Narada Purana· Nārada Purāṇa
80
अध्याय 80 / 167

Book 1 - Adhyaya 81

152 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ152 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ८०

श्लोक 1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे तृतीयपादे कृष्णमन्त्रनिरूपणं नामाशीतितमो ऽध्यायः श्रीसनत्कुमार उवाच ।अथ कृष्णस्य मन्त्राणां वक्ष्ये भेदान् मुनीश्वर ।यान्समाराध्य मनुजाः साधयन्तीष्टमात्मनः

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge tṛtīyapāde kṛṣṇamantranirūpaṇaṃ nāmāśītitamo 'dhyāyaḥ śrīsanatkumāra uvāca / atha kṛṣṇasya mantrāṇāṃ vakṣye bhedān munīśvara / yānsamārādhya manujāḥ sādhayantīṣṭamātmanaḥ

हिन्दी अर्थ

ही है। पौष मासकी चतुर्थीको भक्तिपूर्वक विघ्नेश्वर गणेशकी प्रार्थना करके एक ब्राह्मणको लड्डू भोजन करावे और दक्षिणा दे। मुने! ऐसा करनेसे ब्रती पुरुष धन-सम्पत्तिका भागी होता है।

English

Henceforth, O leading sage, I shall recount differ¬ ent kinds of mantras of Kr$na» on propitiating which, people realise their desired objects.

अध्याय ८०

श्लोक 2

शक्तिश्रीमारपूर्वश्च श्रीशक्तिस्मरपूर्वकः ।मारशक्तिरमापूर्वो दशार्णा मनवस्त्रयः

śaktiśrīmārapūrvaśca śrīśaktismarapūrvakaḥ / māraśaktiramāpūrvo daśārṇā manavastrayaḥ

हिन्दी अर्थ

माघ कृष्णा चतुर्थीको 'संकष्टत्रत' बतलाया जाता है। उसमें उपवासका संकल्प लेकर ब्रती पुरुष सबेरेसे चन्द्रोदयकालतक नियमपूर्वक रहे। मनको काबूमें रखे। चन्द्रोदय होनेपर मिट्टीकी

English

There are three mantras consisting of three syllables each; one with iakti (hrim) sr! (irlm) ma (klTm) in the beginning, the second M, kti and rama in the beginning.

अध्याय ८०

श्लोक 3

मुनिः स्यान्ना रदच्छन्दो गायत्री देवता पुनः ।कृष्णो गोविन्दनामात्र सर्वकामप्रदो नृणाम्

muniḥ syānnā radacchando gāyatrī devatā punaḥ / kṛṣṇo govindanāmātra sarvakāmaprado nṛṇām

हिन्दी अर्थ

गणेशमूर्ति बनाकर उसे पीढ़ेपर स्थापित करे। गणेशजीके साथ उनके आयुध और वाहन भी होने चाहिए। मूर्तिमें गणेशजीकी स्थापना करके विधिपूर्वक उनका पूजन करे।

English

before, the ahgas of all the three shall be conceived by means-'of the mantra (icakraya svaha). Thereafter, he

अध्याय ८०

श्लोक 4

चक्रैः पूर्ववदङ्गानि त्रयाणामपि कल्पयेत् ।ततः किरीटमनुनाव्यापकं हि समाचरेत्

cakraiḥ pūrvavadaṅgāni trayāṇāmapi kalpayet / tataḥ kirīṭamanunāvyāpakaṃ hi samācaret

हिन्दी अर्थ

फिर मोदक तथा गुड़में बने हुए तिलके लड्डूका

English

He shall perform the rite of digbandhana (arresting the quarters) by means of the mantra of Sudarsana. In the first one he shall perform the rites of meditation worship etc. as mentioned in the case of ten-syilabled mantrt.

अध्याय ८०

श्लोक 5

सुदर्शनस्य मनुना कुर्याद्दिग्बन्धनं तथा ।विंशत्यर्णोक्तवत्कुर्यादाद्ये ध्यानार्चनादिकम्

sudarśanasya manunā kuryāddigbandhanaṃ tathā / viṃśatyarṇoktavatkuryādādye dhyānārcanādikam

हिन्दी अर्थ

नैवेद्य अर्पण करे। तत्पश्चात् ताँबेके पात्रमें लाल

English

The repetition, meditation, homa, worship etc. are the same as mentioned in the twenty-syllabled mantra. Of what avail is much talk? This mantra is the bestower of all desires.

अध्याय ८०

श्लोक 6

द्वितीये तु दशार्णोक्तं ध्यानपूजादिकं चरेत् ।तृतीये तु हरिं ध्यायेत्समाहितमनाः सुधीः

dvitīye tu daśārṇoktaṃ dhyānapūjādikaṃ caret / tṛtīye tu hariṃ dhyāyetsamāhitamanāḥ sudhīḥ

हिन्दी अर्थ

और जल एकत्र करके चन्द्रमाको अर्घ्य दे। उस समय निम्नाड्धित मन्त्रका उच्चारण करे--

English

May that son of the cowherdess of divine nature and brilliant garments and holding in his right hand the cooked milkpudding and fresh butter in the left, protect us.

अध्याय ८०

श्लोक 7

शखचक्रधनुर्बाणपाशाङ्कुशधरारुणम् ।दोर्भ्यां धृतं धमन्तं च वेणुं कृष्णदिवाकरम्

śakhacakradhanurbāṇapāśāṅkuśadharāruṇam / dorbhyāṃ dhṛtaṃ dhamantaṃ ca veṇuṃ kṛṣṇadivākaram

हिन्दी अर्थ

“गगनरूपी समुद्रके माणिक्य चन्द्रमा! दक्षकन्या रोहिणीके प्रियतम ! गणेशके प्रतिविम्ब! आप मेरा दिया हुआ यह अर्घध्य स्वीकार कीजिये।' इस प्रकार गणेशजीको यह दिव्य तथा

English

After meditating thus, he shall repeat the mantra three hundred and twenty thousand times. To the extent of one tenth of it he shall perform boma in the Bre with milk and cooked rice along with sugar.

अध्याय ८०

श्लोक 8

एवं ध्यात्वा जपेन्मन्त्रान्पञ्चलक्षं पृथक् सुधीः ।जुहुयात्तद्दशांशेन पायसेन ससर्पिषा

evaṃ dhyātvā japenmantrānpañcalakṣaṃ pṛthak sudhīḥ / juhuyāttaddaśāṃśena pāyasena sasarpiṣā

हिन्दी अर्थ

पापनाशक अर्घ्य देकर यथाशक्ति उत्तम ब्राह्मणोंको भोजन करानेके पश्चात् स्वयं भी उनकी आज्ञा लेकर भोजन करे। ब्रह्मन्! इस प्रकार कल्याणकारी 'संकष्टत्रत' का पालन करके मनुष्य धन-धान्यसे

English

He shall worship the lord in the Vainava pedestal mentioned before, as in the case of the eighteen-syllabled mantra. After performing the wonhip of Kfsna stationed in the mystic diagram he shall perform tarpana in bis lotus-like lace.

अध्याय ८०

श्लोक 9

एवं सिद्धे मनौ मन्त्री कुर्यात्काम्यानि पूर्ववत् ।श्रीशक्तिकामः कृष्णाय गोविन्दायाग्निसुन्दरी

evaṃ siddhe manau mantrī kuryātkāmyāni pūrvavat / śrīśaktikāmaḥ kṛṣṇāya govindāyāgnisundarī

हिन्दी अर्थ

सम्पन्न होता है। वह कभी कष्टमें नहीं पड़ता। माघ शुक्ला चतुर्थीको परम उत्तम गौरीब्रत किया जाता है। उस दिन योगिनी-गणोंसहित गौरीजीकी पूजा करनी चाहिए। मनुष्यों और उनमें भी

English

Those who seek sons shall perform tarpana with milk, ripe bananas, curds and butter. Within a year he begets a son.

अध्याय ८०

श्लोक 10

रत्र्यर्णो ब्रह्मगायत्रीकृष्णा ऋष्यादयो ऽस्य तु ।बीजैरमाब्धियुग्मार्णैः षडङ्गानि प्रकल्पयेत्

ratryarṇo brahmagāyatrīkṛṣṇā ṛṣyādayo 'sya tu / bījairamābdhiyugmārṇaiḥ ṣaḍaṅgāni prakalpayet

हिन्दी अर्थ

विशेषत: स्त्रियोंको कुन्द, पुष्प, कुल्ढडम, लाल

English

After meditating thus, the knower of the mantras shall repeat it hundred thousand limes. To the extent of one tenth of it he shall perform homa with milk-puddings. The

अध्याय ८०

श्लोक 11

विंशत्यर्णोदितजपध्यानहोमार्चनादिकम् ।किं बहूक्तेन मन्त्रो ऽयं सर्वाभीष्टफलप्रदः

viṃśatyarṇoditajapadhyānahomārcanādikam / kiṃ bahūktena mantro 'yaṃ sarvābhīṣṭaphalapradaḥ

हिन्दी अर्थ

अदरख, दूध, खीर, नमक और पालक आदिसे गौरीजीकी पूजा करनी चाहिए। अपनी सौभाग्यवृद्धिके लिये सौभाग्यवती स्त्रियों और उत्तम ब्राह्मणोंकी भी पूजा करनी चाहिए। उसके बाद बन्धु-

English

Tara (Om), namah Bhagavate RukmirJvallabhaya svaha. This is the mantra of sixteen syllables.

अध्याय ८०

श्लोक 12

श्रीशक्तिस्मरपूर्वोगजन्मा शक्तिरमान्तिकः ।दशाक्षरः स एवादौ प्रोक्तः शक्तिरमायुतः

śrīśaktismarapūrvogajanmā śaktiramāntikaḥ / daśākṣaraḥ sa evādau proktaḥ śaktiramāyutaḥ

हिन्दी अर्थ

बान्धवोंके साथ स्वयं भी भोजन करे। विप्रवर! यह सौभाग्य तथा आरोग्य बढ़ानेवाला 'गौरीब्रत' है। स्त्रियों और पुरुषोंको प्रतिवर्ष इसका पालन करना चाहिए। कुछ लोग इसे “दुण्ढिब्रत' कहते

English

May the yellow-robed Hari of diverse kinds of orna¬ ments protect us. His lustre is like tltatof Tipiccha (Yantho- cymus epictorious). His beloved is seated on his Up. She has

अध्याय ८०

श्लोक 13

मन्त्रौ षोडशरव्यार्णौं चक्रैरङ्गानि कल्पयेत् ।वरदाभयहस्ताभ्यां श्लिष्यन्तं स्वाङ्गके प्रिये

mantrau ṣoḍaśaravyārṇauṃ cakrairaṅgāni kalpayet / varadābhayahastābhyāṃ śliṣyantaṃ svāṅgake priye

हिन्दी अर्थ

हैं। किन्हीं-किन्हींके मतमें इसका नाम 'कुण्ड- ब्रत' है। कुछ दूसरे लोग इसे “ललिताब्रत' अथवा 'शान्तिब्रत”' भी कहते हैं। मुने! इस तिथिमें किया हुआ स्नान, दान, जप और होम

English

May that lord confer upon us glory. With the sportive staff held in his left hand he fascinates the young cowherd maidens and other beautiful ladies. His right hand is kept on the shoulders of his friends and playmates. He is the lord who bad killed Kazhsa and whose strides are very large.

अध्याय ८०

श्लोक 14

पद्मोत्पलकरे ताभ्यां श्लिष्टं चक्रदरोज्वलम् ।ध्यात्वैवं प्रजपेल्लक्षदशकं तद्दशांशतः

padmotpalakare tābhyāṃ śliṣṭaṃ cakradarojvalam / dhyātvaivaṃ prajapellakṣadaśakaṃ taddaśāṃśataḥ

हिन्दी अर्थ

सब कुछ गणेशजीकी कृपासे सदाके लिये सहस्रगुना हो जाता है। फाल्गुन मासकी चतुर्थीको

English

He who continuously worships daily Hari holding the spx>rtive staff is honoured and revered by the people. The goddess of fortune will steadily stay in his house.

अध्याय ८०

श्लोक 15

आज्यैर्हुत्वा ततः सिद्धौ भवेतां मन्त्रनायकौ ।सर्वकामप्रदौ सर्वसंपत्सौभगाग्यदौ नृणाम्

ājyairhutvā tataḥ siddhau bhavetāṃ mantranāyakau / sarvakāmapradau sarvasaṃpatsaubhagāgyadau nṛṇām

हिन्दी अर्थ

मड़लमय “दुण्ढिराजब्रत” बताया गया है। उस दिन तिलके पीठेसे ब्राह्मणोंको भोजन कराकर मनुष्य स्वयं भी भोजन करे। गणेशजीकी आराधनामें संलग्र होकर तिलोंसे ही दान, होम और पूजन

English

The mantra should be recited seven hundred thousand times. To the extent of one tenth of it he should perform homa with cow's milk. He should worship in the altar. This would be the first avfii.

अध्याय ८०

श्लोक 16

अष्टादशार्णः कामान्तो मनुः सुतधनप्रदः ।नारदो ऽस्य मुनिश्छन्दो गायत्री देवता मनोः

aṣṭādaśārṇaḥ kāmānto manuḥ sutadhanapradaḥ / nārado 'sya muniśchando gāyatrī devatā manoḥ

हिन्दी अर्थ

आदि करनेपर मनुष्य गणेशके प्रसादसे सिद्धि प्राप्त कर लेता है। मनुष्यको चाहिए कि सोनेकी गणेशमूर्ति बनाकर यल्रपूर्वक उसकी पूजा करे

English

Rukminl and Satyabhami are to be worshipped at the sides, Indra in front and the divine cow behind. This being performed, one should wonhip the ahgas in the filaments.

अध्याय ८०

श्लोक 17

कृष्णः कामो बीजमुक्तं शक्तिर्वह्निप्रिया मता ।षड्वीर्याढ्येन बीजेन षडङ्गानि समाचरेत्

kṛṣṇaḥ kāmo bījamuktaṃ śaktirvahnipriyā matā / ṣaḍvīryāḍhyena bījena ṣaḍaṅgāni samācaret

हिन्दी अर्थ

और श्रेष्ठ ब्राह्णणफो उसका दान कर दे। इससे

English

The man who worships Govinda once or thrice a day will be long*lived and free from agony. He shall be the lord of wealth and grain.

अध्याय ८०

श्लोक 18

पाणौ पायसपक्वं च दक्षे हैयङ्गवीनकम् ।वामे दधद्दिव्यदिगंबरो गोपीसुतो ऽवतु

pāṇau pāyasapakvaṃ ca dakṣe haiyaṅgavīnakam / vāme dadhaddivyadigaṃbaro gopīsuto 'vatu

हिन्दी अर्थ

समस्त सम्पदाओंकी वृद्धि होती है। विप्रेन्द्र ! जिस किसी मासमें भी चतुर्थी तिथि रविवार या

English

Smrti (g) accompanied by sadya (o), cakri (k) along with right ear (u) then dhara (la) (i.e. Gokula), then nathaya which ends in hrt (namah). This great mantra consists of eight syllables.

अध्याय ८०

श्लोक 19

ध्यात्वैवं प्रजपेन्मन्त्रं द्वात्रिंशल्लक्षमानतः ।दशांशं जुहुयादग्नौ सिताढ्येन पय्ॐऽधसा

dhyātvaivaṃ prajapenmantraṃ dvātriṃśallakṣamānataḥ / daśāṃśaṃ juhuyādagnau sitāḍhyena payoṃ'dhasā

हिन्दी अर्थ

मड्भलवारसे युक्त हो तो वह विशेष फल देनेवाली होती है। शुक्ल या कृष्ण पक्षकी सभी चतुर्थी तिथियोंमें भक्तिपरायण पुरुषोंको देवेश्वर गणेशका ही पूजन करना चाहिए।

English

(Meditation): Bow, Ye, down to the cowherd boy, who is aged five, who is unsteady and moving about, who runs about in the courtyard, whose eyes are tremulous and who is bedecked in tinkling belb, bangles, necklaces, and anklets.

अध्याय ८०

श्लोक 20

पूर्वोक्तवैष्णवे पीठे यजेदष्टादशार्णवत् ।पद्मस्थं कृष्णमभ्यर्च्य तर्पयेत्तन्मुखांबुजे

pūrvoktavaiṣṇave pīṭhe yajedaṣṭādaśārṇavat / padmasthaṃ kṛṣṇamabhyarcya tarpayettanmukhāṃbuje

हिन्दी अर्थ

सभी मासोंकी पञ्ञमी तिथियोंमें करने योग्य ब्रत-पूजन आदिका वर्णन

English

After meditating thus, the repeater of the mantra should repeat it eight hundred thousand times. To the extent of

अध्याय ८०

श्लोक 21

क्षीरेण कदलीपक्कैर्दध्ना हैयङ्गवेन च ।पुत्रार्थी तर्पयेदेवं वत्सराल्लभते सुतम्

kṣīreṇa kadalīpakkairdadhnā haiyaṅgavena ca / putrārthī tarpayedevaṃ vatsarāllabhate sutam

हिन्दी अर्थ

सनातनजी कहते हैं--ब्रह्मन्! सुनो, अब में तुम्हें पश्चममीके ब्रत कहता हूँ, जिनका भक्तिपूर्वक पालन करनेपर मनुष्य सम्पूर्ण कामनाओंको प्राप्त कर लेता है। चैत्रके शुक्लपक्षकी पञ्चममी तिथिको

English

In the aforesaid altar of Vi mu he should conceive the form by means of mulamantra. He should invoke therein and worship him with the steadiness of mind.

अध्याय ८०

श्लोक 22

यद्यदिच्छति तत्सर्वं तर्पणादेव सिद्ध्यति ।वाक्कामो ङेयुतं कृष्णपदं माया ततः पगरम्

yadyadicchati tatsarvaṃ tarpaṇādeva siddhyati / vākkāmo ṅeyutaṃ kṛṣṇapadaṃ māyā tataḥ pagaram

हिन्दी अर्थ

“मत्स्यजयन्ती ” कहते हैं। इसमें भक्तोंको मत्स्यावतार-

English

These veties pvt the nlne-syHalted menfre ihu»: Klim

अध्याय ८०

श्लोक 23

गोविन्दाय रमा पश्चाद्दशार्णं च समुद्धरेत् ।मनुस्वरयुतौ सर्गयुक्तौ भृगुतदूर्द्धूगौ

govindāya ramā paścāddaśārṇaṃ ca samuddharet / manusvarayutau sargayuktau bhṛgutadūrddhūgau

हिन्दी अर्थ

विग्रहकी पूजा और तत्सम्बन्धी महोत्सव करने चाहिए। इसे ' श्रीपश्चयमी ' भी कहते हैं। अतः: उस

English

I bow down to Nandakiiora (the child of Nanda) who is the very life of Radhi, whose face resembles the moon, who imitates the glossy cloud and who plays on the banks of Kalindl that is served by the fragrant wind. The wind is fragrant because it comes into violent clash with the clusters of creepers laden with full-blown flowers amidst the main paths in the holy Vfnd&vana.

अध्याय ८०

श्लोक 24

द्वाविंशत्यक्षरो मन्त्रो वागीशत्वप्रदायकः ।ऋषिः स्यान्नारदश्छन्दो गायत्री देवता पुनः

dvāviṃśatyakṣaro mantro vāgīśatvapradāyakaḥ / ṛṣiḥ syānnāradaśchando gāyatrī devatā punaḥ

हिन्दी अर्थ

नैवेद्योंद्ारा श्रीलक्ष्मीजीका भी पूजन करना चाहिए। जो उस दिन लक्ष्मीजीकी पूजा करता है, उसे लक्ष्मी कभी नहीं छोड़तीं। उसी दिन 'पृथ्वीब्रत ',

English

The son of Vasudeva should be meditated up>on as follows: he is seated in the chariot with Vijaya. He is handii over the sons to the brahmin after bringing them back from the middle of the ocean.

अध्याय ८०

श्लोक 25

विद्याप्रदश्च गोपालः कामो बीजं प्रकीर्तितम् ।शक्तिस्तु वाग्भवं विद्याप्राप्तये विनियोजना

vidyāpradaśca gopālaḥ kāmo bījaṃ prakīrtitam / śaktistu vāgbhavaṃ vidyāprāptaye viniyojanā

हिन्दी अर्थ

'चान्द्र-ब्रत' तथा “हयग्रीवब्रत” भी होता है। अतः उनकी पृथक्ू-पृथक् सिद्धि चाहनेवाले पुरुषोंको शास्त्रोक्त विधिसे उन-उन ब्रतोंका पालन करना चाहिए। जो मनुष्य वैशाखकी पशञ्ञमीको

English

After meditating thus, one should repeat the mantra eight hundred times, the homa should be performed to the extent of one*tenth of it. In the altar, the worship of pratava is to be per* formed along with the ancillaries and the attending deities called

अध्याय ८०

श्लोक 26

वामोर्द्ध्वहस्ते दधतं विद्यापुस्तकमुत्तमम् ।अक्षमालां च दक्षोर्द्ध्वस्फआटिकीं मातृकामयीम्

vāmorddhvahaste dadhataṃ vidyāpustakamuttamam / akṣamālāṃ ca dakṣorddhvasphaāṭikīṃ mātṛkāmayīm

हिन्दी अर्थ

सम्पूर्ण नागगणोंसे युक्त शेषनागकी पूजा करता है, वह मनोवाज्छित फल पाता है। इसी प्रकार विद्वान् पुरुष ज्येष्ठटकी पञ्चमी तिथिको पितरोंका पूजन करे। उस दिन ब्राह्मण-भोजन करानेसे

English

With the bija itself the six angas must be conceived, then one should do meditation. Whatever u mentioned as regards to Puruttama mantra is also to be pursued in regard to this.

अध्याय ८०

श्लोक 27

शब्दब्रह्म मयं वेणुमधः पाणिद्वये पुनः ।गायत्रीगीतवसनं श्यामलं कोमलच्छविम्

śabdabrahma mayaṃ veṇumadhaḥ pāṇidvaye punaḥ / gāyatrīgītavasanaṃ śyāmalaṃ komalacchavim

हिन्दी अर्थ

सम्पूर्ण कामनाओं और अभीष्ट फलकी प्राप्ति होती है। मुने! आषाढ़ शुक्ल पञ्चञमीको सर्वव्यापी वायुकी परीक्षा की जाती है। गाँवसे बाहर निकलकर धरतीपर खड़ा रहे और वहाँ एक

English

The eigbt*«ylUbled msAtra given in the vent runs as follows: Orh, ftrfth hathsah ss'AoiA

अध्याय ८०

श्लोक 28

बर्हावतंसं सर्वज्ञं सेवितं मुनिपुङ्गवैः ।ध्यात्वैवं प्रमदावेशविलासं भुवनेश्वरम्

barhāvataṃsaṃ sarvajñaṃ sevitaṃ munipuṅgavaiḥ / dhyātvaivaṃ pramadāveśavilāsaṃ bhuvaneśvaram

हिन्दी अर्थ

बाँस खड़ा करे। बाँसके डंडेके अग्रभागमें पश्चाड्री पताका लगा ले। तदनन्तर बाँसके मूल भागमें सब दिशाओंकी ओर लोकपालोंकी स्थापना एवं पूजा करके वायुकी परीक्षा करे। प्रथम आदि

English

Some deities are considered to be the encircling deities stationed in accordance with their hierarchical disUncbooi. They are worshipped either in the ascending or discending order. Some are placed near or some in distance from the principal deity and are conndered to veil the glimpse of the main deity ai long as they are not propitiated properly, for this reason they serve as al or Jcforaae.

अध्याय ८०

श्लोक 29

वेदलक्षं जपेन्मन्त्रं किंशुकैस्तद्दशांशतः ।हुत्वा तु पूजयेन्मन्त्री विंशत्यर्णविधानतः

vedalakṣaṃ japenmantraṃ kiṃśukaistaddaśāṃśataḥ / hutvā tu pūjayenmantrī viṃśatyarṇavidhānataḥ

हिन्दी अर्थ

यामों (प्रहरों)-में जिस-जिस दिशाकी ओरसे वायु चलती है, उसी-उसी दिक्‍्पाल या लोकपालकी भलीभाँति पूजा करे। इस प्रकार चार प्रहरतक वहाँ निराहार रहकर सायंकाल अपने घर आवे

English

Meditation, worship etc are to be performed in the same manner as for Puruttama. The mantra is to be repeated a hundred thousand times and to the extent of one-tenth of it the homas are performed with ghee.

अध्याय ८०

श्लोक 30

एवं यो भजते मन्त्रं भवेद्वागीश्वरस्तु सः ।अदृष्टान्यपि शास्त्राणि तस्य गङ्गातरङ्गवत्

evaṃ yo bhajate mantraṃ bhavedvāgīśvarastu saḥ / adṛṣṭānyapi śāstrāṇi tasya gaṅgātaraṅgavat

हिन्दी अर्थ

और थोड़ा भोजन करके एकाग्रचित्त हो लोकपालॉको नमस्कार करके पवित्र भूमिपर सो जाय। उस दिन रातके चौथे प्रहरमें जो स्वप्न होता है, वह निश्चय ही सत्य होता है--यह भगवान् शिवका

English

(The devotee) should perform worship, homa etc. with white fragrant flowers. When this is performed, O leading brahmin, the devotee becomes ridhara himself directly.

अध्याय ८०

श्लोक 31

तारः कृष्णयुगं पश्चान्महाकृष्ण इतीरयेत् ।सर्वज्ञ त्वंप्रशंशब्दान्ते सीदमे ऽग्निश्च मारम्

tāraḥ kṛṣṇayugaṃ paścānmahākṛṣṇa itīrayet / sarvajña tvaṃpraśaṃśabdānte sīdame 'gniśca māram

हिन्दी अर्थ

कथन है। यदि अशुभ स्वप्र हो तो भगवान् शिवकी पूजामें तत्पर हो उपवासपूर्वक आठ पहर

English

Acyuta, Ananta, Govinda are in the dative and end in namab (Acyutaya namah etc). The sage of these mantras is Saunaka, the metre is Vira}.

अध्याय ८०

श्लोक 32

णान्ति विद्येश विद्यामाशु प्रयच्छ ततश्च मे ।त्रयस्त्रिंशदक्षरो ऽयं महाविद्याप्रदोमनुः

ṇānti vidyeśa vidyāmāśu prayaccha tataśca me / trayastriṃśadakṣaro 'yaṃ mahāvidyāpradomanuḥ

हिन्दी अर्थ

वितावे। फिर आठ ब्राह्मणोंको भोजन कराकर मनुष्य शुभ फलका भागी होता है। यह 'शुभाशुभ- निदर्शनब्रत” कहा गया है, जो मनुष्योंके इहलोक और परलोकमें भी सौभाग्यजनक होता है।

English

He who seeks a maiden shall perform homa with fried grains; for the acquisition of wealth he shall perform homa with bilva; he who seeks garments shall perform homas with fragrant flowers, for recoupment of health he shall perform homa with gingelly seeds.

अध्याय ८०

श्लोक 33

नारदो ऽस्य मुनिश्छन्दो ऽनुष्टुम् कृष्णो ऽस्य देवता ।पादैः सर्वेण पञ्चाङ्गं कृत्वा ध्यायेत्ततो हरिम्

nārado 'sya muniśchando 'nuṣṭum kṛṣṇo 'sya devatā / pādaiḥ sarveṇa pañcāṅgaṃ kṛtvā dhyāyettato harim

हिन्दी अर्थ

श्रावण मासके कृष्णपक्षकी चतुर्थीको जब

English

He who stands in the navel-clecp water and repeats the mantra a thousand and eight times shall certainly be free from fever.

अध्याय ८०

श्लोक 34

दिव्योद्याने विवस्वत्प्रतिममणिमये मण्डपे योगपीठे मध्ये यः सर्ववेदान्तमयसुरतरोः संनिविष्टो मुकुन्दः ।वेदैः कल्पद्रुरूपैः शिखरिशतसमालंबिकोशैश्चतुर्भिर्न्यायैस्तर्कैपुराणैः स्मृतिभिरभिवृतस्तादृशैश्चामराद्यैः

divyodyāne vivasvatpratimamaṇimaye maṇḍape yogapīṭhe madhye yaḥ sarvavedāntamayasurataroḥ saṃniviṣṭo mukundaḥ / vedaiḥ kalpadrurūpaiḥ śikhariśatasamālaṃbikośaiścaturbhirnyāyaistarkaipurāṇaiḥ smṛtibhirabhivṛtastādṛśaiścāmarādyaiḥ

हिन्दी अर्थ

देना हो) पृथक्-पृथक् पात्रोंमें रखकर दिद्वान् पुरुष उन पात्रोंमें जल भर दे। तदनन्तर वह सब जल निकाल दे। फिर दूसरे दिन सबेरे सूर्योदय होनेपर विधिवत् स्नान करके देवताओं, ऋषियों

English

For marriage the devotee shall meditate on Krsna stationed in the centre of the moon's disc and repeat the mantra for a month. O Narada, he will be able to get a girl desired by him.

अध्याय ८०

श्लोक 35

दद्याद्बिभ्रत्कराग्रैरपि दरमुरलीपुष्पबाणेक्षुचापानक्षस्पृक्पूर्णकुंभौ स्मरललितवपुर्दिव्यभूषाङ्गरागः ।व्याख्यां वामे वितन्वन् स्फुटरुचिरपदो वेणुना विश्वमात्रे शब्दब्रह्मोद्भवेन श्रियमरुणरुचिर्बल्लवीवल्लभो नः

dadyādbibhratkarāgrairapi daramuralīpuṣpabāṇekṣucāpānakṣaspṛkpūrṇakuṃbhau smaralalitavapurdivyabhūṣāṅgarāgaḥ / vyākhyāṃ vāme vitanvan sphuṭarucirapado veṇunā viśvamātre śabdabrahmodbhavena śriyamaruṇarucirballavīvallabho naḥ

हिन्दी अर्थ

तथा पितरोंका भलीभाँति पूजन करे। उनके आगे नैवेद्य स्थापित करे और वह पहले दिनका धोया हुआ कच्चा अन्न प्रसन्नतापूर्वक याचकोंको देवे। तत्पश्चात्प्रदोषकालमें शिवमन्दिरमें जाकर

English

After uttering Vasudeva and nigadccheda then Vasudevaya hum pha| phat svaha' b said to be a mantra.

अध्याय ८०

श्लोक 36

एवं ध्यात्वा जपेल्लक्षं दशांशं पायसैर्हुनेत् ।अष्टादशार्णवत्कुर्याद्यजनं चास्य मन्त्रवित्

evaṃ dhyātvā japellakṣaṃ daśāṃśaṃ pāyasairhunet / aṣṭādaśārṇavatkuryādyajanaṃ cāsya mantravit

हिन्दी अर्थ

लिड्गरस्वरूप भगवान् शिवका गन्ध, पुष्प आदि सामग्रियोंके द्वारा सम्यक् पूजन करे। फिर सहख्र

English

Bala (va), pavana (ya) with dlrgha (a) and indu (.) jalam (va) joined with jhintlsa (c) atri (da), then vyasnya namali. This mantra (vyam Vedavyasaya namah) consisting of eight syllables may protect us.

अध्याय ८०

श्लोक 37

तारो नमो भगवते नन्दपुत्राय संवदेत् ।आनन्दवपुषे दद्यादृशार्णं तदनन्तरम्

tāro namo bhagavate nandaputrāya saṃvadet / ānandavapuṣe dadyādṛśārṇaṃ tadanantaram

हिन्दी अर्थ

फिर सदा अन्नकी सिद्धिके लिये भगवान् शिवसे प्रार्थना करे। इसके बाद अपने घर आकर ब्राह्मण आदिको पकवान देकर स्वयं भी मौनभावसे भोजन करे। विप्रवर! यह “अन्ननब्नरत' है, मनुष्योंद्वारा

English

He shall meditate on Vyasa for the acquisition of Siddhi. He has a shining palm of the right hand. He has assumed the jx>sture of explanation. He b seated on the Yoga-pilha (the altar of Yoga). On the left knee he has kept his other hand. He is the storehouse of good learning. He is surrounded by groups of brahmins devoted to learning. He is in a delighted mood. His

अध्याय ८०

श्लोक 38

अष्टाविंशतिवर्णो ऽयं मन्त्रः सर्वेष्टदायकः ।नन्दपुत्रपदं ङेंतं श्यामलाङ्गपदं तथा

aṣṭāviṃśativarṇo 'yaṃ mantraḥ sarveṣṭadāyakaḥ / nandaputrapadaṃ ṅeṃtaṃ śyāmalāṅgapadaṃ tathā

हिन्दी अर्थ

विधिपूर्वक इसका पालन होनेपर यह सम्पूर्ण अन्नसम्पत्तियोंका उत्पादक और परलोकमें सदृति देनेवाला होता है। श्रावण मासके शुक्लपक्षकी पञ्चममीके दिन

English

'Unto one whose strength is unimpeded, unto one whose sway is unhampered hum phat svaha, is prescribed to be the mantra for astra.

अध्याय ८०

श्लोक 39

तथा बालवपुःकृष्णं गोविन्दं च तथा पुनः ।दशार्णो ऽतो भवेन्मन्त्रो द्वात्रिंशदक्षरान्वितः

tathā bālavapuḥkṛṣṇaṃ govindaṃ ca tathā punaḥ / daśārṇo 'to bhavenmantro dvātriṃśadakṣarānvitaḥ

हिन्दी अर्थ

आस्तिक मनुष्योंको चाहिए कि वे अपने दरवाजेके दोनों ओर गोबरसे सर्पोंकी आकृति बनावें और गन्ध, पुष्प आदिसे उनकौ पूजा करें। तत्पश्चात् इन्द्राणीदेवीकी पूजा करें। सोने, चाँदी, दही,

English

Likewise the boy-bodied Krishna and Govinda again; hence the ten-syllable becomes a mantra with thirty-two syllables.

अध्याय ८०

श्लोक 40

अनयोर्नारदऋषिश्छन्दस्तूष्णिगनुष्टुभौ ।देवता नन्दपुत्रस्तु विनियोगो ऽखिलाप्तये

anayornāradaṛṣiśchandastūṣṇiganuṣṭubhau / devatā nandaputrastu viniyogo 'khilāptaye

हिन्दी अर्थ

नैवेद्य आदिसे उन सबकी पूजा करके परिक्रमा करे और उस द्रव्यको प्रणाम करके भक्तिभावसे प्रार्थनापूर्वक श्रेष्ठ ब्राह्मणोंको समर्पित करे। नारद ! इस प्रकार भक्तिभावसे द्रव्य दान करनेवाले

English

Of these two the sage is Narada; the metres are Trishtubh/Ushnih and Anushtubh; the deity is Nanda's son; the application is for obtaining all.

अध्याय ८०

श्लोक 41

चक्रैः पञ्चाङ्गमर्चास्यादङ्गदिक्पालहेतिभिः ।दक्षिणे रत्नचषकं वामे सौवर्णनेत्रकम्

cakraiḥ pañcāṅgamarcāsyādaṅgadikpālahetibhiḥ / dakṣiṇe ratnacaṣakaṃ vāme sauvarṇanetrakam

हिन्दी अर्थ

पुरुषपर स्वर्ण आदि समृद्धियोंके दाता धनाध्यक्ष कुबेर प्रसन्न होते हैं। फिर भक्तिभावसे ब्राह्मणोंको भोजन करानेके पश्चात् स्वयं भी स्त्री-पुत्र और सगे-सम्बन्धियोंक साथ भोजन करे।

English

Worship should be with the five limbs by the wheels; the limbs, guardians of the directions and weapons. He should meditate on the Lord embraced by two goddesses,

अध्याय ८०

श्लोक 42

करे दधानं देवीभ्यां श्लिष्टं संचिन्तयेद्विभुम् ।लक्षं जपो दशांशेन जुहुयात्पायसेन तु

kare dadhānaṃ devībhyāṃ śliṣṭaṃ saṃcintayedvibhum / lakṣaṃ japo daśāṃśena juhuyātpāyasena tu

हिन्दी अर्थ

भाद्रपद मासके कृष्ण पक्षकी पदञ्ञमीको दूधसे नागोंको तृप्त करे। जो ऐसा करता है उसकी सात पीढियोंतकके लोग साँपसे निर्भय हो जाते हैं। भाद्रपदके शुक्ल पक्षकी पञ्ञमीको श्रेष्ठ ऋषियोंकी

English

holding in the right hand a jewelled cup and in the left a golden vessel. A hundred thousand chants, a tenth part offered with milk-rice.

अध्याय ८०

श्लोक 43

एताभ्यां सिद्धमन्त्राभ्यां मन्त्री कुर्याद्यथेप्सितम् ।प्रणवः कमला माया नमो भगवते ततः

etābhyāṃ siddhamantrābhyāṃ mantrī kuryādyathepsitam / praṇavaḥ kamalā māyā namo bhagavate tataḥ

हिन्दी अर्थ

पूजा करनी चाहिए। प्रातः:काल नदी आदिके तटपर जाकर सदा आलस्यरहित हो स्नान करे। फिर घर आकर यत्रपूर्वक मिट्टीकी बेदी बनावे। उसे गोबरसे लीपकर पुष्पोंसे सुशोभित करे। इसके

English

With these two perfected mantras the mantra-knower may do as he wishes. Om, Kamala, Maya, "namo Bhagavate",

अध्याय ८०

श्लोक 44

नन्दपुत्राय तत्पश्चाद्बालान्ते वपुषे पदम् ।ऊनविंशतिवर्णो ऽयं मुनिर्ब्रह्मा समीरितः

nandaputrāya tatpaścādbālānte vapuṣe padam / ūnaviṃśativarṇo 'yaṃ munirbrahmā samīritaḥ

हिन्दी अर्थ

बाद कुशा बिछाकर उसके ऊपर गन्ध, नाना प्रकारके पुष्प, धूप और सुन्दर दीप आदिके द्वारा सात ऋषियोंका पूजन करे। कश्यप, अत्रि, भद्धाज,

English

then "Nandaputraya", afterward at the end of "bala", "vapushe": this nineteen-less-one syllable mantra; Brahma is declared the sage;

अध्याय ८०

श्लोक 45

छन्दो ऽनुष्टुप् देवता च कृष्णो बालवपुः स्वयम् ।मन्त्रो ऽयं सर्वसंपत्तिसिद्धये सेव्यते बुधैः

chando 'nuṣṭup devatā ca kṛṣṇo bālavapuḥ svayam / mantro 'yaṃ sarvasaṃpattisiddhaye sevyate budhaiḥ

हिन्दी अर्थ

ऋषि माने गये हैं। इनके लिये विधिवत अर्घ्य तैयार करके अर्ध्यदान दे। बुद्धिमान् पुरुषको चाहिए कि उनके लिये बिना जोते-बोये उत्पन्न हुए श्यामाक (साँवाके चावल) आदिसे नैवेद्य तैयार करे। वह

English

the metre is Anushtubh, the deity is Krishna himself in the boy's body. This mantra is served by the wise for success of all prosperity.

अध्याय ८०

श्लोक 46

तारो ह्यद्भगवानङेंतो रुक्मिणीवल्लभाय च ।वह्निजायावधिः प्रोक्तो मन्त्रः षोडशवर्णवान्

tāro hyadbhagavānaṅeṃto rukmiṇīvallabhāya ca / vahnijāyāvadhiḥ prokto mantraḥ ṣoḍaśavarṇavān

हिन्दी अर्थ

नैवेद्य उन्हें अर्पण करके उन ऋषियोंका विसर्जन करनेके पश्चात् स्वयं भी वही प्रसादस्वरूप अन्न भोजन करे। इस ब्रतका पालन करके मनुष्य मनोवाज्छित फल भोगता और सप्तर्षियोंके प्रसादसे

English

Om, "Bhagavate" in the dative, "Rukminivallabhaya" and ending with "svaha": a sixteen-syllable mantra is declared.

अध्याय ८०

श्लोक 47

नारदो ऽस्य मुनिश्छन्दो ऽनुष्टुप् च देवता मनोः ।रुक्मिणीवल्लभश्चन्द्रदृग्वेदाङ्गाक्षिवर्णकैः ।पञ्चाङ्गानि प्रकुर्वीत ततो ध्यायेत्सुरेश्वरम्

nārado 'sya muniśchando 'nuṣṭup ca devatā manoḥ / rukmiṇīvallabhaścandradṛgvedāṅgākṣivarṇakaiḥ / pañcāṅgāni prakurvīta tato dhyāyetsureśvaram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ विमानपर बैठकर दिव्यलोकमें जाता है। आश्विन शुक्ला पशञ्ममीको 'उपाड्रललिताब्रत' होता है। नारद! यथाशक्ति ललिताजीकी स्वार्णमयी मूर्ति बनाकर षोडशोपचारसे उनकी विधिवत पूजा

English

Narada is its sage, Anushtubh its metre, Rukmini's lord the deity. With the moon-eye-Veda-limb-eye syllables he should make the five limbs, and then meditate on the Lord of the gods.

अध्याय ८०

श्लोक 48

तापिच्छच्छविरङ्कगां प्रियतमां स्वर्णप्रभामंबुजप्रोद्यद्दामभुजां स्ववामभुजयाश्लिष्यन्स्वचित्ताशया ।श्लिष्यन्तीं स्वयमन्यहस्तविलत्सौवर्णवेत्रश्चिरं पायान्नः सुविशुद्धपीतवसनो नानाविभूषो हरिः

tāpicchacchaviraṅkagāṃ priyatamāṃ svarṇaprabhāmaṃbujaprodyaddāmabhujāṃ svavāmabhujayāśliṣyansvacittāśayā / śliṣyantīṃ svayamanyahastavilatsauvarṇavetraściraṃ pāyānnaḥ suviśuddhapītavasano nānāvibhūṣo hariḥ

हिन्दी अर्थ

करे। ब्रतकी पूर्तिके लिये श्रेष्ठ ब्राह्मणको पकवान, फल, घी और दक्षिणा दान करे। तत्पश्चात् निम्नाद्धितरूपसे प्रार्थना एवं विसर्जन करे--

English

"May Hari protect us — wearing pure yellow, with many ornaments, embracing with his left arm his dearest, gold-bright, the lotus-garlanded one who herself embraces him in her heart's longing, holding in his other hand a gleaming golden cane."

अध्याय ८०

श्लोक 49

ध्यात्वैवं प्रजपेल्लक्षं रक्तैः पद्मैर्दशांशतः

dhyātvaivaṃ prajapellakṣaṃ raktaiḥ padmairdaśāṃśataḥ

हिन्दी अर्थ

“मैंने वाहन और शक्तियोंसे युक्त वरदायिनी

English

Having meditated thus, he should chant a hundred thousand and offer a tenth part with red lotuses,

अध्याय ८०

श्लोक 50

त्रिमध्वक्तैर्हुनेत्पीठे पूर्वोक्ते पूजयेद्धरिम् ।अङ्गैर्नारदमुख्यैश्च लोकेशैश्च तदायुधैः

trimadhvaktairhunetpīṭhe pūrvokte pūjayeddharim / aṅgairnāradamukhyaiśca lokeśaiśca tadāyudhaiḥ

हिन्दी अर्थ

ललितादेवीका पूजन किया है। माँ! तुम मुझपर अनुग्रह करके अपने मन्दिरको पधारो।' द्विजश्रेष्ठ! कार्तिक शुक्ला पञ्चमीको सब पापोंका नाश करनेके लिये श्रद्धापूर्वक परम उत्तम 'जया-

English

soaked in three sweet things, and worship Hari on the seat stated before, with the limbs, Narada and others, the lords of the world and their weapons.

अध्याय ८०

श्लोक 51

एवं सिद्धो मनुर्दद्यात्सर्वान्कामांश्च मन्त्रिणे ।लीलादण्डपदाब्जो ऽपि जनसंसक्तदोः पदम्

evaṃ siddho manurdadyātsarvānkāmāṃśca mantriṇe / līlādaṇḍapadābjo 'pi janasaṃsaktadoḥ padam

हिन्दी अर्थ

ब्रत' करना चाहिए। ब्रह्मन्! एकाग्रचित्त हो विधिपूर्वक घषोडशोपचारसे जयादेवीकी पूजा करके पवित्र तथा वस्त्राभूषणोंसे अलंकृत हो एक ब्राह्मणको भोजन करावे और दक्षिणा देकर उसे विदा करे।

English

The mantra so perfected gives all desires to the mantra-knower. "Lila-danda" ("play-staff"): the lotus feet of the one whose arm holds the playful staff...

अध्याय ८०

श्लोक 52

दण्डान्ते वा धरावह्निरधीशाढ्यो ऽथ लोहितः ।मेघश्यामपदं पश्चाद्भगवान् सलिलंसदृक्

daṇḍānte vā dharāvahniradhīśāḍhyo 'tha lohitaḥ / meghaśyāmapadaṃ paścādbhagavān salilaṃsadṛk

हिन्दी अर्थ

तत्पश्चात् स्वयं मौन होकर भोजन करे। जो भक्तिपूर्वक जयाके दिन स्नान करता है, उसके सब पाप नष्ट हो जाते हैं। विप्रवर! अश्वमेध

English

at the end of "danda", "dhara", "agni", "adhisha", "lohita", "meghashyama", then "Bhagavan salila-sadrik",

अध्याय ८०

श्लोक 53

विष्णो इत्युक्त्वा ठद्वयं स्यादेकोनत्रिंशदर्णवान् ।नारदो ऽस्य मुनिश्छन्दो ऽनुष्टुप् च देवता मनोः

viṣṇo ityuktvā ṭhadvayaṃ syādekonatriṃśadarṇavān / nārado 'sya muniśchando 'nuṣṭup ca devatā manoḥ

हिन्दी अर्थ

यज्ञके अन्तमें स्नान करनेसे जो फल बताया गया है, वही जयाके दिन भी स्नान करनेसे प्राप्त होता है। मार्गशीर्ष शुक्ला पञ्चमीको विधिपूर्वक नागोंकी पूजा करके मनुष्य उनसे अभय पाकर बन्‍्धु-

English

saying "Vishnu" with two "tha": a twenty-nine-syllable mantra. Narada is its sage, Anushtubh the metre, the deity of the mantra

अध्याय ८०

श्लोक 54

लीलादण्डहरिः प्रोक्तो मन्वब्धधियुगवह्निभिः ।वेदैः पञ्चां गकं भागैर्मन्त्रवर्णोत्थितैः क्रमात्

līlādaṇḍahariḥ prokto manvabdhadhiyugavahnibhiḥ / vedaiḥ pañcāṃ gakaṃ bhāgairmantravarṇotthitaiḥ kramāt

हिन्दी अर्थ

बान्धवोंके साथ प्रसन्न रहता है। पौष मासके शुक्ल पक्षकी पञ्चममीको भगवान् मधुसूदनकी पूजा करके मनुष्य मनोवाओज्छित कामनाओंको प्राप्त कर लेता है। (इसी प्रकार माघ और फाल्गुनके लिये

English

is Lila-danda Hari, declared with syllables Manu-sea-intellect-yuga-fire; the five limbs with the portions arising from the mantra letters, with Vedas, in order.

अध्याय ८०

श्लोक 55

संमोहयंश्च निजवामकरस्थलीलादण्डेन गोपयुवतीः परसुंदरीश्च ।दिश्यन्निजप्रियसखांसगन्दक्षहस्तो देवश्रियं निहतकंस उरुक्रमो नः

saṃmohayaṃśca nijavāmakarasthalīlādaṇḍena gopayuvatīḥ parasuṃdarīśca / diśyannijapriyasakhāṃsagandakṣahasto devaśriyaṃ nihatakaṃsa urukramo naḥ

हिन्दी अर्थ

समझना चाहिए) नारद! प्रत्येक मासके शुक्ल और कृष्णपक्षमें भी पद्चमीको पितरों और नागोंकी पूजा सर्वथा उत्तम मानी गयी है।

English

"May he, bewildering the gopa girls and other beautiful women with the play-staff in his left hand, resting his right hand on the shoulder of his dear friend, Kamsa's slayer, of great stride, grant us divine splendour."

अध्याय ८०

श्लोक 56

लक्षं जपो दशांशेन जुहुयात्तिलतण्डुलैः ।त्रिमध्वक्तैस्ततो ऽभ्यर्चेदङ्गं दिक्पालहेतिभिः

lakṣaṃ japo daśāṃśena juhuyāttilataṇḍulaiḥ / trimadhvaktaistato 'bhyarcedaṅgaṃ dikpālahetibhiḥ

हिन्दी अर्थ

वर्षभरकी षटष्ठी तिथियोंमें पालनीय व्रत एवं देवपूजन आदिकी विधि और महिमा

English

A hundred thousand chants, a tenth part offered with sesame and rice soaked in three sweet things, then worship the limbs with the guardians and weapons.

अध्याय ८०

श्लोक 57

लीलादण्ड हरिं यो वै भजते नित्यमादरात् ।स सर्वैः पूज्यते लोकैस्तस्य गेहे स्थिरा रमा

līlādaṇḍa hariṃ yo vai bhajate nityamādarāt / sa sarvaiḥ pūjyate lokaistasya gehe sthirā ramā

हिन्दी अर्थ

तुमसे षष्ठीके ब्रतोंका वर्णन करता हूँ, जिनका यथार्थरूपसे अनुष्ठान करके मनुष्य यहाँ सम्पूर्ण मनोरथोंको प्राप्त कर लेता है। चैत्र शुक्ला षष्ठीको परम उत्तम “कुमारब्रत' 'का विधान किया गया

English

He who daily with respect worships Lila-danda Hari is honoured by all the worlds, and prosperity stays firmly in his house.

अध्याय ८०

श्लोक 58

सद्यारूढा स्मृतिस्तोयं केशवाढ्यधरायुगम् ।भयाग्निवल्लभामन्त्रः सप्तार्णः सर्वसिद्धिदः

sadyārūḍhā smṛtistoyaṃ keśavāḍhyadharāyugam / bhayāgnivallabhāmantraḥ saptārṇaḥ sarvasiddhidaḥ

हिन्दी अर्थ

है। उसमें नाना प्रकारकी पूजा-विधिसे भगवान् षडाननकी' आराधना करके मनुष्य सर्वगुणसम्पन्न एवं चिरंजीवी पुत्र प्राप्त कर लेता है। वैशाख शुक्ला षष्ठीको कार्तिकेयजीकी पूजा करके मनुष्य

English

"Smriti", "sadya", "toya", "Keshava" with the pair of "dhara": the "Bhayagnivallabha" mantra of seven syllables, giving all success.

अध्याय ८०

श्लोक 59

ऋषिः स्यान्नारदश्छन्दो उष्णिग्गोवल्लमस्य तु ।देवतापूर्ववच्चक्रैः पञ्चाङ्गानि तु कल्पयेत्

ṛṣiḥ syānnāradaśchando uṣṇiggovallamasya tu / devatāpūrvavaccakraiḥ pañcāṅgāni tu kalpayet

हिन्दी अर्थ

मातृसुखलाभ करता है। ज्येष्ठ मासके शुक्ल पक्षकी षष्ठीको विधिपूर्वक सूर्यदेवकी पूजा करके उनकी कृपासे मनुष्य मनोवाज्छित भोग पाता है। आषाढ़ शुक्ला षष्ठीको परम उत्तम 'स्कन्दब्रत'' करना

English

Its sage is Narada, the metre Ushnih, "Govallabha" the deity; he should conceive the five limbs with the wheels as before.

अध्याय ८०

श्लोक 60

ध्येयो हरिः सकपिलागणमध्यसंस्थस्ता आह्वयन्दधद्दक्षिणदोस्थवेणुम् ।पाशं सयष्टिमपरत्र पयोदनीलः पीताम्बराहिरिपुपिच्छकृतावतंसः

dhyeyo hariḥ sakapilāgaṇamadhyasaṃsthastā āhvayandadhaddakṣiṇadosthaveṇum / pāśaṃ sayaṣṭimaparatra payodanīlaḥ pītāmbarāhiripupicchakṛtāvataṃsaḥ

हिन्दी अर्थ

चाहिए। उस दिन उपवास करके शिव तथा पार्वतीके प्रिय पुत्र स्कन्दजीकी पूजा करनेसे मनुष्य पुत्र-पौत्रादि सन्‍्तानों और मनोवाड्छित भोगोंको प्रात्त कर लेता है। श्रावण शुक्ला षष्ठीको उत्तम

English

Hari is to be meditated on standing in the midst of the herd of tawny cows, calling them, holding a flute in the right hand, a noose and a staff in the other, dark as a rain-cloud, in yellow garments, with an ornament made of peacock feathers, the enemy of the serpent.

अध्याय ८०

श्लोक 61

सप्तलक्षं जपेन्मन्त्रं दशांशं जुहुयात्ततः ।गोदुग्धैः पूजयेत्पीठे स्यादङ्गैः प्रथमावृतिः

saptalakṣaṃ japenmantraṃ daśāṃśaṃ juhuyāttataḥ / godugdhaiḥ pūjayetpīṭhe syādaṅgaiḥ prathamāvṛtiḥ

हिन्दी अर्थ

भक्तिभावसे युक्त हो षोडशोपचारद्वारा शरजन्मा भगवान् स्कन्दकी आराधना करनी चाहिए। ऐसा करनेवाला पुरुष षडाननकी कृपासे अभीष्ट मनोरथ प्राप्त कर लेता है। भाद्रपद मासके कृष्ण पक्षकी

English

He should chant the mantra seven hundred thousand, then offer a tenth part with cow's milk and worship on the seat; the first enclosure is the limbs.

अध्याय ८०

श्लोक 62

सुवर्णपिङ्गलां गौरपिङ्गलां रक्तपिङ्गलाम् ।गुडपिङ्गां बभ्रुवर्णां चोत्तमां कपिलां तथा

suvarṇapiṅgalāṃ gaurapiṅgalāṃ raktapiṅgalām / guḍapiṅgāṃ babhruvarṇāṃ cottamāṃ kapilāṃ tathā

हिन्दी अर्थ

पष्ठीको 'ललिताब्रत” बताया गया है। उस दिन नारी विधिपूर्वक प्रातःकाल स्नान करनेके पश्चात् श्वेत वस्त्र धारण करके श्वेत मालासे अलंकृत हो नदी-संगमकी बालुका लेकर उसके पिण्ड बनाकर

English

Golden-tawny, white-tawny, red-tawny, jaggery-tawny, brown, the best tawny,

अध्याय ८०

श्लोक 63

चतुष्कपिङ्गलां पीतपिङ्गलां चोत्तमां शुभाम् ।गोगणाष्टकमभ्यर्च्य लोकेशानुयुधैर्युतान्

catuṣkapiṅgalāṃ pītapiṅgalāṃ cottamāṃ śubhām / gogaṇāṣṭakamabhyarcya lokeśānuyudhairyutān

हिन्दी अर्थ

बाँसके पात्रमें रखे। इस प्रकार पाँच पिण्ड रखकर उसमें वन-विलासिनी ललितादेवीका ध्यान करे। फिर कमल, कनेर, नेवारी (वनमल्लिका), मालती, नील कमल, केतकी और तगरका संग्रह करके

English

four-tawny, yellow-tawny, the best auspicious one: having worshipped the eight groups of cows with the guardians of the world and weapons,

अध्याय ८०

श्लोक 64

संपूज्यैवं मनौ सिद्धे कुर्यात्काम्यानि मन्त्रवित् ।अष्टोत्तरसहस्रं यः पयोभिर्दिनशो हुनेत्

saṃpūjyaivaṃ manau siddhe kuryātkāmyāni mantravit / aṣṭottarasahasraṃ yaḥ payobhirdinaśo hunet

हिन्दी अर्थ

इनमेंसे एक-एकके एक सौ आठ या अट्ठाईस फूल ग्रहण करे। उन फूलोंकी अक्षत-कलिकाएँ ग्रहण करके उन्हींसे देवीकी पूजा करनी चाहिए। पूजनके पश्चात् सामने खड़े होकर उन शिवप्रिया

English

the mantra-knower, the mantra being thus perfected, may do desire-rites: he who daily offers a thousand and eight with milk

अध्याय ८०

श्लोक 65

पक्षात्सगोगणो मुक्तो दशार्णे चाप्ययं विधिः ।तारो हृद्भगवान् ङेंतः श्रीगोविन्दस्तथा भवेत्

pakṣātsagogaṇo mukto daśārṇe cāpyayaṃ vidhiḥ / tāro hṛdbhagavān ṅeṃtaḥ śrīgovindastathā bhavet

हिन्दी अर्थ

ललितादेवीकी इस प्रकार प्रार्थना करे-- गड़ाद्वारे कुशावर्ते बिल्वके नीलपर्वते। स्नात्या कनखले देवि हरं॑ लब्धवती पतिम्॥ ललिते सुभगे देवि सुखसौभाग्यदायिनि।

English

is freed in a fortnight along with his herd; this rule applies also to the ten-syllable. Om, heart, "Bhagavate" in the dative, "Shri Govinda" it becomes:

अध्याय ८०

श्लोक 66

द्वादशार्णो मनुः प्रोक्तो नारदो ऽस्य मुनिर्मतः ।छन्दः प्रोक्तं च गायत्री श्रीगोविन्दो ऽस्य देवता ।चन्द्राक्षियुगभूतार्णैः सर्वैः पञ्चाङ्गकल्पनम्

dvādaśārṇo manuḥ prokto nārado 'sya munirmataḥ / chandaḥ proktaṃ ca gāyatrī śrīgovindo 'sya devatā / candrākṣiyugabhūtārṇaiḥ sarvaiḥ pañcāṅgakalpanam

हिन्दी अर्थ

'देवि! आपने गद्जाद्वार, कुशावर्त, बिल्वक,

English

the twelve-syllable mantra is declared; Narada is its sage; Gayatri the metre; Shri Govinda the deity. With the moon-eye-pair-element syllables all the five limbs are conceived.

अध्याय ८०

श्लोक 67

ध्यायेत्कल्पद्रुमूलाश्रितमणिविलसद्दिव्यसिंहासनस्थं मेघश्यामं पिशङ्गांशुकमतिसुभगं शङ्खरेत्रे कराभ्याम्

dhyāyetkalpadrumūlāśritamaṇivilasaddivyasiṃhāsanasthaṃ meghaśyāmaṃ piśaṅgāṃśukamatisubhagaṃ śaṅkharetre karābhyām

हिन्दी अर्थ

नीलपर्वव और कनखल तीर्थमें स्नान करके

English

He should meditate seated at the foot of the wish-tree on a divine lion-throne shining with gems, dark as a cloud, in tawny silk, very beautiful, with a conch and a staff in his two hands,

अध्याय ८०

श्लोक 68

बिभ्राणं गोसहस्रैर्वृतममरपतिं प्रौढहस्तैककुंभप्रश्चोतत्सौधधारास्नपितमभिनवांभोजपत्राभनेत्रम्

bibhrāṇaṃ gosahasrairvṛtamamarapatiṃ prauḍhahastaikakuṃbhapraścotatsaudhadhārāsnapitamabhinavāṃbhojapatrābhanetram

हिन्दी अर्थ

भगवान् शिवको पतिरूपमें प्रातत किया है। सुख

English

bearing a thousand cows, the lord of the immortals, bathed by the flowing stream from the palace-spout of Indra's single pot held in a mature hand, with eyes like fresh lotus petals.

अध्याय ८०

श्लोक 69

रविलक्षं जपेन्मन्त्रं दुग्धैर्हुत्वा दशांशतः ।यजेच्च पूर्ववद्गोष्ठस्थितं वा प्रतिमादिषु

ravilakṣaṃ japenmantraṃ dugdhairhutvā daśāṃśataḥ / yajecca pūrvavadgoṣṭhasthitaṃ vā pratimādiṣu

हिन्दी अर्थ

आपको बारम्बार नमस्कार है, आप मुझे अक्षय सौभाग्य प्रदान कीजिये।' इस मन्त्रसे चम्पाके सुन्दर फूलोंद्वारा ललितादेवीकी विधिपूर्वक पूजा करके उनके आगे

English

He should chant the mantra twelve hundred thousand; offer a tenth with milk and worship, as before, whether in the cow-pen or in images.

अध्याय ८०

श्लोक 70

पूर्वोक्ते वैष्णवे पीठे मूर्तिं संकल्प्य मूलतः ।तत्रावाह्य यजेत्कृष्णं गुरुपूजनपूर्वकम्

pūrvokte vaiṣṇave pīṭhe mūrtiṃ saṃkalpya mūlataḥ / tatrāvāhya yajetkṛṣṇaṃ gurupūjanapūrvakam

हिन्दी अर्थ

अनार, बिजौरा नीबू, तुंडीर, कारवेलल और चिर्भट आदि सामयिक फलोंसे देवीके आगे शोभा करके बढ़े हुए धानके अट्डूर, दीपोंकी पंक्ति, अगुरु, धूप, सौहालक, करञ्जक, गुड़, पुष्प, कर्णवेष्ट

English

On the Vaishnava seat stated before, conceiving the form from the root, invoking and worshipping Krishna after worship of the teacher,

अध्याय ८०

श्लोक 71

रुक्मिणीं सत्यभामां च पार्श्वयोरिन्द्रमग्रतः ।पृष्ठतः सुरभिं चेष्ट्वा केसरेष्वङ्गपूजनम्

rukmiṇīṃ satyabhāmāṃ ca pārśvayorindramagrataḥ / pṛṣṭhataḥ surabhiṃ ceṣṭvā kesareṣvaṅgapūjanam

हिन्दी अर्थ

(कानके आभूषण), मोदक, उपमोदक तथा अपने वैभवके अनुसार अनेक प्रकारके नैवेचद्य आदिद्वारा विधिवत् पूजा करके रातमें जागरणका उत्सव मनावे। इस प्रकार जागरण करके सप्तमीको सबेरे

English

having worshipped Rukmini and Satyabhama at the sides, Indra in front, Surabhi behind, he should worship the limbs on the filaments.

अध्याय ८०

श्लोक 72

कालिं द्याद्या महिष्यो ऽष्टौ वसुपत्रेषु संस्थिताः ।पीठकोणेषु बद्ध्वादिकिङ्कणीं च तथा पुनः

kāliṃ dyādyā mahiṣyo 'ṣṭau vasupatreṣu saṃsthitāḥ / pīṭhakoṇeṣu baddhvādikiṅkaṇīṃ ca tathā punaḥ

हिन्दी अर्थ

ललिताजीको नदीके तटपर ले जाय;। द्विजोत्तम ! वहाँ गन्ध, पुष्पसे गाजे-बाजेके साथ पूजा करके वह नैवेद्य आदि सामग्री श्रेष्ठ ब्राह्यणको दे। फिर स्नान करके घर आकर अग्रिमें होम करे। देवताओं,

English

The eight queens beginning with Kali are on the Vasu-petals; at the seat's corners binding ... again the little bell,

अध्याय ८०

श्लोक 73

दामानि पृष्ठयोर्वेणुं पुरः श्रीवत्सकौस्तुभौ ।अग्रतो वनमासादिर्दिक्ष्वष्टसु तथा स्थिताः

dāmāni pṛṣṭhayorveṇuṃ puraḥ śrīvatsakaustubhau / agrato vanamāsādirdikṣvaṣṭasu tathā sthitāḥ

हिन्दी अर्थ

पितरों और मनुष्योंका पूजन करके सुवासिनी स्त्रियों, कन्‍्याओं तथा पन्द्रह ब्राह्मगोंको भोजन करावे। भोजनके पश्चात् बहुत-सा दान देकर उन सबको विदा करे। अनेकानेक ब्रत, तपस्या, दान

English

garlands at the back, the flute, in front Shrivatsa and Kaustubha; in front the forest-garland and the rest stand in the eight directions;

अध्याय ८०

श्लोक 74

पाञ्चजन्यं गदा चक्रं वसुदेवश्च देवकी ।नन्दगोपो यशोदा च सगोगोपालगोपिकाः

pāñcajanyaṃ gadā cakraṃ vasudevaśca devakī / nandagopo yaśodā ca sagogopālagopikāḥ

हिन्दी अर्थ

और नियमसे जो फल प्राप्त होता है, वह इसी ब्रतसे यहीं उपलब्ध हो जाता है। तदनन्तर नारी मृत्युके पश्चात् सनातन शिवधाममें पहुँचकर ललितादेवीके साथ उनकी सखी होकर चिरकालतक

English

the Panchajanya, mace, discus, Vasudeva and Devaki, Nanda the cowherd and Yashoda, with cows, cowherds and gopis;

अध्याय ८०

श्लोक 75

इन्द्राद्याश्च स्थिता बाह्ये वज्राद्याश्च ततः परम् ।कुमुदः कुमुदाक्षश्च पुण्डरीको ऽथ वामनः

indrādyāśca sthitā bāhye vajrādyāśca tataḥ param / kumudaḥ kumudākṣaśca puṇḍarīko 'tha vāmanaḥ

हिन्दी अर्थ

आनन्द भोगती है और पुरुष भगवान् शिवके समीप रहकर सुखी होता है। भाद्रपद मासके शुक्ल पक्षमें जो षष्ठी आती है, उसे 'चन्दनषष्ठी' कहते हैं। उस दिन देवीकी

English

Indra and the others stand outside, then Vajra and the others; Kumuda, Kumudaksha, Pundarika, Vamana,

अध्याय ८०

श्लोक 76

शङ्कुकर्णः सर्वनेत्रः सुमुखः सुप्रतिष्टितः ।विष्वक्सेनश्च संपूज्यः स्वात्मा चार्च्यस्ततः परम्

śaṅkukarṇaḥ sarvanetraḥ sumukhaḥ supratiṣṭitaḥ / viṣvaksenaśca saṃpūjyaḥ svātmā cārcyastataḥ param

हिन्दी अर्थ

पूजा करके मनुष्य देवीलोकको प्राप्त कर लेता है। यदि वह षष्ठी रोहिणी नक्षत्र, व्यतीपात योग और मड्गलवारसे संयुक्त हो तो उसका नाम “कपिलाषष्ठी' होता है। कपिलाषष्ठीके दिन ब्रत

English

Shankukarna, Sarvanetra, Sumukha, Supratishthita; Vishvaksena is to be worshipped, then the Self is to be worshipped.

अध्याय ८०

श्लोक 77

एककालं त्रिकालं वा यो गोविन्दं यजेन्नरः ।स चिरायुर्निरातङ्को धनधान्यपतिर्भवेत्

ekakālaṃ trikālaṃ vā yo govindaṃ yajennaraḥ / sa cirāyurnirātaṅko dhanadhānyapatirbhavet

हिन्दी अर्थ

एवं नियममें तत्पर होकर सूर्यदेवकी पूजा करके

English

The man who worships Govinda once or three times a day lives long, free of fear, and becomes lord of wealth and grain.

अध्याय ८०

श्लोक 78

स्मृतिः सद्यान्विता चक्री दक्षकर्णयुतोधरा ।नाथाय हृदयान्तो ऽयं वसुवर्णो महामनुः

smṛtiḥ sadyānvitā cakrī dakṣakarṇayutodharā / nāthāya hṛdayānto 'yaṃ vasuvarṇo mahāmanuḥ

हिन्दी अर्थ

मनुष्य भगवान् भास्करके प्रसादसे मनोवाजिछित कामनाओंको पा लेता है। देवर्षिप्रवर! उस दिन किया हुआ अन्नदान, होम, जप तथा देवताओं, ऋषियों और पितरोंका तर्पण आदि सब कुछ

English

"Smriti", "sadya", with the discus, with the right ear, "dhara", "nathaya", ending in the heart: this great mantra has eight syllables.

अध्याय ८०

श्लोक 79

मुनिर्ब्रह्मास्य गायत्री छन्दः कृष्णो ऽस्य देवता ।वर्णद्वन्द्वैश्च सर्वेण पञ्चाङ्गान्यस्य कल्पयेत्

munirbrahmāsya gāyatrī chandaḥ kṛṣṇo 'sya devatā / varṇadvandvaiśca sarveṇa pañcāṅgānyasya kalpayet

हिन्दी अर्थ

अक्षय जानना चाहिए। कपिलाषष्ठीको भगवान् सूर्यकी प्रसन्नताके लिये वस्त्र, माला और चन्दन आदिसे दूध देनेवाली कपिला गायकी पूजा करके उसे वेदज्ञ ब्राह्मणणको दान कर देना

English

Its sage is Brahma, metre Gayatri, Krishna its deity; with the pair of letters and all the five limbs are conceived.

अध्याय ८०

श्लोक 80

पञ्चवर्षमतिलोलमङ्गणे धावमानमतिचञ्चलेक्षणम् ।किङ्किणीवलयहारनूपुरै रञ्जितं नमत गोपबालकम्

pañcavarṣamatilolamaṅgaṇe dhāvamānamaticañcalekṣaṇam / kiṅkiṇīvalayahāranūpurai rañjitaṃ namata gopabālakam

हिन्दी अर्थ

चाहिए। ब्रह्मन्! आश्विन शुक्ला पष्ठीको गन्ध आदि माड्लिक द्र॒व्यों और नाना प्रकारके नैवेद्योंस कात्यायनीदेवीकी पूजा करनी चाहिए। पूजाके पश्चात् देवेश्वरी कात्यायनीदेवीसे क्षमा-

English

"Bow to the cowherd child, five years old, very restless, running in the courtyard, with very mobile eyes, adorned with bells, bracelets, necklace and anklets."

अध्याय ८०

श्लोक 81

एवं ध्यात्वा जपेदष्टलक्षं मन्त्री दशांशतः ।ब्रह्मवृक्षसमिद्भिश्च जुहुयात्पायसेन वा

evaṃ dhyātvā japedaṣṭalakṣaṃ mantrī daśāṃśataḥ / brahmavṛkṣasamidbhiśca juhuyātpāyasena vā

हिन्दी अर्थ

प्रार्था और उन्हें प्रणाम करके उनका विसर्जन करे। यहाँ बालूकी मूर्तिमें कात्यायनीकी प्रतिष्ठा करके उनकी पूजा करनी चाहिए। ऐसा करके कात्यायनीदेवीकी कृपासे कन्या मनके अनुरूप

English

Having thus meditated, he should chant eight hundred thousand and offer a tenth part with Brahma-tree fuel or milk-rice.

अध्याय ८०

श्लोक 82

प्रागुक्ते वैष्णवे पीठे मूर्तिं संकल्प्य मूलतः ।तत्रावाह्यार्चयेत्कृष्णं मन्त्री वै स्थिरमानसः

prāgukte vaiṣṇave pīṭhe mūrtiṃ saṃkalpya mūlataḥ / tatrāvāhyārcayetkṛṣṇaṃ mantrī vai sthiramānasaḥ

हिन्दी अर्थ

वर पाती है और विवाहिता नारी मनोवाज्छित पुत्र प्रात करती है। कार्तिक शुक्ला षष्ठीको महात्मा षडाननने सम्पूर्ण देवताओंद्वारा दी हुई महाभागा देवसेनाको प्राप्त किया था। अतः इस

English

On the Vaishnava seat stated before, conceiving the form from the root, the mantra-knower, steady of mind, should invoke and worship Krishna there.

अध्याय ८०

श्लोक 83

केसरेषु चतुर्दिक्षु विदिक्ष्वङ्गानि पूजयेत् ।वासुदेवं बलं दिक्षु प्रद्युम्नमनिरुद्धकम्

kesareṣu caturdikṣu vidikṣvaṅgāni pūjayet / vāsudevaṃ balaṃ dikṣu pradyumnamaniruddhakam

हिन्दी अर्थ

तिथिको सम्पूर्ण मनोहर उपचारोंद्वारा सुरक्रेष्ठा देवसेना और षडानन कार्तिकेयकी भलीभाँति पूजा करके मनुष्य अपने मनके अनुकूल अनुपम सिद्धि प्रामत करता है। द्विजोत्तम! उसी तिथिको

English

He should worship the limbs on the filaments in the four directions and corners; in the directions Vasudeva and Balarama, Pradyumna and Aniruddha;

अध्याय ८०

श्लोक 84

विदिक्षु रुक्मिणीसत्यभामे वै लक्ष्यणर्क्षजे ।लोकेशान्सायुधान्बाह्ये एवं सिद्धो भवेन्मनुः

vidikṣu rukmiṇīsatyabhāme vai lakṣyaṇarkṣaje / lokeśānsāyudhānbāhye evaṃ siddho bhavenmanuḥ

हिन्दी अर्थ

अग्निपूजा बतायी गयी है। पहले अग्रिदेवकी पूजा करके नाना प्रकारके द्र॒व्योंसे होम करना चाहिए।

English

in the corners Rukmini and Satyabhama, Lakshmana and Rikshaja (Jambavati); outside, the lords of the worlds with weapons. Thus the mantra is perfected.

अध्याय ८०

श्लोक 85

तारः श्रीभुवनाकामो ङेंतं श्रीकृष्णमीरयेत् ।श्रीगोविन्दं ततः प्रोच्य गोपीजनपदं ततः

tāraḥ śrībhuvanākāmo ṅeṃtaṃ śrīkṛṣṇamīrayet / śrīgovindaṃ tataḥ procya gopījanapadaṃ tataḥ

हिन्दी अर्थ

मार्गशीर्ष शुक्ला षष्ठीको गन्ध, पुष्प, अक्षत, फल, वस्त्र, आभूषण तथा भाँति- भाँतिके नेवेद्योंद्वारा स्कन्दका पूजन करना चाहिए। मुनिश्रेष्ठ! यदि वह षष्ठी रविवार तथा शतभिषा नक्षत्रसे युक्त हो

English

Om, Shri, Bhuvaneshani, Kama in the dative: he should say "Shri Krishnaya", then "Shri Govindaya", then "gopijanapada",

अध्याय ८०

श्लोक 86

वल्लभाय ततः पद्मात्रयं तत्वाक्षरो मनुः ।मुन्यादिकं च पूर्वोक्तं सिद्धगोपालकं स्मरेत्

vallabhāya tataḥ padmātrayaṃ tatvākṣaro manuḥ / munyādikaṃ ca pūrvoktaṃ siddhagopālakaṃ smaret

हिन्दी अर्थ

तो उसे “चम्पाषष्ठी” कहते हैं। उस दिन सुख चाहनेवाले पुरुषको पापनाशक भगवान् विश्वेश्वरका दर्शन, पूजन, ज्ञान और स्मरण करना चाहिए। उस दिन किया हुआ स्नान-दान आदि सब शुभ

English

then "vallabhaya" and three "padma": the mantra of the syllables of the principle. The sage and the rest are as told before; he should remember the accomplished Gopala.

अध्याय ८०

श्लोक 87

माधवीमण्डपासीनौ गरुडेनाभिपालितौ ।दिव्यक्रीडासु निरतौ रामकृष्णौ स्मरन् जपेत्

mādhavīmaṇḍapāsīnau garuḍenābhipālitau / divyakrīḍāsu niratau rāmakṛṣṇau smaran japet

हिन्दी अर्थ

कर्म अक्षय होता है। विप्रवर ! पौष मासके शुक्ल पक्षकी षष्ठीको सनातन विष्णुरूपी जगत्पालक भगवान् दिनेश प्रकट हुए थे। अत: सब प्रकारका सुख चाहनेवाले पुरुषोंको उस दिन गन्ध आदि

English

Seated in the Madhavi bower, protected by Garuda, absorbed in divine play — remembering Rama and Krishna, he should chant.

अध्याय ८०

श्लोक 88

पूजनं पूर्ववच्चास्य कर्तव्यं वैष्णवोत्तमैः ।चक्री मुनिस्वरोपेतः सर्गी चैकाक्षरो मनुः

pūjanaṃ pūrvavaccāsya kartavyaṃ vaiṣṇavottamaiḥ / cakrī munisvaropetaḥ sargī caikākṣaro manuḥ

हिन्दी अर्थ

द्रव्यों, नैवेद्यों तथा वस्त्राभूषण आदिके द्वारा उनका पूजन करना चाहिए। माघ मासमें जो

English

The best Vaishnavas should worship as before. The one-syllable mantra: the discus-bearer with the sage-tone, ending with visarga.

अध्याय ८०

श्लोक 89

कृष्णेति द्व्यक्षरः प्रोक्तः कामादिः स्यात्त्रिवर्णकः ।सैव ङेंतो युगार्णः स्यात्कृष्णाय नम इत्यपि

kṛṣṇeti dvyakṣaraḥ proktaḥ kāmādiḥ syāttrivarṇakaḥ / saiva ṅeṃto yugārṇaḥ syātkṛṣṇāya nama ityapi

हिन्दी अर्थ

शुक्ल पक्षकी षष्ठी आती है, उसे “वरुणषष्ठी ' कहते हैं। उसमें रक्त चन्दन, रक्त वस्त्र, पुष्प, धूप, दीप और नैवेद्यद्वारा विष्णुस्वरूप सनातन वरुणदेवताकी पूजा करनी चाहिए। इस प्रकार

English

"Krishna": two-syllable; beginning with Kama, three-syllable; the same in the dative is two-syllabled: "Krishnaya namah".

अध्याय ८०

श्लोक 90

पञ्चाक्षरश्च कृष्णाय कामरुद्धस्तथा परः ।गोपालायाग्निजायान्तो रसवर्णः प्रकीर्तितः

pañcākṣaraśca kṛṣṇāya kāmaruddhastathā paraḥ / gopālāyāgnijāyānto rasavarṇaḥ prakīrtitaḥ

हिन्दी अर्थ

विधिपूर्वक पूजन करके मनुष्य जो-जो चाहता है, वही-वही फल वरुणदेवकी कृपासे प्राप्त करके प्रसन्‍न होता है। नारद! फाल्गुन मासके शुक्ल पक्षकी षष्ठीको विधिपूर्वक भगवान् पशुपतिकी

English

Five-syllable: "Krishnaya", Kama and "ruddha" higher; "Gopalaya" ending in "agnijaya": six-syllable is declared.

अध्याय ८०

श्लोक 91

कामः कृष्णपदं ङेंतं वह्निजायान्तकः परः ।कृष्णगोविन्दकौ ङेंतौ सप्तार्णः सर्वसिद्धिदः

kāmaḥ kṛṣṇapadaṃ ṅeṃtaṃ vahnijāyāntakaḥ paraḥ / kṛṣṇagovindakau ṅeṃtau saptārṇaḥ sarvasiddhidaḥ

हिन्दी अर्थ

मृण्मयी मूर्ति बनाकर विविध उपचारोंसे उनकी पूजा करनी चाहिए। शतरुद्रीके मन्त्रोंसे पृथक्- पृथक् पञ्मामृत एवं जलद्दवारा नहलाकर श्रेत

English

Kama, "Krishna" in the dative, ending in "vahnijaya": another; "Krishna-Govindaya" in the dative: seven-syllable, giving all success.

अध्याय ८०

श्लोक 92

श्रीशक्तिकामाः कृष्णाय कामः सप्ताक्षरः परः ।कृष्णगोविन्दकौ ङेंतौ हृदन्तो ऽन्यो नवाक्षरः

śrīśaktikāmāḥ kṛṣṇāya kāmaḥ saptākṣaraḥ paraḥ / kṛṣṇagovindakau ṅeṃtau hṛdanto 'nyo navākṣaraḥ

हिन्दी अर्थ

धतूरके फूल, अनेक प्रकारके फल और भाँति- भाँतिके नैवेद्योंसे भलीभाँति पूजा करके विधिवत् आरती उतारे। तदनन्तर क्षमा-प्रार्थना करके प्रणामपूर्वक उन्हें कैलासके लिये विसर्जन करे।

English

Shri, Shakti, Kama, "Krishnaya", Kama: another seven-syllable; "Krishna-Govindaya" in the dative, ending in the heart: another, nine-syllable.

अध्याय ८०

श्लोक 93

ङेंतौ च कृष्णगोविन्दौ तथा कामः पुटः परः ।कामः शार्ङ्गी धरासंस्थो मन्विन्द्वाढ्यश्च मन्मथः

ṅeṃtau ca kṛṣṇagovindau tathā kāmaḥ puṭaḥ paraḥ / kāmaḥ śārṅgī dharāsaṃstho manvindvāḍhyaśca manmathaḥ

हिन्दी अर्थ

मुने! जो स्त्री अथवा पुरुष इस प्रकार भगवान् शिवकी पूजा करते हैं, वे इहलोककमें श्रेष्ठ भोगोंका उपभोग करके अन्तमें भगवान् शिवके स्वरूपको प्राप्त होते हैं।

English

"Krishnaya Govindaya" in the dative, then Kama, the enclosure; Kama, Sharngi, with the earth, ... Manu, moon, and Manmatha:

अध्याय ८०

श्लोक 94

श्यामलाङ्गाय हृदयं दशार्णः सर्वसिद्धिदः ।बालान्ते वपुषे कृष्णायाग्निजायान्तिमो ऽपरः

śyāmalāṅgāya hṛdayaṃ daśārṇaḥ sarvasiddhidaḥ / bālānte vapuṣe kṛṣṇāyāgnijāyāntimo 'paraḥ

हिन्दी अर्थ

बारह मासोंके सप्तमी-सम्बन्धी व्रत और उनके माहात्म्य

English

"Shyamalangaya hridayam": ten-syllable giving all success; "Balavapushe Krishnaya agnijaya": another;

अध्याय ८०

श्लोक 95

द्विठान्ते बालवपुषे कामः कृष्णाय संवदेत् ।ततो ध्यायन्स्वहृदये गोपीजनमनोहरम्

dviṭhānte bālavapuṣe kāmaḥ kṛṣṇāya saṃvadet / tato dhyāyansvahṛdaye gopījanamanoharam

हिन्दी अर्थ

सनातनजी कहते हैं--सुनो, अब मैं तुम्हें सप्तमीके ब्रत बतलाता हूँ। चैत्र शुक्ला सप्तमीको गाँवसे बाहर किसी नदी या जलाशयमें स््रान करे। फिर घर आकर एक वेदी बनावे और उसे

English

"Balavapushe" with two "tha", Kama, he should say "Krishnaya". Then meditating in his heart on the one who charms the minds of the gopis:

अध्याय ८०

श्लोक 96

श्रीवृन्दाविपिनप्रतोलिषु नमत्संफुल्लवल्लीततिष्वन्तर्जालविघट्टैनः सुरभिणा वातेन संसेविते ।कालिन्दीपुलिने विहारिणमथो राधैकजीवातुकं वन्दे नन्दकिशोरमिन्दुवदनं स्निग्धांबुदाडंबरम्

śrīvṛndāvipinapratoliṣu namatsaṃphullavallītatiṣvantarjālavighaṭṭainaḥ surabhiṇā vātena saṃsevite / kālindīpuline vihāriṇamatho rādhaikajīvātukaṃ vande nandakiśoraminduvadanaṃ snigdhāṃbudāḍaṃbaram

हिन्दी अर्थ

गोबरसे लीपकर उसके ऊपर सफेद बालू फैला दे। उसपर अष्टदटल कमल लिखकर उसकी कार्णिकामें भगवान् सूर्यकी स्थापना करे। पूर्वके दलमें यज्ञसाधक दो देवताओंका न्यास करे।

English

"I bow to the youth of Nanda, moon-faced, dark as a cloud, who plays on the Kalindi sands, served by the fragrant wind among the bent, blossoming creepers in the lanes of glorious Vrindavana, whose sole life is Radha."

अध्याय ८०

श्लोक 97

पूर्वाक्तवर्त्मना पूजा ज्ञेया ह्येषां मुनीश्वर ।देवकीसुतवर्णान्ते गोविन्दपदमुच्चरेत्

pūrvāktavartmanā pūjā jñeyā hyeṣāṃ munīśvara / devakīsutavarṇānte govindapadamuccaret

हिन्दी अर्थ

अग्नरिकोणके दलमें दो यज्ञसाधक गन्धवॉका न्यास करे। दक्षिणदलमें दो अप्सराओंका न्यास करे। मुनिश्रेष्ठ ! नैर्क्नत्य-दलमें दो राक्षसोंको स्थापित करे। पश्चिमदलमें यज्ञमें सहायता पहुँचानेवाले

English

Their worship is to be known by the path told before, O lord of sages. At the end of "Devaki-suta" he should utter "Govinda",

अध्याय ८०

श्लोक 98

वासुदेवपदं प्रोच्य संबृद्ध्यन्तं जगत्पतिंम् ।देहि मे तनयं पश्चात्कृष्ण त्वामहमीरयेत्

vāsudevapadaṃ procya saṃbṛddhyantaṃ jagatpatiṃm / dehi me tanayaṃ paścātkṛṣṇa tvāmahamīrayet

हिन्दी अर्थ

काद्रवेयसंज्ञक दो महानागोंका न्यास करे। द्विजोत्तम !

English

saying "Vasudeva", addressing the Lord of the world: "Give me a son," then "Krishna, I..."

अध्याय ८०

श्लोक 99

शरणं गत इत्यन्तो मन्त्रो द्वात्रिंशदक्षरः ।नारदो ऽस्य मुनिश्छन्दो गायत्री चाप्यनुष्टुभम् ।देवः सुतप्रदः कृष्णः पादैः सर्वेण चाङ्गकम्

śaraṇaṃ gata ityanto mantro dvātriṃśadakṣaraḥ / nārado 'sya muniśchando gāyatrī cāpyanuṣṭubham / devaḥ sutapradaḥ kṛṣṇaḥ pādaiḥ sarveṇa cāṅgakam

हिन्दी अर्थ

वायव्यदलमें दो यातुधानोंका, उत्तरदलमें दो ऋषियोंका और ऐशान्यदलमें एक ग्रहका न्यास करे। इन सबका गन्ध, माला, चन्दन, धूप, दीप, नैवेद्य और पान-सुपारी आदिके द्वारा पूजन

English

"... have come for refuge" — a mantra of thirty-two syllables. Narada is its sage; metres Gayatri and Anushtubh; the deity is Krishna the giver of sons; the limbs are made with the feet and all.

अध्याय ८०

श्लोक 100

विजयेन युतो रथस्थितः प्रसमानीय समुद्रमध्यतः ।प्रददत्तनयान् द्विजन्मने स्मरणीयो वसुदेवनन्दनः

vijayena yuto rathasthitaḥ prasamānīya samudramadhyataḥ / pradadattanayān dvijanmane smaraṇīyo vasudevanandanaḥ

हिन्दी अर्थ

करना चाहिए। इस प्रकार पूजा करके सूर्यदेवके लिये घीसे एक सौ आठ आहुति दे तथा अन्य लोगोंके लिये नाम-मन्त्रसे वेदीपर ही क्रमश:

English

"Victorious, standing in the chariot, having brought the sons from the middle of the ocean, he gave them to the Brahmin" — Vasudeva's son is to be remembered thus.

अध्याय ८०

श्लोक 101

लक्षं जपो ऽयुतं होमस्तलैर्मधुरसंप्लुतैः ।अर्चा पूर्वोदिते पीठे अङ्गलोकेश्वरायुधैः

lakṣaṃ japo 'yutaṃ homastalairmadhurasaṃplutaiḥ / arcā pūrvodite pīṭhe aṅgalokeśvarāyudhaiḥ

हिन्दी अर्थ

पूर्णाहुति दे और ब्राह्मणोंको अपनी शक्तिके अनुसार दक्षिणा अर्पित करे। इस प्रकार सब विधान करके मनुष्य पूर्ण सौख्य लाभ करता है और शरीरका अन्त होनेपर सूर्यमण्डल भेदकर

English

A hundred thousand chants, ten thousand offering with sesame soaked in sweet juice, worship on the seat stated before with the limbs, lords of the world and weapons.

अध्याय ८०

श्लोक 102

एवं सिद्धे मनौ मन्त्री वन्ध्यायामपि पुत्रवान् ।तारो माया ततः सांतसेंदुष्वान्तश्च सर्ववान्

evaṃ siddhe manau mantrī vandhyāyāmapi putravān / tāro māyā tataḥ sāṃtaseṃduṣvāntaśca sarvavān

हिन्दी अर्थ

वैशाख शुक्ध्ला सप्तमीको राजा जहुने स्वयं क्रोधवश गड्ाजीको पी लिया था और पुनः अपने दाहिने कानके छिद्रसे उनका त्याग किया था। अत: वहाँ प्रात:काल स्नान करके निर्मल

English

When the mantra is perfected, the mantra-knower gets a son even from a barren woman. Om, Maya, then "sa" with moon and "su"...

अध्याय ८०

श्लोक 103

सो ऽहं वह्निप्रियान्तो ऽयं मन्त्रो वस्वक्षरः परः ।पञ्चब्रह्मात्मकस्यास्य मन्त्रस्य मुनि सत्तमः

so 'haṃ vahnipriyānto 'yaṃ mantro vasvakṣaraḥ paraḥ / pañcabrahmātmakasyāsya mantrasya muni sattamaḥ

हिन्दी अर्थ

जलमें गन्ध, पुष्प, अक्षत आदि सम्पूर्ण उपचारोंद्वारा गड़ाजीका पूजन करना चाहिए। तदनन्तर एक सहसत्र घट दान करना चाहिए। “गड्जाब्रत 'में यही कर्तव्य है। यह सब भक्तिपूर्वक किया जाय तो

English

"So 'ham" ending with "agnipriya": this is a supreme eight-syllable mantra. The sage of this five-Brahman mantra, best of sages,

अध्याय ८०

श्लोक 104

ऋषिर्ब्रह्मा च परमा गायत्रीछन्द ईरितम् ।परञ्ज्योतिः परं ब्रह्म देवता परिकीर्तितम्

ṛṣirbrahmā ca paramā gāyatrīchanda īritam / parañjyotiḥ paraṃ brahma devatā parikīrtitam

हिन्दी अर्थ

गड़गजी सात पीढ़ियोंको नि:संदेह स्वर्गमें पहुँचा देती हैं। इसी तिथिको 'कमलब्रत' भी बताया गया है। तिलसे भरे हुए पात्रमें सुवर्णमय सुन्दर कमल रखकर उसे दो वस्त्रोंसे ढँककर गन्ध, धूप

English

is Brahma; the supreme Gayatri is the metre; the deity is declared "the Supreme Light, the Supreme Brahman".

अध्याय ८०

श्लोक 105

प्रणवो बीजमाख्यातं स्वाहा शक्तिरुदाहृता ।स्वाहेति हृदयं प्रोक्तं सो ऽहं वेति शिरो मतम्

praṇavo bījamākhyātaṃ svāhā śaktirudāhṛtā / svāheti hṛdayaṃ proktaṃ so 'haṃ veti śiro matam

हिन्दी अर्थ

आदिके द्वारा उसकी पूजा करे। तत्पश्चातू--

English

Om is the seed; "svaha" is the power. "Svaha" is the heart; "So 'ham" the head;

अध्याय ८०

श्लोक 106

हंसश्चेति शिखा प्रोक्ता हृल्लेखा कवचं स्मृतम् ।प्रणवो नेत्रमाख्यातमस्त्रं हरिहरेति च

haṃsaśceti śikhā proktā hṛllekhā kavacaṃ smṛtam / praṇavo netramākhyātamastraṃ harihareti ca

हिन्दी अर्थ

दिवाकर नमस्तुभ्यं प्रभाकर नमोअस्तु ते॥

English

"Hamsa" the tuft; "hrillekha" the armour; Om the eye; "Hari Hara" the weapon.

अध्याय ८०

श्लोक 107

स ब्रह्मा स शिवो विप्र स हरिः सैव देवराट् ।स सर्वरूपः सर्वाख्यः सो ऽक्षरः परमः स्वराट्

sa brahmā sa śivo vipra sa hariḥ saiva devarāṭ / sa sarvarūpaḥ sarvākhyaḥ so 'kṣaraḥ paramaḥ svarāṭ

हिन्दी अर्थ

“हाथमें कमल धारण करनेवाले भगवान् सूर्यको नमस्कार है। सम्पूर्ण विश्वको धारण करनेवाले भगवान् सविताको नमस्कार है। दिवाकर! आपको नमस्कार है। प्रभाकर! आपको नमस्कार है।'

English

"He is Brahma, he is Shiva, O Brahmin, he is Hari, he is the king of gods; he is of all forms, called all; he is the imperishable, supreme, self-luminous."

अध्याय ८०

श्लोक 108

एवं ध्यात्वा जपेदष्टलक्षहोमो दशांशतः ।पूजाप्रणवपीठे ऽस्य सांगावरणकैर्मता

evaṃ dhyātvā japedaṣṭalakṣahomo daśāṃśataḥ / pūjāpraṇavapīṭhe 'sya sāṃgāvaraṇakairmatā

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार देवेश्वर सूर्यको नमस्कार करके सूर्यास्तके समय जलसे भरे हुए घड़ेके साथ वह कमल और एक कपिला गाय ब्राह्मणको दान दे।

English

Having so meditated, he should chant eight hundred thousand, offer a tenth; the worship of this is held on the Om-seat with limbs and enclosures.

अध्याय ८०

श्लोक 109

एवं सिद्धे मनौ ज्ञानं साधकेन्द्रस्य नारद ।जायते तत्त्वमस्यादिवाक्योक्तं निर्विकल्पकम्

evaṃ siddhe manau jñānaṃ sādhakendrasya nārada / jāyate tattvamasyādivākyoktaṃ nirvikalpakam

हिन्दी अर्थ

करना चाहिए। ब्राह्मणोंको भक्तिभावसे भोजन करानेसे ब्रत सफल होता है। उसी दिन “निम्बसप्तमी '- का ब्रत बताया जाता है। द्विजश्रेष्ठ नारद! उसमें ' 5७ खखोल्काय नमः ' इस मन्त्रद्वारा

English

When the mantra is perfected, knowledge arises for the best of practitioners, O Narada — the changeless knowledge told in sayings like "That thou art".

अध्याय ८०

श्लोक 110

कामो ङेंतो हृषीकेशो हृदयान्तो गजाक्षरः ।ऋषिर्ब्रह्मास्य गायत्री छन्दो गायत्रमीरितम्

kāmo ṅeṃto hṛṣīkeśo hṛdayānto gajākṣaraḥ / ṛṣirbrahmāsya gāyatrī chando gāyatramīritam

हिन्दी अर्थ

नीमके पत्तेसे भगवान् भास्करकी पूजाका विधान है। पूजनके पश्चात् नीमका पत्ता खाय और मौन होकर भूमिपर शयन करे। दूसरे दिन ब्राह्मणोंको भोजन कराकर स्वयं भी भाई-बन्धुओंके साथ

English

Kama, in the dative, Hrishikesha, ending in the heart: an elephant-syllable (eight) mantra. Its sage is Brahma, metre Gayatri;

अध्याय ८०

श्लोक 111

देवता तु हृषीकेशो विनियोगो ऽखिलाप्तये ।कामो बीजं तथायेति शक्तिरस्य ह्युदाहृता

devatā tu hṛṣīkeśo viniyogo 'khilāptaye / kāmo bījaṃ tathāyeti śaktirasya hyudāhṛtā

हिन्दी अर्थ

भोजन करे। यह 'निम्बपत्रव्रत' है, जो इसका पालन करनेवाले पुरुषोंको सब प्रकारका सुख देनेवाला है। इसी दिन 'शर्करासप्तमी' भी कही

English

the deity is Hrishikesha; the application is for obtaining all. Kama is the seed; the power is "aya".

अध्याय ८०

श्लोक 112

बीजेनैव षडङ्गानि कृत्वा ध्यानं समाचरेत् ।पुरुषोत्तममन्त्रोक्तं सर्वं वास्य प्रकीर्तितम्

bījenaiva ṣaḍaṅgāni kṛtvā dhyānaṃ samācaret / puruṣottamamantroktaṃ sarvaṃ vāsya prakīrtitam

हिन्दी अर्थ

गयी है। शर्कराससमी अश्वमेध यज्ञका फल देनेवाली, सब दुःखोंको शान्त करनेवाली और सन्‍्तानपरम्पराको बढ़ानेवाली है। इसमें शक्‍्करका दान करना, शक्कर खाना और खिलाना कर्तव्य

English

Having made the six limbs by the seed alone, he should perform the meditation. Everything else is declared as for the Purushottama mantra.

अध्याय ८०

श्लोक 113

लक्षं जपो ऽयुतं होमो घृतेनैव प्रकीर्तितः ।तर्पणं सर्वकामाप्त्यै प्रोक्तं संमोहिनीसुमैः

lakṣaṃ japo 'yutaṃ homo ghṛtenaiva prakīrtitaḥ / tarpaṇaṃ sarvakāmāptyai proktaṃ saṃmohinīsumaiḥ

हिन्दी अर्थ

है। यह व्रत भगवान् सूर्यको विशेष प्रिय है। जो परम भक्तिभावसे इसका पालन करता है, वह सद्तिको प्राप्त होता है।

English

A hundred thousand chants, ten thousand offering with ghee alone is declared; satisfaction with the Sammohini flowers is declared for gaining all desires.

अध्याय ८०

श्लोक 114

श्रीबीजं शक्तिरापेति बीजेनैव षडङ्कस्तथा ।त्रैलोक्यमोहनः शब्दो नम्ॐऽतो मनुरीरितः

śrībījaṃ śaktirāpeti bījenaiva ṣaḍaṅkastathā / trailokyamohanaḥ śabdo namoṃ'to manurīritaḥ

हिन्दी अर्थ

ज्येष्ठ शुक्ला सप्तमीको साक्षात् भगवान् सूर्यस्वरूप इन्द्र उत्पन्न हुए हैं। ब्रह्मन्! जो उपवासपूर्वक जितेन्द्रियभावसे विधि-विधानके साथ उनकी पूजा करता है, वह देवराज इन्द्रके प्रसादसे

English

The Shri seed, "apa" the power; the limbs by the seed itself. The word "Trailokyamohana" ending in "namah" is declared the mantra.

अध्याय ८०

श्लोक 115

ऋषिर्ब्रह्मा च गायत्री छन्दः श्रीधरदेवता ।श्रीबीजं शक्तिरापेति बीजेनैव षडङ्गकम्

ṛṣirbrahmā ca gāyatrī chandaḥ śrīdharadevatā / śrībījaṃ śaktirāpeti bījenaiva ṣaḍaṅgakam

हिन्दी अर्थ

स्वर्गलोकमें स्थान पाता है। विप्रेन्द्र! आषाढ़ शुक्ला सप्तमीको विवस्वान् नामक सूर्य प्रकट हुए थे; अत: उस तिथिमें गन्ध, पुष्प आदि पृथक् - पृथक् सामग्रियोंद्वारा उनकी भलीभाँति पूजा करके

English

Its sage is Brahma, its metre Gayatri, its deity Shridhara; the Shri seed, "apa" the power; the six limbs by the seed itself.

अध्याय ८०

श्लोक 116

पुरुषोत्तमवद्ध्यानपूजादिकमिहोदितः ।लक्षं जपस्तथा होम आज्येनैव दशांशतः

puruṣottamavaddhyānapūjādikamihoditaḥ / lakṣaṃ japastathā homa ājyenaiva daśāṃśataḥ

हिन्दी अर्थ

मनुष्य भगवान् सूर्यका सायुज्य प्राप्त कर लेता है।

English

Meditation, worship and so on are as told for Purushottama; a hundred thousand chants, and the offering only with ghee, a tenth part.

अध्याय ८०

श्लोक 117

सुगन्धश्वेतपुष्पैस्तु पूजां होमादिकं चरेत् ।एवं कृते तु विप्रेन्द्र साक्षात्स्याच्छ्रीधरः स्वयम्

sugandhaśvetapuṣpaistu pūjāṃ homādikaṃ caret / evaṃ kṛte tu viprendra sākṣātsyācchrīdharaḥ svayam

हिन्दी अर्थ

श्रावण शुक्ला सप्तमीको 'अव्यड्र” नामक शुभ ब्रत करना चाहिए। इसमें सूर्यदेवकी पूजाके अन्तमें उनकी प्रसन्नतांके लिये कपासके सूतका बना हुआ साढ़े चार हाथका वस्त्र दान करना

English

He should perform worship and offering with fragrant white flowers. When this is done, O best of Brahmins, Shridhara himself appears.

अध्याय ८०

श्लोक 118

अच्युतानन्तगोविन्दपदं ङेंतं नमोन्तिमम् ।मन्त्रो ऽस्य शौनकऋषिर्विराट् छन्दः प्रकीर्तितम्

acyutānantagovindapadaṃ ṅeṃtaṃ namontimam / mantro 'sya śaunakaṛṣirvirāṭ chandaḥ prakīrtitam

हिन्दी अर्थ

चाहिए। यह ब्रत विशेष कल्याणकारी है। यदि यह सप्तमी हस्त नक्षत्रसे युक्त हो तो पापनाशिनी कही गयी है। इसमें किया हुआ दान, जप और होम सब अक्षय होता है। भाद्रपद शुक्ला

English

"Achyuta-Ananta-Govinda" in the dative ending with "namah": its sage is Shaunaka, the metre declared Virat.

अध्याय ८०

श्लोक 119

एषां पराशरव्यासनारदा ऋषयः स्मृताः ।विराट् छन्दः समाख्यातं परब्रह्मात्मको हरिः

eṣāṃ parāśaravyāsanāradā ṛṣayaḥ smṛtāḥ / virāṭ chandaḥ samākhyātaṃ parabrahmātmako hariḥ

हिन्दी अर्थ

सप्तमीको “आमुक्ताभरणब्रत” बतलाया गया है। इसमें उमासहित भगवान् महेश्वरकी पूजाका विधान है। गड़ाजल आदि षोडशोपचारसे भगवानूका पूजन, प्रार्थाा और नमस्कार करके सम्पूर्ण

English

The sages of these are held to be Parashara, Vyasa and Narada; the metre is Virat; the deity is Hari whose nature is the Supreme Brahman.

अध्याय ८०

श्लोक 120

देवताबीजशक्ती तु पूर्वोक्ते साधकैर्मते ।शङ्खचक्रधरं देवं चतुर्बाहुं किरीटिनम्

devatābījaśaktī tu pūrvokte sādhakairmate / śaṅkhacakradharaṃ devaṃ caturbāhuṃ kirīṭinam

हिन्दी अर्थ

कामनाओंकी सिद्धिके लिये उनका विसर्जन करना चाहिए। इसीको 'फलसप्तमी' भी कहते हैं। नारियल, बैगन, नारंगी, बिजौरा नीबू, कुम्हड़ा, बनभंटा और सुपारी--इन सात फलोंको महादेवजीके

English

Its seed and power are the same as stated before by the practitioners. The god bearing conch and discus, four-armed, crowned,

अध्याय ८०

श्लोक 121

सर्वैरप्यायुधैर्युक्तं गरुडोपरि संस्थितम् ।सनकादिमुनीन्द्रैस्तु सर्वदेवैरुपासितम्

sarvairapyāyudhairyuktaṃ garuḍopari saṃsthitam / sanakādimunīndraistu sarvadevairupāsitam

हिन्दी अर्थ

आगे रखकर सात तन्‍्तुओं और सात गाँठोंसे युक्त एक डोरा भी चढ़ावे। फिर पराभक्तिसे उनका पूजन करके उस डोरेको स्त्री बायें हाथमें बाँध ले और पुरुष दाहिने हाथमें। जबतक वर्ष पूरा न

English

with all weapons, standing above Garuda, worshipped by Sanaka and the other lords of sages and all the gods,

अध्याय ८०

श्लोक 122

श्रीभूमिसहितं देवमुदयादित्यसन्निभम् ।प्रातरुद्यत्सहस्रांशुमण्डलोपमकुण्डलम्

śrībhūmisahitaṃ devamudayādityasannibham / prātarudyatsahasrāṃśumaṇḍalopamakuṇḍalam

हिन्दी अर्थ

हो जाय तबतक उसे धारण किये रहे। सात ब्राह्णोॉंको खीर भोजन कराकर उन्हें विदा करे। उसके बाद बुद्धिमान् पुरुष ब्रतकी पूर्णताके लिये स्वयं भी भोजन करे। पहले बताये हुए सातों

English

with Shri and Bhumi, bright as the rising sun, his earrings like the disc of the morning thousand-rayed sun,

अध्याय ८०

श्लोक 123

सर्वलोकस्य रक्षार्थमनन्तं नित्यमेव हि ।अभयं वरदं देवं प्रयच्छन्तं मुदान्वितम्

sarvalokasya rakṣārthamanantaṃ nityameva hi / abhayaṃ varadaṃ devaṃ prayacchantaṃ mudānvitam

हिन्दी अर्थ

फल सात ब्राह्मणोंको देने चाहिए। विप्रवर ! इस प्रकार सात वर्षोतक ब्रतका पालन करके विधिवत् उपासना करनेपर ब्रतधारी मनुष्य महादेवजीका सायुज्य प्राप्त कर लेता है। आश्विनके शुक्ल पक्षमें

English

for the protection of all the world, the endless, the god joyfully granting protection and boons always.

अध्याय ८०

श्लोक 124

एवं ध्यात्वार् चयेत्पीठे वैष्णवे सुसमाहितः ।आद्यावरणसंगैः स्याच्चक्रशङ्खगदासिभिः

evaṃ dhyātvār cayetpīṭhe vaiṣṇave susamāhitaḥ / ādyāvaraṇasaṃgaiḥ syāccakraśaṅkhagadāsibhiḥ

हिन्दी अर्थ

जो सप्तमी आती है, उसे 'शुभ सप्तमी' जानना चाहिए। उसमें स्नान और पूजा करके तथा श्रेष्ठ ब्राह्णणोंकी आज्ञा ले ब्रतका आरम्भ करके कपिला गायका पूजन एवं प्रार्थना करे--

English

Having meditated thus, he should worship on the Vaishnava seat attentively; the first enclosure is with the discus, conch, mace and sword,

अध्याय ८०

श्लोक 125

मुशलाढ्यधनुः पाशाङ्कुशैः प्रोक्तं द्वितीयकम् ।सनकादिकशाक्तेयव्यासनारदशौनकैः

muśalāḍhyadhanuḥ pāśāṅkuśaiḥ proktaṃ dvitīyakam / sanakādikaśākteyavyāsanāradaśaunakaiḥ

हिन्दी अर्थ

पालय त्वं जगत्कृत्स्नं यतो5सि धर्मसम्भवा॥

English

the second is told with pestle, bow, noose and goad; with Sanaka and others, Shakteya, Vyasa, Narada, Shaunaka,

अध्याय ८०

श्लोक 126

तृतीयं लोकपालैस्तु चतुर्थं परिकीर्तितम् ।लक्षं जपो दशांशेन घृतेन हवनं स्मृतम्

tṛtīyaṃ lokapālaistu caturthaṃ parikīrtitam / lakṣaṃ japo daśāṃśena ghṛtena havanaṃ smṛtam

हिन्दी अर्थ

“कल्याणी! मैं तुम्हारा दान करता हूँ, इससे साक्षात् भगवान् सूर्य प्रसन्न हों। तुम सम्पूर्ण जगत्का पालन करो; क्‍योंकि धर्मसे उत्पन्न हुई हो।'

English

the third is with the guardians of the world; the fourth is told. A hundred thousand chants, offering a tenth part with ghee is held.

अध्याय ८०

श्लोक 127

एवं सिद्धे मनौ मन्त्री प्रयोगानप्युपाचरेत् ।श्रीवृक्षमूले देवेशं ध्यायन्वैरोगिणं स्मरन्

evaṃ siddhe manau mantrī prayogānapyupācaret / śrīvṛkṣamūle deveśaṃ dhyāyanvairogiṇaṃ smaran

हिन्दी अर्थ

ऐसा कहकर वेदवेत्ता ब्राह्मणको नमस्कार करके उसे गाय और दक्षिणा दे। ब्रह्मन्! फिर स्वयं पञ्ञगव्य पान करके रहे। इस प्रकार ब्रत करके दूसरे दिन उत्तम ब्राह्मणोंको भोजन करावे और

English

When the mantra is perfected the mantra-knower should perform applications also: at the foot of a Shri-tree meditating on the Lord of gods, remembering the sick,

अध्याय ८०

श्लोक 128

स्पृष्ट्वा जप्त्वायुतं साध्यं स्मृत्वा वा मनसा द्विज ।रोगिणां रोगनिर्मुक्तिं कुर्यान्मन्त्री तु मण्डलात्

spṛṣṭvā japtvāyutaṃ sādhyaṃ smṛtvā vā manasā dvija / rogiṇāṃ roganirmuktiṃ kuryānmantrī tu maṇḍalāt

हिन्दी अर्थ

उनसे शेष बचे हुए प्रसादस्वरूप अन्नको स्वयं भोजन करे। जिसने श्रद्धापूर्वक इस शुभ सप्तमी नामक ब्रतको किया है, वह देवदेव महादेवजीके प्रसादसे भोग और मोक्ष प्राप्त कर लेता है।

English

touching, chanting ten thousand or remembering the one to be cured in mind, O Brahmin, the mantra-knower frees the sick from disease within a circle.

अध्याय ८०

श्लोक 129

कन्यार्थी जुहुयाल्लाजैर्बिल्वैश्चापि धनाप्तये ।वस्त्रार्थी गन्धकुसुमैरारोग्याय तिलैर्हुनेत्

kanyārthī juhuyāllājairbilvaiścāpi dhanāptaye / vastrārthī gandhakusumairārogyāya tilairhunet

हिन्दी अर्थ

कार्तिकके शुक्धल पक्षमें 'शाकसप्तमी' नामक ब्रत करना चाहिए। उस दिन स्वर्णकमलसहित सात प्रकारके शाक सात ब्राह्मणोंको दान करे और स्वयं शाक भोजन करके ही रहे। दूसरे दिन

English

One wishing for a bride should offer parched grain; for wealth, bilva; one wishing for clothes, perfumes and flowers; for health, sesame.

अध्याय ८०

श्लोक 130

रविवारे जले स्थित्वा नाभिमात्रे जपेत्तु यः ।अष्टोत्तरसहस्रं वै स ज्वरं नाशयेद् ध्रुवम्

ravivāre jale sthitvā nābhimātre japettu yaḥ / aṣṭottarasahasraṃ vai sa jvaraṃ nāśayed dhruvam

हिन्दी अर्थ

ब्राह्मणोंको भोजन कराकर उन्हें भोजन-दक्षिणा दे और स्वयं भी मौन होकर भाई-बन्धुओंके साथ भोजन करे। मार्गशीर्ष शुक्ला सप्तमीको 'मित्र- ब्रत” बताया गया है। भगवान् विष्णुका जो

English

One who on Sunday stands in water up to the navel and chants a thousand and eight times surely destroys fever.

अध्याय ८०

श्लोक 131

विवाहार्थं जपेन्मासं शशिमण्डलमध्यगम् ।ध्यात्वा कृष्णं लभेत्कन्यां वाञ्छितां चापि नारद

vivāhārthaṃ japenmāsaṃ śaśimaṇḍalamadhyagam / dhyātvā kṛṣṇaṃ labhetkanyāṃ vāñchitāṃ cāpi nārada

हिन्दी अर्थ

दाहिना नेत्र है, वही साकार होकर कश्यपके तेज और अदितिके गर्भसे 'मित्र' नामधारी दिवाकरके रूपमें प्रकट हुआ है। अत: ब्रह्मन्! इस तिथिमें शास्त्रोक्त विधिसे उन्हींका पूजन करना चाहिए।

English

For marriage, chanting for a month while meditating on Krishna in the middle of the Moon's disc, a man would gain the desired bride, O Narada.

अध्याय ८०

श्लोक 132

वसुदेवपदं प्रोच्य निगडच्छेदशब्दतः ।वासुदेवाय वर्मास्त्रे स्वाहान्तो मनुरीरितः

vasudevapadaṃ procya nigaḍacchedaśabdataḥ / vāsudevāya varmāstre svāhānto manurīritaḥ

हिन्दी अर्थ

पूजन करके मधुर आदि सामग्रियोंसे सात ब्राह्मणोंको भोजन करावे और उन्हें सुवर्ण-दक्षिणा देकर विदा करे। तत्पश्चात् स्वयं भी भोजन करे। विधिपूर्वक इस ब्रतका पालन करके मनुष्य

English

Having said "Vasudeva", then "nigadacheda" (cutter of fetters), "Vasudevaya", armour, weapon, ending in "svaha": this mantra is declared.

अध्याय ८०

श्लोक 133

नारदो ऽस्य ऋषिश्छन्दो गायत्री कृष्णदेवता ।वर्म बीजं शिरः शक्तिरन्यत्सर्वं दशार्णवत्

nārado 'sya ṛṣiśchando gāyatrī kṛṣṇadevatā / varma bījaṃ śiraḥ śaktiranyatsarvaṃ daśārṇavat

हिन्दी अर्थ

निश्चय ही सूर्यके लोकमें जाता है। पौष शुक्ला सप्तमीको 'अभयत्रत' होता है। उस दिन उपवास करके पृथ्वीपर खड़ा हो तीनों समय सूर्यदेवकी पूजा करे। तत्पश्चात् दूधमिश्रित अन्नसे बँधा हुआ

English

Narada is its sage, Gayatri its metre, Krishna its deity; "varma" the seed, "shira" the power; all else as with the ten-syllable.

अध्याय ८०

श्लोक 134

बालः पवनदीर्घैदुयुक्तो झिण्टीशयुर्जलम् ।अत्रिर्व्यासाय हृदयं मनुरष्टाक्षरो ऽवतु

bālaḥ pavanadīrghaiduyukto jhiṇṭīśayurjalam / atrirvyāsāya hṛdayaṃ manuraṣṭākṣaro 'vatu

हिन्दी अर्थ

एक सेर मोदक ब्राह्मणको दान करके सात ब्राह्मणोंको भोजन करावे और उन्हें सुवर्णकी दक्षिणा दे विदा करके स्वयं भी भोजन करे। यह सबको अभय देनेवाला माना गया है। दूसरे

English

"Bala", with wind and long vowels..., "Jhintisha", "Atri", "Vyasaya", the heart: may the eight-syllable mantra protect.

अध्याय ८०

श्लोक 135

ब्राह्मानुष्टुप् मुनिश्छन्दो देवः सत्यवतीसुतः ।आद्यं बीजं नमः शक्तिदीर्घाढ्यो नादिनाङ्गकम्

brāhmānuṣṭup muniśchando devaḥ satyavatīsutaḥ / ādyaṃ bījaṃ namaḥ śaktidīrghāḍhyo nādināṅgakam

हिन्दी अर्थ

ब्राह्मण उसी दिन “मार्तण्डब्रत'का उपदेश करते हैं। दोनों एक ही देवता होनेके कारण दविद्वानोंने

English

Its sage Brahma; the metre Anushtubh; the deity Vyasa, son of Satyavati; the first the seed; "namah" the power; the limbs with long vowels and so on.

अध्याय ८०

श्लोक 136

व्याख्यामुद्रिकया लसत्करतलं सद्योगपीठस्थितं वामे जानुतले दधानमपरं हस्तं सुविद्यानिधिम् ।विप्रव्रातवृतं प्रसन्नमनसं पाथोरुहाङ्गद्युतिं पाराशर्य्यमतीव पुण्यचरितं व्यासं स्मरेत्सिद्धये

vyākhyāmudrikayā lasatkaratalaṃ sadyogapīṭhasthitaṃ vāme jānutale dadhānamaparaṃ hastaṃ suvidyānidhim / vipravrātavṛtaṃ prasannamanasaṃ pāthoruhāṅgadyutiṃ pārāśaryyamatīva puṇyacaritaṃ vyāsaṃ smaretsiddhaye

हिन्दी अर्थ

उन्हें एक ही ब्रत कहा है। माघ मासके कृष्ण पक्षकी सप्तमीको 'सर्वाप्ति' नामक ब्रत होता है। उस दिन उपवास करके सुवर्णके बने हुए सूर्यविम्बकी गन्ध, पुष्प आदिसे पूजा करे तथा

English

"I remember for success Vyasa, son of Parashara, of most meritorious conduct: his hand shining with the explaining-mudra, seated on the seat of perfect yoga, holding his other hand on his left knee, treasury of fine knowledge, surrounded by hosts of Brahmins, calm-minded, with a body bright as a lotus."

अध्याय ८०

श्लोक 137

जपेदष्टसहस्राणि पायसैर्हेममाचरेत् ।पूर्वोक्तपीठे व्यासस्य पूर्वमङ्गानि पूजयेत्

japedaṣṭasahasrāṇi pāyasairhemamācaret / pūrvoktapīṭhe vyāsasya pūrvamaṅgāni pūjayet

हिन्दी अर्थ

रात्रिमें जागरण करके दूसरे दिन सात ब्राह्मणोंको खीर भोजन करावे। उन ब्राह्मणोंको दक्षिणा, नारियल और अगुरु अर्पण करके दूसरी दक्षिणाके साथ सुवर्णमय सूर्यविम्ब आचार्यको समर्पित

English

He should chant eight thousand, perform gold-offerings with milk-rice, and on the seat stated before worship first the limbs of Vyasa.

अध्याय ८०

श्लोक 138

प्राच्यादिषु यजेत्पैलं वैशंपायनजैमिनी ।सुमंप्तुं कोणभागेषु श्रीशुकं रोमहर्षणम्

prācyādiṣu yajetpailaṃ vaiśaṃpāyanajaiminī / sumaṃptuṃ koṇabhāgeṣu śrīśukaṃ romaharṣaṇam

हिन्दी अर्थ

करे। फिर विशेष प्रार्थनापूर्वक उन्हें विदा करके स्वयं भोजन करे। यह ब्रत सम्पूर्ण कामनाओंको देनेवाला कहा गया है। इस ब्रतके प्रभावसे सर्वथा अद्ठैतज्ञान सिद्ध होता है।

English

In the east and the other directions he should worship Paila, Vaishampayana, Jaimini, Sumantu in the corners, Shri Shuka, Romaharshana,

अध्याय ८०

श्लोक 139

उग्रश्रवसमन्यांश्च मुनीन्सेंद्रादिकाययुधान् ।एवं सिद्धमनुर्मन्त्री कवित्वं शोभनाः प्रजाः

ugraśravasamanyāṃśca munīnseṃdrādikāyayudhān / evaṃ siddhamanurmantrī kavitvaṃ śobhanāḥ prajāḥ

हिन्दी अर्थ

माघ शुकध८ला सप्तमीको 'अचलाब्रत' बताया गया है। यह 'त्रिलोचनजयन्ती ' है। इसे सर्वपापहारिणी माना गया है। इसीको 'रथसप्तमी' भी कहते हैं, जो “चक्रवर्ती ' पद प्रदान करनेवाली है। उस दिन

English

Ugrashravas and the other sages, with Indra and the others with their weapons. The mantra-knower with perfected mantra thus

अध्याय ८०

श्लोक 140

व्याख्यानशक्तिं कीर्तिं च लभते संपदां चयम् ।नृसिंहो माधवो दृष्टो लोहितो निगमादिमः

vyākhyānaśaktiṃ kīrtiṃ ca labhate saṃpadāṃ cayam / nṛsiṃho mādhavo dṛṣṭo lohito nigamādimaḥ

हिन्दी अर्थ

सूर्यकी सुवर्णमयी प्रतिमाको सुवर्णमय घोड़े जुते हुए सुवर्णके ही रथपर बिठाकर जो सुवर्ण दक्षिणाके साथ भावभक्तिपूर्वक उसका दान करता है, वह भगवान् शडट्डूरके लोकमें जाकर आनन्द भोगता

English

gains poetic power, fair offspring, power of exposition, fame and a heap of prosperity. Narasimha, Madhava, Lohita, "nigamadima"...

अध्याय ८०

श्लोक 141

कृशानुजाया पञ्चार्णो मनुर्विषहरः परः ।अनन्तपङ्क्तिपक्षीन्द्रा मुनिश्छन्दः सुरा मताः

kṛśānujāyā pañcārṇo manurviṣaharaḥ paraḥ / anantapaṅktipakṣīndrā muniśchandaḥ surā matāḥ

हिन्दी अर्थ

है। यही 'भास्करसप्तमी' भी कहलाती है, जो

English

with "krishanu-jaya": a five-syllable mantra, the best remover of poison. Ananta, Pankti, Pakshindra, Muni: the metres and gods are held.

अध्याय ८०

श्लोक 142

तारवह्निप्रिये बीजशक्ती मन्त्रस्य कीर्तिते ।ज्वलज्वल महामन्त्री स्वाहा हृदयमीरितम्

tāravahnipriye bījaśaktī mantrasya kīrtite / jvalajvala mahāmantrī svāhā hṛdayamīritam

हिन्दी अर्थ

करोड़ों सूर्य-ग्रहणोंके समान है। इसमें अरुणोदयके समय स्नान किया जाता है। आक और बेरके सात-सात पत्ते सिरपर रखकर स्नान करना चाहिए। इससे सात जन्मोंके पापोंका नाश होता है। इसी

English

Om, Agnipriya as seed and power of the mantra are declared. "Jvala jvala mahamantrin svaha" is declared the heart.

अध्याय ८०

श्लोक 143

गरुडेति पदस्यान्ते चूडाननशुचिप्रिया ।शिरोमन्त्रो गरुडतः शिखे स्वाहा शिखा मनुः

garuḍeti padasyānte cūḍānanaśucipriyā / śiromantro garuḍataḥ śikhe svāhā śikhā manuḥ

हिन्दी अर्थ

सप्तमीको “पुत्रदायक' ब्रत भी बताया गया है। स्वयं भगवान् सूर्यने कहा है--'जो माघ शुक्ला सप्तमीको विधिपूर्वक मेरी पूजा करेगा, उसपर अधिक सन्तुष्ट होकर मैं अपने अंशसे उसका पुत्र

English

At the end of the word "Garuda", "Chudanana-Shuchipriya": the head mantra from Garuda; "shikhe svaha" is the tuft mantra.

अध्याय ८०

श्लोक 144

गरुडेति पदं प्रोच्य प्रभञ्जययुगं वदेत् ।प्रभेदययुगं पश्चाद्वित्रासय विमर्दय

garuḍeti padaṃ procya prabhañjayayugaṃ vadet / prabhedayayugaṃ paścādvitrāsaya vimardaya

हिन्दी अर्थ

होऊँगा।' इसलिये उस दिन इन्द्रियसंयमपूर्वक दिन- रात उपवास करे और दूसरे दिन होम करके ब्राह्मणोंको दही, भात, दूध और खीर आदि भोजन करावे। फाल्गुन शुक्ला सप्तमीको ' अर्कपुट'

English

Having said the word "Garuda", he should say "prabhanjaya" twice, afterward "prabhedaya" twice, "vitrasaya vimardaya",

अध्याय ८०

श्लोक 145

प्रत्येकं द्विस्ततः स्वाहा कवचस्य मनुर्मतः ।उग्ररूपधरान्ते तु सर्वविषहरेति च

pratyekaṃ dvistataḥ svāhā kavacasya manurmataḥ / ugrarūpadharānte tu sarvaviṣahareti ca

हिन्दी अर्थ

नामक ब्रतका आचरण करे। अर्कके पत्तोंसे अर्क (सूर्य )- का पूजन करे और अर्कके पत्ते ही खाय तथा “अर्क” नामका सदा जप करे। इस प्रकार किया हुआ यह “अर्कपुटब्रत” धन और पुत्र

English

each twice, then "svaha": the armour mantra is held. After "ugrarupadhara", "sarvavishahara",

अध्याय ८०

श्लोक 146

भीषयद्वितयं प्रोच्य सर्वं दहदहेति च ।भस्मीकुरु ततः स्वाहा नेत्रमन्त्रो ऽयमीरितः

bhīṣayadvitayaṃ procya sarvaṃ dahadaheti ca / bhasmīkuru tataḥ svāhā netramantro 'yamīritaḥ

हिन्दी अर्थ

देनेवाला तथा सब पापोंका नाश करनेवाला है। कोई-कोई विधिपूर्वक होम करनेसे इसे “यज्ञव्रत' मानते हैं। द्विजश्रेष्ठस सब मासोंकी सम्पूर्ण सप्तमी तिथियोंमें भगवान् सूर्यकी आराधना समस्त

English

"bhishaya" twice, "sarvam daha daha", "bhasmikuru", then "svaha": this is declared the eye mantra.

अध्याय ८०

श्लोक 147

अप्रतिहतवर्णान्ते बलाय प्रहतेति च ।शासनान्ते तथा हुं फट् स्वाहास्त्रमनुरीरितः

apratihatavarṇānte balāya prahateti ca / śāsanānte tathā huṃ phaṭ svāhāstramanurīritaḥ

हिन्दी अर्थ

कामनाओंको पूर्ण करनेवाली बतायी गयी है।

English

After "apratihata-varna", "balaya prahata", and at the end "shasana", "hum phat svaha" is declared the weapon mantra.

अध्याय ८०

श्लोक 148

पादे कटौ हृदि मुखे मूर्ध्निं वर्णान्प्रविन्यसेत्

pāde kaṭau hṛdi mukhe mūrdhniṃ varṇānpravinyaset

हिन्दी अर्थ

बारह महीनोंके अष्टमी-सम्बन्धी व्रतोंकी विधि और महिमा

English

He should place the letters on the feet, waist, heart, face and head.

अध्याय ८०

श्लोक 149

तप्तस्वर्णनिभं फणीन्द्रनिकरैःकॢप्ताङ्ग भूषंप्रभुं स्तर्तृआणां शमयन्तमुग्रमखिलं नॄणां विषं तत्क्षणात् ।चञ्च्वग्रप्रचलद्भुजङ्गमभयं पाण्योर्वरं बिभ्रतं पक्षोच्चारितसामगीतममलं श्रीपक्षिराजं भजे

taptasvarṇanibhaṃ phaṇīndranikaraiḥkḷptāṅga bhūṣaṃprabhuṃ startṛāṇāṃ śamayantamugramakhilaṃ nṝṇāṃ viṣaṃ tatkṣaṇāt / cañcvagrapracaladbhujaṅgamabhayaṃ pāṇyorvaraṃ bibhrataṃ pakṣoccāritasāmagītamamalaṃ śrīpakṣirājaṃ bhaje

हिन्दी अर्थ

सनातनजी कहते हैं--नारद! चैत्र मासके शुक्ल पक्षकी अष्टमीको भवानीका जन्म बताया जाता है। उस दिन सौ परिक्रमा करके उनकी यात्राका महान् उत्सव मनाना चाहिए। उस दिन

English

"I worship the glorious Lord of birds, bright as heated gold, his limbs adorned with hosts of serpent-kings, quieting at once the fierce poison of all who are bitten, bearing in his hands the boon and the fear-giving trembling snakes in his beak's tip, singing stainless Sama with his wings."

अध्याय ८०

श्लोक 150

पञ्चलक्षं जपेन्मन्त्रं दशांशं जुहुयात्तिलैः ।पूजयेन्मातृकापीठे गरुडं वेदविग्रहम्

pañcalakṣaṃ japenmantraṃ daśāṃśaṃ juhuyāttilaiḥ / pūjayenmātṛkāpīṭhe garuḍaṃ vedavigraham

हिन्दी अर्थ

जगदम्बाका दर्शन मनुष्योंक लिये सर्वथा आनन्द देनेवाला है। उसी दिन अशोककलिका खानेका विधान है। जो लोग चैत्र मासके शुक्ल पक्षकी अष्टमीको पुनर्वसु नक्षत्रमें अशोककी

English

He should chant the mantra five hundred thousand and offer a tenth with sesame; he should worship Garuda, whose form is the Veda, on the alphabet seat.

अध्याय ८०

श्लोक 151

चतुर्थ्यन्तः पक्षिराजः स्वाहा पीठमनुः स्मृतः ।दृष्ट्वाङ्गं कर्णिकामध्ये नागान्यन्त्रेषु पूजयेत्

caturthyantaḥ pakṣirājaḥ svāhā pīṭhamanuḥ smṛtaḥ / dṛṣṭvāṅgaṃ karṇikāmadhye nāgānyantreṣu pūjayet

हिन्दी अर्थ

आठ कलिकाओंका पान करते हैं, वे कभी शोक नहीं पाते। उस दिन रातमें देवीकी पूजाका विधान होनेसे वह तिथि “महाष्टमी' भी कही

English

"Pakshirajaya svaha" in the dative is remembered as the seat mantra. Having seen the limb, he should worship the nagas in the pericarp and yantras,

अध्याय ८०

श्लोक 152

तद्बिहिर्लोकपालांश्च वज्राद्यैर्विलसत्करान् ।एवं सिद्धमनुर्मन्त्री नाशयेद्गरलद्वयम् ।देहान्ते लभते चापिश्रीविष्णोः परमं पदम्

tadbihirlokapālāṃśca vajrādyairvilasatkarān / evaṃ siddhamanurmantrī nāśayedgaraladvayam / dehānte labhate cāpiśrīviṣṇoḥ paramaṃ padam

हिन्दी अर्थ

गयी है। वैशाख मासके शुक्ल पक्षकी अष्टमी तिथिको उपवास करके स्वयं जलसे स्लान करे और अपराजिता-देवीको जटामाँसी तथा उशीर (खस)-मिश्रित जलसे स्नान कराकर गन्ध आदिसे

English

outside them the guardians of the world with their shining weapons. The mantra-knower so perfected destroys the two kinds of poison, and at death obtains the supreme abode of Shri Vishnu.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_nAradapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Narada Purana — Chapter 80
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.