Narasimha Purana· Nṛsiṁha Purāṇa
57
अध्याय 57 / 68

Adhyaya 57

30 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ30 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ५७

श्लोक 1

॥ इति श्रीनरसिंहपुराणे प्रतिष्ठाविधिर् नाम षट्पञ्चाशो ऽध्यायः ॥ नर्प् ५६ ॥ भक्तानां लक्षणं ब्रूहि नरसिंह् अस्य मे द्विज येषां संगतिमात्रेण विष्णुलोको न दूरतः

|| iti śrīnarasiṃhapurāṇe pratiṣṭhāvidhir nāma ṣaṭpañcāśo 'dhyāyaḥ || narp 56 || bhaktānāṃ lakṣaṇaṃ brūhi narasiṃh asya me dvija yeṣāṃ saṃgatimātreṇa viṣṇuloko na dūrataḥ

हिन्दी अर्थ

क्षत्रियादि वर्णोके धर्म और ब्रह्मचर्य तथा गृहस्थाश्रमके धर्मोका वर्णन

English

Characteristics of devotees, Description of

अध्याय ५७

श्लोक 2

विष्णुभक्ता महोत्साहा विष्ण्वर्चनविधौ सदा संयता धर्मसंपन्नाः सर्वार्थान् साधयन्ति ते

viṣṇubhaktā mahotsāhā viṣṇvarcanavidhau sadā saṃyatā dharmasaṃpannāḥ sarvārthān sādhayanti te

हिन्दी अर्थ

प्रबल हुए “मन्देह' नामक राक्षस प्रतिदिन प्रातःकाल आकर सूर्यके साथ युद्ध करते हैं; किंतु जब गायत्रीसे अभिमन्त्रित जलाझलि सूर्यदेवके सामने उछाली जाती है, तब वह उन समस्त सूर्य-वैरी मन्देह नामके राक्षसोंको मार भगाती है। तत्पश्चात् महाभाग मरीचि आदि ब्राह्मणों और सनकादिक योगियोंद्वारा रक्षित हो, भगवान् सूर्यदेव आकाशमें आगे बढ़ते हैं। इसलिये द्विजको चाहिए कि सायं और प्रातःकालकी संध्याका कभी उल्लङ्घन न करे।

English

Duties of the Brahmanas

अध्याय ५७

श्लोक 3

परोपकारनिरता गुरुशुश्रूषणे रताः वर्णाश्रमाचारयुताः सर्वेषां सुप्रियंवदाः

paropakāraniratā guruśuśrūṣaṇe ratāḥ varṇāśramācārayutāḥ sarveṣāṃ supriyaṃvadāḥ

हिन्दी अर्थ

जो मोहवश संध्याका उल्लङ्घन करता है, वह अवश्य ही नरकमें पड़ता है। यदि सायंकालमे मन्त्रपाठपूर्वक आचमन करके अपने ऊपर जल छिड़ककर फिर भगवान् सूर्यको जलाझलि अर्पित की जाय और उनकी परिक्रमा

English

imt ' tTff fa n&u T fawja t ch l t ^t:ii^ii

अध्याय ५७

श्लोक 4

वेदवेदार्थतत्त्वज्ञा गतरोषा गतस्पृहाः शान्ताश् च सौम्यवदना नित्यं धर्मपरायणाः

vedavedārthatattvajñā gataroṣā gataspṛhāḥ śāntāś ca saumyavadanā nityaṃ dharmaparāyaṇāḥ

हिन्दी अर्थ

करके पुनः जलका स्पर्श किया जाय तो वह द्विज शुद्ध हो जाता है। प्रातःकालकी संध्या तारोंके रहते-रहते

English

The king said- O Brahmana, kindly tell me the characteristics of devotees to god Nrsimha, their acquaintance will make a man able to attain

अध्याय ५७

श्लोक 5

हितं मितं च वक्तारः काले शक्त्यातिथिप्रियाः दम्भमायाविनिर्मुक्ताः कामक्रोधविवर्जिताः

hitaṃ mitaṃ ca vaktāraḥ kāle śaktyātithipriyāḥ dambhamāyāvinirmuktāḥ kāmakrodhavivarjitāḥ

हिन्दी अर्थ

विधिपूर्वक आरम्भ करे और जबतक तारोंका दर्शन हो,

English

fefHjpT<WT M^iotll^l -^n

अध्याय ५७

श्लोक 6

ईदृग्विधा नरा धीराः क्षमावन्तो बहुश्रुताः विष्णुकीर्तनसंजातहर्षा रोमाञ्चिता जनाः

īdṛgvidhā narā dhīrāḥ kṣamāvanto bahuśrutāḥ viṣṇukīrtanasaṃjātaharṣā romāñcitā janāḥ

हिन्दी अर्थ

तबतक गायत्रीका जप करता रहे । तत्पश्चात् घरमें आकर विद्वान् पुरुषको स्वयं हवन करना चाहिए। फिर जो भृत्य-पालनीय कुटुम्बीजन तथा दास आदि हों, उनके भरण-पोषणके लिये विद्वान् गृहस्थ चिन्ता (आवश्यक प्रबन्ध) करे। उसके बाद शिष्योंके हितके लिये कुछ देरतक स्वाध्याय करे। उत्तम द्विजको चाहिए कि अपनी

English

ibrtt ytfw-f: ytfWf'smfcrtni?n M<mc(,Kpf<df pigtflNur wn cmiltuqNuyrii: ttfut ■yisiu^ctiii^ii

अध्याय ५७

श्लोक 7

विष्ण्वर्चापूजने यत्तास् तत्कथायां कृतादराः ईदृग्विधा महात्मानो विष्णुभक्ताः प्रकीर्तिताः

viṣṇvarcāpūjane yattās tatkathāyāṃ kṛtādarāḥ īdṛgvidhā mahātmāno viṣṇubhaktāḥ prakīrtitāḥ

हिन्दी अर्थ

रक्षाके लिये ईश्वरका सहारा ले। फिर दूर जाकर पूजाके लिये कुश, फूल और हवनके लिये समिधा आदि ले आये और पवित्र स्थानमें एकाग्रचित्तसे बैठकर मध्याहकालिक क्रिया (संध्योपासना आदि) करे॥ ५२-६१/२॥

English

^[RTT^ fet y^thdUIIIll'll|

अध्याय ५७

श्लोक 8

ये वर्णाश्रमधर्मस्थास् ते भक्ताः केशवं प्रति इति प्रोक्तं त्वया विद्वन् भृगुवर्य गुरो मम

ye varṇāśramadharmasthās te bhaktāḥ keśavaṃ prati iti proktaṃ tvayā vidvan bhṛguvarya guro mama

हिन्दी अर्थ

अब हम थोड़ेमें स्नानकी विधि बतला रहे हैं जो समस्त पापोंको नष्ट करनेवाली है। उस विधिसे स्नान करके मनुष्य तत्काल पापोंसे मुक्त हो जाता है। बुद्धिमान् पुरुषको चाहिए कि स्नानके लिये कुश और तिलोंके साथ शुद्ध मिट्टी ले ले तथा प्रसन्नचित्त होकर शुद्ध और मनोहर नदीके तटपर जाय। नदीके होते हुए छोटे जलाशयोंमें स्नान न करे। वहाँ पवित्र स्थानपर उसे छिड़ककर कुश और

English

f|ct ftRt ^ ^Rnr: 3tFt ^rs^rofaferfw: i

अध्याय ५७

श्लोक 9

वर्णानाम् आश्रमाणां च धर्मं मे वक्तुम् अर्हसि यैः कृतैस् तुष्यते देवो नरसिंहः सनातनः

varṇānām āśramāṇāṃ ca dharmaṃ me vaktum arhasi yaiḥ kṛtais tuṣyate devo narasiṃhaḥ sanātanaḥ

हिन्दी अर्थ

मृत्तोयेन स्वकं देहमभिप्रक्षाल्य यल्लतः॥ ६५ मृत्तिका आदि रख दे। फिर विद्वन् पुरुष मिट्टी और जलसे

English

l^cftn ttt «mr: ^rqra^rt ^ffctr:! f^lR^<fTR33ncT?^7^TlfefdT ^RT:I1^II •■qTtrt^ysnur ^«T:i tWTTTt fgwrarTT: TlcbVf^dl:IIV9li

अध्याय ५७

श्लोक 10

अत्रे ते वर्णयिष्यामि पुरावृत्तम् अनुत्तमम् मुनिभिः सह संवादं हारीतस्य महात्मनः

atre te varṇayiṣyāmi purāvṛttam anuttamam munibhiḥ saha saṃvādaṃ hārītasya mahātmanaḥ

हिन्दी अर्थ

आलस्य दबाये रहता है। “सूर्य आत्मा जगतः" के अनुसार सूर्य सबके आत्मा हैं, अतः किसी भी प्राणीपर आलस्यका आक्रमण सूर्यपर मन्देहका आक्रमण है। स्नान और सूर्यार्ध्यसे इस मन्देह या आलस्यका निवारण सबके प्रत्यक्ष अनुभवमें आता है। हरिमेव स्मरंश्चित्ते निमज्जेच्च बहूदके। ततः स्नानं समासाद्य अप आचम्य मन्त्रतः

English

Sri Markandeya said- Devotees of god Visnu are vigorated to a greater degree to his worship. They achieve all their wishes by having control over their mind and senses and abide by religion. The devotees always keep themselves busy with benevolent acts and service to their teachers, talk humbly and follow their respective varnas and the etiquettes of their asramas. They know the Vedas and the elements of the Veda and always make

अध्याय ५७

श्लोक 11

हारीतं धर्मतत्त्वज्ञम् आसीनं बहुपाठकम् प्रणिपत्याब्रुवन् सर्वे मुनयो धर्मकाङ्क्षिणः

hārītaṃ dharmatattvajñam āsīnaṃ bahupāṭhakam praṇipatyābruvan sarve munayo dharmakāṅkṣiṇaḥ

हिन्दी अर्थ

प्रोक्षयेदरूणं देवं तैर्मत्रैः पावमानिभिः। कुशाग्रस्थेन तोयेन प्रोक्ष्यात्मानं प्रयत्लतः

English

They always live in peace, humble gestures are seen on their face and they keep themselves always busy with their religious activities. They speak less but for the good of all and always curious to serve Atithi (guest) as per their capacity. They abandon orientation, manipulation, lust and anger. To persons with these characteristics and bold, learned in a number of arts, forgiveness is whose quality, always recite or listen to the names of Visnu and their hearts feel exhilarated, who are always ready to worship Visnu and have respect for discussion on gods episodes, the people of these qualities are called devotees of Visnu.

अध्याय ५७

श्लोक 12

भगवन् सर्वधर्मज्ञ सर्वधर्मप्रवर्तक वर्णानाम् आश्रमाणां च धर्मं प्रब्रूहि शाश्वतम्

bhagavan sarvadharmajña sarvadharmapravartaka varṇānām āśramāṇāṃ ca dharmaṃ prabrūhi śāśvatam

हिन्दी अर्थ

आलभेन्मृत्तिकां गात्रे इदं विष्णुरिति त्रिधा। ततो नारायणं देवं संस्मरन् प्रविशेज्जलम् स्नात्वा कुशतिलैस्तद्वदेवर्षीन् पितृभिः सह

English

ffir jiicrt tcRtT fair sjjjcpir tjtt fwi i c 11 etuifaim*iMiuii ^ snf ^

अध्याय ५७

श्लोक 13

नारायणः पुरा देवो जगत्स्रष्टा जलोपरि सुष्वाप भोगिपर्यङ्के शयने तु श्रिया सह

nārāyaṇaḥ purā devo jagatsraṣṭā jalopari suṣvāpa bhogiparyaṅke śayane tu śriyā saha

हिन्दी अर्थ

परिधायोत्तरीयं च न कुर्यात्केशधूननम्। न रक्तमुल्बणं वासो न नीलं तत्प्रशस्यते

English

The king said- O scholar, Bhrguvarya, my teacher, you have instantly said that the people abiding by their varna and the religion of the asrama are the devotees of god Visnu. Please, therefore, tell me the religion of those asramas, abiding by which god Nrsimha is satisfied. 3cnw are if

अध्याय ५७

श्लोक 14

तस्य सुप्तस्य नाभौ तु दिव्यं पद्मम् अभूत् किल तन्मध्ये चाभवद् ब्रह्मा वेदवेदाङ्गभूषणः

tasya suptasya nābhau tu divyaṃ padmam abhūt kila tanmadhye cābhavad brahmā vedavedāṅgabhūṣaṇaḥ

हिन्दी अर्थ

अङ्गुडठेन प्रदेशिन्या नासिकां समुपस्पृशेत्। अङ्गुष्ठकनिष्ठिकाभ्यां नाभौ हृदि तलेन च अपने शरीरको यलपूर्वक लिप्त करके, शुद्ध स्नानके द्वारा उसे धोकर पुनः आचमन करे। तदनन्तर स्वच्छ जलमें प्रवेश करके जलेश वरुणको नमस्कार करे। फिर मन- ही-मन भगवान् विष्णुका स्मरण करते हुए जहाँ कुछ

English

Markandeya said- There was a discussion struck between the hermits and the great man Harlta and I will describe that ancient and best episode before you today.

अध्याय ५७

श्लोक 15

स चोक्तस् तेन देवेन ब्राह्मणान् मुखतो ऽसृजत् असृजत् क्षत्रियान् बाह्वोर् वैश्यांस् तु ऊरुतो ऽसृजत्

sa coktas tena devena brāhmaṇān mukhato 'sṛjat asṛjat kṣatriyān bāhvor vaiśyāṃs tu ūruto 'sṛjat

हिन्दी अर्थ

अधिक जल हो, वहाँ डुबकी लगाये। इसके बाद स्नान समाप्तकर, मन्त्रपाठपूर्वक आचमन करके, वरुणसम्बन्धी 'पवमान-मन्त्रोंद्रार वरुणदेवका अभिषेक करे। फिर कुशके अग्रभागपर स्थित जलसे अपना यत्रपूर्वक मार्जन

English

tliurqHtgctq TTntT «r^cf)!{^PJT:ll^ll vwfaiMiyMiuii st «nf trail yiiv^qiivvii

अध्याय ५७

श्लोक 16

शूद्रास् तु पादतः सृष्टास् तेषां चैवानुपूर्वशः धर्मशास्त्रं च मर्यादां प्रोवाच कमलोद्भवः

śūdrās tu pādataḥ sṛṣṭās teṣāṃ caivānupūrvaśaḥ dharmaśāstraṃ ca maryādāṃ provāca kamalodbhavaḥ

हिन्दी अर्थ

करे और “इदं विष्णुर्विचक्रमे’ इस मन्त्रका पाठ करते हुए अपने शरीरके तीन भागोंमें क्रमशः मृत्तिकाका लेप करे। तत्पश्चात् भगवान् नारायणका स्मरण करते हुए जलमें प्रवेश करे। जलके भीतर भली प्रकार डुबकी लगाकर तीन बार अघमर्षण पाठ करे। इस प्रकार स्नान करके कुश और तिलोंद्वारा देवताओं, ऋषियों और पितरोंका तर्पण करे। इसके बाद समाहितचित्त हो, जलसे बाहर निकल, तटपर आकर धुले हुए दो श्वेत वस्त्रोंको धारण करे।

English

Long long ago, all hermits curious to know the elements of religion went to the hermit Harlta, most learned, who knew the elements of religion and bowed their heads at his feet. They said- "O god, you are known to all religions and and a promoter. Hence, describe the Sanatana religion relating to the varna and asramas before us.

अध्याय ५७

श्लोक 17

तद्वत् सर्वं प्रवक्ष्यामि शृणुत द्विजसत्तमाः धन्यं यशस्यम् आयुष्यं स्वर्गमोक्षफलप्रदम्

tadvat sarvaṃ pravakṣyāmi śṛṇuta dvijasattamāḥ dhanyaṃ yaśasyam āyuṣyaṃ svargamokṣaphalapradam

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार धोती और उत्तरीय धारणकर अपने केशोंको न फटकारे। अत्यधिक लाल और नील वस्त्र धारण करना भी उत्तम नहीं माना गया है। विद्वान् पुरुषको चाहिए कि जिस वस्त्रमें मल या दाग लगा हो,

English

qTTRTOT: TJTT UPTtWT ^ThrfTI ■tram tpRFf f f$m wu^ii

अध्याय ५७

श्लोक 18

ब्राह्मण्यां ब्राह्मणेनैव चोत्पन्नो ब्राह्मणः स्मृतः तस्य धर्मं प्रवक्ष्यामि तद्योग्यं देशम् एव च

brāhmaṇyāṃ brāhmaṇenaiva cotpanno brāhmaṇaḥ smṛtaḥ tasya dharmaṃ pravakṣyāmi tadyogyaṃ deśam eva ca

हिन्दी अर्थ

अथवा जिसमें किनारी न हो, उसका भी त्याग करे॥ ६२-७२/,॥ इसके पश्चात् विज्ञ पुरुष मिट्टी और जलसे अपने चरणोंको धोये। फिर खूब देख-भालकर शुद्ध जलसे तीन बार आचमन करे। दो बार जल लेकर मुँह धोये। पैर और सिरपर जल छिड्के। फिर तीन बार आचमन

English

Sri Harlta said- In the ancient period, god Narayana, the creator of this universe used to sleep on the bed of Sesanaga with It is said that a diving lotus was originated from the navel of god while sleeping and Brahma was bom from the hypocotile of that lotus. He at first originated the Brahmanas from his mouth with the permission of god. Then the Ks atriyas were born from his arms and the Vaisyas from the thighs. Finally, he originated the Sudras from his feet. The lotus-born Brahma then described the scriptures educating religion and the rules

अध्याय ५७

श्लोक 19

कृष्णसारो मृगो यत्र स्वभावात् तु प्रवर्तते तस्मिन् देशे वसेर् धर्मं कुरु ब्राह्मणपुंगव

kṛṣṇasāro mṛgo yatra svabhāvāt tu pravartate tasmin deśe vaser dharmaṃ kuru brāhmaṇapuṃgava

हिन्दी अर्थ

करके क्रमशः अङ्गोंका स्पर्श करे। अँगूठे और तर्जनीसे नासिकाका स्पर्श करे। अङ्गुष्ठ और कनिष्टिकासे जाभिका स्पर्श करे। हृदयका करतलसे स्पर्श करे। तदनन्तर समस्त अँगुलियोंसे पहले सिरका, फिर

English

Brahmana and other varnas. 0 Brahmanas, I am going to described everything which was describe by Brahma. Please, listen to it. This scripture increases the wealth, fame and the age as well as provides yore with the fruit of heaven and emancipation.

अध्याय ५७

श्लोक 20

षट्कर्माणि च यान्य् आहुर् ब्राह्मणस्य मनीषिणः तैर् एव सततं यस् तु प्रवृत्तः सुखम् एधते

ṣaṭkarmāṇi ca yāny āhur brāhmaṇasya manīṣiṇaḥ tair eva satataṃ yas tu pravṛttaḥ sukham edhate

हिन्दी अर्थ

बाहुओंका स्पर्श करे। इस प्रकार आचमन करके ब्राह्मण शुद्धहृदय हो, हाथमें कुश ले, पूर्वकी ओर मुख करके एकाग्रतापूर्वक कुशासनपर बैठ जाय और आलस्यको त्यागकर शास्त्रोक्त विधिसे तीन बार प्राणायाम करे॥ ७३--७७॥

English

fTBOTOTfr TpTT -m WWf

अध्याय ५७

श्लोक 21

अध्ययनाध्यापनं च यजनं याजनं तथा दानं प्रतिग्रहश् चेति कर्मषट्कम् इहोच्यते

adhyayanādhyāpanaṃ ca yajanaṃ yājanaṃ tathā dānaṃ pratigrahaś ceti karmaṣaṭkam ihocyate

हिन्दी अर्थ

जपयज्ञं ततः कुर्याद्वायत्रीं वेदमातरम्।

English

rffw^ critertf frt; towjp'i i \<? u*aw?far xf TOtifgfiraTW *RTiw:i

अध्याय ५७

श्लोक 22

अध्यापनं च त्रिविधं धर्मस्यार्थस्य कारणम् शुश्रूषाकारणं चैव त्रिविधं परिकीर्तितम्

adhyāpanaṃ ca trividhaṃ dharmasyārthasya kāraṇam śuśrūṣākāraṇaṃ caiva trividhaṃ parikīrtitam

हिन्दी अर्थ

क्षत्रियादि वर्णोके धर्म और ब्रह्मचर्य तथा गृहस्थाश्रमके धर्मोका वर्णन तत्पश्चात् वेदमाता गायत्रीका जप करते हुए जपयञ्च

English

^cT TRcRt ERfSPpT: fa^lRolI

अध्याय ५७

श्लोक 23

योग्यान् अध्यापयेच् छिष्यान् याज्यान् अपि च याजयेत् विधिना प्रतिगृह्णंश् च गृहधर्मपसिद्धये

yogyān adhyāpayec chiṣyān yājyān api ca yājayet vidhinā pratigṛhṇaṃś ca gṛhadharmapasiddhaye

हिन्दी अर्थ

त्रिविधो जपयज्ञः स्यात्तस्य भेदं निबोधत॥ ७८ करे। जपयञ्ञ तीन प्रकारका होता है; उसका भेद बताते

English

3T£q^HTKIPR xf ERR ETT3R cTSJTI SISEITtR ’ET fitR# rf cKRUnp

अध्याय ५७

श्लोक 24

वेदम् एवाभ्यसेन् नित्यं शुभे देशे समाहितः नित्यं नैमित्तकं काम्यं कर्म कुर्यात् प्रयत्नतः

vedam evābhyasen nityaṃ śubhe deśe samāhitaḥ nityaṃ naimittakaṃ kāmyaṃ karma kuryāt prayatnataḥ

हिन्दी अर्थ

त्रयाणां जपयज्ञानां श्रेयः स्यादुत्तरोत्तरम् शब्दमुच्चारयेद्वाचा जपयज्ञः स वाचिकः

English

^Ttpr^rtui sta {=rfgst Trf^b^trqu^ii

अध्याय ५७

श्लोक 25

गुरुशुश्रूषणं चैव यथान्यायम् अतन्द्रितः सायं प्रातर् उपासीत विधिनाग्निं द्विजोत्तमः

guruśuśrūṣaṇaṃ caiva yathānyāyam atandritaḥ sāyaṃ prātar upāsīta vidhināgniṃ dvijottamaḥ

हिन्दी अर्थ

जपेन देवता नित्यं स्तूयमाना प्रसीदति। प्रसन्ना विपुलान् भोगान्दद्यानमुक्ति च शाश्चतीम्

English

• ^efTOft f qrii AM l fect :! fer crtri gpf f^feraRrmR* 11 w^nTOrf^cT:i

अध्याय ५७

श्लोक 26

कृतस्नानस् तु कुर्वीत वैश्वदेवं दिने दिने अतिथिं चागतं भक्त्या पूजयेच् छक्तितो गृही

kṛtasnānas tu kurvīta vaiśvadevaṃ dine dine atithiṃ cāgataṃ bhaktyā pūjayec chaktito gṛhī

हिन्दी अर्थ

जापिनं नोपसर्पन्ति दूरादेवापयान्ति ते ऋक्षादिकं परिज्ञाय जपयज्ञमतन्द्रितः। जपेदहरहः स्नात्वा सावित्रीं तन्मना द्विजः

English

trtd srn rsm 41 d f g fou f R :iRmi

अध्याय ५७

श्लोक 27

अन्यान् अथागतान् दृष्ट्वा पूजयेद् अविरोधतः स्वदारनिरतो नित्यं परदारविवर्जितः

anyān athāgatān dṛṣṭvā pūjayed avirodhataḥ svadāranirato nityaṃ paradāravivarjitaḥ

हिन्दी अर्थ

सहस्त्रपरमां देवीं शतमध्यां दशावराम्। गायत्रीं यो जपेन्नित्यं न स पापैहिं लिप्यते

English

He is a Brahmana who has been born from the womb of the woman born in a Brahmana family and from the semen of a Brahmana. 1 am now telling you about the religion of a Brahmana and the country where he can reside. Brahma had said to the Brahmana while originating, O the best Brahmana, reside in the province where the black deer lives voluntarily and perform your activities. The six deeds told by the scholars for the Brahmana are practicable for the Brahmana and these are the deeds that ensure the progress of the Brahmana. These six deeds of the Brahmana are - study, teaching, to arrange offering, to engage others in offering, to receive donation and to give donation.. The study is described as three types - the first is for religion, the second is for money and the third is for making others to serve him. The Brahmana should teach eligible students, make worthy to arrange offering and accept donation given by others for the sake of survival. He should live at a holy place, have concentration, do exercise on the Vedas and perform the rosary, purpose attached and desired deeds with sheer efforts. He should serve teachers without any laxity and serve the fire two times daily i.e. in the morning and in the evening.

अध्याय ५७

श्लोक 28

सत्यवादी जितक्रोधः स्वधर्मनिरतो भवेत् स्वकर्मणि च संप्राप्ते प्रमादं नैव कारयेत्

satyavādī jitakrodhaḥ svadharmanirato bhavet svakarmaṇi ca saṃprāpte pramādaṃ naiva kārayet

हिन्दी अर्थ

प्रदक्षिणमुपावृत्य नमस्कुर्याद्विवाकरम्। स्वेन तीर्थेन देवादीनद्भिः संतर्पयेदबुधः देवान् देवगणांश्च ऋषीनृषिगणांस्तथा। पितृन् पितृगणांश्चैव नित्यं संतर्पयेदबुधः

English

arftfsi- ETFRt ‘ffcRST wWfERRT 1J#II^II

अध्याय ५७

श्लोक 29

प्रियां हितां वदेद् वाचं परलोकाविरोधिनीम् एवं धर्मः समुद्दिष्टो ब्राह्मणस्य समासतः धर्मम् एवं तु यः कुर्यात् स याति ब्रह्मणः पदम्

priyāṃ hitāṃ vaded vācaṃ paralokāvirodhinīm evaṃ dharmaḥ samuddiṣṭo brāhmaṇasya samāsataḥ dharmam evaṃ tu yaḥ kuryāt sa yāti brahmaṇaḥ padam

हिन्दी अर्थ

दर्भेषु दर्भपाणिः स्याह्रह्मयज्ञविधानत:

English

Wddifui x! WTR JPTR? ^ST cFT#(fiR 6 II ftrar %fri uTR r frifa ^fgf W j bet spf: mtf^T 1PW 4WI4td:l snftsr tr^r: br Etiftr tow:

अध्याय ५७

श्लोक 30

इत्य् एष धर्मः कथितोमया वै विप्रस्य विप्रा अखिलाघहारी वदामि राजादिजनस्य धर्मं पृथक् पृथग् बोधत विप्रवर्याः

ity eṣa dharmaḥ kathitomayā vai viprasya viprā akhilāghahārī vadāmi rājādijanasya dharmaṃ pṛthak pṛthag bodhata vipravaryāḥ

हिन्दी अर्थ

प्रकारका जप कहा गया है। इन तीनों जपयज्ञोंमें उत्तरोत्तर जप श्रेष्ठ है, अर्थात् वाचिक जपकी अपेक्षा उपांशु और उसकी अपेक्षा मानस जप श्रेष्ठ है। अब इनके लक्षण बताते हैं। जप करनेवाला पुरुष आवश्यकतानुसार ऊँचे, नीचे और समान स्वरोंमें बोले जानेवाले स्पष्ट शब्दयुक्त अक्षरोंद्वार जो वाणीसे सुस्पष्ट शब्दोच्चारण करता है, वह "वाचिक जप' कहलाता है। इसी प्रकार जो तनिक-सा ओठोंको हिलाकर धीरे-धीरे मन्त्रका उच्चारण करता है

English

The Brahmana leading a married life should perform Balivaisvadeva daily and honour the guest as per his capacity. In case other guests arrived with the first came earlier, seldom treat them otherwise and pay honour to them accordingly. He should keep true love for his wife and should afraid

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_narasiMhapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Narasimha Purana — Chapter 57
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.