Narasimha Purana· Nṛsiṁha Purāṇa
54
अध्याय 54 / 68

Adhyaya 54

61 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ61 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ५४

श्लोक 1

॥ इति श्रीनरसिंहपुराणे कृष्णप्रादुर्भावे नाम त्रिपञ्चाशो ऽध्यायः ॥ नर्प् ५३ ॥ अतःपरं प्रवक्ष्यामि शृणु राजन् समाहितः प्रादुर्भावं हरेः पुण्यं कल्क्याख्यं पापनाशनम्

|| iti śrīnarasiṃhapurāṇe kṛṣṇaprādurbhāve nāma tripañcāśo 'dhyāyaḥ || narp 53 || ataḥparaṃ pravakṣyāmi śṛṇu rājan samāhitaḥ prādurbhāvaṃ hareḥ puṇyaṃ kalkyākhyaṃ pāpanāśanam

हिन्दी अर्थ

करके वैदिक ऋचाओंसे उच्चारणपूर्वक जलसे प्रोक्षित कर भक्त ब्राह्मणोंद्वारा उस भगवद्रिग्रहको नहलाये। तत्पश्चात् शंख, भेरी आदि बाजे बजाते हुए उसे नदीके जलमें रखकर सात या तीन दिनोंतक उसे वहाँ रहने दे।

English

Krsna co-operated with Arjuna while killing the wicked Ks atrivas. Thus, he made the earth free from the burden of the wicked monsters. Balarama was on a pilgrimage those days for contributing to the common cause of the

अध्याय ५४

श्लोक 2

कलिकालेन राजेन्द्र नष्टे धर्मे महीतले वृद्धिं गते तथा पापे व्याधिसंपीडिते जने

kalikālena rājendra naṣṭe dharme mahītale vṛddhiṃ gate tathā pāpe vyādhisaṃpīḍite jane

हिन्दी अर्थ

अथवा किसी निर्मल जलाशय या शुद्ध सरोवरमें ही रखकर उसकी रक्षा करे। नृपश्रेष्ठ! इस प्रकार भगवानका जलाधिवास कराके ब्राह्मणांद्दारा उनको उठवाये और पालकी आदिमें चढ़ाकर पूर्ववत् उन्हें माला आदिसे विभूषित करे। तदनन्तर नगारोंकी ध्वनि और वेदमन्त्रॉके गम्भीर घोषके साथ भगवानको वहाँसे ले आये और कमलाकार बने हुए शुद्ध मण्डपमें रखे। वहाँ पुनः स्नान कराके विष्णुभक्तोंद्दार उसका शृङ्गार कराये॥ २०--२८॥

English

TTfrrr f%cTT % cl HPT

अध्याय ५४

श्लोक 3

देवैः संप्रार्थितो विष्णुः क्षीराब्धौ स्तुतिपूर्वकम् साम्भलाख्ये महाग्रामे नानाजनसमाकुले

devaiḥ saṃprārthito viṣṇuḥ kṣīrābdhau stutipūrvakam sāmbhalākhye mahāgrāme nānājanasamākule

हिन्दी अर्थ

चतुर्भिरध्ययनं कार्य चतुर्भिः पालनं तथा

English

iugttlgl trdT ggi dii^Fd ■Mirr^Trii^'aii

अध्याय ५४

श्लोक 4

नाम्ना विष्णुयशःपुत्रः कल्की राजा भविष्यति अश्वम् आरुह्य खड्गेन म्लेच्च्छान् उत्सादयिष्यति

nāmnā viṣṇuyaśaḥputraḥ kalkī rājā bhaviṣyati aśvam āruhya khaḍgena mleccchān utsādayiṣyati

हिन्दी अर्थ

चतुर्भिस्तु चतुर्दिक्षु होमः कार्यो विचक्षणैः। पुष्पाक्षतान्नमिश्रेण दद्यादिक्षु बलीन् नृप एकेन दापयेत्तेषामिद्राद्याः प्रीयन्तामिति। प्रत्येके सायंसंध्यायां मध्यरात्रे तथोषसि

English

Q<4^fT?lt3KIFT:im^ll

अध्याय ५४

श्लोक 5

म्लेच्छान् समस्तान् क्षितिनाशभूतान् हत्वा स कल्की पुरुषोत्तमांशः कृत्वा च यागं बहुकाञ्चनाख्यं संस्थाप्य धर्मं दिवम् आरुरोह

mlecchān samastān kṣitināśabhūtān hatvā sa kalkī puruṣottamāṃśaḥ kṛtvā ca yāgaṃ bahukāñcanākhyaṃ saṃsthāpya dharmaṃ divam āruroha

हिन्दी अर्थ

देवसूक्तं द्विजैः सार्थमुपस्थाप्य च तां दृढम्

English

O king, we count the numbers of the wicked and shrewd, killed by Balarama and Sri Krsna. Rama and Krsna both brothers killed the wicked people and made free the earth from the burden. He then voluntarily departed to Vaikundadhama. I have thus explained in brief all the divine incarnations of Rama and Sri Krsna before you. Now, listen to the account of the deeds performed by god Visnu in his incarnation as Kalki. O king, the mighty powers of god Visnu in white and dark complexion had thus removed the burden of the earth and then they merge into the form of Visnu.

अध्याय ५४

श्लोक 6

दशावताराः कथितास् तवैव हरेर् मया पार्थिव पापहन्तुः इमं सदा यस् तु नृसिंहभक्तः शृणोति नित्यं स तु याति विष्णुम्

daśāvatārāḥ kathitās tavaiva harer mayā pārthiva pāpahantuḥ imaṃ sadā yas tu nṛsiṃhabhaktaḥ śṛṇoti nityaṃ sa tu yāti viṣṇum

हिन्दी अर्थ

संस्थाप्य विष्णुसूक्तेन पवमानेन वा पुनः। परोक्षयेहदेवदेवेशमाचार्यः कुशवारिणा जुहुयाजातकर्मादि गायत्र्या वैष्णवेन तु

English

Thus here ends the fifty-third chapter on an incarnation of Krsna in Nrsimha Purana

अध्याय ५४

श्लोक 7

तव प्रसादाद् विप्रेन्द्र प्रादुर्भावाः श्रुता मया नारायणस्य देवस्य शृण्वतां कल्मषापहाः

tava prasādād viprendra prādurbhāvāḥ śrutā mayā nārāyaṇasya devasya śṛṇvatāṃ kalmaṣāpahāḥ

हिन्दी अर्थ

चतु्भिराज्याहुतिभिरेकामेकां क्रियां प्रति। आचार्यस्तु स्वयं कुर्यादस्त्रैर्बन्धं च कारयेत्

English

Account of deeds performed by Kalki and the Kalki religion

अध्याय ५४

श्लोक 8

कलिं विस्तरतो ब्रूहि त्वं हि सर्वविदां वर ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश् च मुनिसत्तम

kaliṃ vistarato brūhi tvaṃ hi sarvavidāṃ vara brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāś ca munisattama

हिन्दी अर्थ

'परोदिवेति याम्यायां वारुण्यां निषसेति च या ते रुद्रेति सौम्यां तु हुवेदाज्याहुतीर्नृप। परोमात्रेति सूक्ताभ्यां सवंत्राज्याहुतीर्नृप

English

3KT:TTT UeK^lfM TF3T W%T: I

अध्याय ५४

श्लोक 9

किमाहाराः किमाचारा भविष्यन्ति कलौ युगे शृणुध्वम् ऋषयः सर्वे भरद्वाजेन संयुताः

kimāhārāḥ kimācārā bhaviṣyanti kalau yuge śṛṇudhvam ṛṣayaḥ sarve bharadvājena saṃyutāḥ

हिन्दी अर्थ

इसंके बाद सोलह ऋत्विज् ब्राह्मणोंको विधिपूर्वक भोजन कराये। उनमेंसे चार ब्राह्मणोको तो वहाँ वेद- पुराणादिका स्वाध्याय (पाठ)करना चाहिए, चार विप्रोंको उस भगवट्विग्रहकी रक्षामें संलग्न रहना चाहिए तथा चार

English

541^'crfcf ft: Tpjq cfiCcKlltsd m<LUVHHJI?ll chirlchlvM TF^[ ^ spf TTftrfHl

अध्याय ५४

श्लोक 10

सर्वे धर्मा विनश्यन्ति कृष्णे कृष्णत्वम् आगते तस्मात् कलिर् महाघोरः सर्वपापस्य साधकः

sarve dharmā vinaśyanti kṛṣṇe kṛṣṇatvam āgate tasmāt kalir mahāghoraḥ sarvapāpasya sādhakaḥ

हिन्दी अर्थ

विद्वानोंको यज्ञमण्डपके भीतर चारों दिशाओंमें हवन करना चाहिए। राजन्! फिर एक ब्राह्मणके द्वारा फूल, अक्षत और अन्नसे समस्त दिशाओंमें बलि अर्पित कराये। यह बलि इन्द्रादि देवताओंकी प्रसन्नताके लिये होती है। प्रत्येक दिशाके अधिपतिको “इन्द्रः प्रीयताम्' इत्यादि रूपसे उसके नामोच्चारणपूर्वक ही बलि दे। सायंकाल, आधी रात, उषःकाल तथा सूर्योदयके समय प्रत्येक दिक्पालको बलि अर्पित करनी चाहिए। इसके

English

t$: 'Clty|fyjril ^ftTWl jgfaqd"^

अध्याय ५४

श्लोक 11

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा धर्मपराङ्मुखाः घोरे कलियुगे प्राप्ते द्विजदेवपराङ्मुखाः

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrā dharmaparāṅmukhāḥ ghore kaliyuge prāpte dvijadevaparāṅmukhāḥ

हिन्दी अर्थ

बाद मातृकागणोंको बलि और ब्राह्मणोंको उपहार दे। राजन्! इसके पश्चात् यजमानको चाहिए कि भगवान् विष्णुके मन्दिरमें एक ओर बैठकर एकाग्रचित्तसे बार- बार पुरुषसूक्तका जप करे। फिर पूरे एक दिन-रात

English

W5lt HMMHRtll^ll^ll qp^T fdrojqyi;^: ci^Rt TRT Tlfawifal 3T?apqre?t T3^flq CH^ijr'HFJgrqfHII^II Mt^il-f CUWH f^ftHIH-

अध्याय ५४

श्लोक 12

व्याजधर्मरताः सर्वे दम्भाचारपरायणाः असूयानिरताश् चैव वृथाहंकारदूषिताः

vyājadharmaratāḥ sarve dambhācāraparāyaṇāḥ asūyāniratāś caiva vṛthāhaṃkāradūṣitāḥ

हिन्दी अर्थ

उपवास करके शुभ लग्नमें वह बुद्धिमान् पुरुष ब्राह्मणोंको साथ ले मण्डपमें, जहाँ प्रतिमा रखी गयी हो, उस द्वारसे मण्डपके भीतर प्रवेश करे और ब्राह्मणोंके साथ देवसूक्तका पाठ करते हुए भगवत्प्रतिमाका उपस्थान करके उसे मन्दिरमे लाये और विष्णुसूक्त अथवा पवमानसूक्तका पाठ करते हुए उसे वहाँ दृढतापूर्वक स्थापित करे। तत्पश्चात् आचार्य कुशयुक्त जलसे उन देवदेवेश्वर भगवानका अभिषेक करे॥ २९--३५॥

English

tf^T xf •MI J I qgchlocHU3M

अध्याय ५४

श्लोक 13

सर्वैः संक्षिप्यते सत्यं नरैः पण्डितगर्वितैः अहम् एवाधिक इति सर्व एव वदन्ति वै

sarvaiḥ saṃkṣipyate satyaṃ naraiḥ paṇḍitagarvitaiḥ aham evādhika iti sarva eva vadanti vai

हिन्दी अर्थ

फिर भगवानूके सम्मुख अग्निस्थापन करे। अग्निके चारों ओर यत्नपूर्वक कुशास्तरण करके गायत्री और विष्णुमन्त्रोद्वारा जातकर्मादि संस्कारकी सिद्धिके निमित्त हवन करे। आचार्यको चाहिए कि प्रत्येक क्रियामें चार-

English

tiwroi ?pf i^cmrett?imn

अध्याय ५४

श्लोक 14

अधर्मलोलुपाः सर्वे तथान्येषां च निन्दकाः अतः स्वल्पायुषः सर्वे भविष्यन्ति कलौ युगे

adharmalolupāḥ sarve tathānyeṣāṃ ca nindakāḥ ataḥ svalpāyuṣaḥ sarve bhaviṣyanti kalau yuge

हिन्दी अर्थ

चार बार घीकी आहुति दे तथा अस्त्रमन्त्र (अस्त्राय 'फद्) बोलकर दिग्बन्ध कराये। 'ॐ त्रातारमिन्द्रम्०' इत्यादि मन्त्र (शु० यजु० २०। ५०)-से अग्निवेदीपर पूर्वकी ओर घीकी आहुति दे। “परो दिवा०' इत्यादि “निषसाद०' इत्यादि मन्त्र (शु० यजु० १०। २७)-से पश्चिममें घृतका हवन करे। है नृप! “या ते रूद्र०' (शु० यजु० १६। २)-इस मन्त्रसे उत्तर दिशामें और “परो

English

erfjfat ntfe ppTfCT:i fR 4T^r yqp ^PHg'HcHi:

अध्याय ५४

श्लोक 15

अल्पायुष्ट्वान् मनुष्याणां न विद्याग्रहणं द्विजाः विद्याग्रहणशून्यत्वाद् अधर्मो वर्तते पुनः

alpāyuṣṭvān manuṣyāṇāṃ na vidyāgrahaṇaṃ dvijāḥ vidyāgrahaṇaśūnyatvād adharmo vartate punaḥ

हिन्दी अर्थ

सम्पूर्ण दिशाओंमें घीकी आहुति दे। इस प्रकार विधिवत् हवन करके "यदस्या०' (शु० यजु० २३। २८) इस

English

VjuiKd fer Tt p ^riip farajp^ii^u

अध्याय ५४

श्लोक 16

ब्राह्मणाद्यास् तथा वर्णाः संकीर्यन्ते परस्परम् कामक्रोधपरा मूढा वृथा संतापपीडिताः

brāhmaṇādyās tathā varṇāḥ saṃkīryante parasparam kāmakrodhaparā mūḍhā vṛthā saṃtāpapīḍitāḥ

हिन्दी अर्थ

यजमानस्ततो दद्याद्विभवे सति काञ्जनम् एकविंशतिना वापि स्नपनं कारयेद् बुधः

English

Markandeya said- O king, I describe now the holy incarnation of god Visnu as Kalki. It abrogates all sins. Listen to it attentively. O king when the religion will be subdued on the earth due to the blow of Kali era, sins will increase and people will suffer from a numerous ailments; the gods will then go to the shore of Kslrasagara and worship god Visnu there. Subsequently, god Visnu will appear as a renowned king Kalki by taking birth from Visnuyasa in the holy village Sambhala. This village will be overpopulous. He then will start killing all mlecchas with blows of the sword and

अध्याय ५४

श्लोक 17

बद्धवैरा भविष्यन्ति परस्परवधेप्सवः ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः सर्वे धर्मपराङ्मुखाः

baddhavairā bhaviṣyanti parasparavadhepsavaḥ brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ sarve dharmaparāṅmukhāḥ

हिन्दी अर्थ

'दीपयष्टिपताकाभिश्छत्रचामरतोरणैः । स्नपनं कारयित्वा तु यथाविभवविस्तरम्

English

ftt %w«HHrr^M: -r tt trt *rfftETfftiR°ii ftRfT jpTT ftftftsftf gsg: W1J3 I TRTR 7rfiTEErf% felftTS^: II ^ *11

अध्याय ५४

श्लोक 18

शूद्रतुल्या भविष्यन्ति तपःसत्यविवर्जिताः उत्तमा नीचतां यान्ति नीचाश् चोत्तमतां तथा

śūdratulyā bhaviṣyanti tapaḥsatyavivarjitāḥ uttamā nīcatāṃ yānti nīcāś cottamatāṃ tathā

हिन्दी अर्थ

एवं यः कुरुते राजन् प्रतिष्ठा देवचक्रिणः सर्वपापविनिर्मुक्तः सर्वभूषणभूषितः। विमानेन विचित्रेण त्रिःसप्तकुलजैर्वृततः

English

The varnas as Brahmanas etc., will be mixed mutually due to non restriction on the lust and carnal desires. They will suffer from anger, lust, ignorance and redundant misery. The varnas as Brahmanas, Ksatriya and Vais'ya will develop enmity and conspiracy and connivance will grow in full swing. All of them will fall from their religion. Those will skip truth from their dealings and their activities will turn in as that of the Sudras. The people of aristocracy will fall down and the down rung of society will act as the higher ups. The kings and bureaucracy will fall in greed and earning money will only be their motive. People will put on the apparel of religion but will do all that w'hich is prohibited by religion. The Kali era in its youth will only honour those as kings who will possess horses, chariots and elephants. The sons will order their fathers in all affairs and the daughter- in-laws will engage their mother-in-laws in domestic chores. The women too will cheat their husbands and sons, and engage them in debauchery.

अध्याय ५४

श्लोक 19

राजानो द्रव्यनिरतास् तथा लोभपरायणाः धर्मकञ्चुकसंवीता धर्मविध्वंसकारिणः

rājāno dravyaniratās tathā lobhaparāyaṇāḥ dharmakañcukasaṃvītā dharmavidhvaṃsakāriṇaḥ

हिन्दी अर्थ

पूजां सम्प्राप्य महतीमिन्द्रलोकादिषु क्रमात् बान्धवांस्तेषु संस्थाप्य विष्णुलोके महीयते

English

rrfft ctfttn |fe rift wncT:iR*ii

अध्याय ५४

श्लोक 20

घोरे कलियुगे प्राप्ते सर्वाधर्मसमन्विते यो यो ऽश्वरथनागाढ्यः स स राजा भविष्यति

ghore kaliyuge prāpte sarvādharmasamanvite yo yo 'śvarathanāgāḍhyaḥ sa sa rājā bhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

प्रतिष्ठाविधिरयं विष्णोर्मयैवं ते प्रकीर्तितः पठतां शृण्वतां चैव सर्वपापप्रणाशनः

English

3RpifftdT: Tift 3^ Sfiftftl

अध्याय ५४

श्लोक 21

पितॄन् पुत्रा नियोक्ष्यन्ति वध्वः श्वश्रूश् च कर्मसु पतीन् पुत्रान् वञ्चयित्वा गमिष्यन्ति स्त्रियो ऽन्यतः

pitṝn putrā niyokṣyanti vadhvaḥ śvaśrūś ca karmasu patīn putrān vañcayitvā gamiṣyanti striyo 'nyataḥ

हिन्दी अर्थ

संस्थाप्य विष्णुं विधिना ह्यनेन।

English

t t trRtftr tjjanftfftfifftiaT: i

अध्याय ५४

श्लोक 22

पुरुषाल्पं बहुस्त्रीकं श्वबाहुल्यं गवां क्षयः धनानि श्लघनीयानि सतां वृत्तम् अपूजितम् खण्डवर्षी च पर्जन्यः पन्थानस् तस्करावृताः सर्वः सर्वं च जानाति वृद्धान् अनुपसेव्य च

puruṣālpaṃ bahustrīkaṃ śvabāhulyaṃ gavāṃ kṣayaḥ dhanāni ślaghanīyāni satāṃ vṛttam apūjitam khaṇḍavarṣī ca parjanyaḥ panthānas taskarāvṛtāḥ sarvaḥ sarvaṃ ca jānāti vṛddhān anupasevya ca

हिन्दी अर्थ

विष्णुमूर्तिके स्थापनकी विधि करे। तदनन्तर ऋत्विजोंको उनके सम्मानके अनुकूल सादर दक्षिणा दे। इसके बाद यजमान आचार्यको दो वस्त्र, दो सुवर्णमय कुण्डल और सोनेकी अंगूठी दे तथा यदि सामर्थ्य हो तो इसके अतिरिक्त भी सुवर्णदान

English

fern gtftftt : %qT:iR£ii

अध्याय ५४

श्लोक 23

न कश्चिद् अकविर् नाम सुरापा ब्रह्मवादिनः किंकराश् च भविष्यन्ति शूद्राणां च द्विजातयः

na kaścid akavir nāma surāpā brahmavādinaḥ kiṃkarāś ca bhaviṣyanti śūdrāṇāṃ ca dvijātayaḥ

हिन्दी अर्थ

एक सौ आठ अथवा इक्कीस घड़े जलसे भगवानूको स्नान कराये। उस समय शंख और दुन्दुभि आदि बाजे बजते रहें, वेदमन्त्रोंका घोष और मङ्गलपाठ होता रहे। अपनी शक्तिके अनुसार जिनपर जौ आदिके अङ्कुर निकले

English

T ^Rlfft gjftftf T TTTRMTI

अध्याय ५४

श्लोक 24

द्विषन्ति पितरं पुत्राः गुरुं शिष्या द्विषन्ति च पतिं च वनिता द्वेष्टि कलौ घोरे समागते

dviṣanti pitaraṃ putrāḥ guruṃ śiṣyā dviṣanti ca patiṃ ca vanitā dveṣṭi kalau ghore samāgate

हिन्दी अर्थ

हों, ऐसे जौ और व्रीहि (चावल)-से भरे पात्रोंद्वारा तथा दीप, यष्टि (छडी), पताका, छत्र, चँवर, तोरण आदिं सामग्रियोंके साथ स्रान-विधि पूर्ण कराके वहाँ भी ब्राह्मणोंको यथाशक्ति दक्षिणा दे। राजन्! इस प्रकार जो भगवान् विष्णुकी प्रतिष्ठा करता है, वह सब पापोंसे मुक्त हो जाता है और मृत्युके पश्चात् अपनेसहित इक्कीस पीढ़ीके पितरोंको साथ ले, सब प्रकारके आभूषणोंसे भूषित एवं विचित्र विमानपर आरूढ हो, क्रमशः इन्द्रादि

English

% ftrfft fffftrm^ n w&rftr r ferns rrnft TrafftifTr:i

अध्याय ५४

श्लोक 25

लोभाभिभूतमनसः सर्वे दुष्कर्मशीलिनः परान्नलोलुपा नित्यं भविष्यन्ति द्विजातयः

lobhābhibhūtamanasaḥ sarve duṣkarmaśīlinaḥ parānnalolupā nityaṃ bhaviṣyanti dvijātayaḥ

हिन्दी अर्थ

लोकोंमें विशेष सम्मान प्रा करता है तथा अपने बन्धुजनोंको उन लोकोंमें रखकर स्वयं विष्णुलोकमें जाकर प्रतिष्ठित होता है। फिर वहाँ ही भगवत्तत्त्वका ज्ञान प्राकर वह विष्णुस्वरूपमें लीन हो जाता है॥ ४२--४७५,॥

English

fft^hrpft ntft %rr:ipoii

अध्याय ५४

श्लोक 26

परस्त्रीनिरताः सर्वे परद्रव्यपरायणाः घोरे कलियुगे प्राप्ते नरं धर्मपरायणम्

parastrīniratāḥ sarve paradravyaparāyaṇāḥ ghore kaliyuge prāpte naraṃ dharmaparāyaṇam

हिन्दी अर्थ

राजन्! इस प्रकार तुमसे मैंने यह प्रतिष्ठा-विधि बतायी। इसका पाठ और श्रवण करनेवाले लोगोंके सब पाप दूर हो जाते हैं। नरनाथ! जब मनुष्य इस पूर्वोक्त विधिसे पृथ्वीपर भगवान् नृसिंहकी स्थापना कर लेता है, तब मृत्युके बाद वह भगवान् विष्णुके उस नित्यधामको प्राप्त होता है, जहाँ रहकर वह पुनः संसारमें नहीं

English

Mgjftfd yosicTlftifif %IT:I

अध्याय ५४

श्लोक 27

असूयानिरताः सर्वे उपहासं प्रकुर्वते न व्रतानि चरिष्यन्ति ब्राह्मणा वेदनिन्दकाः

asūyāniratāḥ sarve upahāsaṃ prakurvate na vratāni cariṣyanti brāhmaṇā vedanindakāḥ

हिन्दी अर्थ

इति श्रीनरसिंहपुराणे प्रतिशविधिनाम वट्पञ्चाशोऽध्यायः

English

The number of men will be reduced and the gross population will hold the women in majority. Cows will recede and the dogs will grow. All people will give more importance to money only. The civilised behaviour of gentlemen. will receive dishonour. Distribution of rain cycle will discriminate. All routes will be covered with robbers and thieves. All people will be egoistic of being learned without then- existence in the service of teachers for prescribed time. Everyone will assume himself as a poet. The drunkard will preach Brahmajnana. The Brahmanas, Ksatriya, Vaisya wills serve the Sudras. The son for father, the student for teacher and the wives for their husbands will have envy. Greed will rule in the minds and hearts of all. Having this position, all will indulge in one or other type of offences. The Brahmanas will have most greed for food in others’ home. All will play devices to extort others’ money and enslave others’ wives. With the

अध्याय ५४

श्लोक 28

न यक्ष्यन्ति न होष्यन्ति हेतुवादैर् विकुत्सिताः द्विजाः कुर्वन्ति दम्भार्थं पितृयज्ञादिकाः क्रियाः

na yakṣyanti na hoṣyanti hetuvādair vikutsitāḥ dvijāḥ kurvanti dambhārthaṃ pitṛyajñādikāḥ kriyāḥ

हिन्दी अर्थ

भक्तके लक्षण; हारीत-स्मृतिका आरम्भ; ब्राह्मणधर्मका वर्णन भक्तानां लक्षणं ब्रुहि नरसिंहस्य मे द्विज। येषां संगतिमात्रेण विष्णुलोको न दूरतः

English

Kali era, the people searching others lacunas and faults will laugh at the religious people, the Brahmanas will not follow the rites properly and try to find faults in the Vedas. Owing to the mind viciated with the undue logic, they neither will perform offering or do worship in the prescribed manner. They will perform the rites like Pitr-yajna for orientation. The gifts will go to the wrong hands. The cows will receive maintenance only till they are milking. The tax collectors will tie up the Brahmanas for the money. The Brahmanas will indulge in selling the fruit of donation, yajna and japa. They will even receive donation frankly from Candala and other untouchable castes. In the first phase of Kali, the people will criticise the

अध्याय ५४

श्लोक 29

न पात्रेष्व् एव दानानि कुर्वन्ति न नरास् तथा क्षीरोपाधिनिमित्तेन गोषु प्रीतिं प्रकुर्वते

na pātreṣv eva dānāni kurvanti na narās tathā kṣīropādhinimittena goṣu prītiṃ prakurvate

हिन्दी अर्थ

श्रीमार्कण्डेय उवाच विष्णुभक्ता महोत्साहा विष्णवर्चनविधौ सदा। संयता धर्मसम्पन्नाः सर्वार्थान् साधयन्ति ते

English

ti^gp^rr^: tnwr fererPiT:i!?mi 5 iigiuii: $rfggr #Ftr gfgtgfra graft jftggrarai fgm^gigwgpimisgn srfgigfra graft ¥j^iftygRd:i

अध्याय ५४

श्लोक 30

बध्नन्ति च द्विजान् एव धनार्थं राजकिंकराः दानयज्ञजपादीनां विक्रीणन्ते फलं द्विजाः

badhnanti ca dvijān eva dhanārthaṃ rājakiṃkarāḥ dānayajñajapādīnāṃ vikrīṇante phalaṃ dvijāḥ

हिन्दी अर्थ

परोपकारनिरता गुरुशुश्रूषणे रताः। वर्णाश्रमाचारयुताः सर्वेषां सुप्रियंवदाः शान्ताश्च सौम्यवदना नित्यं धर्मपरायणाः

English

3tgq^ctn ^yi^hK^fadfill^ll

अध्याय ५४

श्लोक 31

प्रतिग्रहं प्रकुर्वन्ति चण्डालादेर् अपि द्विजाः कलेः प्रथमपादे ऽपि विनिन्दन्ति हरिं नराः

pratigrahaṃ prakurvanti caṇḍālāder api dvijāḥ kaleḥ prathamapāde 'pi vinindanti hariṃ narāḥ

हिन्दी अर्थ

हितं मितं च वक्तारः काले शक्त्यातिथिप्रियाः । दम्भमायाविनिर्मुक्ताः कामक्रोधविवर्जिताः

English

^ftrr g g grant *rfgtgfra graft gfti

अध्याय ५४

श्लोक 32

युगान्ते च हरेर् नाम नैव कश्चित् स्मरिष्यति शूद्रस्त्रीसङ्गनिरता विधवासङ्गलोलुपाः

yugānte ca harer nāma naiva kaścit smariṣyati śūdrastrīsaṅganiratā vidhavāsaṅgalolupāḥ

हिन्दी अर्थ

विष्णुकीर्तनसंजातहर्षा रोमाञ्चिता जनाः ईदृग्विधा महात्मानो विष्णुभक्ताः प्रकीर्तिताः ७

English

atrangfgqn: gi gtfragi<BTRWTi

अध्याय ५४

श्लोक 33

शूद्रान्नभोगनिरता भविष्यन्ति कलौ द्विजाः न च द्विजातिशूस्रूषां न स्वधर्मप्रवर्तनम्

śūdrānnabhoganiratā bhaviṣyanti kalau dvijāḥ na ca dvijātiśūsrūṣāṃ na svadharmapravartanam

हिन्दी अर्थ

ये वर्णाश्रमधर्मस्थास्ते भक्ताः केशवं प्रति। इति प्रोक्तं त्वया विहन् भृगुवर्य गुरो मम

English

At the final phase of Kali era, nobody

अध्याय ५४

श्लोक 34

करिष्यन्ति तदा शूद्राः प्रव्रज्यालिङ्गिनो ऽधमाः सुखाय परिवीताश् च जटिला भस्मधूर्धराः

kariṣyanti tadā śūdrāḥ pravrajyāliṅgino 'dhamāḥ sukhāya parivītāś ca jaṭilā bhasmadhūrdharāḥ

हिन्दी अर्थ

वर्णानामाश्रमाणां च धर्म मे वक्तुमहसि। यैः कृतैस्तुष्यते देवो नरसिंहः सनातनः श्रीमार्कण्डेय उवाच

English

The Brahmanas will cohabit with the Sudra women. They will lure the widow for copulation and eat food even in the homes of the Sudras. The mean Sudra will hold the mark of Samyasa but they will neither serve the upper castes nor follow their own religion. They put sacrificial thread for their egoistic satisfaction, hold matted hair and wander to and fro by smearing ash on their bodies. O Brahmana, the Sudras will be experts at tricks and preach the religion. As mentioned here and again several other types of cunning Brahmana, Ksatriya and Vaisya will come in Kaliyuga. The Brahmanas will enjoy music, dance etc. and skip the Vedas from their minds. They will follow the route of he Sudras. The people in Kali era will have scarcity of money, fictitious personality and their minds will be polluted from the false ego. They will extort both others rights and money but seldom give their own to others. The Brahmanas of ideal nature will be in a piteous condition. All people will faith in self appreciation and criticise others. All will lose their faith in gods, the Vedas and Brahmanas.

अध्याय ५४

श्लोक 35

शूद्रा धर्मान् प्रवक्ष्यन्ति कूटबुद्धिविशारदाः एते चान्ये च बहवः पाषण्डा विप्रसत्तमाः

śūdrā dharmān pravakṣyanti kūṭabuddhiviśāradāḥ ete cānye ca bahavaḥ pāṣaṇḍā viprasattamāḥ

हिन्दी अर्थ

मुनिभिः सह संवादं हारीतस्य महात्मनः

English

■rgspfenfipT: gf gra^TT giggit: fft^ram^g gfgtgfra graft gfti wrarrafrorr 3trArtglgTOgrriT:irx^i g^ggrniftngfgragn': g^grggr:i

अध्याय ५४

श्लोक 36

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या भविष्यन्ति कलौ युगे गीतवाद्यरता विप्रा वेदवादपराङ्मुखाः

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā bhaviṣyanti kalau yuge gītavādyaratā viprā vedavādaparāṅmukhāḥ

हिन्दी अर्थ

हारीतं धर्मतत्त्वज्ञमासीनं बहुपाठकम्। राजा बोले--ब्रह्मन्! आप मुझसे भगवान् नूसिंहके भक्तोंका लक्षण बतलाइये, जिनका सङ्ग करनेमात्रसे विष्णुलोक दूर नहीं रह जाता

English

gfftrRg fgg srat ^ggr^ragro:i gftg ft-giftrar ^grgr3gra «R¥M1 :ii*?ii.

अध्याय ५४

श्लोक 37

भविष्यन्ति कलौ प्राप्ते शूद्रमार्गप्रवर्तिनः अल्पद्रव्या वृथालिङ्गा वृथाहंकारदूषिताः

bhaviṣyanti kalau prāpte śūdramārgapravartinaḥ alpadravyā vṛthāliṅgā vṛthāhaṃkāradūṣitāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रमार्कण्डेयजीने कहा--राजन्! भगवान् विष्णुके भक्त उनकी पूजा-अर्चा करनेमें महान् उत्साह रखते हैं। वे अपने मन और इन्द्रियोको संयममें रखते हुए धर्ममें तत्पर रहकर सारे मनोरथोंको सिद्ध कर लेते हैं। भगवद्भक्त जन

English

All people will express harsh views which are prohibited in the Vedas and have envy of the Brahmanas. All will give up

अध्याय ५४

श्लोक 38

हर्तारो न च दातारो भविष्यन्ति कलौ युगे प्रतिग्रहपरा नित्यं द्विजाः सन्मार्गशीलिनः

hartāro na ca dātāro bhaviṣyanti kalau yuge pratigrahaparā nityaṃ dvijāḥ sanmārgaśīlinaḥ

हिन्दी अर्थ

सदा परोपकार और गुरु-सेवामें लगे रहते हैं, सबसे मीठे वचन बोलते और अपने-अपने वर्ण तथा आश्रमके सदाचारोंका पालन करते हैं। वे वेद और वेदार्थका तत्त्व जाननेवाले होते हैं, उनमें क्रोध और कामनाओंका अभाव होता है। वे सदा शान्त रहते हैं, उनके मुखपर सौम्यभाव लक्षित होता है तथा चे निरन्तर धर्माचरणमें लगे रहते हैं। थोड़ा किंतु हितकारी वचन बोलते हैं; समयपर अपनी शक्तिके अनुसार सदा अतिथिकी सेवा करनेमें उनका प्रेम बना रहता है। वे दम्भ,

English

All will be pauper, back-biters criticising others and doing their self-praise. The people will always keep their mind busy knitting plans to snatch others money. They will feel happy on getting a change of eating at others' table and feign to follow rules. These Brahmanas criticising each other will gather like friends in festivities.

अध्याय ५४

श्लोक 39

आत्मस्तुतिपराः सर्वे परनिन्दापरास् तथा विश्वासहीनाः पुरुषा देववेदद्विजातिषु

ātmastutiparāḥ sarve paranindāparās tathā viśvāsahīnāḥ puruṣā devavedadvijātiṣu

हिन्दी अर्थ

'कपट, काम और क्रोधसे रहित होते हैं। जो मनुष्य इन पूर्वोक्त लक्षणोंसे युक्त एवं धीर हैं, बहुश्रुत और क्षमावान् हैं तथा विष्णुभगवान्के नामोंका कीर्तन अथवा श्रवण करते समय हर्षसे रोमाञ्चित हो जाते हैं, इसी तरह जो विष्णुपूजनमें

English

3TriJ-^cbifItq^cf UTPTT^II* - !* II

अध्याय ५४

श्लोक 40

असंश्रुतोक्तिवक्तारो द्विजद्वेषरतास् तथा स्वधर्मत्यागिनः सर्वे कृतघ्ना भिन्नवृत्तयः

asaṃśrutoktivaktāro dvijadveṣaratās tathā svadharmatyāginaḥ sarve kṛtaghnā bhinnavṛttayaḥ

हिन्दी अर्थ

तत्पर और भगवत्कथामें आदर रखनेवाले हैं, ऐसे महात्मा पुरुष भगवान् विष्णुके भक्त कहे गये हैं॥ २--७॥ राजा बोले--विटठन्। भृगुवर्य! मेरे गुरुदेव! आपने अभी कहा है कि जो अपने वर्ण और आश्रमके धर्ममें लगे रहते हैं, वे भगवान् विष्णुके भक्त हैं; अतः आप कृपा करके वणाँ और आश्रमोंके धर्म बताइये, जिनके पालन 'करनेसे सनातन भगवान् नृसिंह संतुष्ट होते हैं

English

•T *T gT>: gdl Htdl cMIl

अध्याय ५४

श्लोक 41

याचकाः पिशुनाश् चैव भविष्यन्ति कलौ युगे परापवादनिरता आत्मस्तुतिपरायणाः

yācakāḥ piśunāś caiva bhaviṣyanti kalau yuge parāpavādaniratā ātmastutiparāyaṇāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रीमार्कण्डेयजीने कहा--इस विषयमें मुनियोंके साथ महात्मा हारीत ऋषिका संवाद हुआ था; उसी प्राचीन एवं उत्तम इतिहासका आज मैं तुम्हारे समक्ष वर्णन करूँगा

English

^rftcl uftcjftr fgH 4t<*"4tpR:l

अध्याय ५४

श्लोक 42

परस्वहरणोपायचिन्तकाः सर्वदा जनाः अत्याह्लादपरास् तत्र भुञ्जानाः परवेश्मनि

parasvaharaṇopāyacintakāḥ sarvadā janāḥ atyāhlādaparās tatra bhuñjānāḥ paraveśmani

हिन्दी अर्थ

'एक समयकी बात है, धर्मका तत्त्व जाननेकी इच्छावाले समस्त मुनियोंने एक जगह आसनपर आसीन, धर्म- प्रणिपत्याब्रुवन् सर्वे मुनयो धर्मकाङ्क्षिणः॥ ११ तत्त्ववेत्ता एवं बहुपाठी महात्मा हारीत ऋषिके पास जाकर यहाँसे “हारीत-स्मृति' का प्रारम्भ है। अधुना उपलब्ध “लघु हारीत स्मृति'के पाठ इसके पाठसे प्राय: मिलते हैं। कुछ-कुछ

English

*lfc*«tPd URT: Tift cRT ^c^|i|chld<l: I

अध्याय ५४

श्लोक 43

तस्मिन्न् एव दिने प्रायो देवतार्चनतत्पराः तत्रैव निन्दानिरता भुक्त्वा चैकत्र संस्थिताः

tasminn eva dine prāyo devatārcanatatparāḥ tatraiva nindāniratā bhuktvā caikatra saṃsthitāḥ

हिन्दी अर्थ

“पाठान्तर भी उपलब्ध होते हैं।

English

SM'lUTfftfafiwT r^iT^rf^.-i^ian TJTfurRIT f?R:<*n^i|4 iWT:l

अध्याय ५४

श्लोक 44

द्विजाश् च क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश् चान्ये च जातयः अत्यन्तकामिनश् चैव संकीर्यन्ते परस्परम्

dvijāś ca kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāś cānye ca jātayaḥ atyantakāminaś caiva saṃkīryante parasparam

हिन्दी अर्थ

भगवन् सर्वधर्मज्ञ सर्वधर्मप्रवर्तक। वर्णानामाश्रमाणां च धर्म प्रब्रूहि शाश्चतम् नारायण: पुरा देवो जगत्स्रष्टा जलोपरि। सुष्वाप भोगिपर्यङ्क शयने तु श्रिया सह

English

ji^'h4 u iihi?ii ftoPifcr wi%rr:ii*<su

अध्याय ५४

श्लोक 45

न शिष्यो न गुरुः कश्चिन् न पुत्रो न पिता तथा न भार्या न पतिश् चैव भविता तत्र संकरे

na śiṣyo na guruḥ kaścin na putro na pitā tathā na bhāryā na patiś caiva bhavitā tatra saṃkare

हिन्दी अर्थ

तन्मध्ये चाभवदब्रह्मा वेदवेदाङ्गभूषणः

English

-nen ^nfft Pt^cnui uttrji

अध्याय ५४

श्लोक 46

शूद्रवृत्त्यैव जीवन्ति द्विजा नरकभोगिनः अनावृष्टिभयप्राया गगनासक्तदृष्टयः

śūdravṛttyaiva jīvanti dvijā narakabhoginaḥ anāvṛṣṭibhayaprāyā gaganāsaktadṛṣṭayaḥ

हिन्दी अर्थ

स चोक्तस्तेन देवेन ब्राह्मणान् मुखतोऽसृजत्। अस्जत्क्षत्रियान् बाह्वोवैश्यांस्तु ऊरुतोऽसृजत् धर्मशास्त्रं च मर्यादां प्रोवाच कमलोद्भवः

English

The Brahmanas, Ksatriya, Vaisya and Sudra all will have over excitement and sensuality and reproduce a hybrid generation by mixing with one another. In the state of such a hybrid generation, relations like teacher and student, father and son, husband and wife will be kicked off. The corrupt Brahmanas will earn their bread through the Sudra profession. Drought will perpetually make the population to suffer. They will stare at the sky but the rain-god will thunder cruelty. The people mostly will suffer from hunger. The recluse will move

अध्याय ५४

श्लोक 47

भविष्यन्ति जनाः सर्वे तदा क्षुद्भयकातराः अन्नोपाधिनिमित्तेन शिष्यान् गृह्णन्ति भिक्षवः

bhaviṣyanti janāḥ sarve tadā kṣudbhayakātarāḥ annopādhinimittena śiṣyān gṛhṇanti bhikṣavaḥ

हिन्दी अर्थ

धन्यं यशस्यमायुष्यं स्वर्गमोक्षफलप्रदम्

English

The women will put their hand on their head and dishonour the suggestions given by the husbands and the elders in the family. The wise people should estimate the growth of Kali era in proportion to the degrees of neglect of offerings and havanas. This entire world will be wretched at a stage when all religions will be destroyed.

अध्याय ५४

श्लोक 48

उभाभ्याम् अपि पाणिभ्यां शिरःकण्डूयनं स्त्रियः कुर्वन्त्यो गुरुभर्तृणाम् आज्ञा भेत्स्यन्ति ता हिताः

ubhābhyām api pāṇibhyāṃ śiraḥkaṇḍūyanaṃ striyaḥ kurvantyo gurubhartṛṇām ājñā bhetsyanti tā hitāḥ

हिन्दी अर्थ

तस्य धर्म प्रवक्ष्यामि तद्योग्यं देशमेव च तस्मिन् देशे वसेर्धर्म कुरु ब्राह्मणपुंगव

English

TjftHvt: Tc(WT tttgrffttt fb|««TPtl:imo||

अध्याय ५४

श्लोक 49

यदा यदा न यक्ष्यन्ति न होष्यन्ति द्विजातयः तदा तदा कलेर् वृद्धिर् अनुमेया विचक्षणैः

yadā yadā na yakṣyanti na hoṣyanti dvijātayaḥ tadā tadā kaler vṛddhir anumeyā vicakṣaṇaiḥ

हिन्दी अर्थ

षट्कर्माणि च याऱ्याहुर्ब्राह्मणस्य मनीषिणः। तैरेव सततं यस्तु प्रवृत्तः सुखमेधते

English

HUT cT5cT "RTTR sntBrftuT tt^Hll

अध्याय ५४

श्लोक 50

सर्वधर्मेषु नष्टेषु याति निःश्रीकतां जगत् एवं कलेः स्वरूपं तत् कथितं विप्रसत्तमाः

sarvadharmeṣu naṣṭeṣu yāti niḥśrīkatāṃ jagat evaṃ kaleḥ svarūpaṃ tat kathitaṃ viprasattamāḥ

हिन्दी अर्थ

दानं प्रतिग्रहश्चेति कर्मषद्कमिहोच्यते अध्यापनं च त्रिविधं धर्मस्यार्थस्य कारणम्। शुश्रूषाकारणं चैव त्रिविधं परिकीर्तितम्

English

UdlRffd rKIMlfd Ttffcft ft>?W^I

अध्याय ५४

श्लोक 51

हरिभक्तिपरान् एवं न कलिर् बाधते द्विजाः तपः परं कृतयुगे त्रेतायां ध्यानम् एव हि

haribhaktiparān evaṃ na kalir bādhate dvijāḥ tapaḥ paraṃ kṛtayuge tretāyāṃ dhyānam eva hi

हिन्दी अर्थ

विधिना प्रतिगृहंश्च गृहधर्मप्रसिद्धये

English

4ft uuft ffttnt Ttteffti

अध्याय ५४

श्लोक 52

द्वापरे यज्ञम् एवाहुर् दानम् एकं कलौ युगे यतते दशभिर् वर्षैस् त्रेतायां हायनेन तत्

dvāpare yajñam evāhur dānam ekaṃ kalau yuge yatate daśabhir varṣais tretāyāṃ hāyanena tat

हिन्दी अर्थ

वेदमेवाभ्यसेन्नित्यं शुभे देशे समाहितः। नित्यं नैमित्तिकं काम्यं कर्म कुर्यात् प्रयत्रतः भक्तके लक्षण; हारीत-स्मृतिका आरम्भ; ब्राह्मणधर्मका वर्णन

English

3is)dlc( 4>¥ic||ftcbl:liqmi

अध्याय ५४

श्लोक 53

द्वापरे तच् च मासेन अहोरात्रेण तत् कलौ ध्यायन् कृते यजन् यज्ञैस् त्रेतायां द्वापरे ऽर्चयन्

dvāpare tac ca māsena ahorātreṇa tat kalau dhyāyan kṛte yajan yajñais tretāyāṃ dvāpare 'rcayan

हिन्दी अर्थ

उन्हें प्रणाम किया और कहा--' भगवन्! आप समस्त धर्मेकि ज्ञाता और प्रवर्तक हैँ; अत: आप हमलोगोंसे वर्ण और आश्रमोंसे सम्बन्ध रखनेवाले सनातन धर्मका वर्णन कीजिये'

English

Suta said- O Brahmanas, thus I have described the characteristics of the Kali era. The people engaged in worship of god will not fall in the grip of this era. Penance is considered prime in Satyayuga, attention in Treta, offering in Dvapara while donation is considered supreme in Kali era. The fruit obtained as a result of penance for as many as ten years can be obtained within the period of one year. It is obtained merely by penance of one month and the same is obtained if penance is made for a whole day i.e., a day and a night. Whatever fruit is obtained through concentration in Satyayuga, through offering in Treta and

अध्याय ५४

श्लोक 54

यद् आप्नोति तद् आप्नोति कलौ संकीर्त्य केशवम् समस्तजगदाधारं परमार्थस्वरूपिणम्

yad āpnoti tad āpnoti kalau saṃkīrtya keśavam samastajagadādhāraṃ paramārthasvarūpiṇam

हिन्दी अर्थ

श्रीहारीतजी बोले--पूर्वकालमें जगत्स्रष्टा भगवान् नारायण जलके ऊपर शेषनागकी शय्यापर श्रीलक्ष्मीजीके साथ शयन करते थे। कहते हैं, शयन-कालमें ही उन भगवानको नाभिसे एक दिव्य कमल प्रकट हुआ और उस कमल-कोषमेंसे वेद-वेदाङ्गोंके ज्ञानसे विभूषित रीब्रह्माजी प्रकट हुए। उन ब्रह्माजीने सृष्टिके लिये भगवान् नारायणकी आज्ञा होनेपर सर्वप्रथम ब्राह्मणोंको अपने मुखसे प्रकट किया। फिर क्षत्रियोंको बाहुओंसे और वैश्योंको

English

Dvapara; recital of gods name in Kali era can provide with the same fruit, impediments from Kali cannot put in any harm to a man if the man recites with sheer devotion the holy name of god Visnu. The people indeed are most lucky who even once had got a chance to worship god Vis

अध्याय ५४

श्लोक 55

घोरे कलियुगे प्राप्ते विष्णुं ध्यायन् न सीदति अहो ऽतीव महाभाग्याः सकृद् ये केशवार्चकाः

ghore kaliyuge prāpte viṣṇuṃ dhyāyan na sīdati aho 'tīva mahābhāgyāḥ sakṛd ye keśavārcakāḥ

हिन्दी अर्थ

जाँघोंसे उत्पन्न किया। अन्तमें उन्होंने चरणांसे शूद्रोकी सृष्टि को। फिर कमलोद्भव ब्रह्माजीने क्रमशः उन्हीं ब्राह्मणादि वणक धर्मका उपदेश करनेवाले शास्त्र और वर्णोंकी मर्यादाका वर्णन किया। द्विजवरो ! ब्रह्माजीने जो कुछ उपदेश किया,

English

$dlT#d ^ Rp# T % HIT WJSfit g#f:im <i II 3t?t ffitrtr % 5 cjwft

अध्याय ५४

श्लोक 56

घोरे कलियुगे प्राप्ते सर्वकर्मबहिष्कृते न्यूनातिरिक्तता न स्यात् कलौ वेदोक्तकर्मणाम्

ghore kaliyuge prāpte sarvakarmabahiṣkṛte nyūnātiriktatā na syāt kalau vedoktakarmaṇām

हिन्दी अर्थ

वह सब मैं आप लोगोंसे कह रहा हूँ; आप सुनें। यह धर्मशास्त्र धन, यश और आयुको बढ़ानेवाला तथा स्वर्ग और मोक्षरूपी फलको देनेवाला है ॥ १३--१७॥ जो ब्राह्मण-कुलमें उत्पन्न हुई स्त्रीके गर्भ और ब्राह्मणके ही वीर्यसे उत्पन्न हुआ है, वह 'ब्राह्मण' कहा गया है। अब मैं ब्राह्मणके धर्म और निवास-योग्य देशको बता रहा हूँ। ब्रह्माजीने ब्राह्मणको उत्पन्न करके उनसे कहा--

English

hhKsMId H%:tslfac|KU|4J

अध्याय ५४

श्लोक 57

हरिस्मरणम् एवात्र संपूर्णफलदायकम् हरे केशव गोविन्द वासुदेव जगन्मय

harismaraṇam evātra saṃpūrṇaphaladāyakam hare keśava govinda vāsudeva jaganmaya

हिन्दी अर्थ

“ब्राह्मणश्रेष्ठ! जिस देशमें कृष्णसार मृग स्वभावतः निवास करता हो, उसी देशमें रहकर तुम धर्मका पालन करो।' मनीषियोंने जो ब्राह्मणके छः कर्म बतलाये हैं, उन्हींके अनुसार जो सदा व्यवहार करता है, वह सुखपूर्वक

English

When the era of Kali who increases the defiance towards the great deeds of all types, the more or less deeds prescribed by the Vedas if performed are in the circumstances, considered perfect. Reciting gods names is the means that provides with all blessings. The persons reciting Hare, Kesava, Govinda, Vasudeva, Jaganmaya, Janardana, Jagadadhama, Pitambaradhara, Acyuta etc., names will seldom be hurt by the Kali. The. persons who keep themselves lusy with the worship of god Visnu or who join with the devotees of Visnu are really lucky because of their shelter under god who himself is the fear of the wicked. The

अध्याय ५४

श्लोक 58

जनार्दन जगद्धाम पीताम्बरधराच्युत इतीरयन्ति ये नित्यं न हि तान् बाधते कलिः

janārdana jagaddhāma pītāmbaradharācyuta itīrayanti ye nityaṃ na hi tān bādhate kaliḥ

हिन्दी अर्थ

अभ्युदयशील होता है। अध्ययन (पढ़ना), अध्यापन (पढ़ाना), यजन (यज्ञ करना), याजन (यज्ञ कराना), दान करना और दान लेना-ये ही ब्राह्मणके छ: कर्म कहे जाते हैं। इनमेंसे अध्ययन तीन प्रकारका बताया जाता है-पहला धर्मके लिये, दूसरा धनके लिये और तीसरा अपनी सेवा करानेके लिये होता है। ब्राह्मणको चाहिए कि योग्य शिष्याँको पढ़ाये, योग्य यजमानोंका यज्ञ कराये और गृहस्थधर्मकी सिद्धि (जीविका चलाने आदि)-के लिये विधिपूर्वक दूसरेका

English

Hari, join the group to pray and keep themselves busy with the worship of Hari have achieved the sole objective of human life. Thus, I explained this episode of Kali before you. The group recitals of Visnu removes all misery and gives rewards to the great deeds of people manifold.

अध्याय ५४

श्लोक 59

अहो हरिपरा ये तु कलौ सर्वभयंकरे ते सभाग्या महात्मानस् तत्संगतिरता अपि

aho hariparā ye tu kalau sarvabhayaṃkare te sabhāgyā mahātmānas tatsaṃgatiratā api

हिन्दी अर्थ

दान भी ग्रहण करे। शुभ स्थानपर रहकर, एकाग्रचित्त हो, प्रतिदिन वेदका ही अभ्यास करे तथा यत्नपूर्वक नित्य, नैमित्तिक और काम्य कर्मोका अनुष्ठान करे। श्रेष्ठ ब्राह्मणको चाहिए कि आलस्य त्यागकर उचितरूपसे गुरुजनोंकी सेवा

English

Thus here ends the fil'ty-forth chapter on description of Kalki in Nrsimha Purana

अध्याय ५४

श्लोक 60

हरिनामपरा ये च हरिकीर्तनतत्पराः हरिपूजारता ये च ते कृतार्था न संशयः

harināmaparā ye ca harikīrtanatatparāḥ haripūjāratā ye ca te kṛtārthā na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

करे और प्रतिदिन प्रातःकाल तथा सायंकाल विधिपूर्वक अग्निकी सेवा किया करे कृतस्बानस्तु कुर्वीत वैश्वदेवं दिने दिने। अतिथिं चागतं भक्त्या पूजयेच्छक्तितो गृही

English

Thus here ends the fil'ty-forth chapter on description of Kalki in Nrsimha Purana

अध्याय ५४

श्लोक 61

इत्य् एतद् वः समाख्यातं सर्वदुःखनिवारणम् समस्तपुण्यफलदं कलौ विष्णोः प्रकीर्तनम्

ity etad vaḥ samākhyātaṃ sarvaduḥkhanivāraṇam samastapuṇyaphaladaṃ kalau viṣṇoḥ prakīrtanam

हिन्दी अर्थ

सत्यवादी जितक्रोधः स्वधर्मनिरतो भवेत्। स्वकर्मणि च सम्प्राप्ते प्रमादं नैव कारयेत्

English

Thus here ends the fil'ty-forth chapter on description of Kalki in Nrsimha Purana

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_narasiMhapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Narasimha Purana — Chapter 54
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.