Narasimha Purana· Nṛsiṁha Purāṇa
33
अध्याय 33 / 68

Adhyaya 33

85 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ85 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ३३

श्लोक 1

॥ इति श्रीनरसिंहपुराणे सहस्रानीकचरिते द्वात्रिंशो ऽध्यायः ॥ नर्प् ३२ ॥ हरेर् अर्चाविधिं पुण्यां श्रोतुम् इच्छामि सत्त्वतः त्वत्प्रसादाद् विशेषेण भगवन् प्रब्रवीहि मे

|| iti śrīnarasiṃhapurāṇe sahasrānīkacarite dvātriṃśo 'dhyāyaḥ || narp 32 || harer arcāvidhiṃ puṇyāṃ śrotum icchāmi sattvataḥ tvatprasādād viśeṣeṇa bhagavan prabravīhi me

हिन्दी अर्थ

इति श्रीनरसिंहपुराणे लक्षहोमविधिनाम पञ्चत्रिंयोऽध्यायः

English

Great consequences for keeping the temple tidy - The story of king

अध्याय ३३

श्लोक 2

संमार्जनकरो यश् च नरसिंहस्य मन्दिरे यत् पुण्यं लभते तद्वद् उपलेपनकृण् नरः

saṃmārjanakaro yaś ca narasiṃhasya mandire yat puṇyaṃ labhate tadvad upalepanakṛṇ naraḥ

हिन्दी अर्थ

मार्कण्डेय उवाच अवतारानहं वक्ष्ये देवदेवस्य चक्रिणः। ताञ्थृणुष्व महीपाल पवित्रान् पापनाशनान् यथा कौर्मेण रूपेण विष्णुना मन्दरो धृतः।

English

qpiprmtf dS^MrlM+^RGIRII

अध्याय ३३

श्लोक 3

शुद्धोदकेन यत् पुण्यं स्नापिते केशवे भवेत् क्षीरस्नानेन यत् पुण्यं दध्ना च मधुना तथा घृतस्नानेन यत् पुण्यं पञ्चगव्येन यद् भवेत्

śuddhodakena yat puṇyaṃ snāpite keśave bhavet kṣīrasnānena yat puṇyaṃ dadhnā ca madhunā tathā ghṛtasnānena yat puṇyaṃ pañcagavyena yad bhavet

हिन्दी अर्थ

मार्कण्डेयजी बोले--महीपाल! अब मैं देवदेव भगवान् विष्णुके पवित्र एवं पापनाशक अवतारोंका वर्णन करूँगा; उन्हें सुनो

English

#<HI^ ^tRT ^SU xl RfTT rWTI

अध्याय ३३

श्लोक 4

क्षालिते चोष्णतोयेन प्रतिमायां च भक्तितः कर्पूरागुरुतोयेन मिश्रेण स्नापितेन च

kṣālite coṣṇatoyena pratimāyāṃ ca bhaktitaḥ karpūrāgurutoyena miśreṇa snāpitena ca

हिन्दी अर्थ

महात्मा भगवान् विष्णुने जिस प्रकार मत्स्यरूप धारणकर प्रलयकालीन समुद्रमें खोये हुए वेद लाकर ब्रह्माजीको अर्पित किये और मधु तथा कैटभ नामक हैत्योंको मौतके घाट उतारा; फिर उन भगवान् विष्णुने जिस प्रकार कूर्मरूपसे मन्दराचल पर्वत धारण किया और

English

qtgoq q<SeHie£|q[ ^q^lir^ll 3T#Rf qjuJ I d l fo 3rf ?mre i V *rfgrRT:l gpfrrwm ftrsrnr wfarTC ^nns n

अध्याय ३३

श्लोक 5

अर्घ्यदानेन यत् पुण्यं पाद्याचमनदानके मन्त्रेण स्नापिते यच् च वस्त्रदानेन यद् भवेत्

arghyadānena yat puṇyaṃ pādyācamanadānake mantreṇa snāpite yac ca vastradānena yad bhavet

हिन्दी अर्थ

१३० श्रीनरसिंहपुराण अध्याय ३७

English

The king said- O lord, I am curious to listen to the holy procedure for the worship of god particularly and in detail under the grace of your revered self. Tell me separately the consequences for a man cleans and sweeps as also another who washes the temple and trims it? What consequence or fruit is availed of when Kesava is bathed with pure water and further, tell me the consequence for bathing the god with milk, curd, ghee and pancagavya. What are the consequences for bathing the icon of god with hot water and that of with the water mixed with camphor and aguru? What are further the consequences for offering arghya, padya and acamana, for bathing with the recital of hymns and offering clothes?

अध्याय ३३

श्लोक 6

श्रीखण्डकुङ्कुमाभ्यां तु अर्चिते किं फलं भवेत् पुष्पैर् अभ्यर्चिते यच् च यत् फलं धूपदीपयोः

śrīkhaṇḍakuṅkumābhyāṃ tu arcite kiṃ phalaṃ bhavet puṣpair abhyarcite yac ca yat phalaṃ dhūpadīpayoḥ

हिन्दी अर्थ

तेनैव निधनं प्राप्तो यथा राजन् महाबलः। महाकाय वराह-अवतार लेकर अपनी दाढ़ोंपर इस हिरण्याक्षो महावीर्यो दितिपुत्रो महातनुः ४ पृथ्वीको उठाया तथा राजन्! उन्हींके हाथसे जिस प्रकार महाबली, महापराक्रमी और महाकाय दितिकुमार हिरण्याक्ष क हिरण्यकशिपुरित्रदशानामरिः पुरा! मारा गया; राजन्! फिर उन भगवानूने नृसिंहरूप धारणकर नरसिंहेन देवेन प्रापितो निधनं नृप॥ ५ पूर्वकालमें जिस प्रकार देवताओंके शत्रु हिरण्यकशिपुका

English

sfaa’JSffm'WT 5 wf^t 1% q^i quU'Oikft qeq yq#qql:ll^li

अध्याय ३३

श्लोक 7

नैवेद्यैर् यत् फलं प्रोक्तं प्रदक्षिणकृते तु यत् नमस्कारकृते यच् च फलं यस् स्तोत्रगीतयोः

naivedyair yat phalaṃ proktaṃ pradakṣiṇakṛte tu yat namaskārakṛte yac ca phalaṃ yas stotragītayoḥ

हिन्दी अर्थ

वध किया; और राजकुमार! जिस प्रकार उन महात्माने यथा बद्धो बलिः पूर्वं वामनेन महात्मना। वामनरूप होकर पूर्वकालमें राजा बलिको बाँधा तथा

English

entreR- qfewil: ?t|?rr

अध्याय ३३

श्लोक 8

तालवृन्तप्रदानेन चामरस्य च यद् भवेत् ध्वजप्रदाने यद् विष्णोः शङ्खदानेन यद् भवेत्

tālavṛntapradānena cāmarasya ca yad bhavet dhvajapradāne yad viṣṇoḥ śaṅkhadānena yad bhavet

हिन्दी अर्थ

इन्द्रस्त्रिभुवनाध्यक्ष: कृतस्तेन नृपात्मज ६ को (फिरसे) त्रिभुवनका अधीश्वर बना दिया; और रामेण भूत्वा च यथा विष्णुना राबणो हतः। राजन्! भगवान् विष्णुने श्रीरामचन््रका अवतार धारणक सगणाश्चादभुता राजन् राक्षसा देवकण्टकाः ॥ ७ जिस प्रकार रावणको मारा एवं देवताओंके लिये कण्टकरूप

English

'qfrehi^r^HH trytf^rrqi

अध्याय ३३

श्लोक 9

एतच् चान्यच् च यत् किंचिद् अज्ञानान् न प्रचोदितम् तत् सर्वं कथय ब्रह्मन् भक्तस्य मम केशवे

etac cānyac ca yat kiṃcid ajñānān na pracoditam tat sarvaṃ kathaya brahman bhaktasya mama keśave

हिन्दी अर्थ

अद्भुत राक्षसोंका उनके गणॉसहित संहार कर दिया; फिर यथा परशुरामेण क्षत्रमुत्सादितं पुरा। पूर्वकालमें परशुराम-अवतार ले, जिस प्रकार क्षत्रियकुलका बलभद्रेण रामेण यथा हैत्यः पुरा हतः॥ ८ उच्छेद किया तथा बलभद्ररूपसे जिस प्रकार प्रलम्बादि

English

What consequences are for the worship of god with sandal and saffron and what are the consequences for lighting dipaka and incense sticks? What is the fruit for offering sweet meat (naivedya) and for going round (pradaksina) the temple. Similarly, what is the consequence for offering salute, psalm and prayer? What are the consequences for offering fan, cavtiara (palanquin), the flag and the conch-shell? O Brahmin, as my heart is absolutely tangled with god Kesava, please, tell me ail that has been enquired of and that too where my little consciousness could not access?

अध्याय ३३

श्लोक 10

इति संप्रेरितो विप्रस् तेन राज्ञा भृगुस् तदा मार्कण्डेयं नियुज्याथ कथने स गतो मुनिः

iti saṃprerito vipras tena rājñā bhṛgus tadā mārkaṇḍeyaṃ niyujyātha kathane sa gato muniḥ

हिन्दी अर्थ

हैत्योंका वध किया; कृष्णरूप होकर कंस आदि देवशत्रु यथा कृष्णेन कंसाद्या हता हैत्याः सुरद्विषः। हैत्योका जिस तरह संहार किया; इसी प्रकार कलियुग कलौ प्रासे यथा बुद्धो भवेन्नारायणः प्रभुः ९ प्राप्त होनेपर जिस प्रकार भगवान् नारायण बुद्धरूप धारण ठ करेंगे; फिर कलियुग समाप्त होनेपर जिस प्रकार वे समास्थाय यथा म्लेच्छा निपातिताः! कल्किरूप धारणकर म्लेच्छोंका नाश करेंगे, वह सब

English

Wtf# fqjTRft TT^TT ^Wl

अध्याय ३३

श्लोक 11

सो ऽपि तस्मिन् मुदायुक्तो हरिभक्त्या विशेषतः राज्ञे प्रवक्तुम् आरेभे भृगुणा चोदितो मुनिः

so 'pi tasmin mudāyukto haribhaktyā viśeṣataḥ rājñe pravaktum ārebhe bhṛguṇā codito muniḥ

हिन्दी अर्थ

समाप्ते तु कलौ भूयस्तथा ते कथयाम्यहम्॥ १० वृत्तान्त उसी प्रकार मैं तुमसे कहुँगा॥ २--१०॥

English

fogmw qgPt •RTmt'gfT:liqoll qfsftr qf TM4fo l jjq q | fcl£lNd:l

अध्याय ३३

श्लोक 12

राजपुत्र शृणुष्वेदं हरिपूजाविधिं क्रमात् विष्णुभक्तस्य वक्ष्यामि तवाहं पाण्डुवंशज

rājaputra śṛṇuṣvedaṃ haripūjāvidhiṃ kramāt viṣṇubhaktasya vakṣyāmi tavāhaṃ pāṇḍuvaṃśaja

हिन्दी अर्थ

हरेरनन्तस्य पराक्रमं यः भूपाल! जो एकाग्रचित्त होकर मेरे द्वारा बताये शृणोति भूपाल समाहितात्मा। जानेवाले अनन्त भगवान् विष्णुके इन पराक्रमोंका श्रवण मयोच्यमानं स विमुच्य पापं करेगा, वह सब पापॉंसे मुक्त होकर भगवानूके अत्यन्त प्रयाति विष्णोः पदमत्युदारम्॥ ११ उदार परमपदको प्राप्त होगा

English

# ^pm ^rrf^rt gfonnii

अध्याय ३३

श्लोक 13

नरसिंहस्य नित्यं च यः संमार्जनम् आरभेत् सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोके स मोदते

narasiṃhasya nityaṃ ca yaḥ saṃmārjanam ārabhet sarvapāpavinirmukto viṣṇuloke sa modate

हिन्दी अर्थ

इति श्रीनरसिंहयुराणे हरेः ग्रादुर्भावानुक्रमणे षद्त्रिंशोऽध्यायः

English

Suta said- Bhrgu, the great hermit heard the queries but he assigned the reply to Markandeya and left that place at once. In pursuance of the instruction of Bhrgu, the great hermit, Markandeya appreciate the devotion of king for Hari and began to introduce the topic.

अध्याय ३३

श्लोक 14

गोमयेन मृदा तोयैर् यः करोत्य् उपलेपनम् स चाक्षयफलं प्राप्य विष्णुलोके महीयते

gomayena mṛdā toyair yaḥ karoty upalepanam sa cākṣayaphalaṃ prāpya viṣṇuloke mahīyate

हिन्दी अर्थ

मार्कण्डेय उवाच मार्कण्डेयजी बोले--महात्मा भगवान् अच्युतके बहुत- नानात्वादवताराणामच्युतस्य महात्मन:। से अवतार हैं, सुतरां उनका विस्तारपूर्वक वर्णन नहीं जन शक्यं विस्तराद् वक्तुं तान् ब्रवीमि समासतः॥ १ किया जा सकता; इसलिये मैं उन्हें संक्षेपसे ही कहता हूँ। पुरा किल जगत्स्रष्टा भगवान् पुरुषोत्तमः। यह प्रसिद्ध है कि पूर्वकालमें जगतूकी सृष्टि करनेवाले अनन्तभोगशयने योगनिद्रां समागतः॥ २ भगवान् पुरुषोत्तम 'अनन्त' नामक शेषनागके शरीरकी

English

[c(UjJ-HCKl<<4 trat? Mlu^cj^MlI^ II

अध्याय ३३

श्लोक 15

अत्रार्थे यत् पुरावृत्तम् इतिहासं पुरातनम् यच् छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुक्तिर् भवति सत्तम

atrārthe yat purāvṛttam itihāsaṃ purātanam yac chrutvā sarvapāpebhyo muktir bhavati sattama

हिन्दी अर्थ

अथ तस्य प्रसुसस्य देवदेवस्य शारङ्गिणः। शरोत्राभ्यामपतत् तोये स्वेदबिन्दुद्वय॑ नृप

English

Tr 4mfrg tt •qrPTii^mi

अध्याय ३३

श्लोक 16

पुरा युधिष्ठिरो राजा पञ्चभिर् भ्रातृभिर् युतः द्रौपद्या सह राजेन्द्र काननं विचचार ह

purā yudhiṣṭhiro rājā pañcabhir bhrātṛbhir yutaḥ draupadyā saha rājendra kānanaṃ vicacāra ha

हिन्दी अर्थ

महाकायौ महावीयौ महाबलपराक्रमौ नाभिमध्ये नृपश्रेष्ठ तस्मिन् ब्रह्माभ्यजायत

English

Markandeya said- O the king of Pandu clan, listen to the procedure of lord Visnu's worship in an orderly manner. You are devoted to Visnu and I, therefore, will tell you it all. The person who sweeps the temple of god Nrsimha, kicks-off his evils and attains to the pleasure of Visnuloka. The person who smears the land or premises of the temple, with cowdung, soil and water, attains to undepleting fruit for the same and enshrines himself in the abode of god Visnu. O innocent heart, an ancient episode is available in this context which is capable to sweep away all evils from the heart of a man.

अध्याय ३३

श्लोक 17

शूलकण्टकनिष्क्रान्तास् ततस् ते पञ्च पाण्डवाः नारदो ऽपि गतो नाकं जुष्ट्वेदं तीर्थम् उत्तमम्

śūlakaṇṭakaniṣkrāntās tatas te pañca pāṇḍavāḥ nārado 'pi gato nākaṃ juṣṭvedaṃ tīrtham uttamam

हिन्दी अर्थ

स चोक्तो विष्णुना राजन् प्रजाः सृज महामते। तथेत्युक्त्वा जगन्नाथं ब्रह्मापि कमलोद्भवः

English

TO TRT TOTfwi'§fafd:l

अध्याय ३३

श्लोक 18

ततो युधिष्ठिरो राजा प्रस्थितस् तीर्थम् उत्तमम् दर्शनं मुनिमुख्यस्य तीर्थधर्मोपदेशिनः

tato yudhiṣṭhiro rājā prasthitas tīrtham uttamam darśanaṃ munimukhyasya tīrthadharmopadeśinaḥ

हिन्दी अर्थ

आगत्य वेदशास्त्रार्थविज्ञानं ब्रह्मणः क्षणात्। अपहत्य गतौ घोरौ दानवौ बलदर्पितौ चोदितस्त्वं सृजस्वेति प्रजा देवेन तत्कथम्। ्त्रक्ष्येऽहं ज्ञानहीनस्तु अहो कष्टमुपस्थितम्

English

^rgisTOT tfl«IyiiI ,| 7H,fVR:ll^ll fr^diiiw et gnTcnt wtsr

अध्याय ३३

श्लोक 19

चिन्तयति च धर्मात्मा क्रोधपैशुन्यवर्जितः दानवो बहुरोमा च तथा स्थूलशिरा नृप

cintayati ca dharmātmā krodhapaiśunyavarjitaḥ dānavo bahuromā ca tathā sthūlaśirā nṛpa

हिन्दी अर्थ

इति संचिन्त्य दुःखार्तो ब्रह्मा लोकपितामहः। यत्तो वेदशास्त्राणि स्मरन्नपि न दृष्टवान्

English

trfhwR fejIilRJ 3TOk:

अध्याय ३३

श्लोक 20

पाण्डवान् गच्छतो वीक्ष्य दानवो द्रौपदीच्छया कृत्वा भूप मुने रुपं बहुरोमा गतस् तदा

pāṇḍavān gacchato vīkṣya dānavo draupadīcchayā kṛtvā bhūpa mune rupaṃ bahuromā gatas tadā

हिन्दी अर्थ

ततो विषण्णचित्तस्तु तं देवं पुरुषोत्तमम्। एकाग्रमनसा सम्यक् शास्त्रेण स्तोतुमारभत् विज्ञाननिधये नित्यं कर्मणां निधये नमः

English

%RT’<CTU^ TO§ W EF^IR^II

अध्याय ३३

श्लोक 21

प्रणिधानं विधायाथ आसीनः कुशविष्टरे बिभ्रत् कमण्डलुं पार्श्वे दर्भसूचीं तथा करे

praṇidhānaṃ vidhāyātha āsīnaḥ kuśaviṣṭare bibhrat kamaṇḍaluṃ pārśve darbhasūcīṃ tathā kare

हिन्दी अर्थ

विद्याधराय देवाय वागीशाय नमो नमः। अचिन्त्याय नमो नित्यं सर्वज्ञाय नमो नमः

English

mug^W5f Wit EHEITfffa:ll^ll

अध्याय ३३

श्लोक 22

अक्षमालां जपन् मन्त्रं स्वनासाग्रं निरीक्षयन् स दृष्टः पाण्डवैस् तत्र रेवायां वनचारिभिः

akṣamālāṃ japan mantraṃ svanāsāgraṃ nirīkṣayan sa dṛṣṭaḥ pāṇḍavais tatra revāyāṃ vanacāribhiḥ

हिन्दी अर्थ

देहिं मे त्वं सर्वज्ञानं देवदेव नमो नमः शय्यापर योगनिद्राका आश्रय लेकर सोये हुए थे। नृप! कुछ कालके बाद उन गहरी नींदमें सोये हुए देवदेव शार्ङ्गधन्वा विष्णुके कानोंसे पसीनेकी दो बूँदें निकलकर जलमें गिरीं। उन दोनों बूँदोंसे मधु और कैटभ नामके

English

O great king, long long ago king Yudhist hitra along with his wife and four brothers, were passing the days in exile. In course of their wandering they crossed the

अध्याय ३३

श्लोक 23

ततो युधिष्ठिरो राजा तं प्रणम्य सहानुजः जगाद वचनं दृष्ट्वा भाग्येनासि महामुने

tato yudhiṣṭhiro rājā taṃ praṇamya sahānujaḥ jagāda vacanaṃ dṛṣṭvā bhāgyenāsi mahāmune

हिन्दी अर्थ

दो हैत्य उत्पन्न हुए, जो महाबली, महान् शक्तिशाली, महापराक्रमी और महाकाय थे। नृपश्रेष्ठ! इसी समय उन सोये हुए भगवानूकी नाभिके बीचमें महान् कमल प्रकट हुआ और उससे ब्रह्माजी उत्पन्न हुए

English

Maharsi Narada had came at that place earlier to them and returned to his other destination. As the mental disposition of king Yudhisthira was free from the clutches of anger and disgust, he was thinking about having a holy meet with any hermit capable to guide them regarding that holy place. In the meantime, the monsters, Bahuroma and Sthulasira entered there. The monster, Bahuroma disfigured himself as a hermit with the mala-fide intention to abduct Draupadi. He pretended as if a hermit is in meditation there on a seat of kusa grass. A Kamandalu was kept beside him and Pavitrl of kusa grass was in his hand. He seemed to be reciting hymns with his eyes focused on the fore portion of the nose. A garland of Rudraksa was rotating on his fingers. He was seen when the Pandavas were walking in the forest nearby the bank of Narmada.

अध्याय ३३

श्लोक 24

तीर्थानि रुद्रदेहायाः सुगोप्यानि निवेदय मुनीनां दर्शनं नाथ श्रुतं धर्मोपदेशकम्

tīrthāni rudradehāyāḥ sugopyāni nivedaya munīnāṃ darśanaṃ nātha śrutaṃ dharmopadeśakam

हिन्दी अर्थ

राजन्! भगवान् विष्णुने ब्रह्माजीसे कहा--' महामते! तुम प्रजाजनोंकी सृष्टि करो।' यह सुन उन कमलोद्भव ब्रह्माजीने “तथास्तु' कहकर भगवान् जगन्नाथकी आज्ञा स्वीकार कर ली तथा वेदों और शास्त्रोंकी सहायतासे वे ज्यों ही सृष्टि-रचनाके लिये उद्यत हुए, त्यों ही उनके पास वे दोनों हैत्य-मधु और कैटभ आये। आते ही वे बलाभिमानी घोर दानव क्षणभरमें ब्रह्माजीके वेद और शास्त्र-ज्ञानको लेकर चले गये। राजन्! तब ब्रह्माजी एक

English

<m ^fgfert thtt w tnror i wus eter ^=rr ngTg^iR3ii

अध्याय ३३

श्लोक 25

यावन् मुनिम् उवाचेदं धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः तावत् स्थूलशिराः प्राप्तो मुनिरूपधरो ऽपरः

yāvan munim uvācedaṃ dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ tāvat sthūlaśirāḥ prāpto munirūpadharo 'paraḥ

हिन्दी अर्थ

ही क्षणमें ज्ञानशून्य हो दुःखी हो गये और सोचने लगे-'“हाय! अब मैं कैसे प्रजाकी सृष्टि करूँगा? भगवानूने मुझे आज्ञा दी कि “तुम प्रजाकी सृष्टि करो।' परंतु अब तो मैं सृष्टिविज्ञानसे रहित हो गया, अतः

English

King Yudhisthira saluted him with his brothers and said- O great hermit, it is the grace of god that you are seen here. Tell us please regarding the most mysterious holy places located in the adjacent area of Rudradeha (Reva). O scholar, we have heard that a meet with hermits definitely enlightens the religion.

अध्याय ३३

श्लोक 26

जल्पन्न् इत्य् आतुरं वाक्यं को नामास्त्य् अत्र रक्षकः भयातुरं नरो जीवं यो रक्षेच् छरणागतम्

jalpann ity āturaṃ vākyaṃ ko nāmāsty atra rakṣakaḥ bhayāturaṃ naro jīvaṃ yo rakṣec charaṇāgatam

हिन्दी अर्थ

किस प्रकार सृष्टिएचना करूंगा? अहो! मुझपर यह बहुत बड़ा कष्ट आ पहुँचा।'' लोकपितामह ब्रह्माजी इस प्रकार चिन्ता करते-करते शोकसे कातर हो गये। वे प्रयत्नपूर्वक वेद-शास्त्रोंका स्मरण करने लगे, तथापि उन्हें उनकी स्मृति नहीं हुई। तब वे मन-ही-मन अत्यन्त दुःखी हो, एकाग्रचित्तसे भगवान् पुरुषोत्तमकी शास्त्रानुकूल विधिसे स्तुति करने लगे ॥ ६--१२॥

English

d l ck^ftKI : tTMt ^rfR^TTff giTO ER I

अध्याय ३३

श्लोक 27

तस्यानन्तफलं स्याद् वै किं पुनर् मां द्विजोत्तमम् एकतो मेदिनीदानं मेरुभूधरदक्षिणम्

tasyānantaphalaṃ syād vai kiṃ punar māṃ dvijottamam ekato medinīdānaṃ merubhūdharadakṣiṇam

हिन्दी अर्थ

ब्रह्माजी बोले--जो वेद, शास्त्र, विज्ञान और कर्मोंकी निधि हैं, उन ३कार-प्रतिपाद्य परमेश्वरको मेरा बार- बार नमस्कार है। समस्त विद्याओंको धारण करनेवाले 'वाणीपति भगवानको प्रणाम है। अचिन्त्य एवं सर्वज्ञ

English

rTWTOTOT -Wit iptf fenwil

अध्याय ३३

श्लोक 28

अन्यतो ह्य् आर्तजीवानां प्राणसंशयवारणम् द्विजं धेनुं स्त्रियं बालं पिड्यमानं च दुर्जनैः

anyato hy ārtajīvānāṃ prāṇasaṃśayavāraṇam dvijaṃ dhenuṃ striyaṃ bālaṃ piḍyamānaṃ ca durjanaiḥ

हिन्दी अर्थ

परमेश्वरको नित्य बारंबार नमस्कार है। महाबाहो! अधोक्षज! आप निराकार एवं यज्ञस्वरूप हैं। आप ही साममूर्ति एवं सदा सर्वरूपधारी हैं। अच्युत! आप सर्वज्ञानमय हैं; आप सबके हृदयमें ज्ञानरूपसे विराजमान हैं। देवदेव! आप मुझे सब प्रकारका ज्ञान दीजिये आपको बारंबार नमस्कार है

English

aro^kfafleiHi yiumvi-uduuiqi fg^r srf froi tot mUtoh *rf^:iR<£ii to toj tto wfg frroqi

अध्याय ३३

श्लोक 29

उपेक्षेत नरो यस् तु स च गच्छति रौरवम् अथ मां हृतसर्वस्वं प्राणत्यागपरायणम्

upekṣeta naro yas tu sa ca gacchati rauravam atha māṃ hṛtasarvasvaṃ prāṇatyāgaparāyaṇam

हिन्दी अर्थ

ब्रह्माणमाह देवेशो दास्ये ते ज्ञानमुत्तमम्

English

3W RT gTOulw JIIURTOITOTOIHIRTO

अध्याय ३३

श्लोक 30

को रक्षति नरो वीरः पराभूतं हि दानवैः गृहीत्वा चाक्षमालां मे तथा सुभकमण्डलुम्

ko rakṣati naro vīraḥ parābhūtaṃ hi dānavaiḥ gṛhītvā cākṣamālāṃ me tathā subhakamaṇḍalum

हिन्दी अर्थ

इत्युक्त्वा तु तदा विष्णुश्चिन्तयामास पार्थिव। केनास्य नीतं विज्ञानं केन रूपेण चादधे वेदशास्त्राणि मुनिभिः संस्तुतो मधुसूदन:

English

is# ^rfr gtr: to^t f?

अध्याय ३३

श्लोक 31

निहतो ऽहं कराघातैस् तथा खाटो मनोहरः गृहीतं मम सर्वस्वं दानवेन दुरात्मना

nihato 'haṃ karāghātais tathā khāṭo manoharaḥ gṛhītaṃ mama sarvasvaṃ dānavena durātmanā

हिन्दी अर्थ

आनीय ब्रह्मणे दत्त्वा त्यक्त्वा तन्मात्स्यकं नृप। जगद्धिताय स पुनरयोगनिद्रावशं गतः

English

Tn^wit <m T pchRu^q n^ on frortsg gront: ~m wf TOtrop

अध्याय ३३

श्लोक 32

इत्य् आकर्ण्य वचः क्लीबं पाण्डवा जातसंभ्रमाः यान्ति रोमाञ्चिता भूयो विधायाग्निं च तं मुनिम्

ity ākarṇya vacaḥ klībaṃ pāṇḍavā jātasaṃbhramāḥ yānti romāñcitā bhūyo vidhāyāgniṃ ca taṃ munim

हिन्दी अर्थ

आगत्य ददृशाते तु शयानं देवमव्ययम् बोधयामासतुस्तूर्ण शयानं केशवं नृप

English

To TTeftci ^TTrTOTII^ S’II

अध्याय ३३

श्लोक 33

विमुच्य द्रौपदीं तत्र मुनेः पार्श्वे महात्मनः ततो दूरतरं प्राप्ताः संरम्भात् ते च पाण्डवाः

vimucya draupadīṃ tatra muneḥ pārśve mahātmanaḥ tato dūrataraṃ prāptāḥ saṃrambhāt te ca pāṇḍavāḥ

हिन्दी अर्थ

आवचयोर्हैहि संग्रामं युध्यस्वोत्थाय साम्प्रतम्

English

Before king Yudhisthira could complete his request to that hermit, another disfigured hermit alias a monster, Sthulasira appeared there. He was crying with fear and calling someone to provide protection. His expression was - Oh, who is here to protect us? The person usually attains everlasting wealth and fame for safe-guarding the interests of the man sheltered by him but here I am, a Brahmin whose protection brings unending consequences. On the one hand, the donation of the entire earth with daksina of the Meru mountain and protection of the dying people on the other are all equal. The person who ignores Brahmins, cow, woman and babies suffering under the clutches of the wicked, definitely falls in the hell known as Raurava (crying and weeping pains). I am looted of all that I had with me and prepared for the death owing to the suffering inflicted by the monsters. Who is so brave as to protect me? The wicked monster has snatched away my sphatic garland, kamandala and beautiful cot and slapped me with the loot of all that I had.

अध्याय ३३

श्लोक 34

ततो युधिष्ठिरो ऽवोचत् किं च नो नात्र दृश्यते कृष्णासंरक्षणार्थाय व्रज व्यावर्त्य चार्जुन

tato yudhiṣṭhiro 'vocat kiṃ ca no nātra dṛśyate kṛṣṇāsaṃrakṣaṇārthāya vraja vyāvartya cārjuna

हिन्दी अर्थ

इत्युक्तो भगवांस्ताभ्यां देवदेवो नृपोत्तम। तथेति चोक्त्वा तौ देवः शार्ङ्ग सज्यमथाकरोत् समं युद्धमभूदेवं तेषामस्त्राणि मुञ्चताम्

English

$pto>u 4 to: toM *ittotot: i

अध्याय ३३

श्लोक 35

ततो ऽर्जुनो विनिष्क्रान्तो बन्धुवाक्यप्रणोदितः ततो युधिष्ठिरो राजा सत्यां वाचम् अकल्पयत्

tato 'rjuno viniṣkrānto bandhuvākyapraṇoditaḥ tato yudhiṣṭhiro rājā satyāṃ vācam akalpayat

हिन्दी अर्थ

मार्कण्डेयजी बोले--ब्रह्माजीके इस प्रकार स्तुति करनेपर शङ्ख, चक्र और गदा धारण करनेवाले देवेश्वर विष्णुने उनसे कहा-- मैं तुम्हें उत्तम ज्ञान प्रदान करूगा।' राजन्! भगवान् विष्णु यों:कहकर तब सोचने लगे--

English

■gtftT ThnirorTT fgronfbr ^ t ■gfro.i 13 ?

अध्याय ३३

श्लोक 36

निरीक्ष्य मण्डलं भानोस् तदा सुगहने वने मम सत्याच् च सुकृताद् धर्मसंभाषणात् प्रभो

nirīkṣya maṇḍalaṃ bhānos tadā sugahane vane mama satyāc ca sukṛtād dharmasaṃbhāṣaṇāt prabho

हिन्दी अर्थ

“कौन इसका विज्ञान हर .ले गया और किस रूपसे उसने उसे धारण कर रखा है ?' भूपाल! अन्तमें यह जानकर कि यह सब मधु और कैटभकी करतूत है, भगवान् जनार्दनने अनेकों योजन लंबा-चौड़ा पूर्णज्ञानमय ही जलमें प्रविष्ट होकर उसे क्षुब्ध कर डाला और भीतर- ही-भीतर पाताललोकमें पहुँचकर मधु तथा कैटभको देखा! तब मुनियोंद्वाए स्तवन किये जानेपर भगवान् मधुसूदनने मधु और कैटभ--दोनोंको मोहितकर वह

English

TOt JTTW: RITOTOII^ ? II

अध्याय ३३

श्लोक 37

तथ्यं शंसन्तु त्रिदशा मम संशयभाजिनः ततो ऽम्बरे ऽभवद् वाणी तदा भूपाशरीरिणी

tathyaṃ śaṃsantu tridaśā mama saṃśayabhājinaḥ tato 'mbare 'bhavad vāṇī tadā bhūpāśarīriṇī

हिन्दी अर्थ

वेदशास्त्रमय ज्ञान ले लिया और उसे ले आकर ब्रह्माजीको दे दिया। राजन्! तत्पश्चात् वे भगवान् उस मत्स्यरूपको त्यागकर जगत्के हितके लिये पुन: योगनिद्रामें स्थित हो गये

English

Having heard such a dreadful and wailing statement, the Pandavas fell in a hustle. They lighted fire immediately and followed that hermit. They left behind with the earlier hermit and crossed a long distance in the state of fury.

अध्याय ३३

श्लोक 38

दानवो ऽयं महाराज मुनिः स्थूलशिराः स्थितः नासाव् उपद्रुतः केन मायैषास्य दुरात्मनः

dānavo 'yaṃ mahārāja muniḥ sthūlaśirāḥ sthitaḥ nāsāv upadrutaḥ kena māyaiṣāsya durātmanaḥ

हिन्दी अर्थ

तदनन्तर मोह निवृत्त होनेपर वेद-शास्त्रको न देख मधु तथा कैटभ-दोनों ही बहुत कुपित हुए और वहाँसे आकर उन्होंने अविनाशी भगवान् विष्णुको सोते देखा। तब वे परस्पर कहने लगे--'यह वही धूर्त पुरुष है, जिसने हम दोनोंको. मायासे मोहित करके वेद- शास्त्रॉंको ले आकर ब्रह्माको दे दिया और अब यहाँ साधुकी भाँति सो रहा है।' राजन्! याँ कहकर उन महाघोर दानव मधु और कैटभने वहाँ सोये हुए भगवान्

English

tot gtgferrsgfag frot gra ^9^1 <J>WlKHyU|iyUl sMoqiclrtS TOfm^ll tfiTtS'jfcrt fePiofla-n) q-gc(ieKiyuDlc(d:l tot gfaferr tot tott gmroTOTOii^mi

अध्याय ३३

श्लोक 39

ततो भीमः कराघातैर् नश्यमानं हि दानवम् संरम्भात् कुपितो ऽत्यर्थं मौलिदेशे जघान तम्

tato bhīmaḥ karāghātair naśyamānaṃ hi dānavam saṃrambhāt kupito 'tyarthaṃ maulideśe jaghāna tam

हिन्दी अर्थ

केशवको तत्काल जगाया और कहा--'महामते! हम दोनों यहाँ तुम्हारे साथ युद्ध करने आये हैं; तुम हमें संग्रामकी भिक्षा दो और अभी उठकर हमसे युद्ध करो'

English

TOTOT TOHlWdl TO^t TO I

अध्याय ३३

श्लोक 40

सो ऽपि रूपं निजं प्राप्य रौद्रं भीमम् अताडयत् तत्र युद्धं प्रववृते दारुणं भीमदैत्ययोः

so 'pi rūpaṃ nijaṃ prāpya raudraṃ bhīmam atāḍayat tatra yuddhaṃ pravavṛte dāruṇaṃ bhīmadaityayoḥ

हिन्दी अर्थ

नृपवर! उनके इस प्रकार कहनेपर देवदेव भगवानूने “बहुत अच्छा' कहकर अपने शाङ्गं धनुषपर प्रत्यञ्च चढ़ायी। उस समय भगवान् माधवने लीलापूर्वक धनुषकी टंकार और शङ्खनादसे आकाश, दिशाओं और अवान्तर दिशाओं (कोणों)-को भर दिया॥ २७-२८॥ ।

English

gag froro to wronfTO:i

अध्याय ३३

श्लोक 41

कष्टाद् बभञ्ज भीमो ऽपि तस्य स्थूलं शिरो वने अर्जुनो ऽपि समायातो नैव पश्यति तं मुनिम्

kaṣṭād babhañja bhīmo 'pi tasya sthūlaṃ śiro vane arjuno 'pi samāyāto naiva paśyati taṃ munim

हिन्दी अर्थ

कैटभने भी उस समय अपनी प्रत्यञ्चाको टंकार दी और वे भगवान् विष्णुके साथ युद्ध करने लगे। जगत्पति भगवान् विष्णु भी लीलासे ही उनके साथ युद्ध करने

English

Yudhisthira then said- We do not see anything here in the form as that hermit had said. Arjuna, turned back immediately for the care of Arjuna, just then followed the words of his brother. King Yudhisthitra then turned to the orbit of Sun god and prayed to the gods to disclose the truth for an such event with the recollection of his truthfulness, great deeds and bona- fide speech.

अध्याय ३३

श्लोक 42

तथा च द्रौपदीं भूयः साध्वीं कान्तां च वल्लभाम् ततो वृक्षं समारुह्य यावत् पश्यति चार्जुनः

tathā ca draupadīṃ bhūyaḥ sādhvīṃ kāntāṃ ca vallabhām tato vṛkṣaṃ samāruhya yāvat paśyati cārjunaḥ

हिन्दी अर्थ

केशवः शाङ्गनिर्मुक्तै; शरैराशीविषोपमैः। तानि शस्त्राणि सर्वाणि चिच्छेद तिलशस्तदा तयोस्तु मेदसा राजन् विष्णुना कल्पिता मही । मेदिनीति ततः संज्ञामवापेयं वसुंधरा

English

ddWfSTOSJUll TOT TOlTOfaflll^ll

अध्याय ३३

श्लोक 43

तावद् विधाय तां स्कन्धे शीघ्रं धावति दानवः संहृता याति दुष्टेन रुदती कुररी यथा

tāvad vidhāya tāṃ skandhe śīghraṃ dhāvati dānavaḥ saṃhṛtā yāti duṣṭena rudatī kurarī yathā

हिन्दी अर्थ

प्रजाः ससर्ज भूपाल वेददृष्टेन कर्मणा

English

<McT|Ai TOTTO gft: TSTvrfTO: fraPT:!

अध्याय ३३

श्लोक 44

कुर्वती भीमभीमेति धर्मपुत्रेति वादिनी तां दृष्ट्वा स ययौ वीरः शब्दैर् संनादयन् दिशः

kurvatī bhīmabhīmeti dharmaputreti vādinī tāṃ dṛṣṭvā sa yayau vīraḥ śabdair saṃnādayan diśaḥ

हिन्दी अर्थ

विद्यामयं लोकहिताय विष्णुः। आस्थाय भीमं जनलोकसंस्थैः 'लगे। इस प्रकार परस्पर अस्त्र-शस्त्रका प्रहार करते हुए उन दोनों पक्षामें समानरूपसे युद्ध हुआ। भगवान् विष्णुने अपने शाङ्ग धनुषद्वार छोड़े हुए सर्पे समान तीखे बाणोंसे उन हैत्योके समस्त अस्त्र-शस्त्र तिलकी भाँति

English

dIRlTOJfl: %HRT4TOPrfTOR:ll^<ill

अध्याय ३३

श्लोक 45

पादन्यासोरुवेगेन प्रभग्नाः पादपा भृशम् ततो दैत्यो ऽपि तां तन्वीं विहायाशु पलायितः

pādanyāsoruvegena prabhagnāḥ pādapā bhṛśam tato daityo 'pi tāṃ tanvīṃ vihāyāśu palāyitaḥ

हिन्दी अर्थ

टुकड़े-टुकड़े कर डाले। वे दोनों उन्मत्त दानव--मधु और कैटभ चिरकालतक भगवानूके साथ लड़कर अन्तमें उनके शाङ्ग धनुषसे छुटे हुए बाणोंद्वारा मारे गये। राजन्! तब श्रीविष्णुभगवान्ने उन दोनों हैत्योंके मेदेसे इस

English

O king, the prayer made by Yudhisthira reacted from the space in garb of speech while no person was there. It was said that the person standing before him was not a hermit but a monster. The hermit Sthulasira is well protected and safe. He is not in any way in pains. This is all the art played by this wicked monster.

अध्याय ३३

श्लोक 46

तथापि चार्जुनो तस्य कोपान् मुञ्चति नासुरम् पतितो मेदिनीपृष्ठे तावद् एव चतुर्भुजः

tathāpi cārjuno tasya kopān muñcati nāsuram patito medinīpṛṣṭhe tāvad eva caturbhujaḥ

हिन्दी अर्थ

पृथ्वीका निर्माण किया। इसीसे इस वसुंधराका नाम “मेदिनी' हुआ भूपाल! इस प्रकार भगवान् विष्णुकी कृपासे वेदोंको ग्राप्तकर प्रजापति ब्रह्माजीने वेदोक्त विधिसे प्रजाकी सृष्टि की। नृप! जो भगवान्की इस अवतार-कथाका प्रतिदिन श्रवण करता है, वह शरीर-त्यागके बाद चन्द्रलोकमें

English

titt! , »fm: cbiiqr^ywn %

अध्याय ३३

श्लोक 47

पीते चवाससी बिभ्रत् शङ्खचक्रायुधानि च ततः स विस्मयाक्रान्तो नत्वा पार्थो वचो ऽवदत्

pīte cavāsasī bibhrat śaṅkhacakrāyudhāni ca tataḥ sa vismayākrānto natvā pārtho vaco 'vadat

हिन्दी अर्थ

निवास करके पुनः इस लोकमें वेदवेत्ता ब्राह्मण होता है। भूमिपाल! जो भगवान् विष्णु लोकहितके लिये पर्वतके समान भीमकाय मत्स्यरूप धारणकर जनलोक- निवासियोंद्वारा स्तुत हुए थे, उनका ही तुम सदा स्मरण

English

lt$fi|dW ^TR TTTfl I}

अध्याय ३३

श्लोक 48

कथं कृतैषा भगवंस् त्वया मायात्र वैष्णवी मयाप्य् अपकृतं नाथ तत् क्षमस्व नमो ऽस्तु ते

kathaṃ kṛtaiṣā bhagavaṃs tvayā māyātra vaiṣṇavī mayāpy apakṛtaṃ nātha tat kṣamasva namo 'stu te

हिन्दी अर्थ

स्तुतोऽथ यस्तं स्मर भूमिपाल॥ ३६ करो॥ ३४--३६॥ इति श्रीनरसिंहयुराणे मत्स्यप्रादुर्भावो नाम सपत्रिँशोऽ ध्यायः

English

WSPT K3T atw tfc wTOTrsq^i

अध्याय ३३

श्लोक 49

नूनम् अज्ञानभावेन कर्मैतद् दारुणं मया तत् क्षन्तव्यं जगन्नाथ चैतन्यं मानवे कुतः

nūnam ajñānabhāvena karmaitad dāruṇaṃ mayā tat kṣantavyaṃ jagannātha caitanyaṃ mānave kutaḥ

हिन्दी अर्थ

पुरा देवासुरे युद्धे देवा हैत्यैः पराजिताः। सर्वे ते शरणं जग्मुः क्षीराब्धितनयापतिम्

English

^rsR33r #rtftr %ft u^i

अध्याय ३३

श्लोक 50

नाहं कृष्णो महाबाहो बहुरोमास्मि दानवः उपयातो हरेर् देहं पूर्वकर्मप्रभावतः

nāhaṃ kṛṣṇo mahābāho bahuromāsmi dānavaḥ upayāto harer dehaṃ pūrvakarmaprabhāvataḥ

हिन्दी अर्थ

मार्कण्डेयजी बोलेपूर्वकालमें देवासुर-संग्राममें जब देवगण हैत्योंद्वारा पराजित हो गये, तब वे सभी मिलकर क्षीरसागरनन्दिनी श्रीलक्ष्मीजीके पति भगवान् विष्णुकी शरणमें गये। राजन्! वहाँ ब्रह्मा आदि सभी कृताञ्जलिपुटा राजन् ब्रह्माद्या 'देवतागणाः॥ २ स्तोत्रसे उनकी स्तुति करने लगे

English

Bhima then in a state of fury blew his fist on the head of that monster who was about to flee from there. The monster too became furious and blew the fist on Bhima. This struck a fierce fight between Bhima and that monster. Bhima could break his skull with extreme labour.

अध्याय ३३

श्लोक 51

बहुरोमन् पुर्वजातिं कर्म मे शंस तत्त्वतः केन कर्मविपाकेन विष्णोः सारूप्यम् आप्तवान्

bahuroman purvajātiṃ karma me śaṃsa tattvataḥ kena karmavipākena viṣṇoḥ sārūpyam āptavān

हिन्दी अर्थ

नमस्ते पदानाभाय लोकनाथाय शारङ्गिणे।

English

ar^rrsftr RMWidl wrftTT gf^ii^ii

अध्याय ३३

श्लोक 52

शृण्व् अर्जुन महाभाग सहितो भ्रातृभिर् मम चरितं चित्रम् अत्यर्थं शृण्वतां मुदवर्धनम्

śṛṇv arjuna mahābhāga sahito bhrātṛbhir mama caritaṃ citram atyarthaṃ śṛṇvatāṃ mudavardhanam

हिन्दी अर्थ

देवगण बोले-जिनकी नाभिसे कमल प्रकट हुआ है, जो समस्त लोकोंके स्वामी हैं, उन नमस्ते पद्मनाभाय सर्वदुःखापहारिणे॥ ३ शाङ्ग धनुषधारी आप परमेश्वरको नमस्कार है।

English

rTsrr w ^PT%f sjf: Tnsefr qn^ft w iRTt <|$r inw urarwifTr i i* ? 11 Trefgenrar nt *4 ia) qrafrr cmcci

अध्याय ३३

श्लोक 53

अहम् आसं पुरा राजा सोमवंशसमुद्भवः जयध्वज इति ख्यातो नारायणपरायणः

aham āsaṃ purā rājā somavaṃśasamudbhavaḥ jayadhvaja iti khyāto nārāyaṇaparāyaṇaḥ

हिन्दी अर्थ

नमस्ते विश्वरूपाय सर्वदेवमयाय च। मधुकैटभनाशाय केशवाय नमो नमः

English

WIT HTf?T ^T Wt f# Will'll II f^rrt ^fbwimf?r entail nt f<z=rr tt inft #t: ?T^: TMWTff??T:ii

अध्याय ३३

श्लोक 54

विष्णोर् देवालये नित्यं संमार्जनपरायणः उपलेपरतश् चैव दीपदाने समुद्यतः

viṣṇor devālaye nityaṃ saṃmārjanaparāyaṇaḥ upaleparataś caiva dīpadāne samudyataḥ

हिन्दी अर्थ

हैत्यैः पराजिता देव वयं युद्धे बलान्वितैः। जयोपायं हि नो ब्रूहि करुणाकर ते नमः इति स्तुतो तदा देवैर्देवदेवो जनार्दनः। तानब्रवीद्धरिदेवांस्तेषामेवाग्रतः स्थितः

English

TTtfr tc^sf? Tit TT^ f wdl!{j UHlRlH lIl^mi Trarftr ^rrfRt ure ^ifRj-gctft ^Tfr^i TjfriTTT Tira^ ^g$3T: 1^ ii

अध्याय ३३

श्लोक 55

वीतिहोत्र इति ख्यात आसीत् साधुपुरोहितः मम तच्चरितं दृष्ट्वा विप्रो विस्मयम् आगतः

vītihotra iti khyāta āsīt sādhupurohitaḥ mama taccaritaṃ dṛṣṭvā vipro vismayam āgataḥ

हिन्दी अर्थ

अहं च तत्र साहाय्यं करिष्यामि दिवौकसः। भविष्यत्यमृतं तत्र तत्पानाद्वलवत्तराः

English

^ rt gimrt fare wrj^Rrenfq rtl

अध्याय ३३

श्लोक 56

कदाचिद् उपविष्टं तं राजानं विष्णुतत्परम् अपृच्छद् वीतिहोत्रस् तं वेदवेदाङ्गपारगः

kadācid upaviṣṭaṃ taṃ rājānaṃ viṣṇutatparam apṛcchad vītihotras taṃ vedavedāṅgapāragaḥ

हिन्दी अर्थ

इत्युक्ता देवदेवेन देवाः सर्वे जगत्पतिम्। प्रणम्यागत्य निलयं संधिं कृत्वाथ दानवैः क्षीराब्धौ क्षेपितश्चैव तेनैकेन नृपोत्तम। सवौंषर्धीश्च प्रक्षिप्य देवहैत्यैः पयोनिधौ

English

ntqr qraf g^rtswii 1*^11

अध्याय ३३

श्लोक 57

राजन् परमधर्मज्ञ हरिभक्तपरायण विष्णुभक्तिमतां पुंसां श्रेष्ठो ऽसि पुरुषर्षभ

rājan paramadharmajña haribhaktaparāyaṇa viṣṇubhaktimatāṃ puṃsāṃ śreṣṭho 'si puruṣarṣabha

हिन्दी अर्थ

'वासुकिश्चागतस्तत्र राजन्नारायणाज्ञया। सर्वदेवहितार्थाय विष्णुश्च स्वयमागतः

English

On the other side, Arjuna reached the hermitage of that hermit but he neither saw that hermit nor his chaste wife Draupadl. He then climbed on a tree and saw from there that a monster was running fast with Draupadl on his shoulders. He further saw Draupadl wailing in the state of severe fear and bluttering loudly their names. Having seen Draupadl in that piteous condition, Arjuna ran towards her with making acute

अध्याय ३३

श्लोक 58

संमार्जनपरो नित्यं उपलेपरतस् तथा तन् मे वद महाभाग त्वया किं विदितं फलम्

saṃmārjanaparo nityaṃ upaleparatas tathā tan me vada mahābhāga tvayā kiṃ viditaṃ phalam

हिन्दी अर्थ

तत्र विष्णुं समासाद्य ततः सर्वे सुरासुरा: । सर्वे ते मैत्रभावेन क्षीराब्धेस्तटमाश्रिताः सम्पूर्ण विश्व और सारे देवता जिनके स्वरूप हैं, उन मधुकैटभनाशक केशवको बारंबार प्रणाम है। करुणाकर! भगवन्! हम सभी देवता बलवान् हैत्योंद्वारा युद्धमें हरा दिये गये हैं, हमें विजय प्रास करनेका कोई उपाय

English

Owing to the force he was bearing while running, a number of trees were felled. That monster also guessed his power and he started running after leaving Draupadl behind. Arjuna did not yet leave him and continued chasing. That monster fell at last on the ground and turned in the appearance of god Visnu, with four hands and the conch, discus, gada etc., in them. Arjuna fell at sun rise still saluted and said.

अध्याय ३३

श्लोक 59

कर्माण्य् अन्यानि सन्त्य् एव विष्णोः प्रियतराणि वै तथापि त्वं महाभाग एतयोः सततोद्यतः

karmāṇy anyāni santy eva viṣṇoḥ priyatarāṇi vai tathāpi tvaṃ mahābhāga etayoḥ satatodyataḥ

हिन्दी अर्थ

बतलाइये; आपको नमस्कार है॥ ३--५॥ मार्कण्डेयजी बोले--देवताओंद्वारा इस प्रकार स्तवन किये जानेपर देवदेव भगवान् जनार्दनने उनके समक्ष प्रकट होकर कहा

English

qsr f^r Terrain =Nreti

अध्याय ३३

श्लोक 60

सर्वात्मना महापुण्यं जनेश विदितं तव तद् ब्रूहि यद्य् अगुह्यं च प्रीतिर् मयि तवास्ति चेत्

sarvātmanā mahāpuṇyaṃ janeśa viditaṃ tava tad brūhi yady aguhyaṃ ca prītir mayi tavāsti cet

हिन्दी अर्थ

श्रीभगवान् बोले-देवगण! तुम सब लोग वहाँ (समुद्र-तटपर)जाकर दानवोंके साथ संधि कर लो और मन्दराचलको मथानी बनाकर वासुकि नागसे रस्सीका काम लो। फिर शीघ्रतापूर्वक समस्त ओषधियोंको लाकर समुद्रमें डालो और दानवोंके साथ मिलकर ही क्षीरसागरका मन्थन करो। देवताओ! इस कार्यमें मैं भी तुम लोगोंकी सहायता करूँगा। समुद्रसे अमृत प्रकट होगा, जिसको पान करके उसके प्रभावसे देवता क्षणभरमें

English

u<4iuN$<j qrsj Trasprre HR^jJlin^ii

अध्याय ३३

श्लोक 61

शृणुष्व विप्रशार्दूल ममैव चरितं पुरा

śṛṇuṣva vipraśārdūla mamaiva caritaṃ purā

हिन्दी अर्थ

अमृतको प्राकर इन्द्रादि तुम सभी देवता अत्यन्त तेजस्वी, रणमें पराक्रम दिखानेवाले और महान् उत्साहसे सम्पन्न हो जाओगे । तदनन्तर तुम लोग दानवोंको जीतनेमें समर्थ हो सकोगे-इसमें संशय नहीं है ॥७--११॥

English

Ti^pnat 3 prw ^TRi tth% f?r:int<?ii

अध्याय ३३

श्लोक 62

जातिस्मरत्वाज् जानामि श्रोतॄणां विस्मयावहम् पूर्वजन्मनि विप्रेन्द्र रैवतो नाम वाडवः

jātismaratvāj jānāmi śrotṝṇāṃ vismayāvaham pūrvajanmani viprendra raivato nāma vāḍavaḥ

हिन्दी अर्थ

देवदेव भगवानूके द्वारा इस प्रकार कहे जानेपर सभी देवता उन जगदीशवरको प्रणाम करके अपने स्थानपर आये और दानवोंके साथ संधि करके क्षीरसागरके मन्थनके लिये उत्तम उद्योग करने लगे। राजन्! बलिने अकेले ही 'मन्दर' नामक महान् पर्वतको उखाड्कर समुद्रमें डाल दिया तथा नृपोत्तम! देवता और हैत्योंने समस्त ओषधियोंको लाकर समुद्रमें डाला। राजन्! भगवान् नारायणकी आज्ञासे वासुकि नाग वहाँ आये

English

Arjuna said- God, why have you spread your illusion here? O god, I salute you and apologise for whatever 1 have done wrong under the deceit of your own illusion. O Jagannatha, all this have been done due to ignorance. I therefore, ask for your apology. How is a man expected to have such consciousness as to recognise you in the changed form.

अध्याय ३३

श्लोक 63

अयाज्ययाजको ऽहं वै सदैव ग्रामयाजकः पिशुनो निष्ठुरश् चैव अपण्यनां च विक्रयी

ayājyayājako 'haṃ vai sadaiva grāmayājakaḥ piśuno niṣṭhuraś caiva apaṇyanāṃ ca vikrayī

हिन्दी अर्थ

और समस्त देवताओंका हित-साधन करनेके लिये स्वयं भगवान् विष्णु भी वहाँ पधारे

English

W fJOTif ugrargl qgtWlfw fire: I

अध्याय ३३

श्लोक 64

निषिद्धकर्माचरणात् परित्यक्तः स्वबन्धुभिः महापापरतो नित्यं ब्रह्मद्वेषरतस् तथा

niṣiddhakarmācaraṇāt parityaktaḥ svabandhubhiḥ mahāpāparato nityaṃ brahmadveṣaratas tathā

हिन्दी अर्थ

तदनन्तर सभी देवता और असुरगण वहाँ भगवान् विष्णुके पास आये और सब लोग मित्रभावसे एकत्र होकर क्षीरसागरके तटपर उपस्थित हुए। नूप! उस समय मन्दराचलको मथानी और वासुकि नागको रस्सी बनाकर अमृत निकालनेके उद्देश्यसे अत्यन्त वेगपूर्वक समुद्रका मन्थन आरम्भ

English

The four-armed said- O great warrior, I am Bahuroma monster and not Visnu. It was the account of my previous deeds, which has turned me in the form of Visnu.

अध्याय ३३

श्लोक 65

परदारपरद्रव्यलोलुपो जन्तुहिंसकः मद्यपानरतो नित्यं ब्रह्मद्वेषरतस् तथा

paradāraparadravyalolupo jantuhiṃsakaḥ madyapānarato nityaṃ brahmadveṣaratas tathā

हिन्दी अर्थ

विष्णुना मुखभागे तु योजिता दानवास्तदा। देवताः पुच्छभागे तु मथनाय नियोजिताः

English

ggimT 'Ic^lfd ^ '?RT TTTc(TT:l

अध्याय ३३

श्लोक 66

एवं पपरतो नित्यं बहुशो मार्गरोधकृत् कदाचित् कामचारो ऽहं गृहीत्वा ब्राह्मणस्त्रियः

evaṃ paparato nityaṃ bahuśo mārgarodhakṛt kadācit kāmacāro 'haṃ gṛhītvā brāhmaṇastriyaḥ

हिन्दी अर्थ

सर्वलोकहितार्थाय कूर्मरूपमधारयत्। आत्मानं सम्प्रवेश्याथ मन्दरस्य गिरेरध: उपर्याक्रान्तवाञ्शैलं पृथग्रूपेण केशवः

English

Arjuna said- O Bahuroma, tell the factual detail of your previous birth. What was the deed deserving the form of Visnu

अध्याय ३३

श्लोक 67

शून्यं पूजादिभिर् विष्णोर् मन्दिरं प्राप्तवान् निशि स्ववस्त्रप्रान्ततो ब्रह्मन् कियदंशः स मार्जितः

śūnyaṃ pūjādibhir viṣṇor mandiraṃ prāptavān niśi svavastraprāntato brahman kiyadaṃśaḥ sa mārjitaḥ

हिन्दी अर्थ

चकर्ष नागराजं च देवैः सार्धं जनार्दनः। ततस्ते त्वरया युक्ता ममन्थुः क्षीरसागरम्

English

t poRfo -q^mFT y r gfinfo i x^m forarqs? ^jtFcfrrt 3 i?Rnt w tfsit

अध्याय ३३

श्लोक 68

प्रदीपः स्थापितस् तत्र सुरतार्थाद् द्विजोत्तम तेनापि मम दुष्कर्म निःशेषं क्षयम् आगतम्

pradīpaḥ sthāpitas tatra suratārthād dvijottama tenāpi mama duṣkarma niḥśeṣaṃ kṣayam āgatam

हिन्दी अर्थ

कालकूटमिति ख्यातं विषमत्यन्तदुस्सहम्। तं नागा जगृहुः सर्वे तच्छेषं शङ्करोऽग्रहीत् नारायणाज्ञया तेन नीलकण्ठत्वमाप्तवान्। ऐरावतश्च नागेन्द्रो हरिश्रोच्चैःश्रवाः पुनः

English

The four-armed said- O luckiest Arjuna, listen to my excellent deed in company of your brothers. It enhances the pleasure of audience. I was a popularly known king Jayadhvaja of Candra clan. I used to concentrate on the worship of god Narayana and the temple of Narayana was swept by me regularly. I smeared the temple daily and would light dlpaka at night. A gentle Brahmin, Vltihotra was my priest (Purohita) in those days. He fell in surprise when he saw me sweeping the temple.

अध्याय ३३

श्लोक 69

एवं स्थितं विष्णुगृहे मया भोगेच्छया द्विज तदैव दीपकं दृष्ट्वा आगताः पुरपालकाः

evaṃ sthitaṃ viṣṇugṛhe mayā bhogecchayā dvija tadaiva dīpakaṃ dṛṣṭvā āgatāḥ purapālakāḥ

हिन्दी अर्थ

देवपक्षे ततो मेघाः स्वल्पं वर्षन्ति संस्थिता:

English

faurntfeRrii jut^liiTjw^nmvsii

अध्याय ३३

श्लोक 70

चौर्यार्थं परदूतो ऽयम् इत्य् उक्त्वा माम् अपातयन् खड्गेन तीक्ष्णधारेण शिरश् छित्त्वा च ते गताः

cauryārthaṃ paradūto 'yam ity uktvā mām apātayan khaḍgena tīkṣṇadhāreṇa śiraś chittvā ca te gatāḥ

हिन्दी अर्थ

विषनिःश्रासवातेन वासुकेश्चापे हताः हुआ। भगवान् विष्णुने उस समय समुद्रमन्थनके लिये दानवोंको वासुकिके मुखकी ओर और देवताओंको पुच्छ भागकी ओर नियुक्त किया। राजन्! इस प्रकार मन्थन आरम्भ होनेपर नीचे कोई आधार न होनेके

English

rRT Cl3 TT^TVTFT t^TT I q 6 tWTfh r5T TTfmFT TJrRTT: Rddllid: I Ik ^

अध्याय ३३

श्लोक 71

दिव्यं विमानम् आरुह्य प्रभुदाससमन्वितम् गन्धर्वैर् गीयमानो ऽहं स्वर्गलोकं तदा गतः

divyaṃ vimānam āruhya prabhudāsasamanvitam gandharvair gīyamāno 'haṃ svargalokaṃ tadā gataḥ

हिन्दी अर्थ

कारण मन्दराचल जलके भीतर प्रविष्ट होकर डूब । पर्वतको डूबा देख भगवान् मधुसूदन विष्णुने समस्त लोकोंके हितके लिये सहसा कूर्मरूप धारण किया और उस रूपमें अपनेको मन्दराचलके नीचे

English

^ sF>fd4f ^r ddlRd II

अध्याय ३३

श्लोक 72

तत्र स्थित्वा ब्रह्मकल्पं शतं साग्रं द्विजोत्तमाः दिव्यभोगसमायुक्तो दिव्यरूपसमन्वितः

tatra sthitvā brahmakalpaṃ śataṃ sāgraṃ dvijottamāḥ divyabhogasamāyukto divyarūpasamanvitaḥ

हिन्दी अर्थ

प्रविष्ट करके, आधाररूप हो, उस मन्दर पर्वतको धारण किया तथा दूसरे रूपसे वे भगवान् केशव पर्वतको ऊपरसे भी दबाये रहे और एक अन्यरूपसे वे भगवान् जनार्दन देवताओंके साथ रहकर नागराज वासुकिको खींचते भी रहे। तब वे बलवान् देवता तथा असुर पूर्णशक्ति लगाकर बडे वेगसे क्षीरसागरका मन्थन करने लगे॥ १६--२२४/२॥

English

Markandeya learned of Vedas and Puranas i.e., Vltihotra asked me one day - O king, you are the best among all other devotees of god Visnu because you sweep the temple daily. I therefore, ask you the consequences for the sweeping and smearing of the temple. Kindly, tell me whatever you know in this regard. There are numerous other works too and that equally please god yet you have confined your activity to these two works only. In case you know the fruit for such deeds and again if the same is not worth concealing and you love me to that extent, then please tell me the reality.

अध्याय ३३

श्लोक 73

जातो ऽहं पुण्ययोगाद् धि सोमवंशसमुद्भवः जयध्वज इति ख्यातो राजा राजीवलोचनः

jāto 'haṃ puṇyayogād dhi somavaṃśasamudbhavaḥ jayadhvaja iti khyāto rājā rājīvalocanaḥ

हिन्दी अर्थ

नृपश्रेष्ठ! तदनन्तर उस मथे जाते हुए क्षीरसागरसे अत्यन्त दुस्सह "कालकूट' नामक विष प्रकट हुआ। उस विषको सभी सर्पोने ग्रहण कर लिया। उनसे बचे हुए विषको भगवान् विष्णुकी आज्ञासे शङ्करजीने पी लिया।

English

VJUj&t Tpfo gfRT jJTTII^ ^11

अध्याय ३३

श्लोक 74

तत्रापि कालवशतो मृतः स्वर्गम् अवाप्तवान् इन्द्रलोकम् अनुप्राप्य रुद्रलोकं ततो गतः

tatrāpi kālavaśato mṛtaḥ svargam avāptavān indralokam anuprāpya rudralokaṃ tato gataḥ

हिन्दी अर्थ

इससे कण्ठमें काला दाग पड़ जानेके कारण उनकी 'नीलकण्ठ' संज्ञा हुई। इसके बाद द्वितीय बारके मन्थनसे हुए, यह बात हमारे सुननेमें आयी है। तृतीय आवृत्तिसे परमसुन्दरी अप्सरा (उर्वशी)-का आविर्भाव हुआ और चौथी बार महान् वृक्ष पारिजात प्रकट हुआ। पाँचवीं आवृत्तमें क्षीरसागरसे चन्द्रमा प्रकट हुए। नरेश्वर! चन्द्रमाको

English

'dlfdWR^I'wll^rfil flhJUTt f5PWUTcti?q;i fsfrs toTtn ttr ii fafa&d>TrfrHUTT<f tRrUckC I

अध्याय ३३

श्लोक 75

रुद्रलोकाद् ब्रह्मलोकं गच्छता नारदो मुनिः दृष्टश् च नमितो नैव गर्वान् मे हसितश् च सः

rudralokād brahmalokaṃ gacchatā nārado muniḥ dṛṣṭaś ca namito naiva garvān me hasitaś ca saḥ

हिन्दी अर्थ

भगवान् शिव अपने मस्तकपर धारण करते हैं; ठीक उसी तरह जैसे नारी ललाटमें स्वस्तिक (बेंदी या आभूषण) धारण करती है। इसी प्रकार क्षीरसागरसे नाना प्रकारके दिव्य रत्र, आभूषण और हजारों गन्धर्व प्रकट हुए। इन

English

n stroma) fer ^gmtrivr?nii^xii qtttlAH^cqcdlcdMl nam-H'dl ftrii srntrorewrii^mi in? Ttiwt wpTl

अध्याय ३३

श्लोक 76

कुपितः शप्तवान् मां स राक्षसो भव भूपते इति शापं समाकर्ण्य दत्तं तेन द्विजन्मना

kupitaḥ śaptavān māṃ sa rākṣaso bhava bhūpate iti śāpaṃ samākarṇya dattaṃ tena dvijanmanā

हिन्दी अर्थ

अत्यन्त विस्मयजनक वस्तुओंको उस प्रकार उत्पन्न देख सभी देवता और असुर बहुत प्रसन्न हुए॥ २३--२९'/ ॥ तदनन्तर भगवान् विष्णुकी आज्ञासे मेघगण देवताओंके दलमें स्थित हो मन्द-मन्द वर्षा करने लगे और देव- वृन्दको सुख देनेवाली वायु बहने लगी। इस कारण

English

Jayadhvaja said- O great Brahmin, listen to the deed performed by me in the previous life. I am known to the matters pertaining to the previous life because of my strong memory, My deed is worth surprise of the audience. O the crown of Brahmin, 1 was a Brahmin renowned as Raivata. I would then even push and inspire certain persons not authorised for doing yajna (offering) and thus, I was a priest (Purohits) of numerous villages. My deeds were not confined to this but I used to criticise others, was cruel and used to sell illicit and prohibited things. My relations had abandoned me owing to my perpetual involvement in forbidden deeds. I was a heinous evil-doer and always had envy of Brahmins. I was interested in the others wives and my passions were to snatch others money. To kill the creatures was my hobby. To sip wine daily and jealous of Brahmins was my routine. Thus, I indulged myself in evils and robbery was also not strange to me.

अध्याय ३३

श्लोक 77

प्रसादितो मया भूप प्रसादं कृतवान् मुनिः यदा रेवामठे राजन् धर्मपुत्रस्य धीमतः

prasādito mayā bhūpa prasādaṃ kṛtavān muniḥ yadā revāmaṭhe rājan dharmaputrasya dhīmataḥ

हिन्दी अर्थ

श्वासकी वायुसे कितने ही हैत्य मर गये और जो बचे,

English

PviiTfdd cRTdEmi? tj^ccTT «n$uifed:ll^ll tfe tmbciifqfsni

अध्याय ३३

श्लोक 78

भार्यापहारं नयतः शापमोक्षो भविष्यति सो ऽहम् अर्जुन भूपाल धर्मपुत्र युधिष्ठिर

bhāryāpahāraṃ nayataḥ śāpamokṣo bhaviṣyati so 'ham arjuna bhūpāla dharmaputra yudhiṣṭhira

हिन्दी अर्थ

निस्तेजसोऽभवन् हैत्या निवीर्याश्च महामते। ततः श्रीरुत्थिता तस्मात् क्षीरोदाब्ूतपङ्कजा देवपक्षं समासाद्य स्थित्वा क्षणमरिंदम

English

sr^hr: pnfew TTtdiyfeiMPi tRTfa PR feplR ^ThHId^ll^ill bet fe?t -m rhWii fen tfer phtP) q'ltcjl 3TRHT: II

अध्याय ३३

श्लोक 79

विष्णोः सारूप्यम् अगमं यामि वैकुण्ठम् अद्य वै इत्य् उक्त्वा गरुडारूढो धर्मपुत्रस्य पश्यतः

viṣṇoḥ sārūpyam agamaṃ yāmi vaikuṇṭham adya vai ity uktvā garuḍārūḍho dharmaputrasya paśyataḥ

हिन्दी अर्थ

हैत्याः श्रिया परित्यक्ता दुःखितास्तेऽभवन्नृप

English

tfenU'ITUT ^ H PPT:IIV 90 1|

अध्याय ३३

श्लोक 80

गतवान् विष्णुभवनं यत्र विष्णुः श्रिया सह संमार्जनोपलेपाभ्यां महिमा तेन वर्णितः

gatavān viṣṇubhavanaṃ yatra viṣṇuḥ śriyā saha saṃmārjanopalepābhyāṃ mahimā tena varṇitaḥ

हिन्दी अर्थ

ततः स्त्रीरूपमकरोद् विष्णुर्देबहिताय वै ततो जगाम भगवान् स्त्रीरूपेणासुरान् प्रति

English

One day I took some Brahmins' wives by force and brought them in a vagary of lust in a deserted temple. That temple was devoid of worship as nobody used to come that way. In brief, the temple was delapidated. In order to satisfy my lust through intercourse with those women, I cleaned a little portion of the floor and lighted a lamp so that the things may seen there. (I had cleaned the floor and lighted the lamp only to satiate my lust) however, all my evils were effaced. In that Visnu temple where I had lighted the lamp and was ready for coition, some city guards suddenly entered there and assuming me a

अध्याय ३३

श्लोक 81

अवशेनापि यत् कर्म कृत्वेमां श्रियम् आगतः भक्तिमद्भिः प्रशान्तैश् च किं पुनः सम्यगर्चनात्

avaśenāpi yat karma kṛtvemāṃ śriyam āgataḥ bhaktimadbhiḥ praśāntaiś ca kiṃ punaḥ samyagarcanāt

हिन्दी अर्थ

सुधापूर्णघटं ते तु मोहैः संस्थाप्य सत्तम

English

Just then an aircraft (Vimana) descended with messengers from Visnu, made me rise thereupon and departed to heaven with the pleasure of psalm composed and sung by

अध्याय ३३

श्लोक 82

मार्कण्डेयवचः श्रुत्वा पाण्डुवंशसमुद्भवः सहस्रानीकभूपालो हरिपूजारतो ऽभवत्

mārkaṇḍeyavacaḥ śrutvā pāṇḍuvaṃśasamudbhavaḥ sahasrānīkabhūpālo haripūjārato 'bhavat

हिन्दी अर्थ

कामेन पीडिता ह्यासन्नसुरास्तत्र तत्क्षणात्। मोहयित्वा तु तानेवमसुरानवनीपते अमृतं तु समादाय देवेभ्यः प्रददौ हरिः। तत्पीत्वा तु ततो देवा देवदेवप्रसादतः

English

m feted sTgrard w w fetfeTT: I f^oWtiluUT^oWl feq*STORfed:ll^ll ^TtTli UUUdfll'lfe ■ferapmP^T^:l ^f?T TSdfe TF5TT <MfeeiVcM:ll\9 3ll tpnfa cbIHdVIcil TJT: 'WqMgTWRl rPTf Rd:IP9'Sll WPT Rife RTR:I

अध्याय ३३

श्लोक 83

तस्माच् छृणुत विप्रेन्द्रा देवो नारायणो ऽव्ययः ज्ञानतो ऽज्ञानतो वापि पूजकानां विमुक्तिदः

tasmāc chṛṇuta viprendrā devo nārāyaṇo 'vyayaḥ jñānato 'jñānato vāpi pūjakānāṃ vimuktidaḥ

हिन्दी अर्थ

जित्वा रणेऽसुरान् देवाः स्वानि राज्यानि चक्रिर

English

<|sfeT: yield W| -p wtrl pp ^1 ffd Wt PPraotJ pp fe feFRRTll^ll wn TOT? fiHPT? Tff?: I

अध्याय ३३

श्लोक 84

अर्चयध्वं जगन्नाथं भूयो भूयो वदाम्य् अहम् तर्तुं यदीच्छथ द्विजा दुस्तरं भवसागरम्

arcayadhvaṃ jagannāthaṃ bhūyo bhūyo vadāmy aham tartuṃ yadīcchatha dvijā dustaraṃ bhavasāgaram

हिन्दी अर्थ

जारायणेनाद्तकर्मकारिणा । दिवौकसानां तु हिताय केवलं

English

tjmpr KpfepfsffeTiivs^n feott: ■piPTOtwr PiftT fetTORST ^

अध्याय ३३

श्लोक 85

ये ऽर्चयन्ति हरिं भक्ताः प्रणतार्तिहरं हरिम् ते वन्द्यास् ते प्रपूज्याश् च नमस्याश् च विशेषतः

ye 'rcayanti hariṃ bhaktāḥ praṇatārtiharaṃ harim te vandyās te prapūjyāś ca namasyāś ca viśeṣataḥ

हिन्दी अर्थ

चे भी तेज एवं पराक्रमसे हीन हो गये॥ ३०-३१४/२॥

English

The four-armed said- Thus, I got a divine complexion, enjoyed the divine pleasures more than one hundred kalpas. That great deed was not yet squared and this again made my birth possible in the lunar clan of kings where the name Jayadhvaja was given to me. On completion of that phase of life, I again entered into heaven. I then took a departure to Rudraloka. Once I saw Narada who was moving from Rudraloka to Brahmaloka. I did not salute him deliberately and started laughing at him. He was annoyed and cursed me - "O

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_narasiMhapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Narasimha Purana — Chapter 33
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.