Narada Purana· Nārada Purāṇa
91
अध्याय 91 / 167

Book 1 - Adhyaya 92

48 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ48 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ९१

श्लोक 1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे महेशमन्त्रकथनं नामैकनवतितमो ऽध्यायः इति तृतीयः पादः सूत उवाच एतच्छ्रुत्वा नारदस्तु कुमारस्य वचो मुदा ।पुनरप्याह सुप्रीतो जिज्ञासुः श्रेय उत्तमम्

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne tṛtīyapāde maheśamantrakathanaṃ nāmaikanavatitamo 'dhyāyaḥ iti tṛtīyaḥ pādaḥ sūta uvāca etacchrutvā nāradastu kumārasya vaco mudā / punarapyāha suprīto jijñāsuḥ śreya uttamam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Well done, O blessed one, Well done. The great sacred (Tantra) text, that is the most excellent among the (Tantric) scriptural texts has been narrated by vou It renders great benefit to all the worlds.

अध्याय ९१

श्लोक 2

नारद उवाच साधु साधु महाभाग सर्वलोकोपकारकम् ।महातन्त्रं त्वया प्रोक्तं सर्वतन्त्रोत्तमोत्तमम्

nārada uvāca sādhu sādhu mahābhāga sarvalokopakārakam / mahātantraṃ tvayā proktaṃ sarvatantrottamottamam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Now I wish to hear the excellent narration of Puranas. O sage, tell me whatever (i.e. all legendary episodes) is narrated in each of the different Puranas, since you are considered to be omniscient.

अध्याय ९१

श्लोक 3

अधुना श्रोतुमिच्छामि पुराणाख्यानमुत्तमम् ।यस्मिन्यस्मिन्पुराणे तु यद्यदाख्यानकं मुने ।तत्सर्वं मे समाचक्ष्व सर्वज्ञस्त्वं यतो मतः

adhunā śrotumicchāmi purāṇākhyānamuttamam / yasminyasminpurāṇe tu yadyadākhyānakaṃ mune / tatsarvaṃ me samācakṣva sarvajñastvaṃ yato mataḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

O Brahmana, on hearing those auspicious words of Narada, his enquiry regarding the stories in the Puranas Sanatkumara replied.

अध्याय ९१

श्लोक 4

सूत उवाच तच्छ्रुत्वा वचनं विप्रा नारदस्य शुभावहम् ।पुराणाख्यानसंप्रश्नं कुमारः प्रत्युवाच ह

sūta uvāca tacchrutvā vacanaṃ viprā nāradasya śubhāvaham / purāṇākhyānasaṃpraśnaṃ kumāraḥ pratyuvāca ha

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On hearing these words of the noble-souled Sanat- kumara, Narada bowed to Sanatana with great humility and submitted:

अध्याय ९१

श्लोक 5

सनत्कुमार उवाच पाराणाख्यानकं विप्र नानाकल्पसमुद्भवम् ।नानाकथासमायुक्तमद्भुतं बहुविस्तरम्

sanatkumāra uvāca pārāṇākhyānakaṃ vipra nānākalpasamudbhavam / nānākathāsamāyuktamadbhutaṃ bahuvistaram

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Please reveal clearly the stories of the different laces and dynasties in the order of their creation. O Holy Lord, there is no one superior to you in the knowledge of the stories contained in the Puranas.

अध्याय ९१

श्लोक 6

ऋषिः सनातनश्चायं यथा वेद तथापरः ।न वेद तस्मात्पृच्छ त्वं बहुकल्पविदां वरम्

ṛṣiḥ sanātanaścāyaṃ yathā veda tathāparaḥ / na veda tasmātpṛccha tvaṃ bahukalpavidāṃ varam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

O Lord, Lord of the chiefs of the Devas, the Creator and the annihilator of the worlds, O omniscient one, O presiding deity over all, obeisance be to you, who are gracious to all.

अध्याय ९१

श्लोक 7

श्रुत्वेत्थं नारदो वाक्यं कुमारस्य महात्मनः ।प्रणम्य विनयोपेतः सनातनमथाब्रवीत्

śrutvetthaṃ nārado vākyaṃ kumārasya mahātmanaḥ / praṇamya vinayopetaḥ sanātanamathābravīt

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

O father, I am desirous of hearing. Kindly tell me the core of the Puranas, their definition, their authority, the narrator and the inquirer.

अध्याय ९१

श्लोक 8

नारद उवाच ब्रह्मन्पुराणविच्छ्रेष्ठ ज्ञानविज्ञानतत्पर ।पुराणानां विभागं मे साकल्ये नानुकीर्तय

nārada uvāca brahmanpurāṇavicchreṣṭha jñānavijñānatatpara / purāṇānāṃ vibhāgaṃ me sākalye nānukīrtaya

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Listen, O dear child, I shall tell you the collective account of the Puranas. On knowing it, all the extant literature among the mobile and the immobile beings becomes known

अध्याय ९१

श्लोक 9

यस्मिञ् श्रुते श्रुतं सर्वं ज्ञातं कृते कृतम्

yasmiñ śrute śrutaṃ sarvaṃ jñātaṃ kṛte kṛtam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

O bestower of honour, in all the Kalpas, there was only one Purina1 that was the very seed of the fourfold aims of life,- It extended to a hundred crores of verses.

अध्याय ९१

श्लोक 10

वर्णाश्रमाचारधर्मं साक्षात्कारमुपैष्यति ।कियन्ति च पुराणानि कियत्संख्यानि मानतः

varṇāśramācāradharmaṃ sākṣātkāramupaiṣyati / kiyanti ca purāṇāni kiyatsaṃkhyāni mānataḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

With due respect to P.V. Kane (H.D. V. ii. ), I believe that originally there was a single text of literature called the Purina, on account of the following reasons:

अध्याय ९१

श्लोक 11

किङ्किमाख्यानयुक्तानि तद्वदस्व मम प्रभो ।चातुर्वर्ण्याश्रया नानाव्रतादीनां कथास्तथा

kiṅkimākhyānayuktāni tadvadasva mama prabho / cāturvarṇyāśrayā nānāvratādīnāṃ kathāstathā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

LP I. 2.3., Mt. P 53. 3-11, Pd. P V. 145-52, Va. P. I. 60-61. And They have a number of common verses. For example compare, NP 1.92.22-25 (our text) with the following from Mt. 4-11.:

अध्याय ९१

श्लोक 12

सृष्टिक्रमेण वंशानां कथाः सम्यक्प्रकाशय ।त्वत्तो ऽधिको न चान्यो ऽस्ति पुराणाख्यानवित्प्रभो

sṛṣṭikrameṇa vaṃśānāṃ kathāḥ samyakprakāśaya / tvatto 'dhiko na cānyo 'sti purāṇākhyānavitprabho

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

He divides Purana into eighteen books and hands it over to the people of the Earth. Even today, original in the region of the Devas, the Purana extends to a hundred crores of verses.

अध्याय ९१

श्लोक 13

तस्मादाख्याहि मह्यं त्वं सर्वसन्देहभञ्जनम् ।सूत उवाच ततः सनातनो विप्राः श्रुत्वा नारदभाषितम्

tasmādākhyāhi mahyaṃ tvaṃ sarvasandehabhañjanam / sūta uvāca tataḥ sanātano viprāḥ śrutvā nāradabhāṣitam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The total number of verses in the extant Puranas as enumerated in Mt. P. & Va.P. comes to 400600 which is approximately the same as ''Four hundred thousand** as mentioned here and in other Puranas.

अध्याय ९१

श्लोक 14

नारायणं क्षणं ध्यात्वा प्रोवाचाथ विदां वरः ।सनातन उवाच साधु साधु मुनिश्रेष्ठ सर्वलोकोपकारिका

nārāyaṇaṃ kṣaṇaṃ dhyātvā provācātha vidāṃ varaḥ / sanātana uvāca sādhu sādhu muniśreṣṭha sarvalokopakārikā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

VP HI. 6.21.23, Mt. 11 ff Va. 2-10, etc. But there is some difference in the serial order. For example, NP. records the Vdyu P as the 4th in the list, while a number of others substitute the Saioa as the 4th instead of Vdyu. A.D. Pusalkar has however, convincingly shown that the Vdyu is entided to be a Mahapurana and Not the Siva Purana ( Studies in the Epics & Puranas of India (SEP. Ch. 2 p -41) that the VP contains this list shows that these Puranas existed in the Gupta Age.

अध्याय ९१

श्लोक 15

पुराणाख्यानविज्ञाने यज्जाता नेष्ठिकी मतिः ।तुभ्यं समभिधास्यामि यत्प्रोक्तं ब्रह्मणा पुरा

purāṇākhyānavijñāne yajjātā neṣṭhikī matiḥ / tubhyaṃ samabhidhāsyāmi yatproktaṃ brahmaṇā purā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Like the NP most Puranas give the Brahma the first place in their lists. But the Vdyu 104,3 and the Deoibhagaoata (13.3) put the Matsya as the first in their list, while the Skanda-Prabhdsa Khanda 2. 8-9 gives that honour to the Brahmaq (la.

अध्याय ९१

श्लोक 16

मरीच्यादिऋषिभ्यस्तु पुत्रस्नेहावृतात्मना ।एकदा ब्रह्मणः पुत्रो मरीचिर्नाम विश्रुतः

marīcyādiṛṣibhyastu putrasnehāvṛtātmanā / ekadā brahmaṇaḥ putro marīcirnāma viśrutaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The Bh. P. XII. 13.4 agrees with the NP about the number of verses (viz 10000) in the Brahma P but A 1 credits it with 25000 verses while Mt. P. states 13000 as the total No. of verses therein. Actually

अध्याय ९१

श्लोक 17

स्वाध्यायश्रुतसंपन्नो वेदवेदागपारगः ।उपसृत्य स्वपितरं ब्रह्मणं लोकभावनम्

svādhyāyaśrutasaṃpanno vedavedāgapāragaḥ / upasṛtya svapitaraṃ brahmaṇaṃ lokabhāvanam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

In the course of that narrative, the incarnation of the glorious Ramacandra* 1 has been recounted, Ramacandra of blissful form incarnating in four manifestations (vyuhas).2

अध्याय ९१

श्लोक 18

प्रणम्य भक्त्या पप्रच्छ इदमेव मुनिश्वर ।पुराणाख्यानममलं यत्त्वं पृच्छसि मानद

praṇamya bhaktyā papraccha idameva muniśvara / purāṇākhyānamamalaṃ yattvaṃ pṛcchasi mānada

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

This story of Rama though included in the list of contents of the Brahma by the NP. is not found in the printed editions (both Anandasrama Poona and Gurumandal (GM) Calcutta.)

अध्याय ९१

श्लोक 19

मरीचिरुवाच भगवन्देवदेवेश लोकानां प्रभवाप्यय ।सर्वज्ञ सर्वकल्याण सर्वाध्यक्ष नमो ऽस्तु ते

marīciruvāca bhagavandevadeveśa lokānāṃ prabhavāpyaya / sarvajña sarvakalyāṇa sarvādhyakṣa namo 'stu te

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Obviously the Paficardtra doctrine of "Four Manifestations'* is implied here as Rama is an incarnation of Visnu (Vasudeva.)

अध्याय ९१

श्लोक 20

पुराणबीजमाख्यहि मह्यं शुश्रूषवे पितः ।लक्षणं च प्रमाणं च प्रमाणं चं वक्तारं पृच्छकं तथा

purāṇabījamākhyahi mahyaṃ śuśrūṣave pitaḥ / lakṣaṇaṃ ca pramāṇaṃ ca pramāṇaṃ caṃ vaktāraṃ pṛcchakaṃ tathā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The description of Puru$ottama Ksetra and how king Indradyumna of Avanti carved out three wooden images (of Jagannatha, Balarama and Subhadra) is found in Chs. 44-51 of the Bd. P. This Purusottama Ksetra is Puri of Jagannatha Puri or Sr! Ksetra in Orissa. Puri is the ancient Buddhist

अध्याय ९१

श्लोक 21

ब्रह्मोवाच शृणु वत्स प्रवक्ष्यामि पुराणानां समुच्चयम् ।यस्मिञ्ज्ञाते भवेज्ज्ञातं वाङ्मयं सचराचरम्

brahmovāca śṛṇu vatsa pravakṣyāmi purāṇānāṃ samuccayam / yasmiñjñāte bhavejjñātaṃ vāṅmayaṃ sacarācaram

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The duties of the different castes and stages of life have been described in detail. There is the narration of Visnu- Dharma and the Yugas as well as the Pralaya (dissolution of the world).

अध्याय ९१

श्लोक 22

पुराणमेकमेवासीत्सर्वकल्पेषु मानद ।चतुर्वर्गस्य बीजं च शतकोटिप्रविस्तरम्

purāṇamekamevāsītsarvakalpeṣu mānada / caturvargasya bījaṃ ca śatakoṭipravistaram

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Thus the Brahma Purana that consists of two parts has been described. It is destructive of all sins. It bestows all happiness.

अध्याय ९१

श्लोक 23

प्रवृत्तिः सर्वशास्त्राणां पुराणादभवत्ततः ।कालेनाग्रहणं दृष्ट्वा पुरामस्य महामतिः

pravṛttiḥ sarvaśāstrāṇāṃ purāṇādabhavattataḥ / kālenāgrahaṇaṃ dṛṣṭvā purāmasya mahāmatiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

He who, after getting copied this Purana consisting of the dialogue of Suta and Saunaka that yields worldly pleasure (here) and release from Samsara (hereafter), donates devoutly that manuscript on the full moon day in the month of Vaisakha, to a Brahmana well-versed in Puranas, alongwith gold, water and a cow, after propitiating him with garments, sweet dishes and ornaments, — (such a person) stays in the region of god Brahma as long as the sun, the moon and the stars shine.

अध्याय ९१

श्लोक 24

हरिर्व्यासस्वरूपेण जायते च युगे युगे ।चतुर्लक्षप्रमाणेन द्वापरे द्वापरे सदा

harirvyāsasvarūpeṇa jāyate ca yuge yuge / caturlakṣapramāṇena dvāpare dvāpare sadā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

VV 40-42 give some of the main items in the Bd. P. such as the story of ICrsna (Chs. 180-211), description of the region of Yama (Chs. 214-216), PitrrSraddha (219-220), Varna sramadharma (Gh. 222), discussion of Yoga (Chs. 234, 238), Sahkhya (Chs. 235, 239) and eulogy of Puranas (Ch. 235). But a number of chapters on sacred places and other important episodes which find a place in every Purana and as such cannot be branded as 'spurious', are not mentioned in the contents of the Bd. P- as summarised in the NP.

अध्याय ९१

श्लोक 25

तदष्टादशधा कृत्वा भूर्लोके निर्द्दिशत्यपि ।अद्यापि देवलोके तु शतकोटिप्रविस्तरम्

tadaṣṭādaśadhā kṛtvā bhūrloke nirddiśatyapi / adyāpi devaloke tu śatakoṭipravistaram

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Dividing it into eighteen, he sets it forth in the world of men; even today in the world of the gods it extends to a hundred crores,

अध्याय ९१

श्लोक 26

अस्त्येव तस्य सारस्तु चतुर्लक्षेण वर्ण्यते ।ब्राह्मं पाद्मं वैष्णवं च वायवीयं तथैव च

astyeva tasya sārastu caturlakṣeṇa varṇyate / brāhmaṃ pādmaṃ vaiṣṇavaṃ ca vāyavīyaṃ tathaiva ca

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

and its essence is described in four lakhs: the Brahma, Padma, Vishnu and Vayu Puranas,

अध्याय ९१

श्लोक 27

भागवतं नारदीयं मार्कण्डेयं च कीर्तितम् ।आग्नेयं च भविष्यं च ब्रह्मवैवर्त्तलिङ्गके

bhāgavataṃ nāradīyaṃ mārkaṇḍeyaṃ ca kīrtitam / āgneyaṃ ca bhaviṣyaṃ ca brahmavaivarttaliṅgake

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

the Bhagavata, the Naradiya and the Markandeya are named; the Agni, the Bhavishya, the Brahmavaivarta and the Linga,

अध्याय ९१

श्लोक 28

वाराहं च तथा स्कान्दं वामनं कूर्मसंज्ञकम् ।मात्स्यं च गारुडं तद्वद्ब्रह्माण्डाख्यमिति त्रिषट्

vārāhaṃ ca tathā skāndaṃ vāmanaṃ kūrmasaṃjñakam / mātsyaṃ ca gāruḍaṃ tadvadbrahmāṇḍākhyamiti triṣaṭ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

the Varaha, the Skanda, the Vamana, the one called Kurma, the Matsya, the Garuda and likewise the one called Brahmanda — thrice six.

अध्याय ९१

श्लोक 29

एकं कथानकं सूत्रं वक्तुः श्रोतुः समाह्वयम् ।प्रवक्ष्यामि समासेन निशामय समाहितः

ekaṃ kathānakaṃ sūtraṃ vaktuḥ śrotuḥ samāhvayam / pravakṣyāmi samāsena niśāmaya samāhitaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

I will tell you in brief the single thread of their stories, with the names of speaker and hearer; listen attentively.

अध्याय ९१

श्लोक 30

ब्रह्मं पुराणं तत्रादौ सर्वलोकहिताय वै ।व्यासेन वेदविदुषा समाख्यातं महात्मना

brahmaṃ purāṇaṃ tatrādau sarvalokahitāya vai / vyāsena vedaviduṣā samākhyātaṃ mahātmanā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

First among them is the Brahma Purana, declared for the welfare of all worlds by the great-souled Vyasa, knower of the Veda.

अध्याय ९१

श्लोक 31

तद्वै सर्वपुराणाग्र्यं धर्मकामार्थमोक्षदम् ।नानाख्यानेतिहासाढ्यं दशसाहस्रमुच्यते

tadvai sarvapurāṇāgryaṃ dharmakāmārthamokṣadam / nānākhyānetihāsāḍhyaṃ daśasāhasramucyate

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

It is foremost of all the Puranas, granting dharma, pleasure, wealth and liberation, rich in many stories and histories, and is said to have ten thousand verses.

अध्याय ९१

श्लोक 32

देवानां च सुराणां च यत्रोत्पत्तिः प्रकीर्तिता ।प्रजापतीनां च तथा दक्षादीनां मुनीश्वर

devānāṃ ca surāṇāṃ ca yatrotpattiḥ prakīrtitā / prajāpatīnāṃ ca tathā dakṣādīnāṃ munīśvara

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

In it are told the origin of the gods and asuras, and of the Prajapatis beginning with Daksha, O lord of sages;

अध्याय ९१

श्लोक 33

ततो लोकेश्वरस्यात्र सूर्यस्य परमात्मनः ।वंशानुकीर्तनं पुण्यं महापातकनाशनम्

tato lokeśvarasyātra sūryasya paramātmanaḥ / vaṃśānukīrtanaṃ puṇyaṃ mahāpātakanāśanam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

then the holy account of the lineage of the Sun, lord of the world and supreme Self, which destroys great sins;

अध्याय ९१

श्लोक 34

यत्रावतारः कथितः परमानन्दरूपिणः ।श्रीमतो रामचन्द्रस्य चतुर्व्यूहावतारिणः

yatrāvatāraḥ kathitaḥ paramānandarūpiṇaḥ / śrīmato rāmacandrasya caturvyūhāvatāriṇaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

where is told the incarnation of the glorious Ramachandra, whose form is supreme bliss, who incarnated in four forms;

अध्याय ९१

श्लोक 35

ततश्च सोमवंशस्यं कीर्तनं यत्र वर्णितम् ।कृष्णस्य जगदीशस्य चरितं कल्मषापहम्

tataśca somavaṃśasyaṃ kīrtanaṃ yatra varṇitam / kṛṣṇasya jagadīśasya caritaṃ kalmaṣāpaham

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

then where the account of the lunar dynasty is described, and the sin-destroying story of Krishna, lord of the world;

अध्याय ९१

श्लोक 36

द्वीपानां चैव सर्वेषां वर्षाणां चाप्यशेषतः ।वर्णनं यत्र पातालस्वर्गाणां च प्रदृश्यते

dvīpānāṃ caiva sarveṣāṃ varṣāṇāṃ cāpyaśeṣataḥ / varṇanaṃ yatra pātālasvargāṇāṃ ca pradṛśyate

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

where the description of all the continents and all the regions, and of the netherworlds and heavens, is seen;

अध्याय ९१

श्लोक 37

नरकाणां समाख्यानं सूर्यस्तुतिकथानकम् ।पार्वत्याश्च तथा जन्म विवाहश्च निगद्यते

narakāṇāṃ samākhyānaṃ sūryastutikathānakam / pārvatyāśca tathā janma vivāhaśca nigadyate

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

the account of the hells, the story of the hymn to the Sun, and the birth and marriage of Parvati are told;

अध्याय ९१

श्लोक 38

दक्षाख्यानं ततः प्रोक्तमेकाम्रक्षेत्रवर्णनम् ।पूर्वभागो ऽयमुदितः पुराणस्यास्य नारद

dakṣākhyānaṃ tataḥ proktamekāmrakṣetravarṇanam / pūrvabhāgo 'yamuditaḥ purāṇasyāsya nārada

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

then the story of Daksha and the description of the sacred field of Ekamra. This is declared the first part of this Purana, O Narada.

अध्याय ९१

श्लोक 39

अस्योत्तरे विभागे तु पुरुषोत्तमवर्णनम् ।विस्तरेण समाख्यातं तीर्थयात्राविधानतः

asyottare vibhāge tu puruṣottamavarṇanam / vistareṇa samākhyātaṃ tīrthayātrāvidhānataḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

In its latter part the description of Purushottama is given at length, with the procedure of pilgrimage;

अध्याय ९१

श्लोक 40

अत्रैव कृष्णचरितं विस्तरात्समुदीरितम् ।वर्णनं यमलोकस्य पितृश्राद्धविधिस्तथा

atraiva kṛṣṇacaritaṃ vistarātsamudīritam / varṇanaṃ yamalokasya pitṛśrāddhavidhistathā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

here too the story of Krishna is told at length, the description of Yama's world and the procedure of shraddha for the ancestors;

अध्याय ९१

श्लोक 41

वर्णाश्रमाणां धर्माश्च कीर्तिता यत्र विस्तरात् ।विष्णुधर्मयुगाख्यानं प्रलयस्य च वर्णनम्

varṇāśramāṇāṃ dharmāśca kīrtitā yatra vistarāt / viṣṇudharmayugākhyānaṃ pralayasya ca varṇanam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

where the dharmas of the classes and stages of life are declared at length, the story of Vishnu's dharma and the ages, and the description of dissolution;

अध्याय ९१

श्लोक 42

योगानां च समाख्यानं सांख्यानां चापि वर्णनम् ।ब्रह्मवादसमुद्देशः पुराणस्य प्रशंसनम्

yogānāṃ ca samākhyānaṃ sāṃkhyānāṃ cāpi varṇanam / brahmavādasamuddeśaḥ purāṇasya praśaṃsanam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

the account of the yogas and the description of the Sankhyas, the exposition of the doctrine of Brahman, and the praise of the Purana.

अध्याय ९१

श्लोक 43

एतद्ब्रह्मपुराणं तु भागद्वयसमन्वितम् ।वर्णितं सर्वपापघ्नं सर्वसौख्यप्रदायकम्

etadbrahmapurāṇaṃ tu bhāgadvayasamanvitam / varṇitaṃ sarvapāpaghnaṃ sarvasaukhyapradāyakam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

This Brahma Purana, consisting of two parts, has been described; it destroys all sins and grants all happiness.

अध्याय ९१

श्लोक 44

सूतशौनकसंवादं भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् ।लिखित्वेतत्पुराणं यो वैशाख्यां हेमसंयुतम्

sūtaśaunakasaṃvādaṃ bhuktimuktipradāyakam / likhitvetatpurāṇaṃ yo vaiśākhyāṃ hemasaṃyutam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

It is the dialogue of Suta and Shaunaka, granting enjoyment and liberation. Whoever writes out this Purana and on the full moon of Vaishakha, with gold

अध्याय ९१

श्लोक 45

जलधेनुयुतं चापि भक्त्या दद्याद्द्विजातये ।पौराणिकाय संपूज्य वस्त्रभोज्यविभूषणैः

jaladhenuyutaṃ cāpi bhaktyā dadyāddvijātaye / paurāṇikāya saṃpūjya vastrabhojyavibhūṣaṇaiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

and with a water-cow, gives it with devotion to a brahmin, a reciter of Puranas, honouring him with clothes, food and ornaments,

अध्याय ९१

श्लोक 46

स वसेद्ब्रह्मणो लोके यावच्चन्द्रार्कतारकम् ।यः पठेच्छृणुयाद्वापि ब्राह्मानुक्रमणीं द्विज

sa vasedbrahmaṇo loke yāvaccandrārkatārakam / yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi brāhmānukramaṇīṃ dvija

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

dwells in Brahma's world as long as the moon, sun and stars endure. Whoever reads or hears the index of the Brahma Purana, O brahmin,

अध्याय ९१

श्लोक 47

सो ऽपि सर्वपुराणस्य श्रोतुर्वक्तुः फलं लभेत् ।शृणोति यः पुराणं तु ब्रह्मं सर्वं जितेन्द्रियः

so 'pi sarvapurāṇasya śroturvaktuḥ phalaṃ labhet / śṛṇoti yaḥ purāṇaṃ tu brahmaṃ sarvaṃ jitendriyaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

also gains the fruit of hearing and reciting the whole Purana. Whoever, with senses controlled, hears the whole Brahma Purana,

अध्याय ९१

श्लोक 48

हविष्याशी च नियमात्स लभेद्ब्रह्मणः पदम् ।किमत्र बहुनोक्तेन यद्यदिच्छति मानवः ।तत्सर्वं लभते वत्स पुराणस्यास्य कीर्तनात्

haviṣyāśī ca niyamātsa labhedbrahmaṇaḥ padam / kimatra bahunoktena yadyadicchati mānavaḥ / tatsarvaṃ labhate vatsa purāṇasyāsya kīrtanāt

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

eating only sacrificial food and keeping discipline, attains Brahma's state. What need of more words? Whatever a man desires, he obtains all of it, child, by reciting this Purana.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_nAradapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Narada Purana — Chapter 91
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.