Narada Purana· Nārada Purāṇa
95
अध्याय 95 / 167

Book 1 - Adhyaya 96

24 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ24 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ९५

श्लोक 1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे वायुपुराणानुक्रमणीनिरूपणं नाम पञ्चनवतितमो ऽध्यायः ब्रह्मोवाच मरीचे शृणु वक्ष्यामि वेदव्यासेन यत्कृतम् ।श्रीमद्भागवतं नाम पुराणं ब्रह्मसंमितम्

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne caturthapāde vāyupurāṇānukramaṇīnirūpaṇaṃ nāma pañcanavatitamo 'dhyāyaḥ brahmovāca marīce śṛṇu vakṣyāmi vedavyāsena yatkṛtam / śrīmadbhāgavataṃ nāma purāṇaṃ brahmasaṃmitam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

In the pericarp he shall worship the imag(\ Isma abides in ilic north-east, who resembles the colour ofiJuro crys¬ tal. In the quat tors he should worship l atpurusa and otliers.

अध्याय ९५

श्लोक 2

तदष्टादशसाहस्रं कीर्तितं पापनाशनम् ।सुरपादपरूपो ऽयं स्कन्धैर्द्वादशभिर्युतः

tadaṣṭādaśasāhasraṃ kīrtitaṃ pāpanāśanam / surapādaparūpo 'yaṃ skandhairdvādaśabhiryutaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

They arc of yellow, black, white aud red in complex¬ ion. I hcy bear weapons of their chief. They have four faces each and should be worshipped in due order pro|H*r1y.

अध्याय ९५

श्लोक 3

भगवानेव विप्रेन्द्र विश्वरूपीसमीरितः ।तत्र तु प्रथमस्कन्धे सूतर्षीणां समागमे

bhagavāneva viprendra viśvarūpīsamīritaḥ / tatra tu prathamaskandhe sūtarṣīṇāṃ samāgame

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

In the comers he should w<»rship Kolas beginning with nivrtti etc-wJiich are of brilliant forms.'Hie nngas are abid¬ ing in the hlainenis and he should uorsliip the lord of obstacles abiding in the petals.

अध्याय ९५

श्लोक 4

व्यासस्य चरितं पुण्यं पाण्डवानां तथैव च ।परीक्षितमुपाख्यानमितीदं समुदाहृतम्

vyāsasya caritaṃ puṇyaṃ pāṇḍavānāṃ tathaiva ca / parīkṣitamupākhyānamitīdaṃ samudāhṛtam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Tatpruua snd others are to be worshipped with the mantfo of Siva wUh ofh prelijnd, adding ihc name of ihe deity.

अध्याय ९५

श्लोक 5

परीक्षिच्छुकसंवादे सृष्टिद्वयनिरूपणम् ।ब्रह्मनारदसंवादे देवताचरितामृतम्

parīkṣicchukasaṃvāde sṛṣṭidvayanirūpaṇam / brahmanāradasaṃvāde devatācaritāmṛtam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Thereafter, Indra and others equipped with thunder¬ bolt and other weapons should be worshipped. He should wor¬ ship the lord repeating the mantra a thousand times.

अध्याय ९५

श्लोक 6

पुराणलक्षणं चैव सृष्टिकारणसंभवः ।द्वितीयो ऽयं समुदितः स्कन्धो व्यासेन धीमता

purāṇalakṣaṇaṃ caiva sṛṣṭikāraṇasaṃbhavaḥ / dvitīyo 'yaṃ samuditaḥ skandho vyāsena dhīmatā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

He will be liberated from sins and attain the desired prosperity and glory. If he repeats the mantra two thousand times he will be free from all calamities.

अध्याय ९५

श्लोक 7

चरितं विदुरस्याथ मैत्रेयेणास्य संगमः ।सृष्टिप्रकरणं पश्चाद्बह्मणः परमात्मनः

caritaṃ vidurasyātha maitreyeṇāsya saṃgamaḥ / sṛṣṭiprakaraṇaṃ paścādbahmaṇaḥ paramātmanaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

He who repeats mantra three thousand times attains longevity. If he increases the number of japa by a thousand he will attain the object of his desire.

अध्याय ९५

श्लोक 8

कापिलं सांख्यमप्यत्र तृतीयो ऽयमुदाहृतः ।सत्याश्चरितमादौ तु ध्रुवस्य चरितं ततः

kāpilaṃ sāṃkhyamapyatra tṛtīyo 'yamudāhṛtaḥ / satyāścaritamādau tu dhruvasya caritaṃ tataḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

One shall perform homa with white gingelly seeds alongwith ghee for a hundred thousand times. He will destroy all distresses arising from evil portents*

अध्याय ९५

श्लोक 9

पृथोः पुण्यसमाख्यानं ततः प्राचीनबर्हिषम् ।इत्येष तुर्यो गदितो विसर्गे स्कन्ध उत्तमः

pṛthoḥ puṇyasamākhyānaṃ tataḥ prācīnabarhiṣam / ityeṣa turyo gadito visarge skandha uttamaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

By repeating mantra ten million times he directly becomes Siva. The six-syllabled mantra enclosed with hrim becomes the eight-syllabled one.*

अध्याय ९५

श्लोक 10

प्रियव्रतस्य चरितं तद्वंश्यानां च पुण्यदम् ।ब्रह्माण्डान्तर्गतानां च लोकानां वर्णनं ततः

priyavratasya caritaṃ tadvaṃśyānāṃ ca puṇyadam / brahmāṇḍāntargatānāṃ ca lokānāṃ varṇanaṃ tataḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Its sage and metre are as mentioned before. Its deity is the lord of Uma. The ancUlaries* have already been mentioned. One should meditate on Siva along with his consort Uma.

अध्याय ९५

श्लोक 11

नरकस्थितिरित्येष संस्थाने पञ्चमो मतः ।अजामिलस्य चरितं दक्षसृष्टिनिरूपणम्

narakasthitirityeṣa saṃsthāne pañcamo mataḥ / ajāmilasya caritaṃ dakṣasṛṣṭinirūpaṇam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

A MAiPs of with Ma prefixed and sufficed, ii medicated upon as associated tvith Uni.

अध्याय ९५

श्लोक 12

वृत्राख्यानं ततः पश्चान्मरुतां जन्म पुण्यदम् ।षष्ठो ऽयमुदितः स्कन्धोव्यासेन परिपोषणे

vṛtrākhyānaṃ tataḥ paścānmarutāṃ janma puṇyadam / ṣaṣṭho 'yamuditaḥ skandhovyāsena paripoṣaṇe

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Then the story of Vritra, and the holy birth of the Maruts — this is declared by Vyasa the sixth book, on nourishment (poshana).

अध्याय ९५

श्लोक 13

प्रह्लादचरितं पुण्यं वर्णाश्रमनिरूपणम् ।सप्तमो गदितो वत्स वासनाकर्मकीर्तने

prahlādacaritaṃ puṇyaṃ varṇāśramanirūpaṇam / saptamo gadito vatsa vāsanākarmakīrtane

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The holy story of Prahlada and the exposition of the classes and stages of life — this is told as the seventh, child, on the account of latent impressions and actions.

अध्याय ९५

श्लोक 14

गजेन्द्रमोक्षणाख्यानं मन्वन्तरनिरूपणे ।समुद्रमथनं चैव बलिवैभवबन्धनम्

gajendramokṣaṇākhyānaṃ manvantaranirūpaṇe / samudramathanaṃ caiva balivaibhavabandhanam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The story of the release of the king of elephants in the exposition of the manvantaras, the churning of the ocean, the glory and binding of Bali,

अध्याय ९५

श्लोक 15

मत्स्याक्तारचरितमष्टमो ऽयं प्रकीर्तितः ।सूर्यवंशसमाख्यानं सोमवंशनिरूपणम्

matsyāktāracaritamaṣṭamo 'yaṃ prakīrtitaḥ / sūryavaṃśasamākhyānaṃ somavaṃśanirūpaṇam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

and the story of the Fish incarnation — this is declared the eighth. The account of the solar dynasty and the exposition of the lunar dynasty

अध्याय ९५

श्लोक 16

वंश्यानुचरिते प्रोक्तो नवमो ऽयं महामते ।कृष्णस्य बालचरितं कौमारं च व्रजस्थितिः

vaṃśyānucarite prokto navamo 'yaṃ mahāmate / kṛṣṇasya bālacaritaṃ kaumāraṃ ca vrajasthitiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

in the account of lineages — this is declared the ninth, O wise one. Krishna's childhood, boyhood and stay in Vraja,

अध्याय ९५

श्लोक 17

कैशोरं मथुरास्थानं यौवनं द्वारकास्थितिः ।भूभारहरणं चात्र निरोधे दशमः स्मृतः

kaiśoraṃ mathurāsthānaṃ yauvanaṃ dvārakāsthitiḥ / bhūbhāraharaṇaṃ cātra nirodhe daśamaḥ smṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

his adolescence and stay in Mathura, his youth and stay in Dvaraka, and the removal of the earth's burden — this, on restraint (nirodha), is known as the tenth.

अध्याय ९५

श्लोक 18

नारदेन तु संवादो वसुदेवस्य कीर्तितः ।यदोश्च दत्तात्रेयेण श्रीकृष्णोनोद्धवस्य च

nāradena tu saṃvādo vasudevasya kīrtitaḥ / yadośca dattātreyeṇa śrīkṛṣṇonoddhavasya ca

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The dialogue of Vasudeva with Narada is told, of Yadu with Dattatreya, and of Shri Krishna with Uddhava,

अध्याय ९५

श्लोक 19

यादवानां मिथोन्तश्च मुक्तावेकादशः स्मृतः ।भविष्यकलिनिर्द्देशो मोक्षो राज्ञः परीक्षितः

yādavānāṃ mithontaśca muktāvekādaśaḥ smṛtaḥ / bhaviṣyakalinirddeśo mokṣo rājñaḥ parīkṣitaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

and the mutual destruction of the Yadavas — this, on liberation, is known as the eleventh. The prediction of the coming Kali age, the liberation of King Parikshit,

अध्याय ९५

श्लोक 20

वेदशाखाप्रणयनं मार्कण्डेयतपःक्रिया ।सौरी विभूतिरुदिता सात्वती च ततः परम्

vedaśākhāpraṇayanaṃ mārkaṇḍeyatapaḥkriyā / saurī vibhūtiruditā sātvatī ca tataḥ param

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

the arrangement of the branches of the Veda, the austerity of Markandeya, the glory of the Sun, and then the Satvata,

अध्याय ९५

श्लोक 21

पुराणसंख्याकथनमाश्रये द्वादशो ह्ययम् ।इत्येवं कथितं वत्स श्रीमद्भागवतं तव

purāṇasaṃkhyākathanamāśraye dvādaśo hyayam / ityevaṃ kathitaṃ vatsa śrīmadbhāgavataṃ tava

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

and the statement of the numbers of the Puranas — this, on the refuge, is the twelfth. Thus the Shrimad Bhagavata has been told to you, child;

अध्याय ९५

श्लोक 22

वक्तुः श्रोतुश्चोपदेष्टुरनुमोदितुरेव च ।साहाय्यकर्तुर्गदितं भक्तिभुक्तिविमुक्तिदम्

vaktuḥ śrotuścopadeṣṭuranumoditureva ca / sāhāyyakarturgaditaṃ bhaktibhuktivimuktidam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

it is declared to grant devotion, enjoyment and liberation to the speaker, the hearer, the instructor, the approver and the helper.

अध्याय ९५

श्लोक 23

प्रौष्ठपद्यां पूर्णिमायां हेमसिंहसमन्वितम् ।देयं भागवतायेदं द्विजायप्रीतिपूर्वकम्

prauṣṭhapadyāṃ pūrṇimāyāṃ hemasiṃhasamanvitam / deyaṃ bhāgavatāyedaṃ dvijāyaprītipūrvakam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On the full moon of Proshthapada it should be given with a golden lion, lovingly, to a brahmin devotee of the Lord,

अध्याय ९५

श्लोक 24

संपूज्य वस्त्रहेमाद्यैर्भगवद्भक्तिमिच्छता ।यो ऽप्यनुक्रमणीमेतां श्रावयेच्छृणुयात्तथा ।स पुराणश्रवणजं प्राप्नोति फलमुत्तमम्

saṃpūjya vastrahemādyairbhagavadbhaktimicchatā / yo 'pyanukramaṇīmetāṃ śrāvayecchṛṇuyāttathā / sa purāṇaśravaṇajaṃ prāpnoti phalamuttamam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

honouring him with clothes, gold and the like, by one who desires devotion to the Lord. Whoever has this index recited or hears it obtains the excellent fruit born of hearing the Purana.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_nAradapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Narada Purana — Chapter 95
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.