमद्रुमलङ्घनेति महासामर्थ्य संवदेत्

śrīrāmabhaktivarṇānte tatpareti samudra ca / vyomadrumalaṅghaneti mahāsāmarthya saṃvadet

हिन्दी अर्थ

अद्भुष्ठको नीचे करके जो मुट्ठी बाँधी जाती है, उसका नाम शिखामुद्रा है। हाथकी अंगुलियोंको फैलाना यह वरुणमुद्रा कही गयी है। बाणकी मुद्ठीकी तरह उठी हुई दोनों भुजाओंके अच्जुष्ठ

English

The Yantra must be drawn with respect on the pure ground by means of eight gandhas (fi-agram substances). (The devotee) shall place the jar and invoke the king therein as well as worship him.

अध्याय ७३

श्लोक 84

महातेजःपुञ्जशब्दाद्विराजमानवोञ्चरेत् ।स्वामिवचनसंपादितार्जुनान्ते च संयुग

mahātejaḥpuñjaśabdādvirājamānavoñcaret / svāmivacanasaṃpāditārjunānte ca saṃyuga

हिन्दी अर्थ

और तर्जनीसे चुटकी बजाकर उसकी ध्वनिको सब ओर फैलाना, इसे अस्त्रमुद्रा कहा गया है।

English

The devotee, conquering the sense organs, shall repeat the mantra a thousand times touching the jar (in the mean¬ time). He shall perform the rite of ablution by means of the waters thereof. It is pleasing and conducive to the achievement of everything desired.

अध्याय ७३

श्लोक 85

सहायान्ते कुमारेति ब्रह्मचारिन्पदंवदेत् ।गंभीरशब्दोदयान्ते दक्षिणापथ संवदेत् ।मार्त्ताण्डमेरु शब्दान्ते वदेत्पर्वतपीटिका

sahāyānte kumāreti brahmacārinpadaṃvadet / gaṃbhīraśabdodayānte dakṣiṇāpatha saṃvadet / mārttāṇḍameru śabdānte vadetparvatapīṭikā

हिन्दी अर्थ

हैं। (जहाँ तीन नेत्रका न्यास करना हो, वहाँ तर्जनी, मध्यमाके साथ अनामिका अंगुलिको भी लेकर नेत्रत्रयका प्रदर्शन कराया जाता है।) बायें हाथका अँगूठा ओऐष्ठमें लगा हो। उसकी कनिष्ठिका

English

The man who performs ihc rile of ablution (with the waters) of the Jar attains sons, renown, destruction of ailments, longevity amiability of the kinsmen, linrncy of speech and beautiful ladies with lovely eyes.

अध्याय ७३

श्लोक 86

अर्चनान्ते तु सकलमन्त्रान्ते मपदं वदेत् ।आचार्यमम शब्दान्ते सर्वग्रहविनाशन

arcanānte tu sakalamantrānte mapadaṃ vadet / ācāryamama śabdānte sarvagrahavināśana

हिन्दी अर्थ

अंगुली दाहिने हाथके अंगूठेसे सटी हो, दाहिने हाथकी कनिष्ठिका फैली हुई हो और उसकी तर्जनी, मध्यमा और अनामिका अंगुलियाँ कुछ सिकोड़कर हिलायी जाती हों तो यह वेणुमुद्रा

English

In uccatana (eradication) rites, the twigs of Vibhila (Terminalia Belcrica) and Khadira (Manosa Catechu) are used for homa. The articles of homa must be smeared with Kafutaila (Mustard Oil) or ghee produced from buffalo's milk.

अध्याय ७३

श्लोक 87

सर्वज्वरोञ्चाटनान्ते सर्वविषविनाशन ।सर्वापत्तिनिवारण सर्वदुष्टनिबर्हण

sarvajvaroñcāṭanānte sarvaviṣavināśana / sarvāpattinivāraṇa sarvaduṣṭanibarhaṇa

हिन्दी अर्थ

कही गयी है। यह अत्यन्त गुप्त होनेके साथ ही भगवान् श्रीकृष्णको बहुत प्रिय है। वनमाला, श्रीवत्स और कौस्तुभ नामक मुद्राएँ प्रसिद्ध हैं; अतः उनका वर्णन नहीं किया जाता है । बायें

English

The homa of Apamarga, the sun plant and the durva grass is the bestower of good fortune and the dispcller ol sms. The homa of Priyahgu (Panicum Itelicum) facilitates the enchantment and attraction of women. The homa of mura is the bestower of the quiescence of the Bhutas (goblins).

अध्याय ७३

श्लोक 88

सर्वव्याध्यादि सम्प्रोच्य भयान्ते च निवारण

sarvavyādhyādi samprocya bhayānte ca nivāraṇa

हिन्दी अर्थ

अंगूठेकोी ऊर्ध्वमुख खड़ा करके उसे दाहिने

English

By performing the homa with the twigs of Asvattha, Udumbara, Plaksa, Vata and Bilva (the devotee) attains sons, longevity, wealth and happiness.

अध्याय ७३

श्लोक 89

सर्वशत्रुच्छेदनेति ततो मम परस्य च

sarvaśatrucchedaneti tato mama parasya ca

हिन्दी अर्थ

तवनमाला आदि मुद्राओंका लक्षण इस प्रकार है-- स्पृशेत्कण्ठादिपादान्तं तर्जन्याडुष्ठनिष्ठया। करद्दयेन तु भवेन्मुद्रेयं वनममालिका॥ दोनों हाथोंकी तर्जजी और अंगूठेको सटाकर उनके द्वारा कण्ठसे लेकर चरणतकका स्पर्श करे। इसे

English

The number of homas in all eases ranges between one thousand and ten thousand. That must be fixed by the knowers of mantras according to the lightness or seriousness of the task on hand.

अध्याय ७३

श्लोक 90

ततस्त्रिभुवनान्ते तु पुंस्त्रीनपुंसकात्मकम् ।सर्वजीवपदान्ते तु जातं वशययुग्मकम्

tatastribhuvanānte tu puṃstrīnapuṃsakātmakam / sarvajīvapadānte tu jātaṃ vaśayayugmakam

हिन्दी अर्थ

बनमाला नामक मुद्रा कहा गया है।

English

O Iearnc<I man, the characteristics of the mantras of Karttavliya are being mentioned. The vord Karitaviiya inflected in (he dative case shall be added on to all (he mantras.

अध्याय ७३

श्लोक 91

ममाज्ञाकारकं पश्चात्संपादय युगं पुनः ।ततो नानानामधेयान्सर्वान् राज्ञः स संपठेत्

mamājñākārakaṃ paścātsaṃpādaya yugaṃ punaḥ / tato nānānāmadheyānsarvān rājñaḥ sa saṃpaṭhet

हिन्दी अर्थ

अन्योन्यस्पृष्टकरयोर्मध्यमानामिकाडुली । अन्जुछ्ठेन तु बध्नीयात् कनिष्ठामूलसंश्रिते ॥ तर्जन्यौ कारयेदेषा मुद्रा श्रीवत्ससड्रिका। आपसमें सटे हुए दोनों हाथोंकी मध्यमा और अनामिका अंगुलियोंको अंगूठेसे बाँधे और तर्जनी अंगुलियॉको कनिष्टा अंगुलियोंके मूल-भागसे संलग्न करे। इसका नाम श्रीवत्समुद्रा है।

English

Tlie mantra with its own Uja as the first one has ten syllables. / The others have nine or eleven syllables. The second mantra is uttered with the first pair of bljas

अध्याय ७३

श्लोक 92

परिवारान्ममेत्यन्ते सेवकान् कुरु युग्मकम् ।सर्वशस्त्रवीत्यन्ते षाणि विध्वंसय द्वयम्

parivārānmametyante sevakān kuru yugmakam / sarvaśastravītyante ṣāṇi vidhvaṃsaya dvayam

हिन्दी अर्थ

दिला लग्रां. कनिष्ठिकाम्। कनिष्ठयान्यया बद्ध्वा तर्जन्या दक्षया तथा॥

English

The thii'd mantra with the pair of sva (own) and kama (phroin kllm) constitute ihc third; the pair of own bija and bhru is the fourth (pbroth bhrurh), the fifth constitutes his own bija (phrom) and pasa (ilm), the sixth one is with his own bija (phroih) and hriih.

अध्याय ७३

श्लोक 93

लज्जादीर्घत्रयोपेता होत्रयं चैहि युग्मकम् ।विलोमं पञ्चकूटानि सर्वशत्रून्हनद्वयम्

lajjādīrghatrayopetā hotrayaṃ caihi yugmakam / vilomaṃ pañcakūṭāni sarvaśatrūnhanadvayam

हिन्दी अर्थ

क्षाजरुष्टय मूलके अब्जुष्ठमध्यमे वामे संयोज्य सरला: परा:॥

English

Tlie seventh one bmade of his own bija and ankuia (krom), the eighth one is nutde of his own bija and rama (hriih), the nineth one with those of its own bija and aim, and the last one with varuna (hum) and astra (phat).

अध्याय ७३

श्लोक 94

परबलानि परान्ते सैन्यानि क्षोभयद्वयम्

parabalāni parānte sainyāni kṣobhayadvayam

हिन्दी अर्थ

हाथके अंगूठेसे बाँध ले और उसके अग्रभागको दाहिने हाथकी अंगुलियोंसे दबाकर फिर उन अंगुलियोंको बायें हाथकी अंगुलियोंसे खूब कसकर बाँध ले और उसे अपने हृदयकमलमें

English

In the (mantras) are beginning with the second and ending >vitli the ninth the two bijas may be altered, in the tenth mantra there are nine syllables coming in between varma and as(ra (i.e. first hum, (hen nine syllables, then phat).

अध्याय ७३

श्लोक 95

मम सर्वं कार्यजातं साधयेति द्वयं ततः

mama sarvaṃ kāryajātaṃ sādhayeti dvayaṃ tataḥ

हिन्दी अर्थ

स्थापित करे। साथ ही कामबीज (क्लीं)-का उच्चारण करता रहे। मुनीश्वरोंने उसे परम गोपनीय बिल्वमुद्रा कहा है। यह सम्पूर्ण सुखोंकी प्राप्ति करानेवाली है। मन, वाणी और शरीरसे जो पाप

English

One shall rcst to any one of these mantras that is favourable to any one among these excellent mantras. In the fjrst one among these tlie metre is viiat and Tris{up is cited in the others.

अध्याय ७३

श्लोक 96

सर्वदुष्टदुर्जनान्ते मुखानि कीलयद्वयम् ।धेत्रयं वर्मत्रितयं फट्त्रयं हान्त्रयं ततः

sarvaduṣṭadurjanānte mukhāni kīlayadvayam / dhetrayaṃ varmatritayaṃ phaṭtrayaṃ hāntrayaṃ tataḥ

हिन्दी अर्थ

किया गया हो, वह सब इस मुद्राके ज्ञानमात्रसे नष्ट हो जायगा। मन्त्रका ध्यान, जप और पूर्वोक्तरूपसे त्रिकाल पूजन करना चाहिए। दशाक्षर तथा अटष्टादशाक्षर आदि सब मन्त्रोंमें एक ही

English

These ten mantras that are ntentioned when prefixed with (oni) in the beginning will contain eleven syllables and (he rest will contain twelve syllables.

अध्याय ७३

श्लोक 97

वह्निप्रियान्तो मन्त्रो ऽयं मालासंज्ञो ऽखिलेष्टदः

vahnipriyānto mantro 'yaṃ mālāsaṃjño 'khileṣṭadaḥ

हिन्दी अर्थ

क्रम बताया गया है। इस प्रकार मन्त्र सिद्ध होनेपर मन्त्रोपासक उससे नाना प्रकारके लौकिक अथवा पारलौकिक प्रयोग कर सकता है। चेचक, फोड़े या ज्वर आदिसे जब जलन

English

(When Pranava is added) in the first one the metre is Tristup and in the others it is Jagati. Thus the worship of the twenty mantras is done as before.

अध्याय ७३

श्लोक 98

वस्वष्टबाणवर्णो ऽयं मन्त्रः सर्वेष्टासाधकः

vasvaṣṭabāṇavarṇo 'yaṃ mantraḥ sarveṣṭāsādhakaḥ

हिन्दी अर्थ

और मूर्च्छा हो रही हो तो उतक्तरूपसे ही श्रीकृष्णका ध्यान करके रोगीके मस्तकके समीप

English

Phroni srlm... nanial.i

अध्याय ७३

श्लोक 99

महाभये महोत्पाते स्मृतो ऽयं दुःखनाशनः ।द्वादशार्णस्य षट्कूटं त्यक्त्वा बीजं तथादिमम्

mahābhaye mahotpāte smṛto 'yaṃ duḥkhanāśanaḥ / dvādaśārṇasya ṣaṭkūṭaṃ tyaktvā bījaṃ tathādimam

हिन्दी अर्थ

उस ज्वरसे मुक्त हो जाता है। इसी प्रकार पूर्वोक्त ध्यान करके अग्निमें भगवान्की पूजा करे और गुरुचिके चार-चार अंगुलके टुकड़ोंद्वारा दस हजार आहुति दे तो ज्वरकी शान्ति हो जाती है।

English

PhrOfb kJiih.

अध्याय ७३

श्लोक 100

पञ्चकूटात्मको मन्त्रः सर्वकामप्रदायकः ।रामचन्द्रो मुनिश्चास्य गायत्री छन्द ईरितम्

pañcakūṭātmako mantraḥ sarvakāmapradāyakaḥ / rāmacandro muniścāsya gāyatrī chanda īritam

हिन्दी अर्थ

ज्वरसे पीड़ित मनुष्यके ज्वरसे शान्तिके लिये बाणोंसे छिदे हुए भीष्मपितामहका तथा संताप दूर करनेवाले श्रीहरिका ध्यान करके रोगीका स्पर्श करते हुए मन्त्रजप करे। सान्दीपनि मुनिको

English

Phnni bhrOHi etc.

अध्याय ७३

श्लोक 101

हनुमान्देवता प्रोक्तो विनियोगो ऽखिलाप्तये ।पञ्चबीजैः समस्तेन षडङ्गानि समाचरेत्

hanumāndevatā prokto viniyogo 'khilāptaye / pañcabījaiḥ samastena ṣaḍaṅgāni samācaret

हिन्दी अर्थ

पुत्र देते हुए श्रीकृष्णका ध्यान करके पूर्वोक्त रूपसे गुरुचिके टुकड़ेसे दस हजार आहुति दे।

English

Piuom hriiu etc.

अध्याय ७३

श्लोक 102

रामदूतो लक्ष्मणान्ते प्राणदाताञ्जनीसुतः ।सीताशोकविनाशो ऽयं लङ्काप्रासादभञ्जनः

rāmadūto lakṣmaṇānte prāṇadātāñjanīsutaḥ / sītāśokavināśo 'yaṃ laṅkāprāsādabhañjanaḥ

हिन्दी अर्थ

इससे अपमृत्युका निवारण होता है। जिसके पुत्र मर गये थे ऐसे ब्राह्मणको उसके पुत्र अर्पण करते हुए अर्जुनसहित श्रीकृष्णका ध्यान करके एक लाख मन्त्र-जप करे। इससे पुत्र-पौत्र

English

Phrom kioihcic.

अध्याय ७३

श्लोक 103

हनुमदाद्याः पञ्चैते बीजाद्या ङेयुताः पुनः ।षडङ्गमनवो ह्येते ध्यानपूजादि पूर्ववत्

hanumadādyāḥ pañcaite bījādyā ṅeyutāḥ punaḥ / ṣaḍaṅgamanavo hyete dhyānapūjādi pūrvavat

हिन्दी अर्थ

आदिकी वृद्धि होती है। घी, चीनी और मधुमें मिलाये हुए पुत्रजीवके फलोंसे उसीकी समिधाद्वारा प्रजजलित हुई अग्निमें दस हजार आहुति देनेपर मनुष्य दीर्घायु पुत्र पाता है। दुधेले वृक्षके

English

Iluih Kriritav>r> 5rjiiulya luuiuh

अध्याय ७३

श्लोक 104

प्रणवो वाग्भवं पद्मा माया दीर्घत्रयान्विता ।पञ्चकूटानि मन्त्रो ऽयं रुद्रार्णः सर्वसिद्धिदः

praṇavo vāgbhavaṃ padmā māyā dīrghatrayānvitā / pañcakūṭāni mantro 'yaṃ rudrārṇaḥ sarvasiddhidaḥ

हिन्दी अर्थ

काढ़ेसे भरे हुए कलशकी रातमें पूजा करके प्रातःकाल दस हजार मन्त्र जपे और उसके रसके जलसे स्त्रीका अभिषेक करे। बारह दिनोंतक ऐसा करनेपर वन्ध्या स्त्री भी दीर्घायु

English

This mantra contains fourteen syllables. Its worship is considered to be as before. The syllables are divided into groups of one, two, seven, two and two syllables and thehve and ahgas are conceived by them.

अध्याय ७३

श्लोक 105

ध्यानपूजादिकं सर्वमस्यापि पूर्ववन्मतम् ।अयमाराधितो मन्त्रः सर्वाभीष्टप्रदायकः

dhyānapūjādikaṃ sarvamasyāpi pūrvavanmatam / ayamārādhito mantraḥ sarvābhīṣṭapradāyakaḥ

हिन्दी अर्थ

पुत्र प्रात्त कर लेती है। पुत्रकी इच्छा रखनेवाली स्त्री प्रातकाल मौन होकर पीपलके पत्तेके दोनेमें रखे हुए जलको एक सौ आठ बार

English

Tara (Om) namah Bhagavate Karttaviryarjunaya hum phat svaha. This mantra is said to contain eighteen syllables.

अध्याय ७३

श्लोक 106

नमो भगवते पश्चादनन्तश्चन्द्रशेखरां ।जनेयाय महान्ते तु बलायान्ते ऽग्निवल्लभा

namo bhagavate paścādanantaścandraśekharāṃ / janeyāya mahānte tu balāyānte 'gnivallabhā

हिन्दी अर्थ

मासतक ऐसा करके वन्ध्या स्त्री भी समस्त शुभ लक्षणोंसे सम्पन्न पुत्र प्राप्त कर लेती है। बेरके वृक्षोंसे भरे हुए शुभ एवं दिव्य आश्रममें स्थित हो अपने करकमलोंसे घंटाकर्णके शरीरका स्पर्श

English

The rite of offerLng dlpa may be inaugurated in tlte months of Vai£akha, Sravaa, Margasirsa, Kttika. Aivina, Pau, Magha, and Phalguna.

अध्याय ७३

श्लोक 107

अष्टादशार्णो मन्त्रो ऽयं सुनिरीश्वरसंज्ञकः ।छन्दो ऽनुष्टुप्देवता तु हनुमान्पवनात्मजः

aṣṭādaśārṇo mantro 'yaṃ sunirīśvarasaṃjñakaḥ / chando 'nuṣṭupdevatā tu hanumānpavanātmajaḥ

हिन्दी अर्थ

करते हुए श्रीकृष्णका ध्यान करके घी, चीनी और मधु मिलाये हुए तिलोंसे एक लाख आहुति दे। ऐसा करनेसे महान् पापी भी तत्काल पवित्र हो जाता है। पारिजात-हरण करनेवाले भगवान्

English

TAr G4jHttrf of X4ftlovtf ntni thus:

अध्याय ७३

श्लोक 108

हं बीजं वह्निवनिता शक्तिः प्रोक्ता मनीषिभिः ।आञ्जनेयाय हृदयं शिरश्च रुद्रमूर्तये

haṃ bījaṃ vahnivanitā śaktiḥ proktā manīṣibhiḥ / āñjaneyāya hṛdayaṃ śiraśca rudramūrtaye

हिन्दी अर्थ

श्रीकृष्णका ध्यान करके एक लाख मन्त्र जपे। जो ऐसा करता है, उसकी सर्वत्र विजय होती है। पराजय कभी नहीं होती है। श्रेष्ठ मनुष्यको चाहिए कि वह पार्थको गीताका उपदेश करते

English

If it coincides with Sunday and the constellation of Sravatia it is very rare (and hence auspicious). If the matter on hand is very urgent there is no rectification or correcting in regard to the months etc.

अध्याय ७३

श्लोक 109

शिखायां वायुपुत्रायाग्निगर्भाय वर्मणि ।रामदूताय नेत्रं स्याद्बह्यास्त्रायास्त्रमीरितम्

śikhāyāṃ vāyuputrāyāgnigarbhāya varmaṇi / rāmadūtāya netraṃ syādbahyāstrāyāstramīritam

हिन्दी अर्थ

हुए हाथमें व्याख्यानकी मुद्रासे युक्त रथारूढ़

English

In the Yantra written thus, he shall keep the vessel of the lamp made of gold or silver or copper if the other is not available.

अध्याय ७३

श्लोक 110

तत्पचामीकरनिभं भीघ्नसंविहिताञ्जलिम् ।चलत्कुण्डलदीप्तास्यं पद्मक्षं मारुतिं स्मरेत्

tatpacāmīkaranibhaṃ bhīghnasaṃvihitāñjalim / calatkuṇḍaladīptāsyaṃ padmakṣaṃ mārutiṃ smaret

हिन्दी अर्थ

चतस्नोष्प्य्रसंलग्रा मुद्रा कौस्तुभसंज्ञिका। दाहिने हाथकी अनामिका और अब्भुष्ठसे सटी हुई कनिष्ठिका अंगुलिको बायें हाथकी कनिष्ठिकासे बाँध ले। दाहिनी तर्जनीसे बायीं अनामिकाको बाँधे, दाहिने अंगुठेके मूलभागमें बायें अमज्रुष्ठ और मध्यमाको संयुक्त करे। शेष अंगुलियोंको सीधी रखे। चारों अंगुलियोंके अग्रभाग परस्पर मिले हों, यह कौस्तुभमुद्रा है।

English

The vessel may be made of bell metal or clay. The best one is of metal (iron) and is used at the time of death. For the rites of Sand (peace and quiescence) powdered green grain shall be used (i.e. pasted and made into a vessel). In the case of alliance powdered wheat is used.

अध्याय ७३

श्लोक 111

ध्यात्वैवमयुतं जप्त्वा दशांशं जुहुयात्तिलैः ।वैष्णवे पूजयेत्पीठे प्रागुद्दिष्टेन वर्त्मना

dhyātvaivamayutaṃ japtvā daśāṃśaṃ juhuyāttilaiḥ / vaiṣṇave pūjayetpīṭhe prāguddiṣṭena vartmanā

हिन्दी अर्थ

श्रीकृष्णका ध्यान करे। उस ध्यानके साथ मन्त्र जपे। इससे धर्मकी वृद्धि होती है। मधुमें सने हुए पलाशके फूलोंसे एक लाख आहुति दे। इससे विद्याकी प्राप्ति होती है। राष्ट्र, पुर, ग्राम,

English

The number of wicks must be one, three, five, seven or any odd number calculating according to the tithis; the number of wicks may go up to a thousand.

अध्याय ७३

श्लोक 112

अष्टोत्तरशतं नित्यं नक्तभोजी जितेन्द्रियः ।जपित्वा क्षुद्ररोगेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः

aṣṭottaraśataṃ nityaṃ naktabhojī jitendriyaḥ / japitvā kṣudrarogebhyo mucyate nātra saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

वस्तु तथा शरीरकी रक्षाके लिये विश्वरूपधारी श्रीकृष्णका ध्यान करे--उनकी कान्ति उदयकालीन करोड़ों सूर्योके समान प्रकाशमान है। वे अग्नि एवं सोमस्वरूप हैं, सच्चिदानन्दमय हैं, उनका

English

The cow's ghee filtered with a pure cloth shall be poured therein. It maybe a thousand palas if the matter is serious and a tenth of it if the matter is less serious.

अध्याय ७३

श्लोक 113

महारोगनिवृत्त्यै तु सहस्रं प्रत्यहं जपेत् ।राक्षसौघं विनिघ्नन्तं कपिं ध्यात्वाधनाशनम्

mahāroganivṛttyai tu sahasraṃ pratyahaṃ japet / rākṣasaughaṃ vinighnantaṃ kapiṃ dhyātvādhanāśanam

हिन्दी अर्थ

तेज तपाये हुए स्वर्णके समान है, उनके मुख और चरणारविन्द सूर्य और अग्रिके सदृश प्रकाशित हो रहे हैं, वे दिव्य आभूषणोंसे विभूषित हैं। उन्होंने नाना प्रकारके आयुध

English

The alaka (rod to stir the wick) must be made of gold or other metal. It shall be beautiful. Its length may be sixteen, eight or four aiigulas. The tip must be pointed and the root very thick.

अध्याय ७३

श्लोक 114

अयुतं प्रजपेन्नित्यमचिराज्ज यति द्विषम् ।सुग्रीवेण समं रामं संदधानं कपिं स्मरन्

ayutaṃ prajapennityamacirājja yati dviṣam / sugrīveṇa samaṃ rāmaṃ saṃdadhānaṃ kapiṃ smaran

हिन्दी अर्थ

धारण कर रखे हैं। सम्पूर्ण आकाशको वे ही अवकाश दे रहे हैं। इस प्रकार ध्यान करके एकाग्रचित्त हो एक लाख मन्त्र-जप करे। इससे पूर्वोक्त सब वस्तुओंकी रक्षा होती है। जो श्रेष्ठ

English

He shall put it into the vessel after leaving four angulas in the southern direction. The tip of the rod may remain to the south, in the middle of the vessel or on the top.

अध्याय ७३

श्लोक 115

प्रजपेदयुतं यस्तु संधिं कुर्याद्द्विपद्वयोः ।ध्यात्वा लङ्कां दहॄन्तं तमयुतं प्रजपेन्मनुम्

prajapedayutaṃ yastu saṃdhiṃ kuryāddvipadvayoḥ / dhyātvā laṅkāṃ dahṝntaṃ tamayutaṃ prajapenmanum

हिन्दी अर्थ

वैष्णत सदगुरुसे दीक्षा लेकर उक्त विधिसे श्रीकृष्णमका पूजन करता है, वह अणिमा आदि आठ सिद्धियोंका स्वामी होता है। उसके दर्शनमात्रसे वादी हस्तप्रतिभ हो जाते हैं। वह घरमें हो या

English

He shall fix an auspicious dagger therein with the point directed downwards and the handle to the south. One shall light the lamp there recalling Ganefa in mind.

अध्याय ७३

श्लोक 116

अचिरादेव शत्रूणां ग्रामान्संप्रदहेत्सुधीः ।ध्यात्वा प्रयाणसमये हनुमन्तं जपेन्मनुम्

acirādeva śatrūṇāṃ grāmānsaṃpradahetsudhīḥ / dhyātvā prayāṇasamaye hanumantaṃ japenmanum

हिन्दी अर्थ

सभामें उसके मुखमें सदा सरस्वती निवास करती हैं। वह इस लोकमें नाना प्रकारके भोगोंका उपभोग करके अन्तमें श्रीकृष्णधामको जाता है। (ना० पूर्व० अध्याय ८०)

English

He shall place the jar to tiie east of the lamp in accordance with the injunctions in the mystic diagram of Sarvatobhadra or on a eight-petalled lotus made by means of rice grains.

अध्याय ७३

श्लोक 117

यो याति सो ऽचिरात्स्वेष्टं साधयित्वा गृहे व्रजेत् ।हनुमन्तं सदा गेहे योर्ऽचयेज्जपतत्परः

yo yāti so 'cirātsveṣṭaṃ sādhayitvā gṛhe vrajet / hanumantaṃ sadā gehe yor'cayejjapatatparaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रीकृष्णसम्बन्धी विविध मन्त्रों तथा व्याससम्बन्धी मन्त्रकी अनुष्ठानविधि

English

He shall invoke the overlord of kings therein. The intelligent devotee shall wonhip the emperor as before. Taking up water and raw rice grains he shall perform the sahkalpa (ritualistic vow) in front of the lamp.

अध्याय ७३

श्लोक 118

आरोग्यं च श्रियं कान्तिं लभते निरुपद्रवम् ।कानने व्याघ्रचौरेभ्यो रक्षेन्मनुरयं स्मृतः

ārogyaṃ ca śriyaṃ kāntiṃ labhate nirupadravam / kānane vyāghracaurebhyo rakṣenmanurayaṃ smṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रीसनत्कुमारजी कहते हैं--मुनीधर! अब

English

Ailer meditating on the deity and reciting the mantra, water shall be sprinkled within the end. The bija of Camundais stated to be Half (ca) joined with Govinda (i) and bindu (.) (i.e. erXm, but ra should be added.)

अध्याय ७३

श्लोक 119

प्रस्वापकाले शय्यायां स्मरेन्मन्त्रमनन्यधीः ।तस्य दुःस्वप्नचौरादिभयं नैव भवेत्क्वचित्

prasvāpakāle śayyāyāṃ smarenmantramananyadhīḥ / tasya duḥsvapnacaurādibhayaṃ naiva bhavetkvacit

हिन्दी अर्थ

जिनकी आराधना करके मनुष्य अपना अभीष्ट सिद्ध कर लेते हैं। दशाक्षर मन्त्रके तीन नूतन भेद हैं-'हीं श्रीं क्लीं--इन तीन बीजोंके साथ “गोपीजनवल्लभाय स्वाहा' यह प्रथम भेद है।

English

Tara (om), ananta (a) joined with bindu, maya (hrim), own bija (phrom) joined with vamanetra (i), kQrjna (va) alongwith candra (.) and agni (ra) and ianli (i) (i.e. vrim), svaha, krom, dhruva (orii).

अध्याय ७३

श्लोक 120

वियत्सेंदुर्हनुमते ततो रुद्रात्मकाय च ।वर्मास्त्रान्तो महामन्त्रो द्वादशार्णो ऽष्टसिद्धिकृत्

viyatseṃdurhanumate tato rudrātmakāya ca / varmāstrānto mahāmantro dvādaśārṇo 'ṣṭasiddhikṛt

हिन्दी अर्थ

“श्री हीं क्लीं'--इस क्रमसे बीज जोड़नेपर दूसरा भेद होता है। 'क्लीं हीं श्री --इस क्रमसे बीज-

English

After performing the japa of the king of mantras he shall read the kavaca. Thus the performer of the rite of olTering dipa attains everything deserved.

अध्याय ७३

श्लोक 121

रामचन्द्रो मुनिश्चास्य जगती छन्द ईरितम् ।हनुमान्देवतां बीजमाद्यं शक्तिर्हुमीरिता

rāmacandro muniścāsya jagatī chanda īritam / hanumāndevatāṃ bījamādyaṃ śaktirhumīritā

हिन्दी अर्थ

ऋषि और गायत्री उन्द हैं तथा मनुष्योंकी सम्पूर्ण कामनाओंको पूर्ण करनेवाले गोविन्द श्रीकृष्ण इसके देवता हैं। इन तीनों मन्त्रोंका अड्भन्यास पूर्ववत् चक्रोंद्ार करना चाहिए। तत्पश्चात्

English

At the time of enlightening dipa one shall avoid inauspicious words. The sight of a brahmin there is glorified as the be$lower of auspicious things.

अध्याय ७३

श्लोक 122

षड्दीर्घभाजा बीजेन षडङ्गानि समाचरेत् ।महाशैलं समुत्पाट्य धावन्तं रावणं प्रति

ṣaḍdīrghabhājā bījena ṣaḍaṅgāni samācaret / mahāśailaṃ samutpāṭya dhāvantaṃ rāvaṇaṃ prati

हिन्दी अर्थ

किरीटमन्त्रसे व्यापक-न्यास करे, फिर सुदर्शन-

English

Hence, the dipa shall strenuously protect us from obstacles. Till the conclusion of the rite one shall observe celi¬ bacy and lie down on the bare ground.

अध्याय ७३

श्लोक 123

लाक्षारक्तारुणं रौद्रं कालान्तकयमोपमम् ।ज्वलदग्निसमं जैत्रं सूर्यकोटिसमप्रभम्

lākṣāraktāruṇaṃ raudraṃ kālāntakayamopamam / jvaladagnisamaṃ jaitraṃ sūryakoṭisamaprabham

हिन्दी अर्थ

पूजन आदिका आश्रय ले। तृतीय मन्त्रमें विद्वान् पुरुष एकाग्रचित्त होकर श्रीहरिका इस प्रकार

English

One shall avoid even the conversation with women, Sudras and fallen p}ersons. He shall perform the japa of the king of mantras of nine syllables, a thousand times on each occasion.

अध्याय ७३

श्लोक 124

अङ्गदाद्यैर्महावीरैर्वेष्टितं रुद्ररूपिणम् ।तिष्ठ तिष्ठ रणे दुष्ट सृजन्तं घोरनिः स्वनम्

aṅgadādyairmahāvīrairveṣṭitaṃ rudrarūpiṇam / tiṣṭha tiṣṭha raṇe duṣṭa sṛjantaṃ ghoraniḥ svanam

हिन्दी अर्थ

ध्यान करे-- भगवान् अपनी छ: भुजाओंमें क्रमशः

English

surrounded by great heroes such as Angada, Rudra-formed: "Stand, stand in the battle, wicked one," emitting a fierce sound...

अध्याय ७३

श्लोक 125

शैवरूपिणमभ्यर्च्य ध्यात्वा लक्ष जपेन्मनुम् ।दशांशं जुहुयाद्वीहीन्पयोदध्याज्यमिश्रितान्

śaivarūpiṇamabhyarcya dhyātvā lakṣa japenmanum / daśāṃśaṃ juhuyādvīhīnpayodadhyājyamiśritān

हिन्दी अर्थ

करते हैं और शेष दो भुजाओंमें वेणु लेकर बजा रहे हैं। उनका वर्ण लाल है। वे श्रीकृष्ण साक्षात् सूर्यरूपसे प्रकाशित होते हैं। इस प्रकार ध्यान करके बुद्धिमान् पुरुष पाँच लाख जप करे और

English

Having worshipped him in Shiva-form and meditated, he should chant the mantra a hundred thousand, and offer a tenth part with rice mixed with milk, curd and ghee.

अध्याय ७३

श्लोक 126

पूर्वोक्ते वैष्णवे पीठे विमलादिसमन्विते ।मूर्तिं संकल्प्य मूलेन पूजा कार्या हनूमतः

pūrvokte vaiṣṇave pīṭhe vimalādisamanvite / mūrtiṃ saṃkalpya mūlena pūjā kāryā hanūmataḥ

हिन्दी अर्थ

घृतयुक्त खीरसे दशांश आहुति दे। इस प्रकार

English

On the Vaishnava seat stated before, with Vimala and the others, conceiving the form from the root, worship of Hanuman should be done.

अध्याय ७३

श्लोक 127

ध्यानैकमात्रो ऽपि नृणां सिद्धिरेव न संशयः ।अथास्य साधनं वक्ष्ये लोकानां हितकाम्यया

dhyānaikamātro 'pi nṛṇāṃ siddhireva na saṃśayaḥ / athāsya sādhanaṃ vakṣye lokānāṃ hitakāmyayā

हिन्दी अर्थ

द्वारा पूर्ववत् सकाम प्रयोग कर सकता है। 'श्रीं हीं क्‍्लीं कृष्णाय गोविन्दाय स्वाहा' यह बारह अक्षरोंका मन्त्र है। इसके ब्रह्मा ऋषि, गायत्री

English

Success comes to men even by meditation alone, without doubt. Now I shall tell its practice out of desire for the good of people.

अध्याय ७३

श्लोक 128

हनुमत्साधनं पुण्यं महापातकनाशनम् ।एतद्गुह्यतमं लोके शीघ्रसिद्धिकरं परम्

hanumatsādhanaṃ puṇyaṃ mahāpātakanāśanam / etadguhyatamaṃ loke śīghrasiddhikaraṃ param

हिन्दी अर्थ

बीजों तथा तीन, चार एवं दो मन्त्राक्षरोंसे षडड़- न्यास करे। बीस अक्षरवाले मन्त्रकी भाँति इसके भी ध्यान, होम और पूजन आदि करने चाहिए। यह मन्त्र सम्पूर्ण अभीष्ट फलोंको देनेवाला है।

English

The practice of Hanuman is holy, destroying great sins; it is the most secret in the world, the supreme quick-success-giver,

अध्याय ७३

श्लोक 129

मन्त्री यस्य प्रसादेन त्रैलोक्यविजयी भवेत् ।प्रातः स्नात्वा नदीतीरे उपविश्य कुशासने

mantrī yasya prasādena trailokyavijayī bhavet / prātaḥ snātvā nadītīre upaviśya kuśāsane

हिन्दी अर्थ

के आदियें श्रीं हीं क्लीं तथा अन्तमें क्लीं हीं श्रीं जोड़नेसे षोडशाक्षर-मन्त्र बनता है। इसी प्रकार

English

by whose grace the practitioner would become conqueror of the three worlds. In the morning, having bathed on a river bank, seated on a kusha seat,

अध्याय ७३

श्लोक 130

प्राणायामषडङ्गे च मूलेन सकलं चरेत् ।पुष्पाञ्जल्यष्टकं दत्वा ध्यात्वा रामं ससीतकम्

prāṇāyāmaṣaḍaṅge ca mūlena sakalaṃ caret / puṣpāñjalyaṣṭakaṃ datvā dhyātvā rāmaṃ sasītakam

हिन्दी अर्थ

केवल आदियमें ही श्रीं जोड़नेसे बारह अक्षरोंका

English

he should do pranayama and the six limbs, all with the root mantra. Having offered eight handfuls of flowers and meditated on Rama with Sita,

अध्याय ७३

श्लोक 131

ताम्रपात्रे ततः पद्ममष्टपत्रं सकेशरम् ।कुचन्दनेन घृष्टेन संलिखेत्तच्छलाकया

tāmrapātre tataḥ padmamaṣṭapatraṃ sakeśaram / kucandanena ghṛṣṭena saṃlikhettacchalākayā

हिन्दी अर्थ

करे, फिर भगवान्का ध्यान करके दस लाख जप करे और घीसे दशांश होम करे। इससे ये दोनों

English

he should draw on a copper plate an eight-petalled lotus with filaments, with ground bad-sandal paste by a stick.

अध्याय ७३

श्लोक 132

कर्मिकायां लिखेन्मन्त्रं तत्रावाह्य कपीश्वरम् ।मूर्तिं मूलेन संकल्प्य ध्यात्वा पाद्यादिकं चरेत्

karmikāyāṃ likhenmantraṃ tatrāvāhya kapīśvaram / mūrtiṃ mūlena saṃkalpya dhyātvā pādyādikaṃ caret

हिन्दी अर्थ

मनुष्योंके लिये सम्पूर्ण कामनाओं, समस्त सम्पदाओं तथा सौभाग्यको देनेवाले हैं। अष्टादशाक्षर-मन्त्रके अन्तमें क्लीं जोड़ दिया जाय तो वह पुत्र तथा धन देनेवाला होता है। इस मन्त्रके नारद ऋषि,

English

In the pericarp he should write the mantra, invoke the Lord of monkeys there, conceive the form with the root, and after meditation offer foot-water and the rest.

अध्याय ७३

श्लोक 133

गन्धपुष्पादिकं सर्वं निवेद्य मूलमन्त्रतः ।केसरेषु षडङ्गानि दलेषु च ततोर्ऽचयेत्

gandhapuṣpādikaṃ sarvaṃ nivedya mūlamantrataḥ / kesareṣu ṣaḍaṅgāni daleṣu ca tator'cayet

हिन्दी अर्थ

गायत्री छन्‍्द और श्रीकृष्ण देवता हैं। क्लीं बीज कहा गया है और स्वाहा शक्ति मानी गयी है। छः: दीर्घ स्वरोंसे युक्त बीजमन्त्रद्वारा पडड़-न्यास करे। 'दायें हाथमें खीर और बायें हाथमें मक्खन

English

Having offered all perfumes and flowers with the root mantra, he should worship the six limbs on the filaments and then on the petals:

अध्याय ७३

श्लोक 134

सुग्रीवं लक्ष्मणं चैव ह्यङ्गदं नलनीलकौ ।जांबवन्तं च कुमुदं केसरीशं दलेर्ऽचयेत्

sugrīvaṃ lakṣmaṇaṃ caiva hyaṅgadaṃ nalanīlakau / jāṃbavantaṃ ca kumudaṃ kesarīśaṃ daler'cayet

हिन्दी अर्थ

लिये हुए दिगम्बर गोपीपुत्र श्रीकृष्ण मेरी रक्षा करें।' इस प्रकार ध्यान करके बत्तीस लाख मन्त्र जपे और प्रज्वलित अग्रनिमें मिश्री मिलायी हुई खीरसे दशांश आहुति दे, तत्पश्चात् पूर्वोक्त

English

Sugriva, Lakshmana, Angada, Nala and Nila, Jambavan, Kumuda, Kesarin on the petals.

अध्याय ७३

श्लोक 135

दिक्पालांश्चापि वज्रादीन्पूजयेत्तदनन्तरम् ।एवं सिद्धे मनौ मन्त्री साधयेत्स्वेष्टमात्मनि

dikpālāṃścāpi vajrādīnpūjayettadanantaram / evaṃ siddhe manau mantrī sādhayetsveṣṭamātmani

हिन्दी अर्थ

वैष्णवपीठपर अष्टादशाक्षर-मन्त्रकी भाँति पूजन करे। कमलके आसनपर विराजमान श्रीकृष्णकी पूजा करके उनके मुखारविन्दमें खीर, पके केले, दही और तुरंतका निकाला हुआ माखन देकर

English

Then he should worship the guardians of the directions and Vajra and the rest. When the mantra is perfected, the mantra-knower accomplishes his own desire.

अध्याय ७३

श्लोक 136

नदीतीरे कानने वा पर्वते विजने ऽथवा ।साधयेत्साधक श्रेष्ठो भूमिग्रहणपूर्वकम्

nadītīre kānane vā parvate vijane 'thavā / sādhayetsādhaka śreṣṭho bhūmigrahaṇapūrvakam

हिन्दी अर्थ

तर्पण करे। पुत्रकी इच्छा रखनेवाला पुरुष यदि इस प्रकार तर्पण करे तो वह वर्षभरमें पुत्र प्रात कर लेता है। वह जिस-जिस वस्तुकी इच्छा करता है, वह सब उसे तर्पणसे ही प्राप्त हो जाती है।

English

On a riverbank, in a forest, on a mountain or in a lonely place, the best practitioner should practise, having first taken possession of the ground,

अध्याय ७३

श्लोक 137

जिताहारो जितश्वासो जितवाक्च जितेन्द्रियः ।दिग्बन्ध नादिकं कृत्वा न्यासध्यानादिपूर्वकम्

jitāhāro jitaśvāso jitavākca jitendriyaḥ / digbandha nādikaṃ kṛtvā nyāsadhyānādipūrvakam

हिन्दी अर्थ

वाक् (ऐं), काम (क्लीं) के विभकत्यन्त

English

controlling food, breath, speech and senses, having done the binding of directions and so on, preceded by placing and meditation.

अध्याय ७३

श्लोक 138

लक्षं जपेन्मन्त्रराजं पूजयित्वा तु पूर्ववत् ।लक्षान्ति दिवसं प्राप्य कुर्य्याञ्च पूजनं महत्

lakṣaṃ japenmantrarājaṃ pūjayitvā tu pūrvavat / lakṣānti divasaṃ prāpya kuryyāñca pūjanaṃ mahat

हिन्दी अर्थ

उसके बाद 'गोविन्दाय' फिर रमा ( श्रीं) तदनन्तर

English

He should chant a hundred thousand of the king of mantras, having worshipped as before. When the day of the hundred-thousandth comes, he should perform great worship.

अध्याय ७३

श्लोक 139

एकाग्रमनसा सम्यग्ध्यात्वा पवननन्दनम् ।दिवारात्रौ जपं कुर्याद्यावत्संदर्शनं भवेत्

ekāgramanasā samyagdhyātvā pavananandanam / divārātrau japaṃ kuryādyāvatsaṃdarśanaṃ bhavet

हिन्दी अर्थ

करे, फिर ह् और स् ये दोनों ओकार और विसर्गसे संयुक्त होकर अन्तमें जुड़ जाये तो (ऐं

English

With one-pointed mind, meditating well on the son of the Wind, he should chant day and night until the vision comes.

अध्याय ७३

श्लोक 140

सुदृढं साधकं मत्वा निशीथे पवनात्मजः ।सुप्रसन्नस्ततो भूत्वा प्रयाति साधकाग्रतः

sudṛḍhaṃ sādhakaṃ matvā niśīthe pavanātmajaḥ / suprasannastato bhūtvā prayāti sādhakāgrataḥ

हिन्दी अर्थ

स्वाहा हसों ) बाईस अक्षरका मन्त्र होता है, जो

English

Knowing the practitioner to be firm, at midnight the son of the Wind, well pleased, goes before the practitioner,

अध्याय ७३

श्लोक 141

यथेप्सितं वरं दत्वा साधकाय कपीश्वरः ।वरं लब्ध्वा साधकन्द्रो विहरेदात्मनः सुखैः

yathepsitaṃ varaṃ datvā sādhakāya kapīśvaraḥ / varaṃ labdhvā sādhakandro viharedātmanaḥ sukhaiḥ

हिन्दी अर्थ

वागीशत्व प्रदान करनेवाला है। इसके नारद ऋषि, गायत्री छन्‍्द, विद्यादाता गोपाल देवता, क्लीं बीज और ऐ शक्ति है। विद्याप्राप्तिक लिये इसका विनियोग किया जाता है। इसका ध्यान

English

and, giving the practitioner the desired boon, the Lord of monkeys departs. Having got the boon, the best of practitioners enjoys happiness of himself.

अध्याय ७३

श्लोक 142

एतद्धि साधनं पुण्यं लोकानां हितकाम्यया ।प्रकाशितं रहस्यं वै देवानामपि दुर्लभम्

etaddhi sādhanaṃ puṇyaṃ lokānāṃ hitakāmyayā / prakāśitaṃ rahasyaṃ vai devānāmapi durlabham

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार है--जो वाम भागके ऊपरवाले हाथोंमें उत्तम विद्यापुस्तक और दाहिने भागके ऊपरवाले हाथमें स्फटिक मणिकी मातृकामयी अक्षमाला धारण करते हैं। इसी प्रकार नीचेके दोनों

English

This holy practice has been revealed out of desire for the good of people, a secret hard to get even for the gods.

अध्याय ७३

श्लोक 143

अन्यानपिप्रयोगांश्च साधयेदात्मनो हितान् ।वियदिन्दुयुतं पश्चान्ङेंतं पवननन्दनम्

anyānapiprayogāṃśca sādhayedātmano hitān / viyadinduyutaṃ paścānṅeṃtaṃ pavananandanam

हिन्दी अर्थ

शब्दब्रह्ममयी मुरली लेकर बजाते हैं, जिनके श्रीअड्भोंमें गायत्री-छन्‍्दमय पीताम्बर सुशोभित है, जो श्याम वर्ण कोमल कान्तिमान् मयूरपिच्छमय मुकुट धारण करनेवाले, सर्वज्ञ तथा मुनिवरोंद्वारा

English

He should also accomplish other applications beneficial to himself. After the pair "moon and sky", in the dative: Pavananandana (Hanuman):

अध्याय ७३

श्लोक 144

वह्निप्रियान्तो मन्त्रो ऽयं दशार्णः सर्वकामदः ।मुन्यादिकं च पूर्वोक्तं षडङ्गान्यपि पूर्ववत्

vahnipriyānto mantro 'yaṃ daśārṇaḥ sarvakāmadaḥ / munyādikaṃ ca pūrvoktaṃ ṣaḍaṅgānyapi pūrvavat

हिन्दी अर्थ

सेवित हैं, उन श्रीकृष्णका चिन्तन करे। इस प्रकार लीला करनेवाले भुवनेश्वर श्रीकृष्णका ध्यान करके चार लाख मन्त्र जप करे और पलाशके फूलोंसे दशांश आहुति देकर मन्त्रोपासक

English

"Vahnipriya" at the end: this ten-syllable mantra gives all desires. The sage and the rest are as before; the six limbs too.

अध्याय ७३

श्लोक 145

ध्यायेद्रणे हनूमन्तं सूर्यकोटिसमप्रभम् ।धावन्तं रावणं जेतुं दृष्ट्वा सत्वरमुत्थितम्

dhyāyedraṇe hanūmantaṃ sūryakoṭisamaprabham / dhāvantaṃ rāvaṇaṃ jetuṃ dṛṣṭvā satvaramutthitam

हिन्दी अर्थ

बीस अक्षरवाले मन्त्रके लिये कहे हुए विधानके अनुसार पूजन करे। इस प्रकार जो मन्त्रकी उपासना करता है, वह वागीश्वर हो जाता है। उसके बिना देखे हुए शास्त्र भी गड़ाकी लहरोंके

English

He should meditate on Hanuman in battle, bright as ten million suns, running to conquer Ravana, rising swiftly on seeing,

अध्याय ७३

श्लोक 146

लक्ष्मणं च महावीरं पतितं रणभूतले ।गुरुं च क्रोधमुत्पाद्य ग्रहोतुं गुरुपर्वतम्

lakṣmaṇaṃ ca mahāvīraṃ patitaṃ raṇabhūtale / guruṃ ca krodhamutpādya grahotuṃ guruparvatam

हिन्दी अर्थ

समान स्वत: प्रस्तुत हो जाते हैं।

English

the great hero Lakshmana fallen on the battlefield, and having roused anger in the teacher, to seize the mountain,

अध्याय ७३

श्लोक 147

हाहाकारैः सदर्पैश्च कंपयन्तं जगत्त्रयम् ।आब्रह्माण्डं समाख्याप्य कृत्वा भीमं कलेवरम्

hāhākāraiḥ sadarpaiśca kaṃpayantaṃ jagattrayam / ābrahmāṇḍaṃ samākhyāpya kṛtvā bhīmaṃ kalevaram

हिन्दी अर्थ

कृष्ण! है कृष्ण! है महाकृष्ण! आप सर्वज्ञ हैं। मुझपर प्रसन्न होइये। है रमारमण! है विद्येश्वर! मुझे शीघ्र विद्या दीजिये।) यह तैंतीस अक्षरोंवाला महाविद्याप्रद मन्त्र है। इसके नारद ऋषि, अनुष्टप्

English

shaking the three worlds with his shouts and boasts, proclaiming to the cosmic egg, having made his body terrible.

अध्याय ७३

श्लोक 148

लक्षं जपेद्दशांशेन जुहुयात्पूर्ववत्सुधीः ।पूर्ववत्पूजनं प्रोक्तं मन्त्र स्यास्य विधानतः

lakṣaṃ japeddaśāṃśena juhuyātpūrvavatsudhīḥ / pūrvavatpūjanaṃ proktaṃ mantra syāsya vidhānataḥ

हिन्दी अर्थ

छन्‍्द और श्रीकृष्ण देवता हैं। मन्त्रके चारों चरणों और सम्पूर्ण मन्त्रसे पशञ्चाड्र-न्यास करके श्रीहरिका ध्यान करे।

English

He should chant a hundred thousand and offer a tenth by the wise as before. Worship as before is declared by rule for this mantra.

अध्याय ७३

श्लोक 149

एवं सिद्धे मनौ मन्त्री साधयेदात्मनो हितम् ।अस्यापि मन्त्रवर्यस्य रहस्यं साधनं तु वै

evaṃ siddhe manau mantrī sādhayedātmano hitam / asyāpi mantravaryasya rahasyaṃ sādhanaṃ tu vai

हिन्दी अर्थ

बेदे: कल्पद्गुरूपै: शिखरिशतसमालम्बिकोशैश्वतुर्भि-

English

When the mantra is so perfected, the mantra-knower should accomplish what is good for himself. There is also a secret practice of this best of mantras,

अध्याय ७३

श्लोक 150

सुगोप्यं सर्वतन्त्रेषु न देयं यस्य कस्यचित् ।ब्राह्मे मुहूर्ते चोत्थाय कृतनित्यक्रियः शुचिः

sugopyaṃ sarvatantreṣu na deyaṃ yasya kasyacit / brāhme muhūrte cotthāya kṛtanityakriyaḥ śuciḥ

हिन्दी अर्थ

न्यायैस्तकै: पुराणै: स्मृतिभिरभिवृतस्तादूशश्चामराद्ये:

English

to be well hidden in all tantras and not given to just anyone. Rising in the Brahma-muhurta, having done daily rites, pure,

अध्याय ७३

श्लोक 151

गत्वा नदीं तः स्नात्वा तीर्थमावाह्य चाष्टधा ।मूलमन्त्रं ततो जप्त्वा सिंचेदादित्यसंख्यया

gatvā nadīṃ taḥ snātvā tīrthamāvāhya cāṣṭadhā / mūlamantraṃ tato japtvā siṃcedādityasaṃkhyayā

हिन्दी अर्थ

दद्यद्विभ्रत्कराग्रपि दरमुरलीपुष्पबाणेक्षुचापा-

English

having gone to a river and bathed, invoking the holy place eightfold, then chanting the root mantra, he should sprinkle with the number of the suns (twelve).

अध्याय ७३

श्लोक 152

एवं स्नानादिकं कृत्वा गङ्गातीरे ऽथवा पुनः ।पर्वते वा वने वापि भूमिग्रहणपूर्वकम्

evaṃ snānādikaṃ kṛtvā gaṅgātīre 'thavā punaḥ / parvate vā vane vāpi bhūmigrahaṇapūrvakam

हिन्दी अर्थ

शब्दब्रह्मोद्धवेन भ्रियमरुणरुचिर्वल्लवीवल्लभो न:

English

Having thus done bathing and so on, on the Ganga bank or on a mountain or in a forest, having first taken possession of the ground,

अध्याय ७३

श्लोक 153

आद्यवर्णैः पूरकं स्यात्पञ्चवर्गैश्च कुम्भकम् ।रेचकं च पुनर्याद्यैरेवं प्राणान्नियन्य च

ādyavarṇaiḥ pūrakaṃ syātpañcavargaiśca kumbhakam / recakaṃ ca punaryādyairevaṃ prāṇānniyanya ca

हिन्दी अर्थ

एक दिव्य उद्यान है, उसके भीतर सूर्यके

English

inhalation is with the first syllables, retention with the five classes, and exhalation again with "ya" and others. Thus controlling the breath,

अध्याय ७३

श्लोक 154

विधाय भूतशुद्ध्यादि पीठन्यासावधि पुनः ।ध्यात्वा पूर्वोक्तविधिना संपूज्य च कपीश्वरम्

vidhāya bhūtaśuddhyādi pīṭhanyāsāvadhi punaḥ / dhyātvā pūrvoktavidhinā saṃpūjya ca kapīśvaram

हिन्दी अर्थ

उन्हें घेरकर स्थित है। छत्र, चेवर आदिके रूपमें सुशोभित न्याय, तर्क, पुराण तथा स्मृतियोंसे भगवान् आवृत हैं। वे अपने हाथोंके अग्रभागमें शह्बु, मुरली, पुष्पममय बाण और ईखके धनुष

English

having done purification of the elements and so on up to the placing on the seat, then having meditated by the rule stated before and worshipped the Lord of monkeys,

अध्याय ७३

श्लोक 155

तदग्रे प्रजपेन्नित्यं साधको ऽयुतमादरात् ।सप्तमे दिवसे प्राप्ते कुर्याञ्च पूजनं महत्

tadagre prajapennityaṃ sādhako 'yutamādarāt / saptame divase prāpte kuryāñca pūjanaṃ mahat

हिन्दी अर्थ

धारण करते हैं। अक्षमाला और भरे हुए दो कलश उन्होंने ले रखे हैं; उनका दिव्य विग्रह कामदेवसे भी अधिक मनोहर है। वे दिव्य आभूषण तथा दिव्य अद्भराग धारण करते

English

before him the practitioner should chant ten thousand daily with respect. On the seventh day, he should perform great worship.

अध्याय ७३

श्लोक 156

एकाग्रमनसा मन्त्री दिवारात्रं जपेन्मनुम् ।महाभयं प्रदत्वा त्रिभागशेषासु निश्चितम्

ekāgramanasā mantrī divārātraṃ japenmanum / mahābhayaṃ pradatvā tribhāgaśeṣāsu niścitam

हिन्दी अर्थ

हैं। शब्दब्रह्मसे प्रकट हुई तथा बायें हाथमें 0 एफ ली हुई वेणुद्वारा स्पष्ट एवं रुचिर पदका

English

With one-pointed mind the mantra-knower should chant the mantra day and night. Having given great fear, in the remaining third part...

अध्याय ७३

श्लोक 157

यामिनीषु समायाति नियतं पवनात्मजः ।यथेप्सितं वरं दद्यात्साधकाय कपीश्वरः

yāminīṣu samāyāti niyataṃ pavanātmajaḥ / yathepsitaṃ varaṃ dadyātsādhakāya kapīśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

उच्चारण करते हुए विश्वमात्रमें विशद व्याख्याका विस्तार करते हैं। उनकी अज्ग- नर ६55 कान्ति अरुण वर्णकी है, ऐसे गोपीवल्लभ ० है श्रीकृष्ण हमें लक्ष्मी प्रदान करें ।

English

surely in the nights the son of the Wind comes; the Lord of monkeys gives the practitioner the boon as desired,

अध्याय ७३

श्लोक 158

विद्यां वापि धनं वापि राज्यं वा शत्रुनिग्रहम् ।तत्क्षणादेव चाप्नोति सत्यं सत्यं न संशयः

vidyāṃ vāpi dhanaṃ vāpi rājyaṃ vā śatrunigraham / tatkṣaṇādeva cāpnoti satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

जप करे और खोीरसे दशांश आहुति दे। र5 मन्त्रज्ञ पुरुष इसका पूजन आदि अष्टादशाक्षर 7 मन्त्रकी भाँति करे।

English

learning, wealth, kingdom or victory over enemies; he obtains it that very moment, true, true, without doubt.

अध्याय ७३

श्लोक 159

इह लोके ऽखिलान्कामान्भुक्त्वान्ते मुक्तिमाप्नुयात् ।सद्याचितं वायुयुग्मं हनूमन्तेति चोद्धरेत्

iha loke 'khilānkāmānbhuktvānte muktimāpnuyāt / sadyācitaṃ vāyuyugmaṃ hanūmanteti coddharet

हिन्दी अर्थ

है गोपीजनवल्लभाय स्वाहा।' यह अद्दाईस अक्षरोंका मन्त्र है। जो सम्पूर्ण अभीष्ट है वस्तुओंको देनेवाला है।

English

Having enjoyed all desires in this world, at the end he attains liberation. "Sadyachitam vayuyugmam Hanumanta" he should say.

अध्याय ७३

श्लोक 160

फलान्ते फक्रियानेत्रयुक्ता च कामिका ततः ।धग्गन्ते धगितेत्युक्त्वा आयुरास्व पदं ततः

phalānte phakriyānetrayuktā ca kāmikā tataḥ / dhaggante dhagitetyuktvā āyurāsva padaṃ tataḥ

हिन्दी अर्थ

स्वाहा।' यह बत्तीस अक्षरोंका मन्त्र है। इन दोनों मन्त्रोंक नारद ऋषि हैं, पहलेका उष्णिक्, दूसरेका अनुष्टप् छन्द है। देवता नन्दनन्दन श्रीकृष्ण हैं। समस्त कामनाओंकी

English

(A mantra in coded syllables: "phalanta, phakriya, netrayukta, kamika, then dhagga, dhagita, ayurasva...")

अध्याय ७३

श्लोक 161

लोहितो गरुडो हेतिबाणनेत्राक्षरो मनुः ।मुन्यादिकं तु पूर्वोक्तं प्लीहरोगहरो हरिः

lohito garuḍo hetibāṇanetrākṣaro manuḥ / munyādikaṃ tu pūrvoktaṃ plīharogaharo hariḥ

हिन्दी अर्थ

प्राप्तिक लिये इसका विनियोग किया जाता है।

English

(The garuda-red mantra, with weapons-arrows-eyes syllables; the sage and the rest as before; Hari removes disease of the spleen.)

अध्याय ७३

श्लोक 162

देवता च समुद्दिष्टा प्लीहयुक्तोदरे पुनः ।नागवल्लीदलं स्थाप्यमुपर्याच्छादयेत्ततः

devatā ca samuddiṣṭā plīhayuktodare punaḥ / nāgavallīdalaṃ sthāpyamuparyācchādayettataḥ

हिन्दी अर्थ

समान प्रकाशमान मणिमय मण्डप है, जहाँ सर्व चक्रोंद्वारा पञ्चाड़-न्यास करे तथा हृदयादि अड्डों वेदान्तमय कल्पवृक्षेके नीचे योगपीठ नामक इन्द्रादि दिक्पालों और उनके वज्र आदि आयुधोंसहित दिव्य सिंहासन है, जिसके मध्यभागमें भगवान् भगवानूकी पूजा करनी चाहिए। फिर ध्यान मुकुन्द विराजमान हैं। कल्पवृक्षरूपी चार वेद करके एक लाख मन्त्र-जप और खीरसे दशांश

English

The deity is declared; on a belly with an enlarged spleen, a betel leaf is placed and covered above,

अध्याय ७३

श्लोक 163

वस्त्रं चैवाष्टगुणितं ततः साधकसत्तमः ।शकलं वंशजं तस्योपरि मुञ्चेत्कपिं स्मरेत्

vastraṃ caivāṣṭaguṇitaṃ tataḥ sādhakasattamaḥ / śakalaṃ vaṃśajaṃ tasyopari muñcetkapiṃ smaret

हिन्दी अर्थ

सौ पर्वतोंको सहारा देनेवाले हैं, हवन करे। इन सिद्ध मनत्रोंद्वारा मनत्रोपासक अपने

English

and eightfold cloth; then the best of practitioners, placing a split of bamboo on it, should let go and remember the Monkey.

अध्याय ७३

श्लोक 164

आरण्यसाणकोत्पन्ने वह्नौ यष्टिं प्रतापयेत् ।बदरीभूरुहोत्थां तां मन्त्रेणानेन सप्तधा

āraṇyasāṇakotpanne vahnau yaṣṭiṃ pratāpayet / badarībhūruhotthāṃ tāṃ mantreṇānena saptadhā

हिन्दी अर्थ

मेघश्याम भगवन् विष्णो स्वाहा' यह उन्तीस अक्षरोंका मन्त्र है। इसके नारद ऋषि, अनुष्टप् छनन्‍्द और “लीलादण्ड हरि' देवता कहे गये हैं।

English

He should heat a stick of wild hemp in a fire, a stick from a jujube tree, with this mantra seven times;

अध्याय ७३

श्लोक 165

तया संताडयेद्वंशशकलं जठरस्थितम् ।सप्तकृत्वः प्लीहरोगो नाशमायाति निश्चितम्

tayā saṃtāḍayedvaṃśaśakalaṃ jaṭharasthitam / saptakṛtvaḥ plīharogo nāśamāyāti niścitam

हिन्दी अर्थ

सम्मोहयंश्वच निजवामकरस्थलीला-

English

with it he should strike the bamboo-split on the belly seven times; the spleen disease surely perishes.

अध्याय ७३

श्लोक 166

तारो नमो भगवते आञ्जनेयाय चोञ्चरेत् ।अमुकस्य शृङ्खलां त्रोटयद्वितयमीरयेत्

tāro namo bhagavate āñjaneyāya coñcaret / amukasya śṛṅkhalāṃ troṭayadvitayamīrayet

हिन्दी अर्थ

देव: अअय॑ निहतकंस उरुक्रमो नः ॥

English

Om, "namo Bhagavate Anjaneyaya", then he should say "of so-and-so's fetters break, break", twice,

अध्याय ७३

श्लोक 167

बन्धमोक्षं कुरुयुगं स्वाहान्तो ऽयं मनुर्मतः ।ईश्वरो ऽस्य मुनिश्छन्दो ऽनुष्टुप्च देवता पुनः

bandhamokṣaṃ kuruyugaṃ svāhānto 'yaṃ manurmataḥ / īśvaro 'sya muniśchando 'nuṣṭupca devatā punaḥ

हिन्दी अर्थ

'जो अपने बायें हाथमें लिये हुए लीलादण्डसे भाँति-भौतिके खेल दिखाकर परम सुन्दरी गोपाज्ननाओंका मन मोहे लेते हैं, जिनका दाहिना' हाथ अपने प्रिय सखाके कंधेपर है, वे

English

"bandhamoksham kuru kuru svaha" — this is held the mantra. Ishvara is its sage; the metre Anushtubh; the deity again:

अध्याय ७३

श्लोक 168

शृङ्खलामोचरः श्रीमान्हनूमान्पवनात्मजः ।हं बीजं ठद्वयं शक्तिर्बन्धमोक्षे नियोगता

śṛṅkhalāmocaraḥ śrīmānhanūmānpavanātmajaḥ / haṃ bījaṃ ṭhadvayaṃ śaktirbandhamokṣe niyogatā

हिन्दी अर्थ

कंसविनाशक महापराक्रमी भगवान् श्रीकृष्ण हमें लक्ष्मी प्रदान करें।!'

English

the fetter-breaker, glorious Hanuman, son of the Wind. "Ham" is the seed, two "tha" the power; the application is release from bondage.

अध्याय ७३

श्लोक 169

षड्दीर्घवह्रियुक्तेन बीजेनाङ्गानि कल्पयेत् ।वामे शैलं वैरिभिदं विशुद्धं टङ्कमन्यतः

ṣaḍdīrghavahriyuktena bījenāṅgāni kalpayet / vāme śailaṃ vairibhidaṃ viśuddhaṃ ṭaṅkamanyataḥ

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार ध्यान करके एक लाख जप और घी, चीनी तथा मधुमें सने हुए तिल और चावलोंसे दशांश होम करे। तत्पश्चात् पूर्वोक्त पीठपर अज्भ, दिक्पाल तथा आयुधोंसहित श्रीहरिका

English

He should make the limbs with the seed rich in six long vowels. He should meditate on Hari holding a mountain in the left hand, the enemy-splitting pure axe in the other,

अध्याय ७३

श्लोक 170

दधानं स्वर्णवर्णं च ध्यायेत्कुण्डलिनं हरिम् ।एवं ध्यात्वा जपेल्लक्षदशांशं चूतपल्लवैः

dadhānaṃ svarṇavarṇaṃ ca dhyāyetkuṇḍalinaṃ harim / evaṃ dhyātvā japellakṣadaśāṃśaṃ cūtapallavaiḥ

हिन्दी अर्थ

पूजन करे। जो प्रतिदिन आदरपूर्वक 'लीलादण्ड हरि की आराधना करता है, वह सम्पूर्ण लोकोंद्वारा पूजित होता है और उसके घरमें लक्ष्मीका स्थिर निवास होता है। सद्य (ओ)-पर स्थित स्मृति

English

golden-hued, with earrings. Having meditated thus, he should chant a hundred thousand and offer a tenth part with mango sprouts,

अध्याय ७३

श्लोक 171

जुहुयात्पूर्ववत्प्रोक्तं यजनं वास्य सूरिभिः ।महाकारागृहे प्राप्तो ह्ययुतं प्रजपेन्नरः

juhuyātpūrvavatproktaṃ yajanaṃ vāsya sūribhiḥ / mahākārāgṛhe prāpto hyayutaṃ prajapennaraḥ

हिन्दी अर्थ

(गू) अर्थात् 'गो', केशव (अ) युक्त तोय (व्) अर्थात् 'व', धरायुग (ल्ल), ' भाय', अग्निवल्लभा ( स्वाहा )-यह (गोबल्लभाय स्वाहा) मन्त्र सात अक्षरोंका है और सम्पूर्ण सिद्धियोंको

English

and worship as told by the wise. A man in a great prison should chant ten thousand;

अध्याय ७३

श्लोक 172

शीघ्रं कारागृहान्मुक्तः सुखी भवति निश्चितम् ।यन्त्रं चास्य प्रवक्ष्यामि बन्धमोक्षकरं शुभम्

śīghraṃ kārāgṛhānmuktaḥ sukhī bhavati niścitam / yantraṃ cāsya pravakṣyāmi bandhamokṣakaraṃ śubham

हिन्दी अर्थ

देनेवाला है। इसके नारद ऋषि, उष्णिक् छन्द तथा गोवल्लभ श्रीकृष्ण देवता हैं। पूर्ववत् चक्र-

English

soon he is freed from the prison, certainly happy. Now I shall tell its yantra, auspicious, giving release from bonds:

अध्याय ७३

श्लोक 173

अष्टच्छदान्तः षट्कोणं साध्यनामसमन्वितम् ।षट्कोणेषु ध्रुवं ङेंतमाञ्जनेयपदं लिखेत्

aṣṭacchadāntaḥ ṣaṭkoṇaṃ sādhyanāmasamanvitam / ṣaṭkoṇeṣu dhruvaṃ ṅeṃtamāñjaneyapadaṃ likhet

हिन्दी अर्थ

“जो कपिला गायोंके बीचमें खड़े हो उनको पुकारते हैं, बायें हाथमें मुरली और दायें हाथमें रस्सी और लाठी लिये हुए हैं, जिनकी अड्भकान्ति मेघके समान श्याम है, जो पीतवस्त्र और मोर-

English

a six-cornered figure inside eight petals, with the object's name; in the six corners he should write "dhruva" in the dative and "Anjaneya";

अध्याय ७३

श्लोक 174

अष्टच्छदेषु विलिखेत्प्रणवो वातुवात्विति ।गोरोचनाकुङ्कुमेन लिखित्वा यन्त्रमुत्तमम्

aṣṭacchadeṣu vilikhetpraṇavo vātuvātviti / gorocanākuṅkumena likhitvā yantramuttamam

हिन्दी अर्थ

पंखका मुकुट धारण करते हैं, उन श्यामसुन्दर श्रीहरिका ध्यान करना चाहिए।'

English

on the eight petals he should write Om, "Vatu vatu"; with gorochana and saffron having written the best yantra,

अध्याय ७३

श्लोक 175

धृत्वा मूर्ध्नि जपेन्मन्त्रमयुतं बन्धमुक्तये ।यन्त्रमेतल्लिखित्वा तु मृत्तिकोपरि मार्जयेत्

dhṛtvā mūrdhni japenmantramayutaṃ bandhamuktaye / yantrametallikhitvā tu mṛttikopari mārjayet

हिन्दी अर्थ

ध्यानके बाद, सात लाख मन्त्र-जप और गोदुग्धसे दशांश हवन करे। पूर्वोक्त वैष्णवपीठपर पूजन करे। अड्जोंद्वारा प्रथभ आवरण होता है। द्वितीय आवरणमें--सुवर्ण-पिड़ला, गौर-पिड्रला,

English

holding it on the head he should chant ten thousand for release from bondage. Having written this yantra on clay, he should wipe it out

अध्याय ७३

श्लोक 176

दक्षहस्तेन मन्त्रज्ञः प्रत्यहं मण्डला वधि ।एवं कृते महाकारागृहान्मन्त्री विमुच्यते

dakṣahastena mantrajñaḥ pratyahaṃ maṇḍalā vadhi / evaṃ kṛte mahākārāgṛhānmantrī vimucyate

हिन्दी अर्थ

पीत-पिड्ला--इन आठ गायोंके समुदायकी पूजा करके तीसरे और चौथे आवरणोंमें इन्द्रादि लोकेशों तथा वचज्र आदि आयुधोंका पूजन करे। इस प्रकार पूजन करके मन्त्र सिद्ध कर

English

with the right hand daily in a circle, the mantra-knower; by doing so he is freed from a great prison.

अध्याय ७३

श्लोक 177

गगनं ज्वलनः साक्षी मर्कटेति द्वयं ततः ।तोयं शशेषे मकरे परिमुञ्चति मुञ्चति

gaganaṃ jvalanaḥ sākṣī markaṭeti dvayaṃ tataḥ / toyaṃ śaśeṣe makare parimuñcati muñcati

हिन्दी अर्थ

लेनेपर मन्त्रज्ञ पुरुष उसके द्वारा कामना-पूर्तिके लिये प्रयोग करे। जो प्रतिदिन गोदुग्धसे एक सौ आठ आाहुति देता है, वह पंद्रह दिनमें ही गोसमुदायसहित मुक्त हो जाता है। दशाक्षर

English

"Gagana, jvalana, sakshi, markata" — the two; then "toya"; "shashe makare parimunchati munchati";

अध्याय ७३

श्लोक 178

ततः शृङ्खलिकां चेति वेदनेत्राक्षरो मनुः ।इमं मन्त्रं दक्षकरे लिखित्वा वामहस्ततः

tataḥ śṛṅkhalikāṃ ceti vedanetrākṣaro manuḥ / imaṃ mantraṃ dakṣakare likhitvā vāmahastataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रीगोविन्दाय' यह द्वादशाक्षर मन्त्र कहा गया है। इसके नारद ऋषि माने गये हैं। छन्द गायत्री है और गोविन्द देवता कहे गये हैं। एक, दो, चार और पाँच अक्षरों तथा सम्पूर्ण मन्त्रसे

English

then "shrinkhalikam" — a mantra of eight syllables, Veda-eye. Having written this mantra with the right hand and with the left

अध्याय ७३

श्लोक 179

दूरिकृत्य जपेन्मन्त्रमष्टोत्तरशतं बुधः ।त्रिसप्ताहात्प्रबद्धो ऽसौ मुच्यते नात्र संशयः

dūrikṛtya japenmantramaṣṭottaraśataṃ budhaḥ / trisaptāhātprabaddho 'sau mucyate nātra saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

मेघश्यामं पिशड्रांशुकमतिसुभगं शद्भुवेत्रे कराभ्याम्।

English

pushing it away, the wise one should chant the mantra a hundred and eight times; within three weeks, a prisoner is freed, without doubt.

अध्याय ७३

श्लोक 180

मुन्याद्यर्चादिकं सर्वमस्य पूर्ववदाचरेत् ।लक्षं जपो दशांशेन शुभैर्द्रव्यैश्च होमयेत्

munyādyarcādikaṃ sarvamasya pūrvavadācaret / lakṣaṃ japo daśāṃśena śubhairdravyaiśca homayet

हिन्दी अर्थ

“दिव्य कल्पवृक्षके नीचे मूलभागके समीप नाना प्रकारकी मणियोंसे सुशोभित दिव्य

English

The sage, worship and so on of this are done as before; a hundred thousand chants, a tenth part offered with auspicious substances.

अध्याय ७३

श्लोक 181

पुच्छाकारे सुवस्त्रे च लेखन्या क्षुरकोत्थया ।गन्धाष्टकैर्लिखेद्वूपं कपिराजस्य सुन्दरम्

pucchākāre suvastre ca lekhanyā kṣurakotthayā / gandhāṣṭakairlikhedvūpaṃ kapirājasya sundaram

हिन्दी अर्थ

सिंहासनपर भगवान् श्रीकृष्ण विराज रहे हैं।

English

On a fine cloth in the shape of a tail, with a razor-pen, he should draw with eight perfumes the beautiful form of the monkey king,

अध्याय ७३

श्लोक 182

तन्मध्ये ऽष्टदशार्णं तु शत्रुनामान्वितं लिखेत् ।तेन मन्त्राभिजप्तेन शिरोबद्ध्वेन भूमिपः

tanmadhye 'ṣṭadaśārṇaṃ tu śatrunāmānvitaṃ likhet / tena mantrābhijaptena śirobaddhvena bhūmipaḥ

हिन्दी अर्थ

उनकी अड्गकान्ति मेघके समान श्याम है, वे

English

in its middle writing the eighteen-syllable mantra with the enemy's name. Binding it on the head, consecrated with the mantra, the king

अध्याय ७३

श्लोक 183

जयत्यरिगणं सर्वं दर्शनादेव निश्चितम् ।चन्द्रसूर्यो परागादौ पूर्वोक्तं लेखयेद्ध्वजे

jayatyarigaṇaṃ sarvaṃ darśanādeva niścitam / candrasūryo parāgādau pūrvoktaṃ lekhayeddhvaje

हिन्दी अर्थ

हैं। अपने दोनों हाथोंमें शद्डु और बेंत ले रखे हैं। सहस्नरों गायें उन्हें घेरकर खड़ी हैं। वे सम्पूर्ण देवताओंके प्रतिपालक हैं। एक प्रौढ़ व्यक्तिके हाथोंमें एक कलश है, उससे अमृतकी

English

conquers the entire host of enemies merely by sight, certainly. At eclipses of moon or sun and the like, he should have the above written on a banner;

अध्याय ७३

श्लोक 184

ध्वजमादाय मन्त्रज्ञः संस्पर्शान्मोक्षणावधि ।मातृकां जापयेत्पश्चाद्दशांशेन च होमयेत्

dhvajamādāya mantrajñaḥ saṃsparśānmokṣaṇāvadhi / mātṛkāṃ jāpayetpaścāddaśāṃśena ca homayet

हिन्दी अर्थ

धारा झर रही है और उसीसे भगवान् स््रान कर रहे हैं; उनके नेत्र नूतन विकसित कमल- दलके समान विशाल एवं सुन्दर हैं। ऐसे श्रीहरिका ध्यान करना चाहिए।

English

taking the banner, the mantra-knower, from touching to releasing, should have the alphabet chanted, then offer a tenth;

अध्याय ७३

श्लोक 185

तिलैः सर्षपसंमिश्रैः संस्कृते हव्यवाहने ।गजे ध्वजं समारोप्य गच्छेद्युद्ध्वाय भूपतिः

tilaiḥ sarṣapasaṃmiśraiḥ saṃskṛte havyavāhane / gaje dhvajaṃ samāropya gacchedyuddhvāya bhūpatiḥ

हिन्दी अर्थ

गोदुग्धसे दशांश होम करके पूवर्वत् गोशालामें स्थित भगवान्का पूजन करे। अथवा प्रतिमा

English

with sesame mixed with mustard in a consecrated fire. Placing the banner on an elephant, the king should go to battle;

अध्याय ७३

श्लोक 186

गजस्थं तं ध्वजं दृष्ट्वा पलायन्ते ऽरयो ध्रुवम् ।महारक्षाकरं यन्त्रं वक्ष्ये सम्यग्धनूमतः

gajasthaṃ taṃ dhvajaṃ dṛṣṭvā palāyante 'rayo dhruvam / mahārakṣākaraṃ yantraṃ vakṣye samyagdhanūmataḥ

हिन्दी अर्थ

आदियमें भी पूजा कर सकते हैं। पूर्वोक्त वैष्णवपीठपर मूलमन्त्रसे मूर्तिनिर्माण करके उसमें भगवान्का आवाहन और प्रतिष्ठा करे। तत्पश्चात् पहले गुरुदेवकी पूजा करके भगवान् श्रीकृष्णकी पूजा

English

seeing the banner on the elephant the enemies surely flee. I shall tell the yantra of great protection of Hanuman:

अध्याय ७३

श्लोक 187

लिखेद्वसुदलं पद्मं साध्याख्यायुतकर्णिकम् ।दले ऽष्टकोणमालिख्य मालामन्त्रेण वेष्टयेत्

likhedvasudalaṃ padmaṃ sādhyākhyāyutakarṇikam / dale 'ṣṭakoṇamālikhya mālāmantreṇa veṣṭayet

हिन्दी अर्थ

करे। भगवानके पार्श्भागमें रुक्मिणी और सत्यभामाका, सामने इन्द्रका तथा पृष्ठभागमें सुरभिदेवीका पूजन करके केसरोंमें अड्भपूजा करे। फिर आठ दलोंमें कालिन्दी आदि आठ

English

he should draw an eight-petalled lotus with the pericarp holding the object's name; drawing an eight-cornered figure on the petals he should enclose it with the garland-mantra;

अध्याय ७३

श्लोक 188

तद्बहिर् माययावेष्ट्य प्राणस्थापनमाचरेत् ।लिखितं स्वर्णलेखन्या भूर्जपत्रे सुशोभने

tadbahir māyayāveṣṭya prāṇasthāpanamācaret / likhitaṃ svarṇalekhanyā bhūrjapatre suśobhane

हिन्दी अर्थ

पटरानियोंकी पूजा करके पीठके कोणोंमें किल्धछिणी और दाम (रस्सी) की अर्चना करे। पृष्ठभागोंमें वेणुकी तथा सम्मुख श्रीवत्स एवं कोस्तुभकी पूजा करे। आगेकी ओर वनमाला आदि अलंकारोंका

English

outside it enclosed with Maya, he should perform the infusing of life. Written with a gold pen on lovely birch-bark,

अध्याय ७३

श्लोक 189

काश्मीररोचनाभ्यां तु त्रिलोहेन च वेष्टितम् ।सम्पातसाधितं यन्त्रं भुजे वा मूर्ध्नि धारयेत्

kāśmīrarocanābhyāṃ tu trilohena ca veṣṭitam / sampātasādhitaṃ yantraṃ bhuje vā mūrdhni dhārayet

हिन्दी अर्थ

पूजन करे। आठ दिशाओंमें स्थित पाशञ्जजन्य, गदा, चक्र, वसुदेव, देवकी, नन्दगोप, यशोदा तथा गौओं और ग्वालोंसहित गोपिका-इन सबकी पूजा करे। उनके बाह्मभागमें इन्द्र आदि

English

with Kashmiri saffron and gorochana, wrapped in three metals, the yantra accomplished by pouring should be worn on the arm or head.

अध्याय ७३

श्लोक 190

रणे दुरोदरे वादे व्यवहारे जयं लभेत् ।ग्रहैर्विघ्नैर्विषैः शस्त्रैश्चौरैर्नैवाभिभूयते

raṇe durodare vāde vyavahāre jayaṃ labhet / grahairvighnairviṣaiḥ śastraiścaurairnaivābhibhūyate

हिन्दी अर्थ

दिक्‍्पाल तथा उनके भी बाह्मभागमें वजत्र आदि आयुध हैं। फिर पूर्व आदि दिशाओंमें क्रमशः कुमुद, कुमुदाक्ष, पुण्डरीक, वामन, शंकुकर्ण, सर्वनेत्र, सुमुख तथा सुप्रतिष्ठित--इन दिग्गजोंका

English

In battle, in gambling, in dispute and lawsuit, he gains victory; he is not overcome by planets, obstacles, poisons, weapons or thieves.

अध्याय ७३

श्लोक 191

सर्वान्रो गानपाकृत्य चिरं जीवेच्छतं समाः ।षड्दीर्घयुक्तं गगन वह्न्याख्यं तारसंपुटम्

sarvānro gānapākṛtya ciraṃ jīvecchataṃ samāḥ / ṣaḍdīrghayuktaṃ gagana vahnyākhyaṃ tārasaṃpuṭam

हिन्दी अर्थ

पूजन करके विष्वक्सेन तथा आत्माका पूजन करना चाहिए। जो मनुष्य एक या तीनों समय श्रीगोविचदका पूजन करता है, वह चिरायु, निर्भय तथा धन-धान्यका स्वामी होता है।

English

Having removed all diseases, he lives long, a hundred years. With six long vowels, sky, fire and Om enclosing it:

अध्याय ७३

श्लोक 192

अष्टार्णो ऽयं महामन्त्रो मालामन्त्रो ऽथ कथ्यते ।प्रणवो वज्रकायेति वज्रतुण्डेति संपठेत्

aṣṭārṇo 'yaṃ mahāmantro mālāmantro 'tha kathyate / praṇavo vajrakāyeti vajratuṇḍeti saṃpaṭhet

हिन्दी अर्थ

“बाल गोपालकी पाँच वर्षकी अवस्था है, वे

English

an eight-syllable great mantra; now the Mala mantra is told. "Om Vajrakaya, Vajratunda" he should recite,

अध्याय ७३

श्लोक 193

कपिलान्ते पिङ्गलेति उर्द्ध्वकेशमहापदम् ।बलरक्तमुखान्ते तु तडिज्जिह्व महा ततः

kapilānte piṅgaleti urddhvakeśamahāpadam / balaraktamukhānte tu taḍijjihva mahā tataḥ

हिन्दी अर्थ

अत्यन्त चपल गतिसे आँगनमें दौड़ रहे हैं, उनके नेत्र भी बड़े चञ्चल हैं, किट्धिणी, वलय, हार और नूपुर आदि आभूषण विभिन्न अड्जोंकी

English

"Kapila, Pingala, Urdhvakesha, Mahabala, Raktamukha, Tadijjihva, Maha...",

अध्याय ७३

श्लोक 194

रौद्रदंष्ट्रोत्कटं पश्चात्कहद्वन्द्वं करालिति ।महदृढप्रहारेण लङ्केश्वरवधात्ततः

raudradaṃṣṭrotkaṭaṃ paścātkahadvandvaṃ karāliti / mahadṛḍhaprahāreṇa laṅkeśvaravadhāttataḥ

हिन्दी अर्थ

सद्य (ओ) सहित स्मृति (ग्) अर्थात् शोभा बढ़ा रहे हैं, ऐसे सुन्दर गोपबालकको

English

"Raudradamshtrotkata", "kaha kaha", "karala", "by the great, firm blow, the killing of Ravana",

अध्याय ७३

श्लोक 195

वायुर्महासेतुपदं बन्धान्ते च महा पुनः ।शैलप्रवाह गगनेचर एह्येहि संवदेत्

vāyurmahāsetupadaṃ bandhānte ca mahā punaḥ / śailapravāha gaganecara ehyehi saṃvadet

हिन्दी अर्थ

'गो', दक्षिण कर्ण (उ) युक्त चक्री (क) अर्थात् 'कु', धरा (ल)-इन अक्षरोंके पश्चात् “नाथाय' पद और अन्तमें हृदय (नमः) यह-- “गोकुलनाथाय नमः” महामन्त्र आठ अक्षरोंका

English

"Vayu, Mahasetu, at the end of bandha, maha", "shailapravaha", "gaganechara", "ehi ehi" he should say,

अध्याय ७३

श्लोक 196

भगवन्महाबलान्ते पराक्रमपदं वदेत् ।भैरवाज्ञापयैह्येहि महारौद्रपदं ततः

bhagavanmahābalānte parākramapadaṃ vadet / bhairavājñāpayaihyehi mahāraudrapadaṃ tataḥ

हिन्दी अर्थ

है। इसके ब्रह्मा ऋषि, गायत्री छन्द तथा श्रीकृष्ण

English

"Bhagavan Mahabala", at the end "parakrama"; "Bhairava ajnapaya ehi ehi", then "Maharaudra".

अध्याय ७३

श्लोक 197

दीर्घपुच्छेन वर्णान्ते वदेद्वेष्टय वैरिणम् ।जंभयद्वयमाभाष्य वर्मास्त्रान्तो मनुर्मतः

dīrghapucchena varṇānte vadedveṣṭaya vairiṇam / jaṃbhayadvayamābhāṣya varmāstrānto manurmataḥ

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार ध्यान करके मन्त्रोपासक आठ लाख जप और पलाशकी समिधाओं अथवा खीरसे दशांश हवन करे। पूर्वोक्त वैष्णवपीठपर मूलमन्त्रसे मूर्तिका संकल्प करके उसमें

English

"With a long tail": at the end of the letters he should say "encircle the enemy"; having spoken "jrimbha jrimbha" twice, the mantra ends with armour and weapon.

अध्याय ७३

श्लोक 198

मालाह्वयो द्विजश्रेष्ठ शरनेत्रधराक्षरः ।मालामन्त्राष्टार्णयोश्च मुन्याद्यर्चा तु पूर्ववत्

mālāhvayo dvijaśreṣṭha śaranetradharākṣaraḥ / mālāmantrāṣṭārṇayośca munyādyarcā tu pūrvavat

हिन्दी अर्थ

आवाहन और पूजन करे। चारों दिशा-

English

The mantra named Mala (garland), O best of Brahmins, has syllables arrow-eye-earth; the sage, worship and so on of the Mala mantra and the eight-syllable are as before.

अध्याय ७३

श्लोक 199

जप्तो युद्धे जयं दद्याद्व्याधौ व्याधिविनाशनः ।एवं यो भजते मन्त्री वायुपुत्रं कपीश्वरम्

japto yuddhe jayaṃ dadyādvyādhau vyādhivināśanaḥ / evaṃ yo bhajate mantrī vāyuputraṃ kapīśvaram

हिन्दी अर्थ

यशोदा मैयाने रस्सीसे उन्हें बाँधा था, इसीसे कमरमें किंकिणीके साथ दाम (रस्सी)-की पूजाका विधान है।

English

Chanted, it gives victory in battle, destroys disease in illness. The mantra-knower who thus worships the son of the Wind, Lord of monkeys,

अध्याय ७३

श्लोक 200

सर्वान्स लभते कामान्दे वैरपि सुदुर्लभान् ।धनं धान्यं सुतान्पौत्रान्सौभाग्यमतुलं यशः

sarvānsa labhate kāmānde vairapi sudurlabhān / dhanaṃ dhānyaṃ sutānpautrānsaubhāgyamatulaṃ yaśaḥ

हिन्दी अर्थ

विदिशाओंमें जो केसर हैं, उनमें अड्भोंकी पूजा कृष्णाय क्लीं। 'गोपालाय स्वाहा' यह षडक्षर- करे। फिर दिशाओंमें वासुदेव, बलभद्र, प्रद्युम्न मन्त्र कहा गया है। 'क्लीं कृष्णाय स्वाहा'

English

obtains all desires, even those very hard to get; wealth, grain, sons, grandsons, incomparable good fortune, fame,

अध्याय ७३

श्लोक 201

मेधां विद्यां प्रभां राज्यं विवादे विजयं तथा ।वश्याद्यानि च कर्माणि संगरे विजयं तथा

medhāṃ vidyāṃ prabhāṃ rājyaṃ vivāde vijayaṃ tathā / vaśyādyāni ca karmāṇi saṃgare vijayaṃ tathā

हिन्दी अर्थ

और अनिरुद्धका तथा कोणोंमें रुक्मिणी, सत्यभामा, लक्ष्मणा और जाम्बवतीका पूजन करे। इनके बाह्यमभागोंमें लोकेशों और आयुधोंकी पूजा करनी चाहिए। ऐसा करनेसे मन्त्र

English

intelligence, learning, splendour, kingdom, victory in dispute, the subjugating and other rites, victory in battle.

अध्याय ७३

श्लोक 202

उपासित्ॐऽजनागर्भसंभूतः प्रददात्यलम्

upāsitoṃ'janāgarbhasaṃbhūtaḥ pradadātyalam

हिन्दी अर्थ

काम (क्लीं), डे विभकत्यन्त श्रीकृष्ण शब्द अर्थात् 'श्रीकृष्णाय' ऐसा ही गोविन्द पद

English

Worshipped, the son born of Anjana's womb gives abundantly.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_nAradapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Narada Purana — Chapter 73
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.