Narada Purana· Nārada Purāṇa
98
अध्याय 98 / 167

Book 1 - Adhyaya 99

25 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ25 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ९८

श्लोक 1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे मार्कण्डेयपुराणानुक्रमणीनिरूपणं नामाष्टनवतितमो ऽध्यायः श्रीब्रह्मोवाच अथातः संप्रवक्ष्यामि तवाग्नेयपुराणकम् ।ईशानकल्पवृत्तान्तं वसिष्ठायानलो ऽब्रवीत्

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne caturthapāde mārkaṇḍeyapurāṇānukramaṇīnirūpaṇaṃ nāmāṣṭanavatitamo 'dhyāyaḥ śrībrahmovāca athātaḥ saṃpravakṣyāmi tavāgneyapurāṇakam / īśānakalpavṛttāntaṃ vasiṣṭhāyānalo 'bravīt

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

It comprises fifteen thousand2 verses of various wonderful stories. It dispels all the sins of men who listen to this.

अध्याय ९८

श्लोक 2

तत्पञ्चदशसाहस्रं नाना चरितमद्भुतम् ।पठतां शृण्वतां चैव सर्वपापहरं नृणाम्

tatpañcadaśasāhasraṃ nānā caritamadbhutam / paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ caiva sarvapāpaharaṃ nṛṇām

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

VV 3-22 give

अध्याय ९८

श्लोक 3

प्रश्नः पूर्वं पुराणस्य कथा सर्वावतारजा ।सृष्टिप्रकरणं चाथ विष्णुपूजादिकं ततः

praśnaḥ pūrvaṃ purāṇasya kathā sarvāvatārajā / sṛṣṭiprakaraṇaṃ cātha viṣṇupūjādikaṃ tataḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Then the rites of fire worship, thereafter, the characteristics of the Mantras and Mudras (gestures), etc., the injunctions regarding all initiations; the review of the procedure of ablutions.

अध्याय ९८

श्लोक 4

अग्निकार्यं ततः पश्चान्मन्त्रमुद्रादिलक्षणम् ।सर्वदीक्षाविधानं च अभिषेकनिरूपणम्

agnikāryaṃ tataḥ paścānmantramudrādilakṣaṇam / sarvadīkṣāvidhānaṃ ca abhiṣekanirūpaṇam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The characteristics of Mandala (mystic diagram) etc., then the rite of Marjana (wiping off) with the water from Kusa grass; the injunction regarding the wearing of the Pavitra (Kusa grass with a loop and a tail worn like a ring), and then the instructions regarding the temples.

अध्याय ९८

श्लोक 5

लक्षणं मण्डलादीनां कुशापामार्जनं ततः ।पवित्रारोपणविधिर्देवालयविधिस्ततः

lakṣaṇaṃ maṇḍalādīnāṃ kuśāpāmārjanaṃ tataḥ / pavitrāropaṇavidhirdevālayavidhistataḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The greatness of the Ganga and other holy rivers, the description of the continents and the sub-continents, the arrangement of the upper and the lower worlds, the review of Jyotiscakra (the circle of the luminaries.)

अध्याय ९८

श्लोक 6

शालग्रामादिपूजा च मूर्तिलक्ष्म पृथक्पृथक् ।न्यासादीनां विधानं च प्रतिष्ठापूर्तकं ततः

śālagrāmādipūjā ca mūrtilakṣma pṛthakpṛthak / nyāsādīnāṃ vidhānaṃ ca pratiṣṭhāpūrtakaṃ tataḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The rites of worshipping Kubjika (an unmarried girl of eight years) etc., then the six types of Nyasa rites, then the injunction regarding "kotihoma" (a crore of Homas), the review of the Manvantaras.

अध्याय ९८

श्लोक 7

विनायकादिपूजा च नानादीक्षाविधिः परम् ।प्रतिष्ठा सर्वदेवानां ब्रह्मण्डस्य निरूपणम्

vināyakādipūjā ca nānādīkṣāvidhiḥ param / pratiṣṭhā sarvadevānāṃ brahmaṇḍasya nirūpaṇam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The pious rites of Brahmacarya (vow of celibacy) etc., then the rules regarding the rituals of Sraddha, then Graha- yajna (the sacrifice for the planets) is mentioned, then the various holy rites laid down in the Vedas and the Smrtis.

अध्याय ९८

श्लोक 8

गङ्गादितीर्थमाहात्म्यं द्वीपवर्षानुवर्णनम् ।ऊर्द्ध्वाधोलोकरचना ज्योतिश्चक्रनिरूपणम्

gaṅgāditīrthamāhātmyaṃ dvīpavarṣānuvarṇanam / ūrddhvādholokaracanā jyotiścakranirūpaṇam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The narration of expiatory rites, the Vratas etc. to be performed on the various Tithis, days of the week and the constellations.

अध्याय ९८

श्लोक 9

ज्योतिषं च ततः प्रोक्तं शास्त्रं युद्धजयार्णवम् ।षट्कर्म च ततः प्रोक्तं मन्त्रमन्त्रौषधीगणः

jyotiṣaṃ ca tataḥ proktaṃ śāstraṃ yuddhajayārṇavam / ṣaṭkarma ca tataḥ proktaṃ mantramantrauṣadhīgaṇaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The guidance regarding monthly Vratas, the rules regarding the charitable gifts of lamps, the worship of the Navavyuhas (the nine manifestations) and the review of hells.

अध्याय ९८

श्लोक 10

कुब्जिकादिसमर्चत्वं षोढा न्यासविधिस्तथा ।कोटिहोमविधानं च मन्वन्तरनिरूपणम्

kubjikādisamarcatvaṃ ṣoḍhā nyāsavidhistathā / koṭihomavidhānaṃ ca manvantaranirūpaṇam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The review of Vratas (sacred vowed observances) and charitable gifts, the direction regarding Nadi Cakra (circle of nerves) and the excellent rules regarding the Sandhya prayers.

अध्याय ९८

श्लोक 11

ब्रह्मचर्यादिधर्मांश्च श्राद्धकल्पविधिस्ततः ।ग्रहयज्ञस्ततः प्रोक्तोवैदिकस्मार्तकर्म च

brahmacaryādidharmāṃśca śrāddhakalpavidhistataḥ / grahayajñastataḥ proktovaidikasmārtakarma ca

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The stipulation regarding the meaning of the Gayatri, then the hymn unto the Linga, the specification of the Mantras for the coronation of kings; the righteous duties (and activities) of kings.

अध्याय ९८

श्लोक 12

प्रायश्चित्तानुकथनं तिथीनां च व्रतादिकम् ।वारव्रतानुकथनं नक्षत्रव्रतकीर्तनम्

prāyaścittānukathanaṃ tithīnāṃ ca vratādikam / vāravratānukathanaṃ nakṣatravratakīrtanam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The guidance in polity mentioned by Rama, then the characteristics of Ratnas (jewels), then the science of archery is described, then the method of dealing is revealed.

अध्याय ९८

श्लोक 13

मासिकव्रतनिर्द्देशो दीपदानविधिस्तथा ।नवव्यूहार्चनं प्रोक्तं नरकाणां निरूपणम्

māsikavratanirddeśo dīpadānavidhistathā / navavyūhārcanaṃ proktaṃ narakāṇāṃ nirūpaṇam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The narrative of the conflict between the Devas and the Asuras, the review of Ayurveda (Medical Science), the Veterinary science (e. g. the treatment of elephants etc., and their pacification).

अध्याय ९८

श्लोक 14

व्रतानां चापि दानानां निरूपणमिहोदितम् ।नाडीचक्रसमुद्देशः संध्याविधिरनुत्तमः

vratānāṃ cāpi dānānāṃ nirūpaṇamihoditam / nāḍīcakrasamuddeśaḥ saṃdhyāvidhiranuttamaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The treatment of cows, diagnosis and treatment of men, etc., then the different kinds of Pujas; different kinds of Santis (pacificatory rites); then the science of prosody.

अध्याय ९८

श्लोक 15

गायत्र्यर्थस्य निर्द्देशो लिङ्गस्तोत्रं ततः परम् ।राज्याभिषेकमन्त्रोक्तिर्द्धर्मकृत्यं च भूभुजाम्

gāyatryarthasya nirddeśo liṅgastotraṃ tataḥ param / rājyābhiṣekamantroktirddharmakṛtyaṃ ca bhūbhujām

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Then literature (literary criticism) and the (lexicon of) single-syllabled norms, thereafter, the enumeration of the formation of words, then lexicon according to the different groups and formations.

अध्याय ९८

श्लोक 16

स्वप्नाध्यायस्ततः प्रोक्तः शकुनादिनिरूपणम् ।मण्डलादिकनिर्द्देंशो रत्नदीक्षाविधिस्ततः

svapnādhyāyastataḥ proktaḥ śakunādinirūpaṇam / maṇḍalādikanirddeṃśo ratnadīkṣāvidhistataḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The characteristics of dissolutions; the review of the Sariraka (limbs of the body in AP. ch. 370), description of hells, then the Yoga system of Philosophy.

अध्याय ९८

श्लोक 17

रामोक्तनीतिनिर्द्देशो रत्नानां लक्षणं ततः ।धनुर्विद्या ततः प्रोक्ता व्यवहारप्रदर्शनम्

rāmoktanītinirddeśo ratnānāṃ lakṣaṇaṃ tataḥ / dhanurvidyā tataḥ proktā vyavahārapradarśanam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Thereafter, the knowledge of the Brahman, the benefit of listening to the Purana, O Brahmana, this is mentioned as the Agni Purana.

अध्याय ९८

श्लोक 18

देवासुरविमर्दाख्या ह्यायुर्वेदनिरूपणम् ।गजादीनां चिकित्सा च तेषां शान्तिस्ततः परम्

devāsuravimardākhyā hyāyurvedanirūpaṇam / gajādīnāṃ cikitsā ca teṣāṃ śāntistataḥ param

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The account of the war of gods and asuras, the exposition of Ayurveda, the treatment of elephants and others and their pacification,

अध्याय ९८

श्लोक 19

गोनरादिचिकित्सा च नानापूजास्ततः परम् ।शान्तयश्चापि विविधाश्छन्दः शास्त्रमतः परम्

gonarādicikitsā ca nānāpūjāstataḥ param / śāntayaścāpi vividhāśchandaḥ śāstramataḥ param

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

the treatment of cows, men and others, then various worships, various pacificatory rites, then the science of metre,

अध्याय ९८

श्लोक 20

साहित्यं च ततः पश्चादेकार्णादिसमाह्वयाः ।सिद्धशब्दानुशिष्टिश्चकोशः सर्गादिवर्गकः

sāhityaṃ ca tataḥ paścādekārṇādisamāhvayāḥ / siddhaśabdānuśiṣṭiścakośaḥ sargādivargakaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

then poetics, then lexicons of single letters and the like, the teaching of perfected words, and a dictionary arranged in groups beginning with creation,

अध्याय ९८

श्लोक 21

प्रलयानां लक्षणं च शारीरकनिरूपणम् ।वर्णनं नरकाणां च योगाश्त्रमतः परम्

pralayānāṃ lakṣaṇaṃ ca śārīrakanirūpaṇam / varṇanaṃ narakāṇāṃ ca yogāśtramataḥ param

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

the characteristics of the dissolutions, the exposition of the body, the description of the hells, then the science of yoga,

अध्याय ९८

श्लोक 22

ब्रह्मज्ञानं ततः पश्चात्पुराणश्रवणे फलम् ।एतदाग्नेयकं विप्र पुराणं परिकीर्तितम्

brahmajñānaṃ tataḥ paścātpurāṇaśravaṇe phalam / etadāgneyakaṃ vipra purāṇaṃ parikīrtitam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

then the knowledge of Brahman, and then the fruit of hearing the Purana — this, O brahmin, is declared to be the Agni Purana.

अध्याय ९८

श्लोक 23

तल्लिखित्वा तु यो दद्यात्सुवर्णकलमान्वितम् ।तिलधेनु युतं चापि मार्गशीर्ष्यां विधानतः

tallikhitvā tu yo dadyātsuvarṇakalamānvitam / tiladhenu yutaṃ cāpi mārgaśīrṣyāṃ vidhānataḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Whoever writes it out and gives it, with a golden pen and with a sesame-cow, on the full moon of Margashirsha according to rule,

अध्याय ९८

श्लोक 24

पुराणार्थविदे सो ऽथ स्वर्गलोके महीयते ।एषानुक्रमणी प्रोक्ता तवाग्नेयस्य मुक्तिदा

purāṇārthavide so 'tha svargaloke mahīyate / eṣānukramaṇī proktā tavāgneyasya muktidā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

to one who knows the meaning of the Puranas, is honoured in the world of heaven. This index of the Agni Purana has been told to you; it grants liberation

अध्याय ९८

श्लोक 25

शृण्वतां पठतां चैव नृणां चेह परत्र च

śṛṇvatāṃ paṭhatāṃ caiva nṛṇāṃ ceha paratra ca

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

to men who hear and read it, here and hereafter.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_nAradapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Narada Purana — Chapter 98
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.