Narasimha Purana· Nṛsiṁha Purāṇa
12
अध्याय 12 / 68

Adhyaya 12

40 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ40 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय १२

श्लोक 1

॥ इति श्रीनरसिंहपुराणे मार्कण्डेयचरितं नाम एकादशो ऽध्याय ॥ नर्प् ११ ॥ श्रुत्वेमाम् अमृतां पुण्यां सर्वपापप्रणाशिनीम् अवितृप्तः स धर्मात्मा शुको व्यासम् अभाषत

|| iti śrīnarasiṃhapurāṇe mārkaṇḍeyacaritaṃ nāma ekādaśo 'dhyāya || narp 11 || śrutvemām amṛtāṃ puṇyāṃ sarvapāpapraṇāśinīm avitṛptaḥ sa dharmātmā śuko vyāsam abhāṣata

हिन्दी अर्थ

उड़ चले। तब उन्हें इस प्रकार करते देख देवशर्मा ब्राह्मणने डाँट बतायी। उसकी डाँट सुनकर वे पक्षी उस वरन्रपर बीट करके उसे वहीं छोड़कर चले गये। तब ब्राह्मणने आकाशमें जाते हुए उन पक्षियोंकी ओर क्रोधपूर्वक देखा। वे पक्षी उसकी क्रोधाग्निसे भस्म होकर पृथ्वीपर गिर पड़े। उन्हें पृथ्वीपर गिरा देख ब्रह्मचारी बहुत ही विस्मित हुआ। फिर वह यह समझकर कि इस पृथ्वीपर तपस्यामें मेरी बराबरी करनेवाला कोई नहीं है, अनायास

English

A dialogue between Yama and Yam!

अध्याय १२

श्लोक 2

अहो ऽतीव तपश्चर्या मार्कण्डेयस्य धीमतः येन दृष्टो हरिः साक्षाद् येन मृत्युः पराजितः

aho 'tīva tapaścaryā mārkaṇḍeyasya dhīmataḥ yena dṛṣṭo hariḥ sākṣād yena mṛtyuḥ parājitaḥ

हिन्दी अर्थ

ही गाँवमें भिक्षा माँगने चला॥ २१--२५॥ वत्स! तपस्याका अभिमान रखनेवाला वह ब्रह्मचारी ब्राह्मणोंके घरोंमें भीख माँगता हुआ उस घरमें गया, जहाँ वह पतिव्रता सावित्री रहती थी। पतिव्रताने उसे देखा, ब्रह्मचारीने भिक्षाके लिये उससे याचना की, तो भी

English

Suta said- The religious soul Sukadeva was not satisfied only with this holy story, sweet as neetar and with power to efface the evils from mind and his desire to listen to some more stories increased. He therefore, said to Vyasa

अध्याय १२

श्लोक 3

न तृप्तिर् अस्ति मे तात श्रुत्वेमां वैष्णवीं कथाम् पुण्यां पापहरां तात तस्माद् अन्यत् तु मे वद

na tṛptir asti me tāta śrutvemāṃ vaiṣṇavīṃ kathām puṇyāṃ pāpaharāṃ tāta tasmād anyat tu me vada

हिन्दी अर्थ

वह मौन ही रही। पहले उसने अपने स्वामीके आदेशकी ओर ध्यान दे उसीका पालन किया; फिर गरम जलसे पतिके चरण धोये-इस प्रकार स्वामीको आराम देकर वह भिक्षा देनेको उद्यत हुई। तब ब्रह्मचारी क्रोधसे लाल आँखें करके अपने तपोबलके द्वारा पतिव्रताको जला देनेकी इच्छासे उसकी ओर बारंबार देखने लगा। सावित्री उसे यों करते देख हँसती हुई बोली--'ऐ क्रोधी ब्राह्मण! मैं कौआ और बगुला नहीं

English

gTOtTOTOTTTOT dfMK”Mg % cjgilSIl H'UUli ^fddHm<5il4 % f '4dlH,l

अध्याय १२

श्लोक 4

नराणां दृढचित्तानाम् अकार्यं नेह कुर्वताम् यत् पुण्यम् ऋषिभिः प्रोक्तं तन् मे वद महामते

narāṇāṃ dṛḍhacittānām akāryaṃ neha kurvatām yat puṇyam ṛṣibhiḥ proktaṃ tan me vada mahāmate

हिन्दी अर्थ

हूँ, जो आज नदीके तटपर तुम्हारे कोपसे जलकर भस्म हो गये थे। मुझसे यदि भीख चाहते हो, तो चुपचाप ले लो' ब्रह्मचार्युवाच प्रबूह्मेतन्महाभागे पृच्छतो मे यथार्थतः

English

TO Sukadeva said- O father, the penance performed by wise Markandeya is really excellent and tough to exercise, which had made god Visnu to appear in his apparent and physical form and conquered the death. I am not satisfied with it anyway. Hence, I request you to highlight some other story too. O learned father, the people of duly controlled mind, who do not involve themselves in prohibited activities in spite of the contrary circumstance, the fruit for such high stand they receive is worth conceiving and please highlight the same.

अध्याय १२

श्लोक 5

नराणां दृढचित्तानाम् इह लोके परत्र च पुण्यं यत् स्यान् मुनिश्रेष्ठ तन् मे निगदतः शृणु

narāṇāṃ dṛḍhacittānām iha loke paratra ca puṇyaṃ yat syān muniśreṣṭha tan me nigadataḥ śṛṇu

हिन्दी अर्थ

तं ब्रह्मचारिणं प्राह पृच्छन्तं गृहमेत्य वै। शृणुष्वावहितो ब्रह्मन् यन्मां त्वं परिपूच्छसि तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि स्वधर्मपरिबृहितम्। ्न्रीणां तु पतिशुश्रूषा धर्म एषः परिस्थितः

English

TOTTO cJsfcHHlfai? TO W xTI gtnt w PHicjd: ^pgimii

अध्याय १२

श्लोक 6

अत्रैवोदाहरन्तीमाम् इतिहासं पुरातनम् यम्या च सह संवादं यमस्य च महात्मनः

atraivodāharantīmām itihāsaṃ purātanam yamyā ca saha saṃvādaṃ yamasya ca mahātmanaḥ

हिन्दी अर्थ

मृते पितरि कृत्वा तु प्रेतकार्यमिहागतः तां त्यक्त्वा विपिने धर्म चरन् विप्र न लजसे

English

TOTOcflgTOI Mfq gtlddqi

अध्याय १२

श्लोक 7

विवस्वान् अदितेः पुत्रस् तस्य पुत्रौ सुवर्चसौ जज्ञाते स यमश् चैव यमी चापि यवीयसी

vivasvān aditeḥ putras tasya putrau suvarcasau jajñāte sa yamaś caiva yamī cāpi yavīyasī

हिन्दी अर्थ

यया तव कृतं ब्रह्मन् बाल्ये मलनिकृन्तनम्। सावित्रीके यों कहनेपर उससे भिक्षा लेकर वह आगे चला और उसकी दूरवर्ती घटनाको जान लेनेवाली शक्तिका मन-ही-मन चिन्तन करता हुआ अपने आश्रमपर पहुँचा। वहाँ भिक्षापात्रको यत्तपूर्वक मठमें रखकर जब

English

TOTO g TH TORT rl TORTO: 11 ^ fdctwnfdd: gdww gift to4rii TOro tt to^tot tot ^nfft toprtuwii eft to Rfroro froftro

अध्याय १२

श्लोक 8

तौ तत्र संविवर्धेते पितुर् भवन उत्तमे क्रीडमानौ स्वभावेन स्वच्छन्दगमनाव् उभौ

tau tatra saṃvivardhete pitur bhavana uttame krīḍamānau svabhāvena svacchandagamanāv ubhau

हिन्दी अर्थ

पतिव्रता भोजनसे निवृत्त हो गयी और जब उसका गृहस्थ पति घरसे बाहर चला गया, तब वह पुनः उसके घर आया और उस पतित्रतासे बोला॥ ३१-३२४/३॥ ब्रह्मचारीने कहा--महाभागे! मैं तुमसे एक बात पूछता हूँ, तुम मुझे यथार्थरूपसे बताओ, तुम्हें दूरकी घटनाका ज्ञान इतना शीघ्र कैसे हो गया?॥ ३३/२॥

English

jPuuhI rrttto ■w^TPTTrg'iftii^n

अध्याय १२

श्लोक 9

यमी यमं समासाद्य स्वसा भ्रातरम् अब्रवीत्

yamī yamaṃ samāsādya svasā bhrātaram abravīt

हिन्दी अर्थ

उसके यों कहनेपर वह साध्वी पतिव्रता सावित्री घर आकर प्रश्‍न करनेवाले उस ब्रह्मचारीसे यों बोली- "ब्रह्मन्! तुम मुझसे जो कुछ पूछते हो, उसे सावधान होकर सुनो--स्वधर्म-पालनसे बढे हुए अपने परोक्षज्ञानके करना ही स्त्रियाँका सुनिश्चित परम धर्म है। महामते! मैं सदा उसी धर्मका पालन करती हूँ, किसी अन्य धर्मका नहीं। निस्संदेह मैं दिन-रात श्रद्धापूर्वक पतिको संतुष्ट करती रहती हुँ, इसीलिये मुझे दूर होनेवाली घटनाका भी

English

Vyasa said- O the great hermit Sukadeva, I explain the fruit for the people having undeviated mind which they receive in this physical world and the metaphysical world. Listen to it patiently. In this very context, the scholars describe the ancient episode in a form of the conversation between the great soul Yama and Yaml. Vivasvana (sun) was the son of Aditi and he had two children. The first was a son Yama and the younger Yarn!, a daughter. Both of them were brought up by the parents properly. Usually as children's nature does, they would play and walk together and move hither and thither voluntarily. One day, Yarn!, the sister of Yama said to him.

अध्याय १२

श्लोक 10

न भ्राता भगिनीं योग्यां कामयन्तीं च कामयेत् भ्रातृभूतेन किं तस्य स्वसुर् यो न पतिर् भवेत्

na bhrātā bhaginīṃ yogyāṃ kāmayantīṃ ca kāmayet bhrātṛbhūtena kiṃ tasya svasur yo na patir bhavet

हिन्दी अर्थ

ज्ञान हो जाता है। मैं तुम्हें कुछ और भी बताऊँगी; तुम्हारी इच्छा हो, तो सुनो--' तुम्हारे पिता यज्ञशर्मा यायावर- वत्तिके शुद्ध ब्राह्मण थे। उनसे ही तुमने वेदाध्ययन किया था। पिताके मर जानेपर उनका प्रेतकार्य करके तुम यहाँ चले आये। दीन-अवस्थामें पड़कर कष्ट भोगती हुई उस अनाथ विधवा वृद्धा माताकी देख-भाल करना छोड़कर तुम यहाँ रोज अपना ही पेट भरनेमें लगे हुए हो। ब्राह्मण! जिसने पहले तुम्हें गर्भमें धारण किया और जन्मके बाद तुम्हारा

English

^TOH fTOTTRT T Mfd^ddll^oll

अध्याय १२

श्लोक 11

अभूत इव स ज्ञेयो न तु भूतः कथंचन अनाथां नाथम् इच्छन्तीं स्वसारं यो न नाथति

abhūta iva sa jñeyo na tu bhūtaḥ kathaṃcana anāthāṃ nātham icchantīṃ svasāraṃ yo na nāthati

हिन्दी अर्थ

'लालन-पालन किया, उसे असहायावस्थामें छोड़कर चनमें धर्माचरण करते हुए तुम्हें लज्जा नहीं आती? ब्रह्मन्! जिसने बाल्यावस्थामें तुम्हारा मल-मूत्र साफ किया था, उस दुखिया माताको घरमें अकेली छोड़कर चनमें घूमनेसे तुम्हें क्या लाभ.:होगा ? माताके कष्टसे

English

3RJTT ^ TT ^T<T TO: diTOTOI toto! diym^-dl' rrtk t Trmftimn

अध्याय १२

श्लोक 12

काङ्क्षन्तीं भ्रातरं नाथं भर्तारं यस् तु नेच्छति भ्रातेति नोच्यते लोके स पुमान् मुनिसत्तमः

kāṅkṣantīṃ bhrātaraṃ nāthaṃ bhartāraṃ yas tu necchati bhrāteti nocyate loke sa pumān munisattamaḥ

हिन्दी अर्थ

तुम्हारा उत्तम संस्कार कर दियां;था, जिससे तुम्हें यह पक्षी दग्धः सुदुर्बुद्धे पापात्मन् साम्प्रतं वृथा। वृथा सान वृथा तीर्थं वृथा जपं वृथा हुतम्

English

chim'd! TOR ’TO TOp[ TOg d-ctifd I

अध्याय १२

श्लोक 13

स्याद् वान्यतनया तस्य भर्या भवति किं तया ईक्षतस् तु स्वसा भ्रातुः कामेन परिदह्यते

syād vānyatanayā tasya bharyā bhavati kiṃ tayā īkṣatas tu svasā bhrātuḥ kāmena paridahyate

हिन्दी अर्थ

स जीवति वृथा ब्रह्मन् यस्य माता सुदुःखिता। यो रक्षेत् सततं भक्त्या मातरं मातृवत्सलः मातुश्च वचनं ब्रह्मन् पालितं यैर्नरोत्तमैः

English

TOrfft tt grof yPiRd«T:ii^ii WTOTOTOT TTRT TOft TOfft 1% TOTTI

अध्याय १२

श्लोक 14

यत् कार्यम् अहम् इच्छामि त्वम् एवेच्छ तद् एव हि अन्यथाहं मरिष्यामि त्वाम् इच्छन्ती विचेतना

yat kāryam aham icchāmi tvam eveccha tad eva hi anyathāhaṃ mariṣyāmi tvām icchantī vicetanā

हिन्दी अर्थ

ते मान्यास्ते नमस्कार्या इह लोके परत्र च। अतस्त्वं तत्र गत्वाद्य यत्र माता व्यवस्थिता ब्रह्मचारिन् कुरुष्व त्वं यदीच्छसि सतां गतिम्। इत्युक्त्वा विररामाथ द्विजपुत्रं पतिव्रता

English

WT^rg: gtrftr mR^ii^ii

अध्याय १२

श्लोक 15

कामदुःखम् असह्यं नु भ्रातः किं त्वं न चेच्छसि कामाग्निना भृशं तप्ता प्रलीयाम्य् अङ्ग मा चिरम्

kāmaduḥkham asahyaṃ nu bhrātaḥ kiṃ tvaṃ na cecchasi kāmāgninā bhṛśaṃ taptā pralīyāmy aṅga mā ciram

हिन्दी अर्थ

अज्ञानात्कृतपापस्य क्षमस्व वरवर्णिनि तत्र गत्वा मया यानि कर्माणि तु शुभव्रते। कार्याणि तानि मे ब्रूहि यथा मे सुगतिर्भवेत्

English

3PTOTt qRtdlfq dTTftR&TO 19*11 rtjTOfi g tot: f% to t

अध्याय १२

श्लोक 16

कामार्तायाः स्त्रियाः कान्त वशगो भव मा चिरम् स्वेन कायेन मे कायं संयोजयितुम् अर्हसि

kāmārtāyāḥ striyāḥ kānta vaśago bhava mā ciram svena kāyena me kāyaṃ saṃyojayitum arhasi

हिन्दी अर्थ

यानि कार्याणि वक्ष्यामि त्वया कर्माणि मे शृणु अत्र वा तत्र वा ब्रह्मन् प्रायश्चित्तं च पक्षिणोः

English

TO>t TOcTT -RT 1TOT(I1 Wl

अध्याय १२

श्लोक 17

किम् इदं लोकविद्विष्टं धर्मं भगिनि भाषसे अकार्यम् इह कः कुर्यात् पुमान् भद्रे सुचेतनः

kim idaṃ lokavidviṣṭaṃ dharmaṃ bhagini bhāṣase akāryam iha kaḥ kuryāt pumān bhadre sucetanaḥ

हिन्दी अर्थ

यज्ञशर्मसुता कन्या भार्या तव भविष्यति। तां गृह्णीष्व च धर्मेण गते त्वयि स दास्यति पतिव्रताकी शक्ति; उसके साथ एक ब्रह्मचारीका संवाद

English

TOhrakr: irw: tort toptt to to frorHi TTO TOITO % TORT Ti4LiPdgp|Pd II ^11

अध्याय १२

श्लोक 18

न ते संयोजयिष्यामि कायं कायेन भामिनि न भ्राता मदनार्तायाः स्वसुः कामं प्रयच्छति

na te saṃyojayiṣyāmi kāyaṃ kāyena bhāmini na bhrātā madanārtāyāḥ svasuḥ kāmaṃ prayacchati

हिन्दी अर्थ

शक्ति प्राप्त हुई है। दुर्बुद्धि पापात्मन्! तुमने व्यर्थ ही पक्षियोंको जलाया। इस समय तुम्हारा किया हुआ स्नान, तीर्थसेवन, जप और होम--सब व्यर्थ है। ब्रह्मन्! जिसको माता अत्यन्त दुःखमें पड़ी हो, वह व्यर्थ ही जीवन धारण करता है। जो पुत्र मातापर दया करके भक्तिपूर्वक निरन्तर उसकी रक्षा करता है, उसका किया हुआ सब कर्म यहाँ और परलोकमें भी फलप्रद होता है। ब्रह्मन्! जिन उत्तम पुरुषोंने माताके वचनका पालन किया है, वे इस लोक

English

Yam! said- what is the use of a brother who has no wish for his sister though of the sister so desires and able to desire and who can not be a husband to his sister? He who does not accept the offer of his sister mature in age to be her husband should consider

अध्याय १२

श्लोक 19

महापातकम् इत्य् आहुः स्वसारं यो ऽधिगच्छति पशूनाम् एष धर्मः स्यात् तिर्यग्योनिवतां शुभे

mahāpātakam ity āhuḥ svasāraṃ yo 'dhigacchati paśūnām eṣa dharmaḥ syāt tiryagyonivatāṃ śubhe

हिन्दी अर्थ

और परलोकमें भी माननीय तथा नमस्कारके योग्य हैं। अतः जहाँ तुम्हारी माता है, वहाँ जाकर उसके जीते-जी उसीकी रक्षा करो। उसकी रक्षा करना ही तुम्हारे लिये परम तपस्या है। इस क्रोधको त्याग दो; क्योंकि यह तुम्हारे दृष्ट और अदृष्ट--सभी कर्माको नष्ट करनेवाला है। उन पक्षियोंकी हत्याके पापसे अपनी शुद्धिके लिये तुम प्रायश्चित्त करो। यह सब मैंने तुमसे यथार्थ बातें कही हैं। ब्रह्मचारिन्! यदि तुम सत्पुरुषोंकी गतिको प्राप्त करना

English

He could not be deemed as born and in existence. From any angle. If a sister wants his brother to be her husband but the brother on his part neglects her desires, in spite of his being a crown hermit, he cannot be said to be a bother. When ones sister is burning with sensuality to see her brother, what is the use in the circumstance, if other's daughter is made his wife? I am sinking within my nerves and senses. Wish to do the same as what I wish at this moment; otherwise I will commit suicide, I will die with an empty with for you. Dear bother, the prick of sensuality is intolerable. Why do you neglect me? Dear brother, the fire erupted of sex is burning me and I am dying. So, don't stop. O husband, I am a wife dying for coition. Please, be enslaved to me without any restriction. Allow the adhesion of my body with yours. g tf

अध्याय १२

श्लोक 20

एकस्थाने यथा पूर्वं संयोगो नौ न दुष्यति मातृगर्भे तथैवायं संयोगो नौ न दुष्यति

ekasthāne yathā pūrvaṃ saṃyogo nau na duṣyati mātṛgarbhe tathaivāyaṃ saṃyogo nau na duṣyati

हिन्दी अर्थ

चाहते हो तो मेरे कहे अनुसार करो'॥ ३४--४९१/२॥ ब्राह्मणकुमारसे यों कहकर वह पतिव्रता चुप हो गयी। तब ब्रह्मचारी भी पुनः अपने अपराधके लिये क्षमा माँगता हुआ सावित्रीसे बोला- वरवर्णिनि! अनजानमें किये हुए मेरे इस पापको क्षमा करो । महाभागे पतिव्रते!

English

g 9FTT TTcFTldfal: gjPT fallen

अध्याय १२

श्लोक 21

किं भ्रातर् अप्य् अनाथां त्वं मा नेच्छसि शोभनम् स्वसारं निरृती रक्षः संगच्छति च नित्यशः

kiṃ bhrātar apy anāthāṃ tvaṃ mā necchasi śobhanam svasāraṃ nirṛtī rakṣaḥ saṃgacchati ca nityaśaḥ

हिन्दी अर्थ

तुमने मेरे हितकी ही बात कही है। मैंने जो क्रोधपूर्वक तुम्हारी ओर देखकर तुम्हारा अपराध किया था, उसे क्षमा कर दो। शुभव्रते! अब मुझे माताके पास जाकर जिन कर्तव्योंका पालन करना चाहिए, उन्हें बताओ, जिनके करनेसे मेरी शुभगति हो'॥ ५०--५३॥

English

Yarna said- Dear sister, the universe as a whole condemns such evil-doing. Then how are you telling the same as religion abiding? O gentle sister, who even having an average mind and sense can involve in such a forbidden evil? Sister, I will not allow the adhesion of my body with yours. No brother can satisfy the sensuality of his sister. The person who joins in coition with his own sister has been declared a heinous offender.

अध्याय १२

श्लोक 22

स्वयंभुवापि निन्द्येत लोकवृत्तं जुगुप्सितम् प्रधानपुरुषाचीर्णं लोको ऽयम् अनुवर्तते

svayaṃbhuvāpi nindyeta lokavṛttaṃ jugupsitam pradhānapuruṣācīrṇaṃ loko 'yam anuvartate

हिन्दी अर्थ

उसके इस प्रकार कहनेपर उस पूछनेवाले ब्राह्मणसे पतिव्रता सावित्री पुनः बोली “ब्रह्मन्! वहाँ तुमको जो कर्म करने चाहिए, उन्हें बतलाती हुँ; सुनो “तुम्हें भिक्षावृत्तिसे जीवननिर्वाह करते हुए वहाँ माताका निश्चय ही पोषण करना चाहिए और पक्षियोंकी हत्याका प्रायश्चित्त यहाँ अथवा वहाँ अवश्य करना चाहिए। यज्ञशर्माकी पुत्री तुम्हारी पत्नी होगी। उसे ही तुम धर्मपूर्वक ग्रहण करो। तुम्हारे जानेपर यज्ञशर्मा अपनी

English

Sister, such a heinous act can be expected from the animals falling in Triyagyoni, not any way from god or man.

अध्याय १२

श्लोक 23

तस्माद् अनिन्दितं धर्मं प्रधानपुरुषश् चरेत् निन्दितं वर्जयेद् यत्नाद् एतद् धर्मस्य लक्षणम्

tasmād aninditaṃ dharmaṃ pradhānapuruṣaś caret ninditaṃ varjayed yatnād etad dharmasya lakṣaṇam

हिन्दी अर्थ

कन्या तुम्हें दे देंगे। उसके गर्भसे तुम्हारी वंश-परम्पराको बढ़ानेवाला एक पुत्र होगा। पिताको भाँति यायावर- वृत्तिसे प्रा हुए धनसे ही तुम अपनी जीविका चलाओगे। ये यज्ञशर्मा देवशर्माके पितासे भिन्न थे।

English

tigityN gerrjc? ggfgr ^ g ^gfri tnfr$ flstarg ggfgt ^ g §*gfgi r ° 11 f% TTF Tegsfa ■?IRRTI WRrt t$t: grfgjfggfgomn^ii

अध्याय १२

श्लोक 24

यद् यद् आचरति श्रेष्ठस् तत् तद् एवेतरो जनः स यत् प्रमाणं कुरुते लोकस् तद् अनुवर्तते

yad yad ācarati śreṣṭhas tat tad evetaro janaḥ sa yat pramāṇaṃ kurute lokas tad anuvartate

हिन्दी अर्थ

नरसिंहप्रसादेन वैष्णवं पदमाप्स्यसि मन्यसे नानृतं त्वेतत् कुरु सर्व हि मे वचः

English

Yam! said- Brother, both of us are twins and lived together in the womb of our mother. As the combination established at the same place was not deemed sinful, this coition too cannot be considered a sinful combination. Brother, I am so far without a husband. Why do you not take care of my interests? The monster Nirrti too enjoys coition with his sister daily.

अध्याय १२

श्लोक 25

अतिपापम् अहं मन्ये सुभगे वचनं तव विरुद्धं सर्वधर्मेषु लोकेषु च विशेषतः

atipāpam ahaṃ manye subhage vacanaṃ tava viruddhaṃ sarvadharmeṣu lokeṣu ca viśeṣataḥ

हिन्दी अर्थ

करिष्ये त्वचः सर्व तत्र गत्वा शुभेक्षणे इत्युक्त्वा गतवान् ब्रह्मन् देवशर्मा ततस्त्वरन्। संरक्ष्य मातरं यल्रात् क्रोधमोहविवर्जितः

English

<%g?p fniwfi wmHMwgW nyyii gr g^irr i faTyrer i

अध्याय १२

श्लोक 26

मत्तो ऽन्यो यो भवेद् यो वै विशिष्टो रूपशीलतः तेन सार्धं प्रमोदस्व न ते भर्ता भवाम्य् अहम्

matto 'nyo yo bhaved yo vai viśiṣṭo rūpaśīlataḥ tena sārdhaṃ pramodasva na te bhartā bhavāmy aham

हिन्दी अर्थ

कृत्वा विवाहमुत्पाद्य पुत्रं वंशकरं शुभम् मृतभार्यश्च संन्यस्य समलोष्टाश्मकाञ्जनः। नरसिंहप्रसादेन परां सिद्धिमवाप्तवान् धर्मश्च मातुः परिरक्षणं परम्।

English

gg RTtf juilgw t w ggf ggpggg ii^ii gt? Fjvnfh tpgt I trj ^sgg-.i ■ggg: yraRi|Fi g: wuri Ir^xnfg nygii

अध्याय १२

श्लोक 27

नाहं स्पृशामि तन्वा ते तनुं भद्रे दृढव्रतः मुनयः पापम् आहुस् तं यः स्वसारं निगृह्णति

nāhaṃ spṛśāmi tanvā te tanuṃ bhadre dṛḍhavrataḥ munayaḥ pāpam āhus taṃ yaḥ svasāraṃ nigṛhṇati

हिन्दी अर्थ

फिर तुम अपनी पत्नीकी मृत्युके बाद त्रिदण्डी (संन्यासी) हो जाओगे। वहाँ संन्यासाश्रमके लिये शास्त्रविहित धर्मका यथावत् रूपसे पालन करनेपर भगवान् नरसिंहकी प्रसन्नतासे तुम विष्णुपदको प्रास कर लोगे।' तुम्हारे पूछनेपर मैंने ये भविष्यमें होनेवाली बातें तुमसे बतला दी हैं। यदि तुम इन्हें असत्य नहीं मानते, तो मेरे सब वचनोंका पालन करो''

English

Yama said- Sister, god Brahma too has condemned the vitiated worldly dealing. The people of this universe follow the deeds as performed by the great men. It is, therefore, advisable to the great man that he should follow and practise the great deed and kick off the condemned acts invoking the special efforts. This very is the characteristic or religion (deeds). The rest of people practice the same as performed by the great men and the deeds verified by them are followed by the people. Gentle sister, I consider your words trifle and full of nuisance. Not only that but I deem it prejudicial to all religions and particularly to all the worlds. I advise you to live and enjoy with the others more beautiful and modest than me but remember that I cannot be your husband. Sister, I abide by my great resolution with all my might and cannot even touch your body. The person has been pronounced 'evil-doer' by the hermits who entertains or accompanies with his sister in

अध्याय १२

श्लोक 28

दुर्लभं चैव पश्यामि लोके रूपम् इहेदृशम् यत्र रूपं वयश् चैव पृथिव्यां क्व प्रतिष्ठितम्

durlabhaṃ caiva paśyāmi loke rūpam ihedṛśam yatra rūpaṃ vayaś caiva pṛthivyāṃ kva pratiṣṭhitam

हिन्दी अर्थ

ब्राह्मण बोला--पतिव्रते! मैं माताकी रक्षाके लिये आज ही जाता हूँ। शुभेक्षणे! वहाँ जाकर तुम्हारी सब बातोंका मैं पालन करूँगा ब्रह्मन्! यों कहकर देवशर्मा वहाँसे शीघ्रतापूर्वक चला गया और क्रोध तथा मोहसे रहित होकर उसने यत्र-पूर्वक माताकी रक्षा की। फिर विवाह करके एक सुन्दर वंशवर्धक पुत्र उत्पन्न किया और कुछ कालके

English

Wl WT TjfacZlt cR? sftfacfHIR4II

अध्याय १२

श्लोक 29

न विजानामि ते चित्तं कुत एतत् प्रतिष्ठितम् आत्मरूपगुणोपेतां न कामयसि मोहिताम्

na vijānāmi te cittaṃ kuta etat pratiṣṭhitam ātmarūpaguṇopetāṃ na kāmayasi mohitām

हिन्दी अर्थ

बाद पत्नीकी मृत्यु हो जानेपर संन्यासी होकर ढेले और मिट्टीको बराबर समझते हुए उसने भगवान् नृसिंहकी कृपासे परमसिद्धि (मोक्ष) प्राप्त कर ली। यह मैंने तुमसे पतिव्रताकी शक्ति बतायी और यह भी बतलाया कि माताकी रक्षा करना परम धर्म है। संसारवृक्षका उच्छेद करके सब बन्धनोंको तोड़ देनेपर मनुष्य विष्णुपदको

English

II Held 1RRI (ftereifft o n said- I see that such complexion (as of yours) is tough to find in this universe. Where can be found such a combination on the earth where complexion and equal age have existed altogether. I do not know, how your mind is so stable? And prohibiting you from the coition with the woman so enchanted and of equal complexion and quality, I have come to your shelter voluntarily alike the creeper attached to the tree. A smile of chastity adorns my face. I will now embrace you definitely by gripping your body with both

अध्याय १२

श्लोक 30

लतेव पादपे लग्ना कामं त्वच्छरणं गता बाहुभ्यां संपरिष्वज्य निवसामि शुचिस्मिता

lateva pādape lagnā kāmaṃ tvaccharaṇaṃ gatā bāhubhyāṃ saṃpariṣvajya nivasāmi śucismitā

हिन्दी अर्थ

छित्त्वा च विष्णोः पदमेति मानवः ॥ ६३ प्रास करता है॥ ६१--६३॥ इति श्रीनरसिंहयुराणे ब्रह्मचारिसंवादो नाम त्रयोदशोऽध्यायः

English

3Pd SRTCd' ■gsftftT ftd ftcZjfaft$nft|

अध्याय १२

श्लोक 31

अन्यं श्रयस्व सुश्रोणि देवं देव्य् असितेक्षणे यस् तु ते काममोहेन चेतसा विभ्रमं गतः तस्य देवस्य देवी त्वं भवेथा वरवर्णिनि

anyaṃ śrayasva suśroṇi devaṃ devy asitekṣaṇe yas tu te kāmamohena cetasā vibhramaṃ gataḥ tasya devasya devī tvaṃ bhavethā varavarṇini

हिन्दी अर्थ

तीर्थसेवन और आराधनसे भगवानकी प्रसन्नता; “अनाश्रमी' रहनेसे दोष तथा आश्रमधर्मके पालनसे

English

ft diimileM ftcrcn fftgft TTd: i dTd ftcPPT ftd) td 'RfttJT cfhftuUd 1111 ffftfiTT TRdT: I dlWTdljfi XT^di qfTct^ftll?^ll

अध्याय १२

श्लोक 32

ईप्सितां सर्वभूतानां वर्यां शंसन्ति मानवाः सुभद्रां चारुसर्वाङ्गीं संस्कृतां परिचक्षते

īpsitāṃ sarvabhūtānāṃ varyāṃ śaṃsanti mānavāḥ subhadrāṃ cārusarvāṅgīṃ saṃskṛtāṃ paricakṣate

हिन्दी अर्थ

मयोच्यमानां शृण्वन्तु सर्वपापप्रणाशिनीम् तपः सुतस्तं विजने निःस्पृहो दारकर्मणि। भिक्षाहारः प्रवसितो जपस्नानपरायणः

English

hRthU ngnjift d gftftd ^ 3^:113311 fdd ft fftftn ^ fdwft xt dfftrrm 3 RT: inft t ftcgqfft qftfdft) 113*11

अध्याय १२

श्लोक 33

तत्कृते ऽपि सुविद्वांसो न करिष्यन्ति दूषणम् परितापं महाप्राज्ञे न करिष्ये दृढव्रतः

tatkṛte 'pi suvidvāṃso na kariṣyanti dūṣaṇam paritāpaṃ mahāprājñe na kariṣye dṛḍhavrataḥ

हिन्दी अर्थ

भगवत्प्रापिका कथन व्यासजी बोले-महाबुद्धिमान् पुत्र शुकदेव! तुम

English

Yama said- O dark eyed, beauty public, I am unable to meet your desire. Shelter under any other god. O spinster, be the goddess for a god. O spinster, be the goddess for a god who is thrilled with appeal for sensuality at a glance of you. The scholar will not involve himself in vitiated acts even for the woman beloved to all, and deemed delicate, most beautiful, enlightened, benevolent and acceptable as bride from all angles. O enlightened sister, my resolution is all stable. I will not indulge in such a heinous act for regret. Gentle sister, my mind is free from excitement and duly devoted to god Visnu and Siva. I therefore, do not want to submit myself to such a sinful act; listen to this as my declaration and firm determination. ?rar dd I *PT

अध्याय १२

श्लोक 34

चित्तं मे निर्मलं भद्रे विष्णौ रुद्रे च संस्थितम् अतः पापं नु नेच्छामि धर्मचित्तो दृढव्रतः

cittaṃ me nirmalaṃ bhadre viṣṇau rudre ca saṃsthitam ataḥ pāpaṃ nu necchāmi dharmacitto dṛḍhavrataḥ

हिन्दी अर्थ

इस पापहारिणी कथाको सुनो ूर्वकालमें कोई वेदशास्त्रविशारद श्रेष्ठ ब्राह्मण अपनी पत्नीकी मृत्यु हो जानेपर तीर्थमें गया और वहाँ उसने

English

qwJMrtsifH qftfd ^RTrFWI

अध्याय १२

श्लोक 35

असकृत् प्रोच्यमानो ऽपि तया चैवं दृढव्रतः कृतवान् न यमः कार्यं तेन देवत्वम् आप्तवान्

asakṛt procyamāno 'pi tayā caivaṃ dṛḍhavrataḥ kṛtavān na yamaḥ kāryaṃ tena devatvam āptavān

हिन्दी अर्थ

विधिपूर्वक स्नान किया और विजन (एकान्त)-में रहकर उत्तम तपस्या की। तत्पश्चात् दारकर्म (विवाह) -की इच्छा न रखकर वह परदेशमें रहता हुआ भिक्षा माँगकर व्रजन् वनं पापहरं प्रविष्टः

English

qydddldd -fftid 9mjnr:l TT^Tcrr: fadUdW d fdyiPd ^MI<dddll3<GI

अध्याय १२

श्लोक 36

नराणां दृढचित्तानाम् एवं पापम् अकुर्वताम् अनन्तं फलम् इत्य् आहुस् तेषां स्वर्गफलं भवेत्

narāṇāṃ dṛḍhacittānām evaṃ pāpam akurvatām anantaṃ phalam ity āhus teṣāṃ svargaphalaṃ bhavet

हिन्दी अर्थ

स्तत्रैव सिद्धिं त्वभिकांक्ष्य संस्थितः स नारसिंहो बहुकालपूजया

English

Srlvyasa said- Sukadeva, in spite of the

अध्याय १२

श्लोक 37

एतत् तु यम्युपाख्यानं पूर्ववृत्तं सनातनम् सर्वपापहरं पुण्यं श्रोतव्यम् अनसूयया

etat tu yamyupākhyānaṃ pūrvavṛttaṃ sanātanam sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ śrotavyam anasūyayā

हिन्दी अर्थ

अनाश्रमित्वं गृहभङ्गकारणं ह्यतो गृहाणाश्रममुत्तमं द्विज नपि त्वहं नानुगृह्णामि चात्र।

English

Yama did not share with her in that sinful act as he was greatly resolute and religion abiding. He there fore, attained the element of god. Undepleting and everlasting fruits for the persons not indulging in sinful acts and of well checked mind, have been explained in the scriptures. Such religion abiding people definitely attain to divine results. This episode pertaining to Yarn! is most ancient and everlasting. It seeps the sins and all sacrosanct in itself. It should be listen to with innocent heart and in a state free from passions. The Brahmin reciting it in the advent of divine offering (Devayaga) and offering for ancestors (Pitarayaga), satiates his fore-fathers. They seldom have to enter into the palace (abode) of Yama.

अध्याय १२

श्लोक 38

यश् चैतत् पठते नित्यं हव्यकव्येषु ब्राह्मणः संतृप्ताः पितरस् तस्य न विशन्ति यमालयम्

yaś caitat paṭhate nityaṃ havyakavyeṣu brāhmaṇaḥ saṃtṛptāḥ pitaras tasya na viśanti yamālayam

हिन्दी अर्थ

हरेरलङ्घ्ं नरसिंहमूते- यथाकर्थेचित् प्रतिलभ्य शाकं

English

The person reciting it daily, becomes scot-free from the liability of pitaras and thus gets absolved from the acute pains inflicted on Yama.

अध्याय १२

श्लोक 39

यश् चैतत् पठते नित्यं पितॄणाम् अनृणो भवेत् वैवस्वतीभ्यस् तीव्राभ्यो यातनाभ्यः प्रमुच्यते

yaś caitat paṭhate nityaṃ pitṝṇām anṛṇo bhavet vaivasvatībhyas tīvrābhyo yātanābhyaḥ pramucyate

हिन्दी अर्थ

विष्णुं नरसिंहमूर्ति ध्यात्वा च नित्यं हृदि शुद्धमाद्यम् तीर्थसेवन और आराधनसे भगवानुकी प्रसन्नता

English

Son Sukadeva, I have now completed this episode, the best and ancient which is ascertained of the padas (feet) of Veda and the connotation attached thereto. This definitely tends killing mala-fides and semjality of people who recite it in a regular manner. Tell me now, what more should I make you to listen to? between Yama and Yamf in Nrsimha Purana approaches the end.

अध्याय १२

श्लोक 40

पुत्रैतद् आख्यानम् अनुत्तमं मया तवोदितं वेदपदार्थनिश्चितम् पुरातनं पापहरं सदा नृणां किम् अन्यद् अद्यैव वदामि शंस मे

putraitad ākhyānam anuttamaṃ mayā tavoditaṃ vedapadārthaniścitam purātanaṃ pāpaharaṃ sadā nṛṇāṃ kim anyad adyaiva vadāmi śaṃsa me

हिन्दी अर्थ

जीवननिर्वाह करने और जप, स्नान आदि उत्तम कर्ममें (झेलम) और गोमती आदिमें स्नान करके वह गयामें पहुँचा और वहाँ अपने पिता-पितामह आदिका तर्पण करके महेन्द्र पर्वतपर गया। वहाँ उस परम बुद्धिमान् द्विजने पर्वतीय कुण्डोंमें स्नान करनेके पश्चात् ऋषिश्रष्ठ

English

Thus, the twelfth chapter on 'Conversation

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_narasiMhapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Narasimha Purana — Chapter 12
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.