Narasimha Purana· Nṛsiṁha Purāṇa
44
अध्याय 44 / 68

Adhyaya 44

43 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ43 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ४४

श्लोक 1

॥ इति श्रीनरसिंहपुराणे नरसिंहप्रादुर्भावे त्रिचत्वारिंशो ऽध्यायः ॥ नर्प् ४३ ॥ अथागतं ते प्रह्लादं दृष्ट्वा दैत्याः सुविस्मिताः शशंसुर् दैत्यपतये यैः क्षिप्तः स महार्णवे

|| iti śrīnarasiṃhapurāṇe narasiṃhaprādurbhāve tricatvāriṃśo 'dhyāyaḥ || narp 43 || athāgataṃ te prahlādaṃ dṛṣṭvā daityāḥ suvismitāḥ śaśaṃsur daityapataye yaiḥ kṣiptaḥ sa mahārṇave

हिन्दी अर्थ

“महाभाग पुरोहितजी! यह महात्मा जमदग्नि मुनिके तपकी शक्ति थी या कामधेनु गौकी? इसे आप मुझे बताइये।' कार्तवीर्ये इस प्रकार पूछनेपर पुरोहितने उससे कहा--'राजन्! मुनिमें भी सामर्थ्य है, परंतु यह

English

Incarnation of Nrsimha and Hiranyakasipu approaching death

अध्याय ४४

श्लोक 2

स्वस्थं तम् आगतं श्रुत्वा दैत्यराड् विस्मयाकुलः आहूयतां च इत्य् आह क्रोधान् मृत्युवशे स्थितः

svasthaṃ tam āgataṃ śrutvā daityarāḍ vismayākulaḥ āhūyatāṃ ca ity āha krodhān mṛtyuvaśe sthitaḥ

हिन्दी अर्थ

सिद्धि तो गौकी ही थी। तो भी नरेश्वर! आप लोभवश उस गौका अपहरण न करें; क्योंकि जो उसे हर लेनेकी इच्छा करता है, उसका निश्चय ही विनाश हो जाता यह सुनकर राजाके प्रधान मन्त्रीने कहा-- महाराज!

English

mm ^ ttfi? ^it: §fefwiT:i

अध्याय ४४

श्लोक 3

तथासुरैर् दुरानीतः समासीनं स दिव्यदृक् आसन्नमृत्युं दैत्येन्द्रं ददर्शात्यूर्जितश्रियम्

tathāsurair durānītaḥ samāsīnaṃ sa divyadṛk āsannamṛtyuṃ daityendraṃ dadarśātyūrjitaśriyam

हिन्दी अर्थ

राजकार्यं न पश्येद् वै स्वपक्षस्वैव पोषणात्॥ २० ब्राह्मण ब्राह्मणका ही प्रेमी होता है, वह अपने पक्षका

English

OTfjmt xt satt? ^raT^rjcivt f^nr:ii?u cfm^fTRkr: wrcJW ^ Roy^i

अध्याय ४४

श्लोक 4

नीलांशुमिश्रमाणिक्यद्युतिच्छन्नविभूषणम् सधूमाग्निम् इव व्याप्तम् उच्चासनचितिस्थितम्

nīlāṃśumiśramāṇikyadyuticchannavibhūṣaṇam sadhūmāgnim iva vyāptam uccāsanacitisthitam

हिन्दी अर्थ

इत्युक्तो मन्त्रिणा राजा तथेत्याह नृपोत्तम सचिवस्तत्र गत्वाथ सुरभिं हर्तुमारभत् राजयोग्यामिमां ब्रह्मन् देहि राज्ञे महामते

English

HiHi!yfIiyOlfuicHl^fdx%}HQl'^OU|^l

अध्याय ४४

श्लोक 5

दंष्ट्रोत्कटैर् घोरतरैर् घनच्छविभिर् उद्भटैः कुमार्गदर्शिभिर् दैत्यैर् यमदूतैर् इवावृतम्

daṃṣṭrotkaṭair ghoratarair ghanacchavibhir udbhaṭaiḥ kumārgadarśibhir daityair yamadūtair ivāvṛtam

हिन्दी अर्थ

पुनः सभार्यः स मुनिर्वारयामास तं नृपम्। ततो मन्त्री सुदुष्टात्मा मुनिं हत्वा तु तं नृप

English

Markandeya said- Having seen Prahlada coming safely from the womb of the ocean, the monsters and particularly those who had dropped him down into the ocean came at overwhelming surprise and they reported the matter 'tnmediately to Hiranyakas'ipu. His safe return increased the anxiety of that monster manifold and in a state of fury and the call of his end ordered - "Bring him here." The monsters complied with the

अध्याय ४४

श्लोक 6

दूरात् प्रणम्य पितरं प्राञ्जलिस् तु व्यवस्थितः अथाहाकरणक्रोधः स खलो भर्त्सयन् सुतम्

dūrāt praṇamya pitaraṃ prāñjalis tu vyavasthitaḥ athāhākaraṇakrodhaḥ sa khalo bhartsayan sutam

हिन्दी अर्थ

ब्रह्महा नेतुमारेभे वायुमार्गेण सा गता। राजा च क्षुब्धह्ृदयो ययौ माहिष्मतीं पुरीम् मुनिपल्ली सुदुःखार्ता रोदयन्ती भृशं तदा। त्रिस्ससकृत्वः स्वां कुक्षिं ताडयामास पार्थिव

English

Prahlada immediately. Prahlada started with his divine sight at Hiranyakasipu who was enshrined on the throne. His death was near and his splendour was at the peak. His ornaments were shining with the blue tint spreading from the gems. This had made him blaze fire with smoke around. He was on a high throne and surrounded by the strong and heavily built, dark complexioned, evil doer, dreadful and Yama's slave-like cruel

अध्याय ४४

श्लोक 7

भगवत्प्रियम् अत्युच्चैर् मृत्युम् एवाश्रयन्न् इव मूढ रे शृणु मद्वाक्यम् एतद् एवान्तिमं ध्रुवम्

bhagavatpriyam atyuccair mṛtyum evāśrayann iva mūḍha re śṛṇu madvākyam etad evāntimaṃ dhruvam

हिन्दी अर्थ

पोषण करनेके कारण राजाके कार्यकी कोई परवाह नहीं करता। राजन् ! उस गौको पाकर आपके पास तत्काल गुप्त हो जानेवाले नाना प्रकारके घर, सोनेके पात्र,

English

<jtlrtiuiut ftpR HMfcltg oqgfw: I

अध्याय ४४

श्लोक 8

इतो न त्वां प्रवक्ष्यामि श्रुत्वा कुरु यथेप्सितम् उक्त्वेति द्रूतम् आकृष्य चन्द्रहासासिम् अद्भुतम्

ito na tvāṃ pravakṣyāmi śrutvā kuru yathepsitam uktveti drūtam ākṛṣya candrahāsāsim adbhutam

हिन्दी अर्थ

रहेंगे, जिन्हें हम लोगोंने वहाँ प्रत्यक्ष देखा है। इस उत्तम धेनुको आप अवश्य ले चलें। महामते राजेन्द्र! यह गौ आपके ही योग्य है। भूपाल! यदि आपकी इच्छा हो तो मैं स्वयं जाकर इसे ले आऊँगा। आप केवल मुझे नृपवर! मन्त्रीके इस प्रकार कहनेपर राजाने “बहुत अच्छा' कहकर अनुमति दे दी। फिर राजमन्त्री आश्रमपर जाकर गौका अपहरण करने लगा। तब जमदग्नि मुनिने उसे सब ओरसे मना किया, किंतु उसने उनकी बात न

English

*lhclfdl«rMW^<|'ry ifeltJ|4|fHc| I

अध्याय ४४

श्लोक 9

संभ्रमाद् वीक्षितः सर्वैश् चालयन्न् आह तं पुनः क्व चास्ति मूढ ते विष्णुः स त्वाम् अद्य प्ररक्षतु

saṃbhramād vīkṣitaḥ sarvaiś cālayann āha taṃ punaḥ kva cāsti mūḍha te viṣṇuḥ sa tvām adya prarakṣatu

हिन्दी अर्थ

मानते हुए कहा--महाबुद्धिमान् ब्राह्मण! यह गौ राजाके योग्य है; अतः इसे राजाको ही दे दीजिये। आप तो साग और फल खानेवाले हैं; आपको इस गायसे क्या काम है?' यों कहकर मन्त्री उस गौको बलपूर्वक ले जाने

English

# T c3t JtcRfJfTfa fT

अध्याय ४४

श्लोक 10

त्वयोक्तं स हि सर्वत्र कस्मात् स्तम्भे न दृश्यते यदि पश्यामि तं विष्णुम् अधुना स्तम्भमध्यगम्

tvayoktaṃ sa hi sarvatra kasmāt stambhe na dṛśyate yadi paśyāmi taṃ viṣṇum adhunā stambhamadhyagam

हिन्दी अर्थ

'लगा। राजन्! तब उस मुनिने स्त्रीसहित आकर उसे पुनः रोका। इसपर उस दुष्टात्मा और ब्रह्महत्यारे मन्त्रीने उस मुनिका वध करके गौको ज्यों ही ले जाना चाहा, त्यों ही वह दिव्य गौ आकाशमार्गसे चली गयी और राजा मन-ही-मन क्षुब्ध होकर माहिष्मती नगरीको लौट आया

English

gg giftg -its ?r f^nj: tr tgprer tR^n^u

अध्याय ४४

श्लोक 11

तर्हि त्वां न वधिष्यामि भविष्यसि द्विधान्यथा प्रह्लादो ऽपि तथा दृष्ट्वा दध्यौ तं परमेश्वरम्

tarhi tvāṃ na vadhiṣyāmi bhaviṣyasi dvidhānyathā prahlādo 'pi tathā dṛṣṭvā dadhyau taṃ parameśvaram

हिन्दी अर्थ

राजन्! उस समय मुनिकी पत्नी दुःखसे पीडित होकर अत्यन्त विलाप करने लगी और प्राण त्याग देनेकी इच्छासे अपनी कुक्षि (उद्र)-में उसने इक्कीस बार मुक्का मारा। माताका विलाप सुनकर परशुरामजी वनसे

English

tggtgg it % ^br g.wrw«^ t ^iti

अध्याय ४४

श्लोक 12

पुरोक्तं तद्वचः स्मृत्वा प्रणनाम कृताञ्जलिः तावत्प्रस्फुटितस्तम्भो वीक्षितो दैत्यसूनुना

puroktaṃ tadvacaḥ smṛtvā praṇanāma kṛtāñjaliḥ tāvatprasphuṭitastambho vīkṣito daityasūnunā

हिन्दी अर्थ

फूल आदि लेकर हाथमें कुल्हाड़ी लिये उसी समय आये और मातासे बोले-“मा! इस प्रकार छाती पीटनेकी आवश्यकता नहीं है। मैं सब कुछ शकुनसे जान गया हूँ। उस दुष्ट मन्त्रीवाले दुराचारी राजा अर्जुनका मैं अवश्य वध करूँगा। मातः! चूँकि तुमने अपनी कुक्षिमें इवकीस बार प्रहार किया है, इसलिये मैं इस भूमण्डलके क्षत्रियोंका इक्कोस बार संहार करूँगा'॥ २९--३२॥

English

gfi? t RuuRyqT tg^gsiRraii^oii

अध्याय ४४

श्लोक 13

आदर्शरूपे दैत्यस्य खड्गजो यः प्रतिष्ठितः तन्मध्ये दृश्यते रूपं बहुयोजनम् आयतम्

ādarśarūpe daityasya khaḍgajo yaḥ pratiṣṭhitaḥ tanmadhye dṛśyate rūpaṃ bahuyojanam āyatam

हिन्दी अर्थ

श्रीरामावतारकी कथा--श्रीरामके जन्मसे लेकर विवाहतकके चरित्र

English

Prahlada saluted his father at a distance and with clasped hands and stood there. As his death was near, he rebuked him with fury saying - "O stupid, listen to my final and firm statement as I will say nothing to you hereafter. Do whatever you desire on listening to my statement." He took out his excellent sword known as Candrahasa at once. All the people present there saw it with surprise. He blew the sword with saying that 'O stupid, where is your Visnu? He should come and protect you now as you had told that he is omnipresent. Why then is he not seen at this pole. If I could see your Visnu at this pole, no harm will be inflicted but if it proves false; my sword will divide you in two parts.

अध्याय ४४

श्लोक 14

अतिरौद्रं महाकायं दानवानां भयंकरम् महानेत्रं महावक्त्रं महादंष्ट्रं महाभुजम्

atiraudraṃ mahākāyaṃ dānavānāṃ bhayaṃkaram mahānetraṃ mahāvaktraṃ mahādaṃṣṭraṃ mahābhujam

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार प्रतिज्ञा करके फरसा लेकर वे वहाँसे माहिष्मतीं पुरी प्राप्य कार्तवीर्यमथाहृयत्॥ ३३ चल दिये और माहिष्मती पुरीमें जाकर उन्होंने राजा

English

Hferi h stfenfo- fewni

अध्याय ४४

श्लोक 15

महानखं महापादं कालाग्निसदृशाननम् कर्णान्तकृतविस्तारवदनं चातिभीषणम्

mahānakhaṃ mahāpādaṃ kālāgnisadṛśānanam karṇāntakṛtavistāravadanaṃ cātibhīṣaṇam

हिन्दी अर्थ

युद्धार्थमागतः सोऽथ अनेकाक्षौहिणीयुतः। तयोर्युद्धमभूत्तत्र भैरवं लोमहर्षणम्

English

HWT ^ScJT ^ H WtVeKi^ilHIl

अध्याय ४४

श्लोक 16

कृत्वेत्थं नारसिंहं तु ययौ विष्णुस् त्रिविक्रमः नरसिंहः स्तम्भमध्याद् निर्गत्य प्रणनाद च

kṛtvetthaṃ nārasiṃhaṃ tu yayau viṣṇus trivikramaḥ narasiṃhaḥ stambhamadhyād nirgatya praṇanāda ca

हिन्दी अर्थ

परं ज्योतिरचित्तयात्मा विष्णु: कारणमूर्तिमान्। कार्तवीर्यबलं सर्वमनेकैः क्षत्रियैः सह कार्तवीर्यस्य बाहूनां वनं चिच्छेद रोषवान्। छिन्ने बाहुवने तस्य शिरश्चिच्छेद भार्गव:

English

ttthh hs^t: jrihih i

अध्याय ४४

श्लोक 17

निनादश्रवणाद् दैत्या नरसिंहम् अवेष्टयन् तान् हत्वा सकलांस् तत्र स्वपौरुषपराक्रमात्

ninādaśravaṇād daityā narasiṃham aveṣṭayan tān hatvā sakalāṃs tatra svapauruṣaparākramāt

हिन्दी अर्थ

विष्णुहस्ताद्दधं प्राप्य चक्रवर्ती पार्थिव: । दिव्यरूपधरः श्रीमान् दिव्यगन्धानुलेपनः

English

3TTH^b<H JI^Ht *T: tlfdfesd :l

अध्याय ४४

श्लोक 18

बभञ्ज च सभां दिव्यां हिरण्यकशिपोर् नृप वारयाम्_असुर् अभ्येत्य नरसिंहं महाभटाः

babhañja ca sabhāṃ divyāṃ hiraṇyakaśipor nṛpa vārayām_asur abhyetya narasiṃhaṃ mahābhaṭāḥ

हिन्दी अर्थ

दिव्यं विमानमारुह्य विष्णुलोकमवासवान्। क्रोधात्परशुरामोऽपि महाबलपराक्रमः यश्च तच्छुणुयाद्भक्त्या सर्वपापैः प्रमुच्यते

English

3?fet Hglchl'ii cjRdWi 'ddditril

अध्याय ४४

श्लोक 19

ते तु राजन् क्षणाद् एव नरसिंहेन वै हताः ततः शस्त्राणि वर्षन्ति नरसिंहे प्रतापिनि

te tu rājan kṣaṇād eva narasiṃhena vai hatāḥ tataḥ śastrāṇi varṣanti narasiṃhe pratāpini

हिन्दी अर्थ

कार्तवीर्य अर्जुनको ललकारा। तब वह अनेक अक्षौहिणी सेनाके साथ युद्धके लिये आया। वहाँ उन दोनोंमें महाभयानक रोमाञ्चकारी युद्ध हुआ, जो सैकड़ों अस्त्र- शस्त्रोंके प्रहारसे व्या तथा मांस खानेवाले प्राणियोंको

English

M^Hlsi H^NId dricdlPdd^lHHHJ

अध्याय ४४

श्लोक 20

स तु क्षणेन भगवान् हत्वा तद् बलम् ओजसा ननाद च महानादं दिशः शब्देन पूरयन्

sa tu kṣaṇena bhagavān hatvā tad balam ojasā nanāda ca mahānādaṃ diśaḥ śabdena pūrayan

हिन्दी अर्थ

आनन्द देनेवाला था। उस समय परशुरामजी अपनेमें अचिन्त्यस्वरूप, परम ज्योतिर्मय, कारणमूर्ति भगवान् विष्णुको भावना करके महान् बल और पराक्रमसे करते हुए कार्तवीर्यकी असंख्य क्षत्रियोंसे युक्त सम्पूर्ण सेनाको मारकर भूमिपर गिरा दिया और रोषसे भरकर कार्तवीर्यकी समस्त भुजाएँ काट डालीं। उसके बाहुवनका उच्छेद हो जानेपर भृगुनन्दन परशुरामने उसका मस्तक

English

Having imagined the scene and bringing to mind the words once god had spoken, Prahlada clasped his hands and saluted god. Just then he saw that the pole white as mirror blasted with the blow of sword and a gigantic dreadful and furious figure of Nrsiriiha appeared there. His eyes were very large, he had vast mouth, large jaws and long arms. His nails and feet were very large and pointed. His mouth was glowing like the fire of Kala, jaws spread to the ears length and he looked dreadful.

अध्याय ४४

श्लोक 21

तान् मृतान् अपि विज्ञाय पुनर् अन्यान् महासुरः अष्टाशीतिसहस्राणि हेतिहस्तान् समादिशत्

tān mṛtān api vijñāya punar anyān mahāsuraḥ aṣṭāśītisahasrāṇi hetihastān samādiśat

हिन्दी अर्थ

भी धड्से अलग कर दिया

English

ffesj '-mfe ^ fejjRyfatMHi

अध्याय ४४

श्लोक 22

ते ऽप्य् आगत्य वै तं देवं रुरुधुः सर्वतो दिशम् हत्वा तान् अखिलान् युद्धे युध्यमानो ननाद सः

te 'py āgatya vai taṃ devaṃ rurudhuḥ sarvato diśam hatvā tān akhilān yuddhe yudhyamāno nanāda saḥ

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार वह चक्रवती राजा कार्तवीर्य श्रीभगवान्. विष्णुके हाथसे वधको प्राप्त होकर दिव्यरूप धारण करके, श्रीसम्पन्न एवं दिव्य चन्दनोंसे अनुलिं होकर, दिव्य विमानपर आरूढ़ हो, विष्णुधामको प्राप्त हुआ। फिर महान् बल और पराक्रमवाले परशुरामजीने भी इस पृथ्वीके क्षत्रियोंका इक्कीस बार संहार किया। इस प्रकार क्षत्रियोंका

English

Td%: JIURTi* ^TII^II HR UdiHitdd 'WiflwisWtktMS{'sll

अध्याय ४४

श्लोक 23

पुनः सभां बभञ्जासौ हिरण्यकशिपोः शुभाम् तान् हतान् अपि विज्ञाय क्रोधसंरक्तलोचनः

punaḥ sabhāṃ babhañjāsau hiraṇyakaśipoḥ śubhām tān hatān api vijñāya krodhasaṃraktalocanaḥ

हिन्दी अर्थ

महात्मा कश्यपजीको दान कर दी॥ ३८--४०/२॥ इस प्रकार मैंने तुमसे यह ' जामदग्न्य' (परशुराम) नामक अवतारका वर्णन किया। जो भक्तिपूर्वक इसका श्रवण करता है, वह सब पापोंसे मुक्त हो जाता है।

English

WHTitiyi'wloil H?WZT:ll^ll % H 8JtJT^cf Tjfjtfkl t IHTtl

अध्याय ४४

श्लोक 24

ततो हिरण्यकशिपुर् निश्चक्राम महाबलः उवाच च महीपाल दानवान् बलदर्पितान्

tato hiraṇyakaśipur niścakrāma mahābalaḥ uvāca ca mahīpāla dānavān baladarpitān

हिन्दी अर्थ

राजन्! इस तरह पृथ्वीपर अवतीर्ण होनेके बाद ये साक्षात् भगवान् विष्णुस्वरूप परशुरामजी इक्कीस बार क्षत्रियोंको मारकर, क्षत्रियतेजको छिन्न-भिन्न करके आज रामः स्थितोऽद्यापि गिरौ महेन्द्रV॥ ४३ भी महेन्द्र पर्वतपर विराजमान हैं

English

Thus, god Visnu in the form of Nrsimha came out from the pole and he started roaring with a loud voice. The monsters covered god Nrsiriiha but all were killed by Nrsimha. He then destroyed the

अध्याय ४४

श्लोक 25

हन्यतां हन्यताम् एव गृह्यतां गृह्यताम् अयम् इत्य् एवं वदतस् तस्य प्रमुखे तु महासुरान्

hanyatāṃ hanyatām eva gṛhyatāṃ gṛhyatām ayam ity evaṃ vadatas tasya pramukhe tu mahāsurān

हिन्दी अर्थ

इति श्रीनरसिंहयुराणे परशुरामप्रादुर्भावो नाम पट्चत्वारिशो5 ध्याय:

English

Hiranyakasipu. O King, all warriors who came to fight were all slaughtered by god. The soldiers then began showering arrows and other weapons on

अध्याय ४४

श्लोक 26

युध्यमानान् रणे हत्वा नरसिंहो ननाद च ततो ऽतिदुद्रुवुर् दैत्या हतशेषा दिशो दिशः

yudhyamānān raṇe hatvā narasiṃho nanāda ca tato 'tidudruvur daityā hataśeṣā diśo diśaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रीरामावतारकी कथा--श्रीरामके जन्मसे लेकर विवाहतकके चरित्र श्रीमार्कण्डेय उवाच

English

JT H $RR SFTHR; HTHHfePI HHR *T 'UftRK fe: fep? WPfIRoll HHJHMftl few ^STStFTcH cf H ^ HHf: TF&T1 ferqj

अध्याय ४४

श्लोक 27

यावद् धता युध्यमाना दैत्याः कोटिसहस्रशः नरसिंहेन तावच् च नभोभागं गतो रविः

yāvad dhatā yudhyamānā daityāḥ koṭisahasraśaḥ narasiṃhena tāvac ca nabhobhāgaṃ gato raviḥ

हिन्दी अर्थ

श्रीमार्कण्डेयजी बोलेराजन्! अब मैं भगवान् विष्णुके उस शुभ अवतारका वर्णन करूँगा, जिसके द्वारा

English

HHRsMbf ^ ^SznTRt HHR TT: IR 31 TR: W feRHifetr:

अध्याय ४४

श्लोक 28

शस्त्रास्त्रवर्षचतुरं हिरण्यकशिपुं जवात् प्रगृह्य तु बलाद् राजन् नरसिंहो महाबलः

śastrāstravarṣacaturaṃ hiraṇyakaśipuṃ javāt pragṛhya tu balād rājan narasiṃho mahābalaḥ

हिन्दी अर्थ

निहतो रावणो येन सगणो देवकण्टकः॥ १ मारा गया। तुम ध्यान देकर सुनो ब्रह्मणो मानसः पुत्रः पुलस्त्योऽभून्महामुनिः । तस्य वै विश्रवा नाम पुत्रोऽभूत्तस्य राक्षसः

English

hh! ffnmehf^Rwsfinr hsi<4R:i HcrTH rr rifjPTTR dHdR HRsfelHflR^ll ^HHt ^Mdtfef TJW WflmHj ffer JR# H WfJRI R h

अध्याय ४४

श्लोक 29

संध्याकाले गृहद्वारि स्थित्वोरौ स्थाप्य तं रिपुम् वज्रतुल्यमहोरस्कं हिरण्यकशिपुं रुषा नखैर् किसलयम् इव दारयत्य् आह सो ऽसुरः

saṃdhyākāle gṛhadvāri sthitvorau sthāpya taṃ ripum vajratulyamahoraskaṃ hiraṇyakaśipuṃ ruṣā nakhair kisalayam iva dārayaty āha so 'suraḥ

हिन्दी अर्थ

तस्माज्जातो महावीरो रावणो लोकरावणः। तपसा महता युक्तः स तु लोकानृपाद्रवत्

English

■JJKRRT^ T<3t JtcHT HlfTT^T HHI< ^Tl

अध्याय ४४

श्लोक 30

यत्राखण्डलदन्तिदन्तमुसलान्य् आखण्डितान्य् आहवे धारा यत्र पिनाकपाणिपरशोर् आकुण्ठताम् आगमत् तन् मे तावद् उरो नृसिंहकरजैर् व्यादीर्यते सांप्रतं दैवे दुर्जनतां गते तृणम् अपि प्रायो ऽप्य् अवज्ञायते

yatrākhaṇḍaladantidantamusalāny ākhaṇḍitāny āhave dhārā yatra pinākapāṇiparaśor ākuṇṭhatām āgamat tan me tāvad uro nṛsiṃhakarajair vyādīryate sāṃprataṃ daive durjanatāṃ gate tṛṇam api prāyo 'py avajñāyate

हिन्दी अर्थ

सेन्द्रा देवा जितास्तेन गन्धर्वाः किंनरास्तथा। यक्षाश्च दानवाश्चैव तेन राजन् विनिर्जिता: देवादीनां नृपश्रेष्ठ रत्रानि विविधानि च

English

God Nrsimha killed the whole army within moments and began roaring so loud as the directions shivered. Hiranyakas'ipu again engaged an army of eighty five thousand soldiers to fight against Nrsimha. These monsters also entrapped god Nrsiriiha but all of them like the first army, were killed by god Nrsiriiha within moments. He then destroyed another auditorium also. When Hiranyakas'ipu saw the complete destruction of his army, he himself came out and ordered the gallant monster - "Go and catch it. Slaughter it immediately." The monsters leapt on Nrsimha furiously but these were also killed. Go Nrsiriiha again roared. The monster anyhow escaped, ran out wherever they found the way.

अध्याय ४४

श्लोक 31

एवं वदति दैत्येन्द्रे ददार नरकेसरी हृदयं दैत्यराजस्य पद्मपत्रम् इव द्विपः

evaṃ vadati daityendre dadāra narakesarī hṛdayaṃ daityarājasya padmapatram iva dvipaḥ

हिन्दी अर्थ

तत्पुरीं जगृहे लङ्कां विमानं चापि पुष्पकम्

English

d<f%r vid«i ^rhrnt -i rat Tfo:iR\9ii wrrospfefT fpu-ych ftnj 'St^r^i tnpr 5 'cihkmh Tdwt towtoh: \R 6 \\ WKiraT^ Jjssrfr frosM topto t TOgroror^TTOi few^fvig mi to!: ^Kiiourg

अध्याय ४४

श्लोक 32

शकले द्वे तिरोभूते नखरन्ध्रे महात्मने ततः क्व यातो दुष्टो ऽसाव् इति देवो ऽतिविस्मितः

śakale dve tirobhūte nakharandhre mahātmane tataḥ kva yāto duṣṭo 'sāv iti devo 'tivismitaḥ

हिन्दी अर्थ

अनेककोटयो राजन् लङ्कायां निवसन्ति ये देवान् पितृन् मनुष्यांश्च विद्याधरगणानपि। यक्षांश्चैव ततः सर्वे घातयन्ति दिवानिशम्

English

God Nrsimha kept himself busy on the project of killing thousands of crores of soldiers who came forward for making an attack on him until god sun sank in the west. The god then caught Hiranyakasipu forcibly and by suppressing his armoury and all physical powers. He then took him at the threshold of the palace and as he started piercing his body by keeping the same on his thighs, the monster said desperately. TOT

अध्याय ४४

श्लोक 33

निरीक्ष्य सर्वतो राजन् वृथैतत् कर्म मे ऽभवत् इति संचिन्त्य राजेन्द्र नरसिंहो महाबलः

nirīkṣya sarvato rājan vṛthaitat karma me 'bhavat iti saṃcintya rājendra narasiṃho mahābalaḥ

हिन्दी अर्थ

संत्रस्तं तद्भयादेव जगदासीच्चराचरम्। दुःखाभिभूतमत्यर्थं सम्बभूव नराधिप

English

(pfarrf to?I yiyjujcj^iijdii^oii

अध्याय ४४

श्लोक 34

व्यधूनयत् कराव् उच्चैस् ततस् ते शकले नृप नखरन्ध्रान् निपतिते भूमौ रेणुसमे हरेः

vyadhūnayat karāv uccais tatas te śakale nṛpa nakharandhrān nipatite bhūmau reṇusame hareḥ

हिन्दी अर्थ

एतस्मिन्नेव काले तु देवाः सेन्द्रा महर्षयः। सिद्धा विद्याधराश्चैव गन्धर्वाः किंनरास्तथा गुह्यका भुजगा यक्षा ये चान्ये स्वर्गवासिनः। ब्रह्माणमग्रतः कृत्वा शङ्करं च नराधिप

English

'Alas, my chest which is being pierced by Nrsimha at this moment is the same chest on which the teeth of Airavata (the elephant of Indra) were split into pieces and an acute blow of Mahadeva's axe was blunt. It is rightly said that even a straw dishonours when the destiny

अध्याय ४४

श्लोक 35

दृष्ट्वा व्यतीतसंरोषो जहास परमेश्वरः पुष्पवर्षं च वर्षन्तो नरसिंहस्य मूर्धनि

dṛṣṭvā vyatītasaṃroṣo jahāsa parameśvaraḥ puṣpavarṣaṃ ca varṣanto narasiṃhasya mūrdhani

हिन्दी अर्थ

तत्राराध्य हरिं देवास्तस्थुः प्राञ्जलयस्तदा

English

| farrrof w?i ■tTgroro:!

अध्याय ४४

श्लोक 36

देवा सब्रह्मकाः सर्वे आगताः प्रीतिसंयुताः आगत्य पूजयाम्_असुर् नरसिंहं परं प्रभुम्

devā sabrahmakāḥ sarve āgatāḥ prītisaṃyutāḥ āgatya pūjayām_asur narasiṃhaṃ paraṃ prabhum

हिन्दी अर्थ

ब्रह्मा च विष्णुमाराध्य गन्धपुष्पादिभिः शुभे: । प्राञ्जलिः प्रणतो भूत्वा वासुदेवमथास्तुवत् नमः श्रीकरसंस्पृष्टदिव्यपादाय विष्णवे

English

TOT: TOT TOTO II? ? I As Hir nyakas'ipu could finish the sentence, god Nrsimha sheared his heart. It was done the same way as an elephant splits into pieces the lotus plant. The two pieces of his body disappeared into the holes made

अध्याय ४४

श्लोक 37

ब्रह्मा च दैत्यराजानं प्रह्लादम् अभिषेचयत् धर्मे रतिः समस्तानां जनानाम् अभवत् तदा

brahmā ca daityarājānaṃ prahlādam abhiṣecayat dharme ratiḥ samastānāṃ janānām abhavat tadā

हिन्दी अर्थ

ताक्ष्यांसनाय देवाय गोविन्दाय नमो नमः

English

Nrsimha. O King, the god then fell in surprise and he thought where the wicked monster has gone. Perhaps, my labour has met for no meaning.

अध्याय ४४

श्लोक 38

इन्द्रो ऽपि सर्वदेवैस् तु हरिणा स्थापितो दिवि नरसिंहो ऽपि भगवान् सर्वलोकहिताय वै

indro 'pi sarvadevais tu hariṇā sthāpito divi narasiṃho 'pi bhagavān sarvalokahitāya vai

हिन्दी अर्थ

ब्रह्माजीके मानस पुत्र जो महामुनि पुलस्त्यजी है, उनके 'विश्रवा' नामक पुत्र हुआ। विश्रवाका पुत्र राक्षस रावण हुआ। समस्त लोकोंको रुलानेवाला महावीर रावण विश्रवासे ही उत्पन्न हुआ था। वह महान् तपसे युक्त होकर समस्त लोकोंपर धावा करने लगा। राजन्! उसने इन्द्रसहित समस्त देवताओं, गन्धर्वो और किंनरोंको जीत लिया तथा यक्षों और दानवोंको भी अपने वशीभूत कर लिया। नृपश्रेष्ठ! उस दुरात्माने देवता आदिकी सुन्दरी स्त्रियाँ और

English

M$TO TO^TT TOR ^dr *4 ^STOTOfll ffa Ufa-Rl TTOfS TOtfWt TOTTTOTOII??II TOTTOTTOTOTITOsItoTOE^ yitfcvl TOT I TtSTOtHtM WHT TOTTO?TOT:I TOqrof TOTOfror TOtfa?;TOT TOffmi?Mi

अध्याय ४४

श्लोक 39

श्रीशैलशिखरं प्राप्य विश्रुतः सुरपूजितः स्थितो भक्तहितार्थाय अभक्तानां क्षमाय च

śrīśailaśikharaṃ prāpya viśrutaḥ surapūjitaḥ sthito bhaktahitārthāya abhaktānāṃ kṣamāya ca

हिन्दी अर्थ

नाना प्रकारके रत्न भी हर लिंये। बलाभिमानी रावणने युद्धमें कुबेरको जीतकर उनकी पुरी लङ्का और पुष्पक- विमानपर भी अधिकार जमा लिया॥ २--६॥

English

^TT: W^ldif: 3TOTOTT ylfd«TOdT:l TOTTOTO gyTOTOTOfWw TOT TOTOfll?^ll

अध्याय ४४

श्लोक 40

इत्य् एतन् नरसिंहस्य माहात्म्यं यः पठेन् नरः शृणोति वा नृपश्रेष्ठ मुच्यते सर्वपातकैः

ity etan narasiṃhasya māhātmyaṃ yaḥ paṭhen naraḥ śṛṇoti vā nṛpaśreṣṭha mucyate sarvapātakaiḥ

हिन्दी अर्थ

हुआ। उसके अनेक पुत्र उत्पन्न हुए, जो अपरिमित बलसे सम्पन्न थे। राजन्! लङ्कामें जो कई करोड़ महाबली और पराक्रमी राक्षस निवास करते थे, वे सभी रावणका सहारा लेकर देवता, पितर, मनुष्य, विद्याधर और यक्षोंका दिन-रात संहार किया करते थे। नराधिप! समस्त चराचर जगत् उसके भयसे भीत और अत्यन्त

English

Worrying over this futile imagination, when Nrsimha shook off his hands, the two pieces came out from his nails and fell down on the ground. Owing to over-crush, those were turned into the drain of dust. This scene made him laughing. In the meantime, Brahma etc. gods came there and began showering flowers on him. They all worshipped god Nrsimha when they came close to him.

अध्याय ४४

श्लोक 41

नरो वा यदि वा नारी शृणोत्य् आख्यानम् उत्तमम् वैधव्याद् दुःखशोकाच् च दुष्टसङ्गात् प्रमुच्यते

naro vā yadi vā nārī śṛṇoty ākhyānam uttamam vaidhavyād duḥkhaśokāc ca duṣṭasaṅgāt pramucyate

हिन्दी अर्थ

नरेश! इसी समय जिनका पुरुषार्थ प्रतिहत हो गया था, वे इन्द्रसहित समस्त देवता, महषि, सिद्ध, विद्याधर,

English

profit Tr jdl ra ifroror wfrort f^fron dtPH fulfil TOTOTOTT TO4vTtTOf?TOTO ^11? 6 II

अध्याय ४४

श्लोक 42

दुश्शीलो ऽपि दुराचारो दुष्प्रजो दोषकर्मकृत् अधर्मिष्ठो ऽनभोगी च शृण्वन् शुद्धो भवेन् नरः

duśśīlo 'pi durācāro duṣprajo doṣakarmakṛt adharmiṣṭho 'nabhogī ca śṛṇvan śuddho bhaven naraḥ

हिन्दी अर्थ

थे, वे ब्रह्मा और शङ्करजीको आगे करके क्षीरसागरके उत्तम तटपर गये। वहाँ उस समय देवतालोग भगवान्को आराधना करके हाथ जोड़कर खड़े हो गये। फिर ब्रह्माजीने गन्ध-पुष्प आदि सुन्दर उपचारोंद्वारा भगवान् वासुदेव विष्णुकी आराधना की और हाथ जोड़, प्रणाम करके वे उनकी स्तुति करने लगे॥ ११--१४॥

English

TOPTO fTOftT: ^TOfard: I front awddni ^totto toii? ^ n

अध्याय ४४

श्लोक 43

हरिः सुरेशो नरलोकपूजितो हिताय लोकस्य चराचरस्य कृत्वा विरूपं च पुरात्ममायया हिरण्यकं दुःखकरं नखैश् छिनत्

hariḥ sureśo naralokapūjito hitāya lokasya carācarasya kṛtvā virūpaṃ ca purātmamāyayā hiraṇyakaṃ duḥkhakaraṃ nakhaiś chinat

हिन्दी अर्थ

ब्रह्माजी बोले- जो क्षीरसागरमें निवास करते हैं, सर्पकी शय्यापर सोते हैं, जिनके दिव्य चरण भगवती श्रीलक्ष्मीजीके कर-कमलोंद्वारा सहलाये जाते हैं, उन भगवान् विष्णुको नमस्कार है। योग ही जिनकी

English

Brahma then enthroned Prahlada on the throne of monsters. All creatures of this universe became religion abiding. God Vis nu enthroned Indra on the heavenly throne in the presence of all gods. God Nrsimha too reached the peak of Srlsaila in order to do good for all creatures. He was worshipped by the gods there and still popular with his residing there. He began to

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_narasiMhapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Narasimha Purana — Chapter 44
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.