Narasimha Purana· Nṛsiṁha Purāṇa
56
अध्याय 56 / 68

Adhyaya 56

49 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ49 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ५६

श्लोक 1

॥ इत्य् श्रीनरसिंहपुराणे शुक्रवरप्रदानो नाम पञ्चपञ्चाशो ऽध्यायः ॥ नर्प् ५५ ॥ सांप्रतं देवदेवस्य नरसिंह् अस्य शार्ङ्गिणः श्रोतुम् इच्छामि सकलं प्रतिष्ठायाः परं विधिम्

|| ity śrīnarasiṃhapurāṇe śukravarapradāno nāma pañcapañcāśo 'dhyāyaḥ || narp 55 || sāṃprataṃ devadevasya narasiṃh asya śārṅgiṇaḥ śrotum icchāmi sakalaṃ pratiṣṭhāyāḥ paraṃ vidhim

हिन्दी अर्थ

संयममें रखकर परस्त्रीका त्याग करे और अपनी ही स्त्रीमें अनुरक्त रहे। यञ्ञ-कालमें शीघ्रतापूर्वक ब्राह्मणोंका धनसे सम्मान करे तथा आलस्य छोड़कर प्रतिदिन यज्ञ, अध्ययन और दान करता रहे। श्राद्ध-काल प्राप्त होनेपर पितृ-श्राद्ध अवश्य करे और नित्यप्रति भगवान् श्रीनृसिंहदेवका पूजन करे। अपने धर्मका पालन करनेवाले वैश्यके लिये यही कर्तव्य कर्म बतलाया गया है। पूर्वोक्त कर्मका पालन करनेवाला वैश्य निःसंदेह स्वर्गलोकका

English

■HcJylfcCaMAi ^4 TT^T «<4meHqj 3 RT^ttjr f%r5t TRlfa iressg^ll^ll fcM^fc^T: Tjjcft qiwn: Tf^TI ufad zr gqiuvyi w wfa ^t^jtiiisii ffc Tra^ZT ZT^r smzjftr ZTrPT: TT^TI ^ildT^iHTHlg-Gj qrfw TUTOfRItill 1 ^Flf% UT srnrai <3TFTTJ1T:I ZTWRRTTTWnf&T TTOEff^T ^#4 W^ll^ll TTcToETTOT f^TTcfT:l

अध्याय ५६

श्लोक 2

प्रतिष्ठाया विधिं विष्णोर् देवदेवस्य चक्रिणः प्रवक्ष्यामि यथाशास्त्रं शृणु भूपाल पुण्यदम्

pratiṣṭhāyā vidhiṃ viṣṇor devadevasya cakriṇaḥ pravakṣyāmi yathāśāstraṃ śṛṇu bhūpāla puṇyadam

हिन्दी अर्थ

अधिकारी होता है॥ ६-९/,॥

English

TTrf m t qRlfe ?o II ^TcpIwr^cTl w fei 'qzefirat ft zr :i d t^wr f^st yumift ^FRq^n^ii fvfai znfa 'tr?TRt zf ; tiuz^fa TTlf^T:

अध्याय ५६

श्लोक 3

कर्तुं प्रतिष्ठां यश् चात्र विष्णोर् इच्छति पार्थिव स पूर्वं स्थिरनक्षत्रे भूमिशोधनम् आरभेत्

kartuṃ pratiṣṭhāṃ yaś cātra viṣṇor icchati pārthiva sa pūrvaṃ sthiranakṣatre bhūmiśodhanam ārabhet

हिन्दी अर्थ

शूद्रको चाहिए कि वह यतपूर्वक इन तीनों वर्णोकी सेवा करे और ब्राह्मणोंकी तो दासकी भाँति विशेषरूपसे शुश्रूषा करे। किसीसे माँगकर नहीं, अपनी ही कमाईका दान करे। जीविकाके लिये कृषि-कर्म करे। प्रत्येक मासमें न्याय और धर्मके अनुसार ग्रहोंका पूजन करे, पुराना वस्त्र धारण करे। ब्राह्मणका जूठा बर्तन माँजे। अपनी स्त्रीमें अनुराग रखे। परस्त्रियोंको दूरसे ही त्याग दे। ब्राह्मणके मुखसे पुराणकथा श्रवण

English

Sukracarya said- I salute the god Vamana who is master of this whole universe, who surpassed the ego of Ball and who is the embodiment of peace, immortal and Purusottama. I salute that sacrosanct and almighty, the greatest god and who holds conch, discus as also gada in his hands. I salute god Garudadhvaja who is almighty, omnipresent and generator of all, who is beyond old age, unborn and everlasting. I salute god Hrslkesa who is worshipped with sheer devotion by the gods and monsters, who is worshipped by all. I salute god Nrsiriiha to whom the ascetics hold with imagination in their hearts, who is unique and full of light. I salute the god whose philanthropic intention is beyond the reach of Brahma etc., gods and who is therefore, worshipped in his incarnated form. I salute god Janardana who very first created this entire universe, protected it by killing the wicked and in whom this whole

अध्याय ५६

श्लोक 4

खात्वा पुरुषमात्रं तु बाहुद्वयम् अथापि वा पूरयेच् छुद्धमृद्भिस् तु जलाक्तैः शर्करान्वितैः

khātvā puruṣamātraṃ tu bāhudvayam athāpi vā pūrayec chuddhamṛdbhis tu jalāktaiḥ śarkarānvitaiḥ

हिन्दी अर्थ

करे, भगवान् नरसिंहका पूजन करे। इसी प्रकार ब्राह्मणोंको श्रद्धापूर्वक नमस्कार करे। राग-द्वेष त्याग दे और सत्यभाषण करे। इस प्रकार मन, वाणी, शरीर और कर्मसे आचरण करनेवाला शूद्र पापरहित हो

English

I salute Jagadlsvara who is duly worshipped by devotees, who is beloved to devotees and who is most innocent. I salute god Visnu who provides with rare things to his devotees, who is all evidence and everlasting.

अध्याय ५६

श्लोक 5

अधिष्ठानं ततो बुद्ध्वा पाषाणोष्टकमृण्मयम् प्रासादं कारयेत् तत्र वास्तुविद्याविदा नृप

adhiṣṭhānaṃ tato buddhvā pāṣāṇoṣṭakamṛṇmayam prāsādaṃ kārayet tatra vāstuvidyāvidā nṛpa

हिन्दी अर्थ

पुण्यका भागी होता है और मृत्युके पश्चात् इन्द्रलोकको प्राप्त होता है॥ १०--१५॥ मुनीन्द्रगण! वर्णोके ये नाना प्रकारके धर्म मैने आप लोगोंसे क्रमशः कहे हैं। इन्हें श्रेष्ठ ब्राह्मणोंने बतलाया है। अब मैं क्रमसे प्रथम ब्रह्मचर्य-आश्रमके धर्म बता रहा हूँ, आप लोग सुनें

English

rrtzntr vi^adsMidim; 11^311 3HfTZr ^JeR^TSt TRlilUlTdcfll

अध्याय ५६

श्लोक 6

चतुरस्रं सूत्रमार्गे चतुःकोणं समन्ततः शिलाभित्तिकम् उत्कृष्टं तदलाभेष्टिकामयम्

caturasraṃ sūtramārge catuḥkoṇaṃ samantataḥ śilābhittikam utkṛṣṭaṃ tadalābheṣṭikāmayam

हिन्दी अर्थ

श्रीहारीत मुनि बोले-उपनयन-संस्कार हो जानेके बाद ब्रह्मचारी बालक सदा गुरुकुलमें निवास करे। उसको चाहिए कि मन, वाणी और कर्मसे गुरुका प्रिय और हित

English

Markandeya said- O king, the hymn so recited by Sukracarya made the god Jagannatha pleased and he appeared before him with conch, discus, gada in hands. God Narayana then said one-eyed Sukracarya - "Brahman, why have you recited my names at this bank of Gahga? Please, tell me the

अध्याय ५६

श्लोक 7

तदलाभे तु मृत्कुड्यं पूर्वद्वारं सुशोभनम् जातिकाष्ठमयैः स्तम्भैस् तल्लग्नैः फलदान्वितैः

tadalābhe tu mṛtkuḍyaṃ pūrvadvāraṃ suśobhanam jātikāṣṭhamayaiḥ stambhais tallagnaiḥ phaladānvitaiḥ

हिन्दी अर्थ

ब्रह्मचर्यमधःशय्या तथा वह्लेरुपासनम्। उदकुम्भं गुरोर्दद्यात्तथा चेन्धनमाहरेत् कुर्यादध्ययनं पूर्व ब्रह्मचारी यथाविधि। विधिं हित्वा प्रकुर्वाणो न स्वाध्यायफलं लभेत्

English

Sukracarya said- O god, I have committed an offence in course of the offering arranged by Bali. I am inclined to efface that offence and this is the reason I recited your holy names.

अध्याय ५६

श्लोक 8

उत्पलैः पद्मपत्रैश् च पातितैश् चित्रशिल्पिभिः इत्थं तु कारयित्वा हि हरेर् वेश्म सुशोभनम्

utpalaiḥ padmapatraiś ca pātitaiś citraśilpibhiḥ itthaṃ tu kārayitvā hi harer veśma suśobhanam

हिन्दी अर्थ

यत्किंचित् कुरुते कर्म विधिं हित्वा निरात्मकः। न तत्फलमवाप्नोति कुर्वाणो विधिविच्युतः

English

The god said- O Muni, that committal had made you one eyed. I am pleased on your pray you made this time.

अध्याय ५६

श्लोक 9

पूर्वद्वारं नृपश्रेष्ठ सुकपाटं सुचित्रितम् अतिवृद्धातिबालैस् तु कारयेन् नाकृतिं हरेः

pūrvadvāraṃ nṛpaśreṣṭha sukapāṭaṃ sucitritam ativṛddhātibālais tu kārayen nākṛtiṃ hareḥ

हिन्दी अर्थ

तस्मादेवं व्रतानीह चरेत् स्वाध्यायसिद्धये। शौचाचारमशेषं तु शिक्षयेदुरुसंनिधौ अजिनं दण्डकाष्ठं च मेखलां चोपवीतकम्। धारयेदप्रमत्तस्तु ब्रह्मचारी समाहितः

English

'jtfllMKvW TUT: ^Te&tfo T3\m S^dgcw Tgfrn Mgicmt

अध्याय ५६

श्लोक 10

कुष्ठाद्युपहतैर् वापि अन्यैर् वा दीर्घरोगिभिः विश्वकर्मोक्तमार्गेण पुराणोक्तां नृपोत्तम

kuṣṭhādyupahatair vāpi anyair vā dīrgharogibhiḥ viśvakarmoktamārgeṇa purāṇoktāṃ nṛpottama

हिन्दी अर्थ

ब्रह्मचारी व्रती नित्यं न कुर्याहन्तशोधनम्

English

With these words, god Janardana smiled and touched his Pancajanya conch at the cracked eye of Sukracarya. O king, just with a touch of conch that eye was recuperated and the sight returned to the extent as if it was seldom injured. Thus, Laksmlpati disappeared after returning the eye sight to Sukracarya and accepting the pray made by him with sheer devotion. Sukracarya too returned to his hermitage. O king, it was the event in which god Visnu set right the cracked eye of Sukracarya in the distant past and as per your query I have made you to listen to this holy episode. Tell me, what more you want to listen? Bring out query if any more query is remained

अध्याय ५६

श्लोक 11

कारयेत् प्रतिमां दिव्यां पुष्टाङ्गेन तु धीमता सौम्याननां सुश्रवनां सुनासां च सुलोचनाम्

kārayet pratimāṃ divyāṃ puṣṭāṅgena tu dhīmatā saumyānanāṃ suśravanāṃ sunāsāṃ ca sulocanām

हिन्दी अर्थ

कामं क्रोधं च लोभं च परिवादं तथा नृणाम् स्वप्रे सिक्त्वा ब्रह्मचारी द्विजः शुक्रमकामतः। स्त्रात्वार्कमर्चयित्वाय्िं पुनर्मामित्यृचं जपेत्

English

Thus here ends the fifty-fifth chapter in Nrsimha Purana

अध्याय ५६

श्लोक 12

नाधोदृष्टिं नोर्ध्वदृष्टिं तिर्यग्दृष्टिं न कारयेत् कारयेत् समदृष्टिं तु पद्मपत्रायतेक्षणाम्

nādhodṛṣṭiṃ nordhvadṛṣṭiṃ tiryagdṛṣṭiṃ na kārayet kārayet samadṛṣṭiṃ tu padmapatrāyatekṣaṇām

हिन्दी अर्थ

करे। वह ब्रह्मचर्यका पालन, भूमिपर शयन और अग्निकी उपासना करे। गुरुके लिये जलका घडा भरकर लाये और हवनके निमित्त समिधा ले आये। इस प्रकार सर्वप्रथम ब्रह्चर्य-आश्रममें रहकर विधिपूर्वक अध्ययन करना चाहिए।

English

Installation of icon of Vi$nu Tran

अध्याय ५६

श्लोक 13

सुभ्रुवं सुललातां च सुकपोलां समां शुभाम् बिम्बौष्ठीं सुष्ठुचिबुकां सुग्रीवां कारयेद् बुधः

subhruvaṃ sulalātāṃ ca sukapolāṃ samāṃ śubhām bimbauṣṭhīṃ suṣṭhucibukāṃ sugrīvāṃ kārayed budhaḥ

हिन्दी अर्थ

जो विधिका .त्याग करके अध्ययन करता है, उसे उस अध्ययनका फल नहीं प्रास होता (उसकी विद्या सफल नहीं होती)। विधिकी अवहेलना करके वह जो कुछ भी कर्म करता है, विधिभ्रष्ट एवं नास्तिक होनेके कारण उसे उसका फल नहीं मिलता। इसलिये गुरुकुलमें रहकर अपने अध्ययनकी सफलताके लिये उपर्युक्त व्रतोंका आचरण करना चाहिए और गुरुके निकट समस्त शौचाचारोंको सीखना चाहिए। ब्रह्मचारी सावधान और एकाग्रचित्त रहकर

English

The king said- 0 Brahmana, I am now curious to listen to the best method for the

अध्याय ५६

श्लोक 14

उपबाहुकरे देयं दक्षिणे चक्रम् अर्कवत् नाभिसंलग्नदिव्यारं परितो नेमिसंयुतम्

upabāhukare deyaṃ dakṣiṇe cakram arkavat nābhisaṃlagnadivyāraṃ parito nemisaṃyutam

हिन्दी अर्थ

करे। अपनी इन्द्रियोंको वशमें रखकर सायंकाल और प्रातःकाल भिक्षासे मिला हुआ अन्न भोजन करे। गुरुके कुलमें और उनके कुटुम्बी बन्धु-बान्धवोंके घरमें भिक्षा न माँगे। दूसरेके घर न मिले तो पूर्वोक्त घरोंमेंसे भी

English

installation of the icon of god Nrsirhha with Sarriga bow. yfrf^iiir farfir *rflBur:i

अध्याय ५६

श्लोक 15

वामपार्श्वे इत्य् उपभुजे देयं शङ्खं शशिप्रभम् पाञ्चजन्यम् इति ख्यातं दैत्यदर्पहरं शुभम्

vāmapārśve ity upabhuje deyaṃ śaṅkhaṃ śaśiprabham pāñcajanyam iti khyātaṃ daityadarpaharaṃ śubham

हिन्दी अर्थ

भिक्षा ले सकता है; किंतु यथासाध्य पूर्व-पूर्व गृहोंका त्याग करे। अर्थात् पहले कहे हुए गुरुगृह या गुरुकुलका त्यागकर अन्यत्र भिक्षा ले। नित्य आचमन करके शुद्धचित्त होकर गुरुकी आज्ञासे भोजन करे। रात्रि बीतनेपर गुरुसे पहले ही अपने आसनसे उठ जाय और गुरुके लिये

English

g><f ufgw fgraiifcaftr ipfargi

अध्याय ५६

श्लोक 16

हारार्पितवरां दिव्यां कण्ठे त्रिवलिसंयुताम् सुस्तनीं चारुहृदयां सुजठरां समां शुभाम्

hārārpitavarāṃ divyāṃ kaṇṭhe trivalisaṃyutām sustanīṃ cāruhṛdayāṃ sujaṭharāṃ samāṃ śubhām

हिन्दी अर्थ

करके उनको दे। गुरुजीके स्नान कर लेनेपर स्वयं यत्रपूर्वक स्रान करे। ब्रह्मचारी सदा व्रत रखे और काठ आदिसे दन्तधावन न करे

English

3tfiPSR rffit mmuVdj^Aj^l sung cHi^t 1'4 cu^fgaiigcu ^riimi xRJ:c|frji ^TWcf:l

अध्याय ५६

श्लोक 17

कटिलग्नवामकरां पद्मलग्नां च दक्षिणाम् केयूरबाहुकां दिव्यां सुनाभिवलिभङ्गिकाम्

kaṭilagnavāmakarāṃ padmalagnāṃ ca dakṣiṇām keyūrabāhukāṃ divyāṃ sunābhivalibhaṅgikām

हिन्दी अर्थ

फूल-माला आदिको त्याग दे। विशेषतः नाच, गान और ग्राम्य कथा-वार्ता एवं मैथुनका सर्वथा त्याग करे। मधु, मांस और रसास्वाद (जिह्वाके स्वाद)-को त्याग दे। स्त्रियोंसे अलग रहे। काम, क्रोध, लोभ तथा दूसरे मनुष्योंके अपवाद (निन्दा) -का परित्याग करे। स्त्रियोंकी ओर देखने, उनका स्पर्श करने और दूसरे जीवोंकी हिंसा करने आदिसे बचकर रहे। सब जगह अकेले ही शयन करे, कभी कहीं भी वीर्यपात न करे। यदि

English

Markandeya said- O king, listen to the method for installing an icon of god Visnu with discus in his hand. I am going to tell you as mentioned in our scriptures. The man intended to install an icon of god Visnu should first do a rectification process for the land in the stable stars i.e. three uttaras and Rohinl. The foundation measuring a mans height or 3.5 hands or two hands deep should be excavated and the pure clay with water-soaked rubble and sand should then be filled. Treating it as the base, a man should according to his financial capacity construct a temple by employing an expert mason and stone, bricks or clay should be used. This temple should be square-shaped from all sides. The walls should be constructed with stone but in case, stone is rare, bricks can be used. If again bricks are also not available, clay can be used. It

अध्याय ५६

श्लोक 18

सुकटीं च सुजङ्घोरूं वस्त्रमेखलभूषिताम् एवं तां कारयित्वा तु प्रतिमां राजसत्तम

sukaṭīṃ ca sujaṅghorūṃ vastramekhalabhūṣitām evaṃ tāṃ kārayitvā tu pratimāṃ rājasattama

हिन्दी अर्थ

कामभाव न होनेपर भी स्वप्नमें वीर्य-स्खलन हो जाय तो ब्रह्मचारी द्विजको चाहिए, वह स्नान करके सूर्य और अग्निको आराधना करे तथा 'पुनर्मामेत्विन्द्रियम्' इस

English

Wooden poles of good quality should be used and the craftsman should inscribe fruit laden trees, lily flower and the lotus on the poles.

अध्याय ५६

श्लोक 19

सुवर्णवस्त्रदानेन तत्कर्तॄन् पूज्य सत्तम पूर्वपक्षे शुभे काले प्रतिमां स्थापयेद् बुधः

suvarṇavastradānena tatkartṝn pūjya sattama pūrvapakṣe śubhe kāle pratimāṃ sthāpayed budhaḥ

हिन्दी अर्थ

आस्तिकोऽहरहः संध्यां त्रिकालं संयतेन्द्रियः । उपासीत यथाऱ्यायं ब्रह्वाचारिव्रते स्थितः अभिवाद्य गुरोः पादौ संध्याकर्मावसानतः। यथायोग्यं प्रकुर्वीत मातापित्रोस्तु भक्तितः

English

rIuirhi pramt pTTOt ^ §hVhih,u^ii

अध्याय ५६

श्लोक 20

प्रासादस्याग्रतः कृत्वा यागमण्डपम् उत्तमम् चतुर्द्वारं चतुर्दिक्षु चतुर्भिस् तोरणैर् युतम्

prāsādasyāgrataḥ kṛtvā yāgamaṇḍapam uttamam caturdvāraṃ caturdikṣu caturbhis toraṇair yutam

हिन्दी अर्थ

त त्रिषु तुष्टेषु तुष्ठाः स्युः सर्वदेवताः। तदेषां शासने हि्ठे्रह्मचारी विमत्सरः

English

jT t^r q^l^UTI^II^II pr4 'sr ^cr4iht tph fewrar pjf%rfcKt «rc4^p:ii^n qisy-viRlfi# HETRt ppfll^mi

अध्याय ५६

श्लोक 21

सप्तधान्याङ्कुरैर् युक्तं शङ्खभेरीनिनादितम् प्रतिमां क्षाल्य विद्वद्भिः षत्त्रिंशद्भिर् घटोदकैः

saptadhānyāṅkurair yuktaṃ śaṅkhabherīnināditam pratimāṃ kṣālya vidvadbhiḥ ṣattriṃśadbhir ghaṭodakaiḥ

हिन्दी अर्थ

गुरवे दक्षिणां दत्त्वा तदा स्वस्वेच्छया वसेत् संन्यसेदकृतोद्वाहो ब्राह्मणो ब्रह्मचर्यवान्

English

O king, after construction of such east facing temple, with portraits of fruit laden trees etc. inscribed, an order for making an icon of god Visnu as per the prescribed manner of Vis'vakarma, should be given to a healthy man. An old or teen aged or a man suffering from long ailments or viciated due to leprosy should not be engaged for making the icon. The face of the icon should be attractive, ear, nose and eyes etc., well engraved, the sight neither downward nor upward and not subtended but plain and the entire body should be formidable, modest and delicate. Both lips red, excellent brows, the forehead and the throat should be fascinating. It should be of four-armed

अध्याय ५६

श्लोक 22

प्रविश्य मण्डपे तस्मिन् ब्राह्मणैर् वेदपारगैः तत्रापि स्नापयेत् पश्चात् पञ्चगव्यैः पृथक् पृथक्

praviśya maṇḍape tasmin brāhmaṇair vedapāragaiḥ tatrāpi snāpayet paścāt pañcagavyaiḥ pṛthak pṛthak

हिन्दी अर्थ

एवं यो विधिमास्थाय नयेत् कालमतन्द्रितः। तेन भूयः प्रजायेत ब्रह्मचारी दृढव्रतः

English

At the right hand, a discus ovular like sun with divine rays all around and at the exterior side, nemi should be fixed. A white Pancajanya conch should be kept on the left sub-arm and it should have radiance like that of the moon. This conch is the suppressor of the monsters ego and all

अध्याय ५६

श्लोक 23

तथोष्णवारिणा स्नाप्य पुनः शीतोदकेन च हरिद्राकुङ्कुमाद्यैस् तु चन्दनैश् चोपलेपयेत्

tathoṣṇavāriṇā snāpya punaḥ śītodakena ca haridrākuṅkumādyais tu candanaiś copalepayet

हिन्दी अर्थ

यो ब्रह्मचारी विधिमेतमास्थित- श्वरेत् पृथिव्यां गुरुसेवने रतः।

English

f^ozjt pifo<#wf^iqil^9ll

अध्याय ५६

श्लोक 24

पुष्पमाल्यैर् अलंकृत्य वस्त्रैर् आच्छाद्य तां पुनः पुण्याहं तत्र कृत्वा तु ऋग्भिस् ता प्रोक्ष्य वारिभिः

puṣpamālyair alaṃkṛtya vastrair ācchādya tāṃ punaḥ puṇyāhaṃ tatra kṛtvā tu ṛgbhis tā prokṣya vāribhiḥ

हिन्दी अर्थ

नोद्वहेत्कपिलां कन्यां नाधिकाङ्गी न रोगिणीम्।

English

P4 rft ehltfarcIT sfmtt TMRTtmiUll pr ttfrrri wq4^p:ii^ii

अध्याय ५६

श्लोक 25

स्नात्वा तां ब्राह्मणैर् भक्तैः शङ्खभेरीस्वनैर् युक्तम् वासयेत् सप्तरात्रं तु त्रिरात्रं वा नदीजले

snātvā tāṃ brāhmaṇair bhaktaiḥ śaṅkhabherīsvanair yuktam vāsayet saptarātraṃ tu trirātraṃ vā nadījale

हिन्दी अर्थ

क्षत्रियादि वर्णोके धर्म और ब्रह्मचर्य तथा गृहस्थाश्रमके धर्मोका वर्णन ऋचाका जप करे। ईश्वर और परलोकके अस्तित्वपर विश्वास करता हुआ, ब्रह्मचारियोंके लिये उचित व्रतके 'पालनमें तत्पर रहकर, जितेन्द्रिय हो, प्रतिदिन न्यायतः प्राप्त त्रिकालसंध्याकी उपासना करे। संध्या-कर्म समाप्त

English

A fascinating garland should be shown around the neck of that divine icon, trivali mark on the neck, attractive chest, the belly good shape and all organs should be proportionate and beautifully made. The left hand of that icon on the waist and lotus flower should be shown-in the right hand. Wrist ornaments should be in arms, nice navel with three folds and divine look. The pubic region, thighs and legs should be shown attractive. Mekhala (belt) round the waist and yellow cloth should be wrapped round the shoulders. O king, when such icon is duly made, the carpenter should be satisfied with the desired remuneration for the same. Gold and clothes should also be given and on an auspicious date, fortnight and time, such icon should be installed.

अध्याय ५६

श्लोक 26

हृदे तु विमले शुद्धे तडागे वापि रक्षयेत् अधिवास्य जले देवम् एवं पार्थिवपुंगव

hṛde tu vimale śuddhe taḍāge vāpi rakṣayet adhivāsya jale devam evaṃ pārthivapuṃgava

हिन्दी अर्थ

होनेपर गुरुके चरणोंमें प्रणाम करे और यदि सुयोग प्राप्त हो तो माता-पिताके चरणोंमें भी भक्तिपूर्वक प्रणाम करे। इन तीनोंके संतुष्ट होनेपर सम्पूर्ण देवता प्रसन्न रहते हैं; इसलिये ब्रह्मचारीको चाहिए कि डाह

English

jrffrot sttpt fg?f^r; ?n <fflfaTTnj^djyztmszFicfr: f^fera^ii^ii

अध्याय ५६

श्लोक 27

तत उत्थाप्य विप्रैस् तु स्थाप्यालंकृत्य पूर्ववत् ततो भेरीनिनादैस् तु वेदघोषैश् च केशवम्

tata utthāpya viprais tu sthāpyālaṃkṛtya pūrvavat tato bherīninādais tu vedaghoṣaiś ca keśavam

हिन्दी अर्थ

छोड़कर इन तीनोंके शासनमें रहे। यथासम्भव चार, दो अथवा एक ही वेदका अध्ययन पूर्ण करके गुरुको करे। यदि वह विद्वान् ब्रह्मचारी विरक्त हो, तब तो संन्यासी हो जाय; किंतु यदि उसका विषय-भोगोंके प्रति अनुराग हो तो गृहस्थाश्रममें प्रवेश करे। द्विजो! रागी पुरुष यदि संन्यासी हो जाय तो वह निश्चय ही नरकमें

English

gylwrcfiRun pro 3 T: sri

अध्याय ५६

श्लोक 28

आनीय मण्डपे शुद्धे पद्माकारविनिर्मिते कृत्वा पुनस् ततः स्नाप्य विष्णुभक्तैर् अलंक्रियात्

ānīya maṇḍape śuddhe padmākāravinirmite kṛtvā punas tataḥ snāpya viṣṇubhaktair alaṃkriyāt

हिन्दी अर्थ

जाता है। जिसकी जिह्य, उपस्थ (जननेन्द्रिय), उदर और वाणी शुद्ध हों, अर्थात् जो स्वाद, काम और बुभुक्षाको जीत चुका हो और सत्यवादी या मौन रहता हो, वह पुरुष यदि ब्रह्मचर्यवान् ब्राह्मण हो तो वह विवाह न करके

English

mmri mr 5 sifareTT me 5 ? mf7f5r:iR*ii giR^rRi<Hi4 g fang m t^ii^ii

अध्याय ५६

श्लोक 29

ब्राह्मणान् भोजयित्वा तु विधिवत् षोडशर्त्विजः चतुर्भिर् अध्ययनं कार्यं चतुर्भिर् पालनं तथा

brāhmaṇān bhojayitvā tu vidhivat ṣoḍaśartvijaḥ caturbhir adhyayanaṃ kāryaṃ caturbhir pālanaṃ tathā

हिन्दी अर्थ

संन्यास ले सकता है॥ २७--३६॥ इस प्रकार जो आलस्य त्यागकर विधिका पालन करते हुए ही समय-यापन करता है, वह ब्रह्मचारी अधिकाधिक दृढ़ ब्रतवाला होता है। जो ब्रह्मचारी पूर्वोक्त विधिका सहारा लेकर गुरु-सेवापरायण हो पृथ्वीपर

English

f fmtR ^ ggFt crrfg js&^i

अध्याय ५६

श्लोक 30

चतुर्भिस् तु चतुर्दिक्षु होमः कार्यो विचक्षणैः पूष्पाक्षतान्नमिश्रेण दद्याद् दिक्षु बलीन् नृप

caturbhis tu caturdikṣu homaḥ kāryo vicakṣaṇaiḥ pūṣpākṣatānnamiśreṇa dadyād dikṣu balīn nṛpa

हिन्दी अर्थ

भ्रमण करता है, वह दुर्लभ विद्याको भी सीखकर उसके सम्पूर्ण फलोंको प्रास कर लेता है

English

mr 3snw fa aw wmwfim 34^1 arnfa- tr^ ^pl ipingncfcfPifiJHi

अध्याय ५६

श्लोक 31

एकेन दापयेत् तेषाम् इन्द्राद्यः प्रीयन्ताम् इति प्रत्येकं सायं संध्यायां मध्यरात्रे तथोषसि

ekena dāpayet teṣām indrādyaḥ prīyantām iti pratyekaṃ sāyaṃ saṃdhyāyāṃ madhyarātre tathoṣasi

हिन्दी अर्थ

श्रीहारीत मुनि कहते हैं-पूर्वोक्त रीतिसे वेदाध्ययन समासकर श्रुति तथा अन्यान्य शास्त्रोंके अर्थ एवं तत्त्वका ज्ञान रखनेवाला ब्रह्मचारी विद्वान् गुरुसे आशीर्वाद प्राकर विधिपूर्वक समावर्तन-संस्कार आरम्भ करे। फिर, जिसके नाम और गोत्र अपनेसे भिन्न हो, जिसके भाई भी हो, जो सुन्दरी एवं शुभ लक्षणोंवाली हो, जिसके शरीरके सभी अवयव अविकल हाँ और जिसका आचरण उत्तम हो, ऐसी कन्याके साथ विवाह करे। जिसके शरीरका रंग

English

A best pavilion for offering should be constructed in front of the temple. There should be four doors and the entire pavilion should be covered by four giant gates. Seven kinds of cereals should be grown there and conch and drums are piped/beaten daily. The iron should be processed by using thirty six pitchers water and then the man should enter into the pavilion with the Brahmanas well known to the Vedas. The icon should be then processed by Pancagavya separately. Similarly, hot and cold baths should be given to the icon. It should be then smeared with turmeric, kumkum, sandal etc. It should be garlanded and the apparel duly put on the icon. Punyaha vacana and Vedic hymns then are to be recited by the Brahmanas and they should sprinkle water on that icon. A procession then should be taken out to the near river with conch, drum, trumpets etc., instruments piping/beating and let it be

अध्याय ५६

श्लोक 32

उदिते च ततो दद्यान् मातृविप्रगणाय वा जपन् पुरुषसूक्तं तु एकतस् तु पुनः पुनः

udite ca tato dadyān mātṛvipragaṇāya vā japan puruṣasūktaṃ tu ekatas tu punaḥ punaḥ

हिन्दी अर्थ

कपिल हो, जो अधिकाङ्गी या रोगिणी हो, बहुत बोलनेवाली

English

In case a river is not at an easy approach, a pond or reservoir can be used. On having over the prescribed period, the icon should be brought by Brahmanas and put in a palanquin. The “ icon should be then garlanded. It should be then carried to the temple with drumming and reciting of Vedic hymns throughout the way to the temple. It should be then put on the lotus¬ shaped holy pavilion. A bath is again given and the devotees should smear sandal etc., fragrance, garland and clothes.

अध्याय ५६

श्लोक 33

एकतो मनसा राजन् विष्णोर् मन्दिरमध्यगः अहोरात्रोषितो भूत्वा यजमानो द्विजैः सह

ekato manasā rājan viṣṇor mandiramadhyagaḥ ahorātroṣito bhūtvā yajamāno dvijaiḥ saha

हिन्दी अर्थ

वाचालामतिलोमां च न व्यङ्गां भीमदर्शनाम्॥ ४१ और अधिक रोमवाली हो, जिसका कोई अङ्ग विकृत या + इससे आगे 'हारीत उवाच' पुनः दिया गया है। इससे जान पड़ता है, यह अध्याय यहाँ पूर्ण हो गया है।

English

cEt 4 mrf4: wr gsmi^<?u

अध्याय ५६

श्लोक 34

प्रविश्य प्रतिमाद्वारं शुभलग्ने विचक्षणः देवसूक्तं द्विजैः सार्धम् उपस्थाप्य च तां दृढम्

praviśya pratimādvāraṃ śubhalagne vicakṣaṇaḥ devasūktaṃ dvijaiḥ sārdham upasthāpya ca tāṃ dṛḍham

हिन्दी अर्थ

नर््षवृक्षनदीनाम्नीं नान्तपर्वतनामिकाम्। न पक्ष्यहिप्रेष्यनाम्नी न च भीषणनामिकाम्

English

w^diHfawiT ^sn%r gRfcfrii^oii TJ%R 3 ftARTtfqf?n pfagt mg trstrat pstth

अध्याय ५६

श्लोक 35

संस्थाप्य विष्णुसूक्तेन पवमानेन वा पुनः प्रोक्षयेद् देवदेवेशम् आचार्यः कुशवारिणा

saṃsthāpya viṣṇusūktena pavamānena vā punaḥ prokṣayed devadeveśam ācāryaḥ kuśavāriṇā

हिन्दी अर्थ

तन्वोष्ठकेशदशनां मृद्॒ङ्गीमुद्रहेत् स्त्रियम् यथायोगं तथा ह्येवं विवाहं वर्णधर्मतः

English

pgRl rtw tw; f 4 wM^wnr:i

अध्याय ५६

श्लोक 36

तदग्रे चाग्निम् आधाय संपरिस्तीर्य यत्नतः जुहुयाज् जातकर्मादि गायत्र्या वैष्णवेन तु

tadagre cāgnim ādhāya saṃparistīrya yatnataḥ juhuyāj jātakarmādi gāyatryā vaiṣṇavena tu

हिन्दी अर्थ

उषःकाले समुत्थाय कृतशौचो द्विजोत्तमः। कुर्यात् स्नानं ततो विद्वान्दन्तधावनपूर्वकम्

English

Sixteen Rtvija Brahmanas should be offered food in the prescribed manner. Four Brahmanas should recite the Vedas there, the other four should look after the icon and another four should do havana in the four corners of the yajna-mandapa. A Brahmana should then offer Bali by offering flowers, rice and cereal in all directions. This Bali is given for the pleasure of Indra etc., gods. Indrab-priyatam should be recited while offering at each direction. Each master of

अध्याय ५६

श्लोक 37

चतुर्भिर् आज्याहुतिभिर् एकाम् एकां क्रियां प्रति आचार्यस् तु स्वयं कुर्याद् अस्त्रैर् बन्धं च कारयेत्

caturbhir ājyāhutibhir ekām ekāṃ kriyāṃ prati ācāryas tu svayaṃ kuryād astrair bandhaṃ ca kārayet

हिन्दी अर्थ

खदिरं च कदम्बं च करञ्जं च वटं तथा। अपामार्ग च बिल्वं च अर्कश्चोदुम्बरस्तथा एते प्रशस्ताः कथिता दन्तधावनकर्मणि। दन्तधावनकाष्ठं च वक्ष्यामि तत्प्रशस्तताम्

English

Bali in the evening, midnight, dawn and morning. Bali to Matrkaganas and gift to Brahmanas should be then given. The Yajamana then should sit at a place in the temple and do japa of Purusasukta frequently. He should then fast for a complete day and night and enter into the pavilion where that icon is kept at an auspicious time, recite Devasukta with the Brahmanas, pick up that icon and bring it to the temple. It should then be installed firmly with reciting Visnusukta or Pavamanasukta. The acarya should then sprinkle water on that icon which is processed by the kus'a grass.

अध्याय ५६

श्लोक 38

त्रातारम् इति चैन्द्र्यां तु कुर्याद् आज्यप्रणुन्नकम् परोदिवेति याम्यायां वारुण्यां निषवेति च

trātāram iti caindryāṃ tu kuryād ājyapraṇunnakam parodiveti yāmyāyāṃ vāruṇyāṃ niṣaveti ca

हिन्दी अर्थ

दन्तानां काष्ठसंयोगाद् दहत्याससमं कुलम्। अलाभे दन्तकाष्ठस्य प्रतिषिद्धे च तहिने

English

qwr qf cUfrUd t fimlfa Ttu^qii |tgr ^P5ct fbrfitcj^cTWTh ^

अध्याय ५६

श्लोक 39

या ते रुद्रेति साउम्यां तु हुवेद् आज्याहुतीर् नृप परोमात्रेति सूक्ताभ्यां सर्वत्राज्याहुतीर् नृप

yā te rudreti sāumyāṃ tu huved ājyāhutīr nṛpa paromātreti sūktābhyāṃ sarvatrājyāhutīr nṛpa

हिन्दी अर्थ

हीन हो और जिसकी सूरत डरावनी हो, ऐसी कन्यासे विवाह न करे। जिसका नाम नक्षत्र, वृक्ष या नदीके नामपर रखा गया हो, अथवा जिसके नामके अन्तमें पर्वतवाचक नामोंसे युक्त हो, !या जिसका भयंकर नाम हो, ऐसी कन्यासे भी विवाह न करे। जिसके शरीरके सभी अवयव सुडौल हों, नाम कोमल और मधुर हो, जो हंस या गजराजके समान मन्द एवं लीलायुक्त गतिसे चलनेवाली

English

rfcf: Tt qOjiUll dvui^dMIXo II

अध्याय ५६

श्लोक 40

हुत्वा जपेच् च विधिवद् यद् अस्येति च स्विष्टकृत् ततः स दक्षिणां दद्याद् ऋत्विग्भ्यश् च यथार्हतः

hutvā japec ca vidhivad yad asyeti ca sviṣṭakṛt tataḥ sa dakṣiṇāṃ dadyād ṛtvigbhyaś ca yathārhataḥ

हिन्दी अर्थ

हो, जिसके अधर, दाँत और केश पतले हों एवं जिसका शरीर कोमल हो, ऐसी कन्यासे विवाह करे। श्रेष्ठ द्विजातिको चाहिए कि यथासम्भव सर्वोत्तम ब्राह्मविधिसे विवाह करे। इस प्रकार वर्णधर्मके अनुसार विवाह-संस्कार पूर्ण करना

English

cr& I 33 % yiijrfrdchH,i UjmMtdd l cta i Fg.H M TTffT cffl3*RRirs?ll

अध्याय ५६

श्लोक 41

वस्त्रे द्वे कुण्डले चैव गुरवे चाङ्गुलीयकम् यजमानस् ततो दद्याद् विभवे सति काञ्चनम्

vastre dve kuṇḍale caiva gurave cāṅgulīyakam yajamānas tato dadyād vibhave sati kāñcanam

हिन्दी अर्थ

इसके बाद विद्वान् द्विजको चाहिए कि प्रतिदिन सूर्योदयसे पूर्व उठकर शौचादिके अनन्तर दन्तधावन करके तुरंत स्नान कर ले। प्रतिदिन रातमें सोकर उठनेके बाद मुख पर्युषित होनेके कारण मनुष्य अपवित्र रहता है, अतः शुद्धिके लिये सूखा या गीला दन्तधावन अवश्य चबाना चाहिए। दाँतुनके लिये खदिर, कदम्ब, करञ्ज,

English

He should then blaze the fire in front of that icon. Seats of kusa grass should be laid around the fire place and havana for the successful Jatakarma ceremony etc., should be made with reciting Gayatr! and Visnu hymns. The acarya should give four oblations of ghee at every action of havana and digbandha is made by Astramantra (viz. Astraya Phat). A oblation of ghee at the east of fire altar with reciting Orh trataramindram.. . .(Su. Yaj. 20/50), at south

अध्याय ५६

श्लोक 42

कलशाष्टसहस्रेण कलशाष्टशतेन वा एकविंशतिना वापि स्नपनं कारयेद् बुधः

kalaśāṣṭasahasreṇa kalaśāṣṭaśatena vā ekaviṃśatinā vāpi snapanaṃ kārayed budhaḥ

हिन्दी अर्थ

माने गये हैं। दन्तधावनके लिये उपयुक्त काष्ठ और उसकी उत्तमताका लक्षण बता रहा हुँ॥ ४५--४८॥

English

Paro devata.etc., hymns (Su. Yaj. 17/2and with reciting

अध्याय ५६

श्लोक 43

शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैर् वेदघोषैश् च मङ्गलैः यवव्रीहियुतैः पात्रैर् उद्धृतैर् उच्छ्रिताङ्कुरैः

śaṅkhadundubhinirghoṣair vedaghoṣaiś ca maṅgalaiḥ yavavrīhiyutaiḥ pātrair uddhṛtair ucchritāṅkuraiḥ

हिन्दी अर्थ

जितने कांटेवाले वृक्ष हैं, वे सभी पवित्र हैं। जितने दूधवाले वृक्ष हैं, वे सभी यश देनेवाले हैं। दाँतुनकी लकड़ीकी लम्बाई आठ अंगुलकी बतायी जाती है। अथवा बित्तामात्र उसकी लम्बाई होनी चाहिए। ऐसी दाँतुनसे दाँतोंको स्वच्छ करना चाहिए। परंतु साधुशिरोमणियो ! प्रतिपदा, अमावास्या,

English

Similarly, in the north with reciting He Nrpa, Ya te rudra . . .(Su. Yaj. 16/2) and in all directions with reciting Paro Matraya. . . . (Rgveda 7/6/9etc., two Suktas; havana of ghee should be made. Then yadasya. . . . (Su. Yaj. 23/28) hymn should be recited and Svistakrt homa with ghee should be performed. He should then give a fee to Rtvija according to their participation and calibre. The Acarya should be given two clothes, two gold kundala and a gold ring. He can give more if his capacity allows for

अध्याय ५६

श्लोक 44

दीपयष्टिपताकाभिश् छत्रचामरतोरणैः स्नपनं कारयित्वा तु यथाविभवविस्तरम्

dīpayaṣṭipatākābhiś chatracāmaratoraṇaiḥ snapanaṃ kārayitvā tu yathāvibhavavistaram

हिन्दी अर्थ

क्योंकि उक्त तिथियोंको यदि दाँतसे काठका संयोग हो जाय तो वह सात पीढ़ीतकके कुलको दग्ध कर डालता है। जिस दिन दाँतुन न मिले या जिस दिन दाँतुन करना निषिद्ध है, उस दिन बारह बार जलका कुल्ला करके

English

41 irq fecrrrrcUTRr?a 4 i 4 rcrd'rm : i <*TTfy^T 5 wrfgvrajgwpi i^xii

अध्याय ५६

श्लोक 45

तत्रापि दद्याद् विप्रेभ्यो यथाशक्त्या तु दक्षिणाम् एवं यः कुरुते राजन् प्रतिष्ठां देवचक्रिणः

tatrāpi dadyād viprebhyo yathāśaktyā tu dakṣiṇām evaṃ yaḥ kurute rājan pratiṣṭhāṃ devacakriṇaḥ

हिन्दी अर्थ

मुखको शुद्धि कर लेनेकी विधि है॥ ४९-५१४५,॥ दाँतुनके बाद स्नान करे। फिर मन्त्रपाठपूर्वक आचमन करके पुनः आचमन करना चाहिए। मन्त्रपाठपूर्वक अपने ऊपर भी जल छिड्के और सूर्यके लिये अर्ध्यके तौरपर जलाझजलि भरकर उछाले। अव्यक्तजन्मा ब्रह्माजीके वरदानसे

English

TT3F(3#W i^wRh'ai Ill's mi 7t4wi^Rtrr:i

अध्याय ५६

श्लोक 46

सर्वपापविनिर्मुक्तः सर्वभूषणभूषितः विमानेन विचित्रेण त्रिस्सप्तकुलजैर् वृतः

sarvapāpavinirmuktaḥ sarvabhūṣaṇabhūṣitaḥ vimānena vicitreṇa trissaptakulajair vṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

युध्यन्ति वरदानेन ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः। उदकाञ्जलिविक्षेपो गायत्र्या चाभिमन्त्रितः

English

n^rt ttwgt wfekrfw amTqi trlra ^wuiura 4 mTct

अध्याय ५६

श्लोक 47

पूजां संप्राप्य महतीम् इन्द्रलोकादिषु क्रमात् बान्धवांस् तेषु संस्थाप्य विष्णुलोके महीयते तत्रैव ज्ञानम् आसाद्य वैष्णवं पदम् आप्नुयात् प्रतिष्ठाविधिर् अयं विष्णोर् मयैवं ते प्रकीर्तितः

pūjāṃ saṃprāpya mahatīm indralokādiṣu kramāt bāndhavāṃs teṣu saṃsthāpya viṣṇuloke mahīyate tatraiva jñānam āsādya vaiṣṇavaṃ padam āpnuyāt pratiṣṭhāvidhir ayaṃ viṣṇor mayaivaṃ te prakīrtitaḥ

हिन्दी अर्थ

मरीच्या्यैर्महाभागैः सनकाद्यैश्च योगिभिः। तस्मान्न लङ्येत्संघ्यां सायं प्रातद्विज: सदा गायत्रीमभ्यसेत्तावद्यावटुक्षाणि पश्यति। ततस्त्वावसथं प्राप्य होमं कुर्यात्स्वयं बुध:

English

The learned person should then sprinkle one thousand eight or one hundred eight or twenty one pitchers of water on the icon. The conch and trumpet etc., should be played throughout the course and Vedic hymns and Mangalapatha should be

अध्याय ५६

श्लोक 49

पठतां शृण्वतां चैव सर्वपापप्रणाशनः

paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ caiva sarvapāpapraṇāśanaḥ

हिन्दी अर्थ

ततः शिष्यहितार्थाय स्वाध्यायं किंचिदाचरेत्

English

The process of bathing the god with sprouted barley, rice filled in vessels, lighting lamp, stick, flag, umbrella, cavara, torana etc., should be completed and here also the Brahmanas should be given fees. O king whosoever worships god Visnu with this process, avails acquittal from all sins and on his death carries his precedent Pitrs as many as twenty one generations in his company to Indra etc., abodes and establishing them there; he himself attains to the abode of Visnu. He there attains the element of divine knowledge and then his soul merges with Visnu. At the time of death, he moves on an aircraft with well ornamented soul. O king, thus I have told you the procedure of installing the icon of god Vis nu. The people are absolved from their sins merely by reciting and listening to this method. O king, when a man installs god Nrsiriia with the above-said method on this earth, he attains death the everlasting abode of god Visnu and seldom comes back from there to the earth again.

अध्याय ५६

श्लोक 50

यदा नृसिंहं नरनाथ भूमौ संस्थाप्य विष्णुं विधिना ह्य् अनेन तदा ह्य् असौ याति हरेः पदं तु यत्र स्थितो ऽयं न निवर्तते पुनः

yadā nṛsiṃhaṃ naranātha bhūmau saṃsthāpya viṣṇuṃ vidhinā hy anena tadā hy asau yāti hareḥ padaṃ tu yatra sthito 'yaṃ na nivartate punaḥ

हिन्दी अर्थ

माध्याह्निकीं क्रियां कुर्याच्छुचौ देशे समाहितः। विधिं स्त्रानस्य वक्ष्यामि समासात् पापनाशनम् शुचौ देशे समभ्युक्ष्य स्थापयेत्कुशमृत्तिकाम्।

English

Thus here ends the fifty-sixth chapter on Installation of icon of Visnu in Nrsimha Purana

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_narasiMhapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Narasimha Purana — Chapter 56
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.