Narada Purana· Nārada Purāṇa
93
अध्याय 93 / 167

Book 1 - Adhyaya 94

24 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ24 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ९३

श्लोक 1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे पद्मपुराणानुक्रमणिकावर्णनं नाम त्रिनवतितमो ऽध्यायः श्रीब्रह्मोवाच शृणु वत्स प्रवक्ष्यामि पुराणं वैष्णवं महत् ।त्रयोविंशतिसहस्रं सर्वपातकनाशनम्

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne caturthapāde padmapurāṇānukramaṇikāvarṇanaṃ nāma trinavatitamo 'dhyāyaḥ śrībrahmovāca śṛṇu vatsa pravakṣyāmi purāṇaṃ vaiṣṇavaṃ mahat / trayoviṃśatisahasraṃ sarvapātakanāśanam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

O dear child, listen. I shall narrate the great Purana of Visnu.1 It contains twenty-three thousand verses.2 It is destructive of all sins.

अध्याय ९३

श्लोक 2

यत्रादिभागे निर्विष्टाः षडंशाः शक्तिजेन ह ।मैत्रेयायादिमे तत्र पुराणस्यावतारिकाम्

yatrādibhāge nirviṣṭāḥ ṣaḍaṃśāḥ śaktijena ha / maitreyāyādime tatra purāṇasyāvatārikām

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

In the first section, six divisions have been made by the descendant of Sakti i.e. Parasara. In the first division the introduction to the Purana is made to Maitreya.

अध्याय ९३

श्लोक 3

आदिकारणसर्गश्च देवादीनां च संभवः ।समुद्रमथनाख्यानं दक्षादीनां ततो ऽन्वयः

ādikāraṇasargaśca devādīnāṃ ca saṃbhavaḥ / samudramathanākhyānaṃ dakṣādīnāṃ tato 'nvayaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The primordial causal creation, the origin of the Devas and others, the narrative of the churning of the ocean, the family-race of Daksa and others.

अध्याय ९३

श्लोक 4

ध्रुवस्य चरितं चैव पृथोश्चरितमेव च ।प्रचेतसं तथाख्यानं प्रह्लादस्य कथानकम्

dhruvasya caritaṃ caiva pṛthoścaritameva ca / pracetasaṃ tathākhyānaṃ prahlādasya kathānakam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The story of Dhruva, the anecdote of Prthu, the narrative of Pracetas, the story of Prahlada.3

अध्याय ९३

श्लोक 5

पृथग्राज्याधिकाराख्या प्रथम्ॐऽशैतीरितः ।प्रियव्रतान्वयाख्याख्यानं द्वीपवर्षनिरूपणम्

pṛthagrājyādhikārākhyā prathamoṃ'śaitīritaḥ / priyavratānvayākhyākhyānaṃ dvīpavarṣanirūpaṇam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Though the NP. and some other Puranas such as the Vqyu, Matsya, Bhagavata and Brahma-Vaivarta state that VP consists of 23000 verses, the printed editions give only 6000 verses.

अध्याय ९३

श्लोक 6

पातालनरकाख्यानं सप्तस्वर्गनिरूपणम् ।सूर्यादिवारकथनं पृथग्लक्षणसंयुतम्

pātālanarakākhyānaṃ saptasvarganirūpaṇam / sūryādivārakathanaṃ pṛthaglakṣaṇasaṃyutam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

In this verse the NP. mentions topics discussed in VP I. 11-22

अध्याय ९३

श्लोक 7

चरितं भरतस्याथ मुक्तिमार्गनिदर्शनम् ।निदाघऋभुसंवादो द्वितीय्ॐश उदाहृतः

caritaṃ bharatasyātha muktimārganidarśanam / nidāghaṛbhusaṃvādo dvitīyoṃśa udāhṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Then the story of Bharata, which points out the path of salvation, the dialogue between Rbhu and Nidagha — these are topics in the second division.1

अध्याय ९३

श्लोक 8

मन्वन्तरसमाख्यानं वेदव्यासावतारकम् ।नरकोद्धारकं कर्म गदितं च ततः परम्

manvantarasamākhyānaṃ vedavyāsāvatārakam / narakoddhārakaṃ karma gaditaṃ ca tataḥ param

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

(The Third Division.3) The enumeration of the Manvantaras; the incarnation of Vedavyasa; thereafter, the rite that lifts one up from hell is mentioned.

अध्याय ९३

श्लोक 9

सगरस्यौर्वसंवादे सर्वधर्मनिरूपणम् ।श्राद्धकल्पं तथोद्दिष्टं वर्णाश्रमनिबन्धनम्

sagarasyaurvasaṃvāde sarvadharmanirūpaṇam / śrāddhakalpaṃ tathoddiṣṭaṃ varṇāśramanibandhanam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The review of all the religious duties (Dharmas) in the dialogue between Sagara and Aurva; then Sraddha Kalpa (The rituals connected with Sraddha) is recounted; the classifi¬ cation of the castes and stages of life.

अध्याय ९३

श्लोक 10

सदाचारश्च कथितो मायामोहकथा ततः ।तृतीय्ॐऽशो ऽयमुदितः सर्वपापप्रणाशनः

sadācāraśca kathito māyāmohakathā tataḥ / tṛtīyoṃ'śo 'yamuditaḥ sarvapāpapraṇāśanaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

This verse refers to topics contained in VP Amsa II chs. 1-7, 12-16.

अध्याय ९३

श्लोक 11

सूर्यवंशकथ पुण्या सोमवंशानुकीर्तनम् ।चतुर्थेंऽशेमुनिश्रेष्ठ नानाराजकथान्वितम्

sūryavaṃśakatha puṇyā somavaṃśānukīrtanam / caturtheṃ'śemuniśreṣṭha nānārājakathānvitam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

VV 8-10 mention topics described in VP AmSa II chs. 1-3, 8-9 13-16, 17-18.

अध्याय ९३

श्लोक 12

कृष्णावतारसंप्रश्नो गोकुलीया कथा ततः ।पूतनादिवधो बाल्ये कौमारे ऽघादिहिंसनम्

kṛṣṇāvatārasaṃpraśno gokulīyā kathā tataḥ / pūtanādivadho bālye kaumāre 'ghādihiṃsanam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

O Brahmana, he who hears the contents of the Visnu Purana shall attain the benefit of the Purana itself.

अध्याय ९३

श्लोक 13

कैशोरे कंसहननं माथुरं चरितं तथा ।ततस्तु यौवने प्रोक्ता लीला द्वारवतीभवा

kaiśore kaṃsahananaṃ māthuraṃ caritaṃ tathā / tatastu yauvane proktā līlā dvāravatībhavā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

VV 12-15 summarize the topics in Lord Krsna's life and form the basis for the X Skandha of the Bh. P.

अध्याय ९३

श्लोक 14

सर्वदैत्यवधो यत्र विवाहाश्च पृथग्विधाः ।यत्र स्थित्वाजगन्नाथः कृष्णो योगेश्वरेश्वरः

sarvadaityavadho yatra vivāhāśca pṛthagvidhāḥ / yatra sthitvājagannāthaḥ kṛṣṇo yogeśvareśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The device to explain different versions of the same story is to attribute it to a different Kalpa.

अध्याय ९३

श्लोक 15

भूभारहरणं चक्रे परेषां हननादिभिः ।अष्टावक्रीयमाख्यानं पञ्चम्ॐऽश इतीरितः

bhūbhāraharaṇaṃ cakre pareṣāṃ hananādibhiḥ / aṣṭāvakrīyamākhyānaṃ pañcamoṃ'śa itīritaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

He removed the earth's burden by slaying others and the like; the story of Ashtavakra — this is declared the fifth part.

अध्याय ९३

श्लोक 16

कलिजं चरितं प्रोक्तं चातुर्विध्यं लयस्य च ।ब्रह्मज्ञानसमुद्देशः खाण्डिक्यस्य निरूपितः

kalijaṃ caritaṃ proktaṃ cāturvidhyaṃ layasya ca / brahmajñānasamuddeśaḥ khāṇḍikyasya nirūpitaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The conduct of the Kali age is told, the fourfold dissolution, and the teaching on the knowledge of Brahman given to Khandikya

अध्याय ९३

श्लोक 17

केशिध्वजेन चेत्येष षष्ठाएंऽशः परिकीर्तितः ।अतः परं तु सूतेन शौनकादिभिरादरात्

keśidhvajena cetyeṣa ṣaṣṭhāeṃ'śaḥ parikīrtitaḥ / ataḥ paraṃ tu sūtena śaunakādibhirādarāt

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

by Keshidhvaja — this is declared the sixth part. After this, Suta, asked respectfully by Shaunaka and the others,

अध्याय ९३

श्लोक 18

पृष्टेन चोदिताः शश्वद्विष्णुधर्मोत्तराह्वयाः ।नानाधर्मकथाः पुण्या व्रतानि नियमा यमाः

pṛṣṭena coditāḥ śaśvadviṣṇudharmottarāhvayāḥ / nānādharmakathāḥ puṇyā vratāni niyamā yamāḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

related the Vishnudharmottara: many holy stories of dharma, vows, disciplines and restraints,

अध्याय ९३

श्लोक 19

धर्मशास्त्रं चार्थशास्त्रं वेदान्तं ज्योतिषं तथा ।वंशाख्यानं प्रकरणात् स्तोत्राणि मनवस्तथा

dharmaśāstraṃ cārthaśāstraṃ vedāntaṃ jyotiṣaṃ tathā / vaṃśākhyānaṃ prakaraṇāt stotrāṇi manavastathā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

the science of dharma, the science of polity, Vedanta and astronomy, accounts of lineages as occasion arose, hymns and mantras,

अध्याय ९३

श्लोक 20

नानाविद्यास्तथा प्रोक्ताः सर्वलोकोपकारिकाः ।एतद्विष्णुपुराणं वै सर्वशास्त्रार्थसंग्रहम्

nānāvidyāstathā proktāḥ sarvalokopakārikāḥ / etadviṣṇupurāṇaṃ vai sarvaśāstrārthasaṃgraham

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

and various branches of learning beneficial to all people. This Vishnu Purana is the compendium of the meaning of all scriptures,

अध्याय ९३

श्लोक 21

वाराहकल्पवृत्तान्तं व्यासेन कथितं त्विह ।यो नरः पठते भक्त्या यः शृणोति च सादरम्

vārāhakalpavṛttāntaṃ vyāsena kathitaṃ tviha / yo naraḥ paṭhate bhaktyā yaḥ śṛṇoti ca sādaram

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

the account of the Varaha kalpa, told here by Vyasa. The man who reads it with devotion and the one who hears it with reverence

अध्याय ९३

श्लोक 22

तावुभौ विष्णुलोकं हि व्रजेतां भुक्तभोगकौ ।तल्लिखित्वा च यो दद्यादाषाढ्यां घृतधेनुना

tāvubhau viṣṇulokaṃ hi vrajetāṃ bhuktabhogakau / tallikhitvā ca yo dadyādāṣāḍhyāṃ ghṛtadhenunā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

both go to Vishnu's world after enjoying pleasures. Whoever writes it out and gives it on the full moon of Ashadha with a ghee-cow

अध्याय ९३

श्लोक 23

सहितं विणुभक्ताय पुराणार्थविदेद्विज ।स याति वैष्णवं धाम विमानेनार्कवर्चसा

sahitaṃ viṇubhaktāya purāṇārthavidedvija / sa yāti vaiṣṇavaṃ dhāma vimānenārkavarcasā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

to a devotee of Vishnu who knows the meaning of the Puranas, O brahmin, goes to Vishnu's abode in a celestial car shining like the sun.

अध्याय ९३

श्लोक 24

यश्च विष्णुपुराणस्य समनुक्रमणीं द्विज ।कथयेच्छृणुयाद्वापि स पुराणफलं लभेत्

yaśca viṣṇupurāṇasya samanukramaṇīṃ dvija / kathayecchṛṇuyādvāpi sa purāṇaphalaṃ labhet

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

And whoever recites or hears the index of the Vishnu Purana, O brahmin, gains the fruit of the Purana.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_nAradapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Narada Purana — Chapter 93
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.