Narasimha Purana· Nṛsiṁha Purāṇa
66
अध्याय 66 / 68

Adhyaya 66

44 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ44 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ६६

श्लोक 1

॥ इति श्रीनरसिंहपुराणे आद्ये धर्मार्थमोक्षदायिनि विष्णुवल्लभे पञ्चषष्टितमो ऽध्यायः ॥ नर्प् ६५ ॥ उक्तः पुण्यः स्तवो ब्रह्मन् हरेर् एभिस् च नामभिः पुनर् अन्यानि नामानि यानि तानि निबोध मे

|| iti śrīnarasiṃhapurāṇe ādye dharmārthamokṣadāyini viṣṇuvallabhe pañcaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ || narp 65 || uktaḥ puṇyaḥ stavo brahman harer ebhis ca nāmabhiḥ punar anyāni nāmāni yāni tāni nibodha me

हिन्दी अर्थ

कावेरी-ये पुण्य नदियाँ हैं। इनके अतिरिक्त, कमलोद्भव मैं सह्यपर्वतपर आमलक ग्राममें स्वयं निवास करता हूँ। वहाँ 'देवदेव' नामसे प्रसिद्ध मेरे श्रीविग्रहका तुम स्वयं ही सदा पूजन करते हो। वहाँ समस्त पापोंको हर लेनेवाले अनेक तीर्थ हैं, जिनमें स्नान और आचमन करके मनुष्य पापसे मुक्त हो जाता है

English

All persons and particularly the Vaisnavas should see the above said pilgrimage. Whosoever does this, I render them emancipation from the worldly ties.

अध्याय ६६

श्लोक 2

गङ्गा तु प्रथमं पुण्या यमुना गोमती पुनः सरयूः सरस्वती च चन्द्रभागा चर्मण्वती

gaṅgā tu prathamaṃ puṇyā yamunā gomatī punaḥ sarayūḥ sarasvatī ca candrabhāgā carmaṇvatī

हिन्दी अर्थ

सूतजी कहते हैं- भरद्वाज ! ब्रह्माजीसे इन तीर्थांका वर्णन करके भगवान् मधुसूदन अपने धामको चले गये और ब्रह्मा भी ब्रह्मलोक सिधारे

English

UP=Ttf?T fawiH^dlrM* Xt^n^oll

अध्याय ६६

श्लोक 3

कुरुक्षेत्रं गया चैव पुष्कराणि तथार्बुदम् नर्मदा च महापुण्या तीर्थान्य् एतानि चोत्तरे

kurukṣetraṃ gayā caiva puṣkarāṇi tathārbudam narmadā ca mahāpuṇyā tīrthāny etāni cottare

हिन्दी अर्थ

भरद्वाजजी बोलेधर्मज्ञ! उस आमलक ग्राममें जो-जो पुण्यतीर्थ हँ, उनका आप विस्तारके साथ यथार्थ- रूपमें वर्णन करें। जहाँ देवदेवेश्वर भगवान् विष्णु स्वयं ब्रह्माजीके द्वारा पूजित होते हैं, उस क्षेत्रकी उत्पत्ति- कथा, माहात्म्य और यात्रापर्वका विस्तृत विवरण प्रस्तुत कीजिये

English

Suta said- The person who recites this hymn always and particularly on Ekadasi or by worshipping god Visnu and then stand with clasped hands, attains to the immortal position of god Visnu.

अध्याय ६६

श्लोक 4

तापी पयोष्णी पुण्ये द्वे तत्सङ्गात् तीर्थम् उत्तमम् तथा ब्रह्मगिरेश् चापि मेखलाभिः समन्विताः

tāpī payoṣṇī puṇye dve tatsaṅgāt tīrtham uttamam tathā brahmagireś cāpi mekhalābhiḥ samanvitāḥ

हिन्दी अर्थ

सूतजी कहते हैं-विप्र! महामुने! सह्मपर्वतपर स्थित ' आमलक' तीर्थके आविर्भाव आदिकी पवित्र एवं पापनाशक कथा मैं आपसे कह रहा हूँ, सुनें

English

Thus, here ends the sixty-fifth chapter in Nrsimha Purana

अध्याय ६६

श्लोक 5

विरजं च तथा तीर्थं सर्वपापक्षयंकरम् गोदावरी महापुण्या सर्वत्र चतुरानन

virajaṃ ca tathā tīrthaṃ sarvapāpakṣayaṃkaram godāvarī mahāpuṇyā sarvatra caturānana

हिन्दी अर्थ

ब्रह्मन्! पूर्वकालमें सह्मपर्वतके वनमें एक बहुत बड़ा आँवलेका वृक्ष था। उसे बुद्धिमान् लोगोंने “महोग्र! नाम दे रखा था। महामुने! उस वृक्षके फल बड़े रसीले, दर्शनीय, दिव्य एवं दुर्लभ होते थे। परेषां ब्राह्मणानां तु परेण ब्रह्मणा पुरा। स दृष्टस्तु महावृक्षो महाफलसमन्वितः

English

All persons and particularly the Vaisnavas should see the above said pilgrimage. Whosoever does this, I render them emancipation from the worldly ties.

अध्याय ६६

श्लोक 6

तुङ्गभद्रा महापुण्या यत्राहं कमलोद्भव हरेण सार्धं प्रीत्या तु वसामि मुनिपूजितः

tuṅgabhadrā mahāpuṇyā yatrāhaṃ kamalodbhava hareṇa sārdhaṃ prītyā tu vasāmi munipūjitaḥ

हिन्दी अर्थ

तस्योपरि तु देवेशं शङ्कचक्रगदाधरम्। उत्थाय च पुनः पश्येत्प्रतिमामेव केवलाम्

English

UP=Ttf?T fawiH^dlrM* Xt^n^oll

अध्याय ६६

श्लोक 7

दक्षिणगङ्गा कृष्णा तु कावेरी च विशेषतः सह्ये त्व् आमलकग्रामे स्थितो ऽहं कमलोद्भव

dakṣiṇagaṅgā kṛṣṇā tu kāverī ca viśeṣataḥ sahye tv āmalakagrāme sthito 'haṃ kamalodbhava

हिन्दी अर्थ

तत्पादं भूतले देवः प्रविवेश महातरुः। ततस्त्वाराधयामास देवदेवेशमव्ययम् रान्धपुष्पादिभिर्नित्यं ब्रह्मा लोकपितामहः।

English

Suta said- The person who recites this hymn always and particularly on Ekadasi or by worshipping god Visnu and then stand with clasped hands, attains to the immortal position of god Visnu. Thus, here ends the sixty-fifth chapter in Nrsimha Purana

अध्याय ६६

श्लोक 8

देवदेवस्य नाम्ना तु त्वया ब्रह्मन् सदार्चितः तत्र तीर्थान्य् अनेकानि सर्वपापहराणि वै येषु स्नात्वा च पीत्वा च पापान् मुच्यति मानवः

devadevasya nāmnā tu tvayā brahman sadārcitaḥ tatra tīrthāny anekāni sarvapāpaharāṇi vai yeṣu snātvā ca pītvā ca pāpān mucyati mānavaḥ

हिन्दी अर्थ

तस्मिन क्षेत्र मुनिश्रेष्ठ माहात्म्यं तस्य को वदेत्। श्रीसह्यामलकग्रामेो देवदेवेशमव्ययम्

English

Magnificence of other pilgrim places

अध्याय ६६

श्लोक 9

इत्य् एवं कथयित्वा तु तीर्थानि मधुसूदनः ब्रह्मणे गतवान् ब्रह्मन् ब्रह्मापि स्वपुरं गतः

ity evaṃ kathayitvā tu tīrthāni madhusūdanaḥ brahmaṇe gatavān brahman brahmāpi svapuraṃ gataḥ

हिन्दी अर्थ

तच्चक्रतीर्थमभवत्पुण्यं पापप्रणाशनम्। चक्रतीर्थे नरः स्नात्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते बहुवर्षसहस्त्राणि ब्रह्मलोके महीयते। शङ्खतीर्थं नरः स्नात्वा वाजपेयफलं लभेत्

English

Sahyadri and Amalaka Grama Suta said- God Visnu again said- O Brahmana, a description of holy prayer to god Visnu through the above-said sixty eight names has been already made. Now, listen to the names and holy places otherwise than them.

अध्याय ६६

श्लोक 10

तस्मिन्न् आमलकग्रामे पुण्यतीर्थानि यानि वै तानि मे वद धर्मज्ञ विस्तरेण यथार्थतः

tasminn āmalakagrāme puṇyatīrthāni yāni vai tāni me vada dharmajña vistareṇa yathārthataḥ

हिन्दी अर्थ

पौषे मासे तु पुष्यार्के तद्यात्रादिवसं मुने। ब्रह्मणः कुण्डिका पूर्वं गङ्गातोयप्रपूरिता

English

WR trtnjT WTT TTHETt TR: I

अध्याय ६६

श्लोक 11

क्षेत्रोत्पत्तिं च माहात्म्यं यात्रापर्वं च यत्र तत् तत्रासौ देवदेवेशः पूज्यते ब्रह्मणा स्वयम्

kṣetrotpattiṃ ca māhātmyaṃ yātrāparvaṃ ca yatra tat tatrāsau devadeveśaḥ pūjyate brahmaṇā svayam

हिन्दी अर्थ

जाम्ना तत्कुण्डिकातीर्थ शिलागृहसमन्वितम् सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते। कुण्डिकातीर्थादुत्तरे पिण्डस्थानाच्च दक्षिणे

English

tttwdi sr tK'hijii TjMuddiny ii wn gtcbiifui d«ir|<H,i

अध्याय ६६

श्लोक 12

शृणु विप्र प्रवक्ष्यामि पुण्यं पापप्रणाशनम् सह्यामलकतीर्थस्य उत्पत्त्यादि महामुने

śṛṇu vipra pravakṣyāmi puṇyaṃ pāpapraṇāśanam sahyāmalakatīrthasya utpattyādi mahāmune

हिन्दी अर्थ

समस्त उत्तम ब्राह्मणोंमें उत्कृष्ट श्रीब्रह्माजीने पूर्वकालमें महान् फलोंसे युक्त उस महावृक्षको देखा था। विप्रेन्द्र! उसे देखकर, यह क्या है-यह जाननेके लिये ब्रह्माजी ध्यानमग्न हो गये। उन्होंने ध्यानमें उस स्थानपर महान्

English

Rift h^iojH wr | cthhj ii-dls^gxiMH.i flSTT V Trwrfvr: 'RMpddlrll'ifll

अध्याय ६६

श्लोक 13

पुरा सह्यवनोद्देशे तरुर् आमलको महान् आसीद् ब्रह्मन् महोग्रो ऽयं नाम्नायं चोच्यते बुधैः

purā sahyavanoddeśe tarur āmalako mahān āsīd brahman mahogro 'yaṃ nāmnāyaṃ cocyate budhaiḥ

हिन्दी अर्थ

आँवलेके वृक्षको देखा और उसके ऊपर शङ्ख, चक्र एवं गदा धारण करनेवाले देवेश्वर भगवान् विष्णुको विराजमान देखा। फिर उन्होंने जब ध्यानसे निवृत्त हो खड़े होकर दृष्टिपात किया, तब वहाँ वृक्षके स्थानमें केवल भगवान् विष्णुकी एक प्रतिमा दिखायी दी। उसका आधारभूत वह दिव्य महावृक्ष भूतलमें धँस गया! तब लोकपितामह भगवान् ब्रह्माजी गन्ध-पुष्प आदिसे नित्य ही उन अविनाशी देवदेवेश्वरकी आराधना

English

rU^jaRt n^TWTT rlfTPRIimi ^rt Tifr <jrjtt f girart favlNd: i ■# 'itimdcbiii^ fWl*i *hr1^iiv9|i qiRTf ^rr ?i^Kic;inid:i d1«l^«bl(H Rcjqm^<|fii( til % RRSfT W TfcetT xt Mim^fd TTrcrEf:ll<ill

अध्याय ६६

श्लोक 14

फलानि तस्य वृक्षस्य महान्ति सुरसानि च दर्शनीयानि दिव्यानि दुर्लभानि महामुने

phalāni tasya vṛkṣasya mahānti surasāni ca darśanīyāni divyāni durlabhāni mahāmune

हिन्दी अर्थ

करने लगे। उस समय उनके द्वारा बारह और सात बार भगवान्की पूजा सम्पन्न हुई

English

The Ganges is the best holy river, then Yamuna, Gomatl, Sarayu, Sarasvatl, and Carmanvatl etc., rivers are holy. Similarly, Kuruksetra, Gaya, three Puskaras, Arbudaksetra and most holy river Narmada are the holy pilgrimages at north. Tapi and are the two holy rivers. A best pilgrim has come into existence with their confluence. There are several other pilgrim places covered with the ridges of Brahmagiri. Viraja-tlrtha too decays all evils and the river Godavari is the supreme holy everywhere. O lotus born, Tungabhadra river also is most purifying and I reside there in company of god Sankara duly worshipped by the hermits and the saints at its bank. Daksina Ganga, Krsna and particularly Kaverl are the holy rivers. Besides these O lotus born, I reside in Amalaka Grama. You worship there my icon known as Devadeva already and as a regular practice. There are several other pilgrim places capable to decay the sins in which a mere dip and acamana makes a man free from the sins attached to the heart

अध्याय ६६

श्लोक 15

परेषां ब्राह्मणानां तु परेण ब्रह्मणा पुरा स दृष्टस् तु महावृक्षो महाफलसमन्वितः

pareṣāṃ brāhmaṇānāṃ tu pareṇa brahmaṇā purā sa dṛṣṭas tu mahāvṛkṣo mahāphalasamanvitaḥ

हिन्दी अर्थ

मुनिश्रेष्ठ! उस आमलकक्षेत्रमें विराजमान भगवानूके माहात्म्यका कौन वर्णन कर सकता है। श्रीसह्यपर्वतस्थ आमलक ग्राममें इस प्रकार अविनाशी देवेश्वर भगवान्की आराधना करनेके पश्चात् ब्रह्माजीको वहाँ बारह तीर्थ और प्राप्त हुए। भगवानूके चरणके नीचे पश्चिमाभिमुख एक तीर्थ प्रकट हुआ। वह “चक्रतीर्थ' के नामसे विख्यात हुआ। चह पावन तीर्थ पापोंको नष्ट करनेवाला है। मनुष्य चक्रतीर्थमें स्नान करके सब पापोंसे मुक्त हो

English

Suta said- O Bharadvaja, on completion of his statement before Brahma in connection with his query, god Visnu went to his Vaikuntha abode and Brahma too returned to his Brahmaloka.

अध्याय ६६

श्लोक 16

किम् एतद् इति विप्रेन्द्र ध्यानदृष्टिपरो ऽभवत् ध्यानेन दृष्टवांस् तत्र पुनर् आमलकं तरुम्

kim etad iti viprendra dhyānadṛṣṭiparo 'bhavat dhyānena dṛṣṭavāṃs tatra punar āmalakaṃ tarum

हिन्दी अर्थ

जाता है और हजारों वर्षोंतक ब्रह्मलोकमें पूजित होता है। इसके बाद 'शङ्खतीर्थ' है। उसमें स्नान करनेसे मनुष्यको वाजपेय यज्ञका फल मिलता है। मुने! पौष मासमें जब सूर्य पुष्य नक्षत्रपर स्थित हों, उसी समय

English

dlWHIUHcbillM MuqdiyifH

अध्याय ६६

श्लोक 17

तस्योपरि तु देवेशं शङ्खचक्रगदाधरम् उत्थाय च पुनः पश्येत् प्रतिमाम् एव केवलाम्

tasyopari tu deveśaṃ śaṅkhacakragadādharam utthāya ca punaḥ paśyet pratimām eva kevalām

हिन्दी अर्थ

वहाँकी यात्राका पर्व है । पूर्वकालमें एक समय सह्यपर्वतपर गङ्गाजलसे भरा हुआ ब्रह्माजीका कमण्डलु गिर पड़ा था, तबसे वह स्थान "कुण्डिका' तीर्थके नामसे विख्यात हुआ। वह तीर्थ सारे अशुभोंको हर लेता है। वहाँ एक शिलामय गृह भी है। उस तीर्थमें स्नान करके मनुष्य तत्काल सिद्धि प्राप्त कर लेता है। जो मनुष्य उस तीर्थमें तीन राततक उपवास करके स्नान करता है, वह सब पापोंसे सर्वथा मुक्त हो ब्रह्मलोकमें पूजित होता है।

English

Bharadvaja said- O religion abiding hermit, kindly tell me in detail about the holy place which existed at that Amalaka Grama. The place where god Visnu is worshipped by god Brahma himself how has it originated its magnificence and the circumstances that make it the pilgrim place is worth knowing and I am, therefore, curious to know all this.

अध्याय ६६

श्लोक 18

तत्पादं भूतले देवः प्रविवेश महातरुः ततस् त्व् आराधयाम्_अस देवदेवेशम् अव्ययम्

tatpādaṃ bhūtale devaḥ praviveśa mahātaruḥ tatas tv ārādhayām_asa devadeveśam avyayam

हिन्दी अर्थ

कुण्डिका-तीर्थसे उत्तर और “पिण्डस्थान' नामक तीर्थसे

English

^juj for y^nfa ipi mimuuuvmh .1

अध्याय ६६

श्लोक 19

गन्धपुष्पादिभिर् नित्यं ब्रह्मा लोकपितमहः द्वादशभिः सप्तभिस् तु संख्याभिः पुजितो हरिः

gandhapuṣpādibhir nityaṃ brahmā lokapitamahaḥ dvādaśabhiḥ saptabhis tu saṃkhyābhiḥ pujito hariḥ

हिन्दी अर्थ

ऋणैस्त्रिभिरसौ ब्रह्मन् मुच्यते नात्र संशयः। श्राद्ध कृत्वा पितृभ्यश्च पिण्डस्थानेषु यो नरः सुतृसाः पितरो यान्ति पितृलोकं न संशयः

English

Suta said- "O Brahmana, I am going to tell the entire episode pertaining to the Amalaka holy place located at the Sahya mountain and pray to you listen to me

अध्याय ६६

श्लोक 20

तस्मिन् क्षेत्रे मुनिश्रेष्ठ माहात्म्यं तस्य को वदेत् श्रीसह्यामलकग्रामे देवदेवेशम् अव्ययम्

tasmin kṣetre muniśreṣṭha māhātmyaṃ tasya ko vadet śrīsahyāmalakagrāme devadeveśam avyayam

हिन्दी अर्थ

पञ्चरात्रोषितस्नायी तीर्थे वै पापमोचने। सर्वपापक्षयं प्राप्य विष्णुलोके स मोदते

English

yfo' «i^juiHi d' yfo si^iuu wui

अध्याय ६६

श्लोक 21

आराध्य तीर्थे संप्राप्ता द्वादश प्रति चतुर्मुखम् तस्य पादतले तीर्थं निःसृतं पश्चिमामुखम्

ārādhya tīrthe saṃprāptā dvādaśa prati caturmukham tasya pādatale tīrthaṃ niḥsṛtaṃ paścimāmukham

हिन्दी अर्थ

आयुर्भोगफलं प्राप्य स्वर्गलोके महीयते अहोरात्रोषितो भूत्वा विष्णुलोके महीयते। आकाशगङ्गानाम्ना च सह्याग्रे तीर्थमुत्तमम्

English

KIFfT ^gditdd VdtmHdi <TC*JII ^ II rT Blhr fi $ VI^-Gq ' dP I d l tnq i 3tsrRTW3T: y^forfonfo ^crr^ii^ii ■gT^rfiT: wfotj ytsqifo hforr fft:ii^n

अध्याय ६६

श्लोक 22

तच् चक्रतीर्थम् अभवत् पुण्यं पापप्रणाशनम् चक्रतिर्थे नरः स्नात्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते

tac cakratīrtham abhavat puṇyaṃ pāpapraṇāśanam cakratirthe naraḥ snātvā sarvapāpaiḥ pramucyate

हिन्दी अर्थ

शिलातलात्ततो ब्रह्ान्निर्गता श्रेतमृत्तिका।

English

O Brahmana, long long ago, there was a huge Anvala tree in the forest which was spread in the region of the mountain Sahya. The learned persons used to address it as Mahogra. The fruits of that tree were juicy, decent, pleasing to the eye and divine. God Brahma, the supreme Brahmana had very first seen that great tree laden with such divine fruits. Having the curiosity to know what it was actually, god Brahma meditated. In the state of meditation he saw that god Visnu was sitting on that excellent divine tree with conch, discus, gada in his hands. When he came out of the concentration so made, he stood but found no tree there. Instead of it he saw an icon of god Visnu there. That divine tree was then pressed down deep into the womb of the earth and merely an icon was looking there. Looking at this phenomenon, god Brahma began to worship that icon of god Visnu with offering flowers, fragrance etc., exterior means for the pleasure of the god regularly. At that time he performed twelve and seven times the due worship of god Vis

अध्याय ६६

श्लोक 23

बहुवर्षसहस्राणि ब्रह्मलोके महीयते शङ्खतीर्थे नरः स्नात्वा वाजपेयफलं लभेत्

bahuvarṣasahasrāṇi brahmaloke mahīyate śaṅkhatīrthe naraḥ snātvā vājapeyaphalaṃ labhet

हिन्दी अर्थ

सर्वक्रतुफलं प्राप्य विष्णुलोके महीयते। ब्रह्मन्नमलसह्याद्रर्यद्यत्तोयविनिर्गमः तत्रं तीर्थ विजानीहि स्नात्वा पापात्रमुच्यते। सह्याद्रि गतवान्नित्यं स्नात्वा पापात्प्रमुच्यते

English

rrffof $1% 'gPfos trw yrr cfofi $f)RglWH<*Tlli) tfofo?raSRPIIRo||

अध्याय ६६

श्लोक 24

पौषे मासे तु पुष्यार्के तद्यात्रादिवसं मुने ब्रह्मणः कुण्डिका पूर्वं गङ्गातोयप्रपूरिता

pauṣe māse tu puṣyārke tadyātrādivasaṃ mune brahmaṇaḥ kuṇḍikā pūrvaṃ gaṅgātoyaprapūritā

हिन्दी अर्थ

विहाय पापं प्रविशेत्स विष्णुम्

English

3 TRisy tftaf wikii yftr wfoyi

अध्याय ६६

श्लोक 25

तस्याद्रौ पतिता ब्रह्मंस् तत्र तीर्थे ऽशुभं हरेत् नाम्ना तत्कुण्डिकातीर्थं शिलागृहसमन्वितम्

tasyādrau patitā brahmaṃs tatra tīrthe 'śubhaṃ haret nāmnā tatkuṇḍikātīrthaṃ śilāgṛhasamanvitam

हिन्दी अर्थ

अन्यान्य तीर्थो तथा सह्याद्रि और आमलक ग्रामके तीर्थोका माहात्म्य दक्षिण “ऋणमोचन' नामक तीर्थ है, जो सब तीर्थॉमें उत्तम और गुह्य है। ब्रह्मन्! वहाँ तीन राततक निवास करके जो स्नान करता है, वह निस्संदेह तीनों ऋणोंसे मुक्त हो जाता है। जो मनुष्य पिण्डस्थानमें श्राद्ध करके

English

TT: TTOTT '•McjmM: JMjiSqftll^ll Wcfti TC: TTOTT ^T^flR^II

अध्याय ६६

श्लोक 26

तत्तीर्थे मनुजः स्नात्वा तदानीं सिद्धिम् आप्नुयात् त्रिरात्रोपोषितो भूत्वा यस् तत्र स्नाति मानवः

tattīrthe manujaḥ snātvā tadānīṃ siddhim āpnuyāt trirātropoṣito bhūtvā yas tatra snāti mānavaḥ

हिन्दी अर्थ

वहाँ पितरोंके उद्देश्यसे विधिपूर्वक पिण्डदान करेगा, उसके पितर पूर्ण तृप्त होकर अवश्य ही पितूलोकको

English

to pt% tr ^stt^ traraif^t

अध्याय ६६

श्लोक 27

सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते कुण्डिकातीर्थाद् उत्तरे पिण्डस्थानाच् च दक्षिणे

sarvapāpavinirmukto brahmaloke mahīyate kuṇḍikātīrthād uttare piṇḍasthānāc ca dakṣiṇe

हिन्दी अर्थ

इसके बाद “पाप-मोचन' तीर्थ है । उस तीर्थमें पाँच राततक निवास करते हुए जो नित्य स्नान करता है, वह अपने सम्पूर्ण पापोंको नष्ट करके विष्णुलोकमें आनन्दका भागी होता है। वहीं एक बहुत बड़ी धारा बहती है। उसके जलको जो अपने सिरपर धारण करता है, वह समस्त यज्ञोंक फलको प्राप्त करके स्वर्गलोकमें प्रतिष्ठित होता है

English

ffaSefil ft TflcTtTOjfafTII^II xrfen gr^TOcrkfe^pt ffcjj ^P=TTTT^fecbIdi«{ rvlHHJ^-MMf^dH^n^mi rftM RjvHUMI rTTRf RKHNlftwl tot to TOftr tot-.ii^ii R cJgpjfy(n^<*dl glglHli Rffatfi ^fu^chldlyl^Til ftuSHSJRIwf ^mil^ll f? <iWrt ^rffnr^i fsrrogfait m tto Trora^i 1 r c «rni f«srT ^tqr:iR^n

अध्याय ६६

श्लोक 28

ऋणमोचनतीर्थं हि तीर्थानां गुह्यम् उत्तमम् त्रिरात्रम् उषितो यस् तु तत्र स्नानं समाचरेत्

ṛṇamocanatīrthaṃ hi tīrthānāṃ guhyam uttamam trirātram uṣito yas tu tatra snānaṃ samācaret

हिन्दी अर्थ

इसके बाद ' धनु:पात' नामक एक महान् तीर्थ है। उसमें जो भक्तिपूर्वक स्नान करता है, वह पूर्ण आयुका भोग करके अन्तमें स्वर्गलोकमें सम्मानित होता है। 'शरबिन्दु' तीर्थमें स्नान करनेसे मनुष्य मृत्युके बाद इन्द्रपुरीमें जाता

English

pg^ fjr yg fafacifaua i fa^qfgtq f a

अध्याय ६६

श्लोक 29

ऋणैस् त्रिभिर् असौ ब्रह्मन् मुच्यते नात्र संशयः श्राद्धं कृत्वा पितृभ्यश् च पिण्डस्थानेषु यो नरह्

ṛṇais tribhir asau brahman mucyate nātra saṃśayaḥ śrāddhaṃ kṛtvā pitṛbhyaś ca piṇḍasthāneṣu yo narah

हिन्दी अर्थ

है तथा जो सह्यपर्वतपर “वाराहतीर्थ' में स्नान करता और वहाँ एक दिन-रात निवास करता है, वह विष्णुलोकमें पूजित होता है। इसके बाद सह्यके शिखरपर ' आकाशगङ्गा' नामक एक उत्तम तीर्थ है। वहाँकी शिलाओंके नीचेसे सफेद मिट्टी निकलती है। विप्रवर! उसमें जो भक्तिपूर्वक स्नान करता है, वह सम्पूर्ण यज्ञोंका फल प्राकर विष्णुलोकमें पूजित होता है॥ ३३--३६१/॥

English

O the great hermit, who can describe the magnificence of the god residing at that Amalaka-ksetra? God Brahma got twelve more holy places at the Amalaka Grama when he was busy worshipping god Visnu at that particular place seen by him very first. Just below the feet of god Visnu, a holy place appeared at the west direction. It was popular with the name of Cakra-tlrtha. This holy place is capable to kill and efface all sins. A man who takes a dip in the Cakra-tlrtha is absolved immediately from sins and receives a warm reception at the abode of Brahma. Then, there comes Sankha-tirtha. A dip in this tlrtha, provides with the fruits as would avail him by performing Vajapeya offering. O hermit

अध्याय ६६

श्लोक 30

पितॄन् उद्दिश्य विधिवत् पिण्डान् निर्वापयिष्यति सुतृप्ताः पितरो यान्ति पितृलोकं न संशयः

pitṝn uddiśya vidhivat piṇḍān nirvāpayiṣyati sutṛptāḥ pitaro yānti pitṛlokaṃ na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

ब्रह्मन्! उस निर्मल सह्मगिरिसे जहाँ-जहाँ जलके झरने गिरते हैं, वहाँ-वहाँ सब जगह तीर्थ समझना चाहिए। उसमें स्नान करके मनुष्य सब पापोंसे मुक्त हो जाता है। जो नित्य ही सह्मपर्वतकी यात्रा करके

English

Pausa when god Sun comes in the orbit of Pusya Naksatra. In the ancient time, once the water pot of had fallen in the region of Sahya mountain and since then, the place became popular as Kundika place. That place effaces all sins and omens. There existed a house made of boulders also. A dip in this pilgrim place, provides him with instant emancipation. The man who holds fast for three days and takes a dip continuously, definitely is absolved from all sins and receives special honour in the abode of Brahma. North from the Kundika and south from Pindasthana there is Rnamocana tlrtha. It is the supreme among all pilgrim places and mystic. O Brahmana, he who takes a bathe there by residing for three nights, is absolved from three debts. The person who will do Pindadana systematically with an objective to do sraddha for ancestors, his forefathers will receive Pitrloka after full

अध्याय ६६

श्लोक 31

पञ्चरात्रोषितस्नायी तीर्थे वै पापमोचने सर्वपापक्षयं प्राप्य विष्णुलोके स मोदते

pañcarātroṣitasnāyī tīrthe vai pāpamocane sarvapāpakṣayaṃ prāpya viṣṇuloke sa modate

हिन्दी अर्थ

वहाँ स्नान करता है, वह निष्पाप हो जाता है। द्विजेन्द्र! जो मनुष्य सह्यपर्वतके इन पावन तीर्थोमें स्नान करके भक्तिपूर्वक भगवान् विष्णुको पुष्प चढ़ाता है, वह पापोंसे रहित हो भगवान् विष्णुमें ही लीन हो जाता सर्वतीर्थमयी गङ्गा सर्वदेवमयो हरिः

English

go^HiJifird'Hidt wti t totoAi ycJgigSPT TOT febUjHI* TJ *11 trtr trot «TRt terror w «tr^i

अध्याय ६६

श्लोक 32

तत्रैव महतीं धारां शिरसा यस् तु धारयेत् सर्वक्रतुफलं प्राप्य नाकपृष्ठे महीयते

tatraiva mahatīṃ dhārāṃ śirasā yas tu dhārayet sarvakratuphalaṃ prāpya nākapṛṣṭhe mahīyate

हिन्दी अर्थ

सर्वशास्त्रमयी गीता सर्वधर्मा दयापरः। एवं ते कथितं विप्र क्षेत्रमाहात्म्यमुत्तमम्

English

tt^TOtvt TOT TOt^ Hsfwdll^y

अध्याय ६६

श्लोक 33

धनुःपाते महातीर्थे भक्त्या यः स्नानम् आचरेत् आयुर्भोगफलं प्राप्य स्वर्गलोके महीयते

dhanuḥpāte mahātīrthe bhaktyā yaḥ snānam ācaret āyurbhogaphalaṃ prāpya svargaloke mahīyate

हिन्दी अर्थ

देवदेवस्य पादस्य तलाद्धुवि विनिस्सृतम् गङ्गाप्रयागगमनैमिषपुष्कराणि

English

Then there comes Papamocana-tlrtha. Who takes a dip there by residing for five nights, becomes free from the ties of all his sins and accesses to the abode of Vispu and enjoys the pleasures there. A the same place, a big stream flows. One who sprinkles its water on his head, obtains a high seat in heaven.

अध्याय ६६

श्लोक 34

शरबिन्दौ नरः स्नात्वा शतक्रतुपुरं व्रजेत् वाराहतीर्थे विप्रेन्द्र सह्ये यः स्नानम् आचरेत्

śarabindau naraḥ snātvā śatakratupuraṃ vrajet vārāhatīrthe viprendra sahye yaḥ snānam ācaret

हिन्दी अर्थ

कालेन तीर्थसलिलानि पुनन्ति पापात्

English

TT: TTOTt ^TTOjjgt sRtcfi

अध्याय ६६

श्लोक 35

अहोरात्रोषितो भूत्वा विष्णुलोके महीयते आकाशगङ्गानाम्ना च सह्याग्रे तीर्थम् उत्तमम्

ahorātroṣito bhūtvā viṣṇuloke mahīyate ākāśagaṅgānāmnā ca sahyāgre tīrtham uttamam

हिन्दी अर्थ

है। अन्य सभी तीर्थोंके पर्वतोंसे बहनेवाले जलमें यथासम्भव एक बार स्नान कर लेना चाहिए, परंतु गङ्घामें बार-बार स्नान करे; क्योंकि गङ्गामें सम्पूर्ण तीर्थ हैं, भगवान् विष्णुमें सभी देवता वर्तमान हैं, गीता सर्वशास्त्रमयी है और सभी धर्मोमें जीवदया श्रेष्ठ है॥ ३७--४०/२॥

English

WlldTTOi! fdWTHI* Wl fVMIdHWd) Wf^TT V^fr)*ll

अध्याय ६६

श्लोक 36

शिलातलात् ततो ब्रह्मन् निर्गता श्वेतमृत्तिका तस्यां भक्त्या तु यः स्नाति नरो द्विजवरोत्तमम्

śilātalāt tato brahman nirgatā śvetamṛttikā tasyāṃ bhaktyā tu yaḥ snāti naro dvijavarottamam

हिन्दी अर्थ

विप्र! इस प्रकार मैंने आपसे इस क्षेत्रके उत्तम माहात्म्यका वर्णन किया। साथ ही सह्य और आमलक ग्रामके तीर्थोमें स्नान करनेके फल भी बताये। दविजश्रेष्ठ! वही उत्तम तीर्थ है, जो तीथाँका भी तीर्थ हो। यह

English

TWt qSRSlT § *T: "Rlfw Tft fpT=BtWfl 13 ^

अध्याय ६६

श्लोक 37

सर्वक्रतुफलं प्राप्य विष्णुलोके महीयते ब्रह्मन्न् अमलसह्याद्रेर् यद्यद्तोयविनिर्गमः

sarvakratuphalaṃ prāpya viṣṇuloke mahīyate brahmann amalasahyādrer yadyadtoyavinirgamaḥ

हिन्दी अर्थ

आमलकग्राम तीर्थ देवदेव भगवान् विष्णुके चरण- तलसे प्रकट हुआ है, अतः यह सर्वोत्तम तीर्थ है। यहाँपर जो जल है, उसमें स्नान करना हजार अश्वमेध यज्ञ करनेके बराबर है। उसीको वेदवेत्ता पुरुष ' चक्रतीर्थ' कहते हैं। वहाँ स्नान करके भगवान् मधुसूदनके चरणोंमें मस्तक झुकानेसे मनुष्यका इस संसारमें पुनर्जन्म नहीं होता। गङ्गा, प्रयाग, नैमिषारण्य, पुष्कर,

English

Then there comes a holy place namely, Dhanuhpata. The person who takes a dip here, enjoys the full length of life and then receives all honour in the heaven. "Sarabindu" is a place so holy that one who takes a dip here receives the abode of Indra after his death and enjoys all pleasures there. The one who takes a bath in Varaha- tlrtha at the Sahya mountain and stays one day and one night, receives honour in the abode of Visnu. Akas'aganga-tlrtha had then existed on the peak of mountain Sahya. The boulders lying there has the white clay. O Brahmana, one who takes a bath here, attains to the fruits of all offerings and finally enjoys the respectable place in the abode of Visnu.

अध्याय ६६

श्लोक 38

तत्र तीर्थं विजानीहि स्नात्वा पापात् प्रमुच्यते सह्याद्रिं गतवान् नित्यं स्नात्वा पापात् प्रमुच्यते

tatra tīrthaṃ vijānīhi snātvā pāpāt pramucyate sahyādriṃ gatavān nityaṃ snātvā pāpāt pramucyate

हिन्दी अर्थ

पुण्यतीर्थं हैं। इन तीर्थोके जलमें स्नान करनेपर वे कुछ समयके बाद पवित्र करते हैं; किंतु भगवान् विष्णुका चरणोदकरूप यह “चक्रतीर्थ' तत्काल पवित्र

English

UsT tfaf fotTRlf? TTO5T MIUlAI Wdl

अध्याय ६६

श्लोक 39

एतेषु तीर्थेषु नरो द्विजेन्द्र पुण्येषु सह्याद्रिसमुद्भवेषु दत्त्वा सुपुष्पाणि हरिं स भक्त्या विहाय पापं प्रविशेत् स विष्णुम्

eteṣu tīrtheṣu naro dvijendra puṇyeṣu sahyādrisamudbhaveṣu dattvā supuṣpāṇi hariṃ sa bhaktyā vihāya pāpaṃ praviśet sa viṣṇum

हिन्दी अर्थ

पादोदकं भगवतस्तु पुनाति सद्यः ॥ ४४ कर देता है ॥ ४१--४४॥ इति श्रीनरसिंहपुराणे तीर्थप्रशंसायां वट्वटिवमोऽध्यायः

English

Wifi J lrMlfc(rd 1RR3TT I ? <i qpr yQtvictt fanropr 1 1^ ^

अध्याय ६६

श्लोक 40

सकृत् तीर्थाद्रितोयेषु गङ्गायां तु पुनह् पुनः सर्वतीर्थमयी गङ्गा सर्वदेवमयो हरिः

sakṛt tīrthādritoyeṣu gaṅgāyāṃ tu punah punaḥ sarvatīrthamayī gaṅgā sarvadevamayo hariḥ

हिन्दी अर्थ

मानसतीर्थ, व्रत तथा नरसिंहपुराणका माहात्म्य

English

O Brahmana, one should consider as the holy place where the water of the fountains flowing from the mountain Sahyadri. A dip

अध्याय ६६

श्लोक 41

सर्वशास्त्रमयी गीता सर्वधर्मो दयापरः एवं ते कथितं विप्र क्षेत्रमाहात्म्यम् उत्तमम्

sarvaśāstramayī gītā sarvadharmo dayāparaḥ evaṃ te kathitaṃ vipra kṣetramāhātmyam uttamam

हिन्दी अर्थ

सूतजी कहते हैं--द्विजश्रेष्ठ इस प्रकार अबतक मैंने भूतलके प्रसिद्ध तीथाँका वर्णन किया; किंतु इन मानसानि हि तीर्थानि फलदानि विशेषतः॥ १ तीथाँकी अपेक्षा मानसतीर्थ विशेष फल देनेवाले हैं।

English

The person who regularly visits the mountain Sahyadri and takes a bath there, becomes holy in his heart. O Brahmana, the man who after a bath in the streams flowing from the mountain Sahyadri and offers flowers to god Visnu while worshipping, finally merges with god Visnu and his sins are dissolved. As Ganga contains all holy places, one should take a bath daily or regularly in the Ganga and only one bath on the rivers flowing from the mountain peaks is sufficient for a man. All gods are merged with god Visnu. The Gita is the composite from of all scriptures. To be kind to creatures is the best among all religions.

अध्याय ६६

श्लोक 42

श्रीसह्यामलकग्रामे तीर्थे स्नात्वा फलानि च तीर्थानाम् अपि यत् तीर्थं तत् तीर्थं द्विजसत्तम देवदेवस्य पादस्य तलाद् भुवि निनिःसृतम्

śrīsahyāmalakagrāme tīrthe snātvā phalāni ca tīrthānām api yat tīrthaṃ tat tīrthaṃ dvijasattama devadevasya pādasya talād bhuvi niniḥsṛtam

हिन्दी अर्थ

स्वधर्माचरणं तीर्थ तीर्थमग्नेरुपासनम्

English

3Twfari dfllilURfiBdi'dl

अध्याय ६६

श्लोक 43

अम्भोयुगं तुरगमेधसहस्रतुल्यं तच् चक्रतीर्थम् इति वेदविदो वदन्ति स्नानाच् च तत्र मनुजा न पुनर् भवन्ति पादौ प्रणम्य शिरसा मधुसूदनस्य

ambhoyugaṃ turagamedhasahasratulyaṃ tac cakratīrtham iti vedavido vadanti snānāc ca tatra manujā na punar bhavanti pādau praṇamya śirasā madhusūdanasya

हिन्दी अर्थ

उपवासो मुनिश्रेष्ठ एकादश्यां -विधीयते। नरसिंहं समभ्यर्च्यंसर्वपापैः प्रमुच्यते इस्तयुक्तेऽर्कदिवसे सौरनक्तं समाचरेत्। स्नात्वार्कमध्ये विष्णुं च ध्यात्वा रोगात्प्रमुच्यते

English

whw n? ^PfjTT mrijciiAi ut^t uwri fyrpRT wactTBiii-x 3 ii qfi yumuwfau 9 1 fur

अध्याय ६६

श्लोक 44

गङ्गाप्रयागगमनैमिषपुष्कराणि पुण्यायुतानि कुरुजाङ्गलयामुनानि कालेन तीर्थसलिलानि पुनन्ति पापात् पादोदकं भगवतस् तु पुनाति सद्यः

gaṅgāprayāgagamanaimiṣapuṣkarāṇi puṇyāyutāni kurujāṅgalayāmunāni kālena tīrthasalilāni punanti pāpāt pādodakaṃ bhagavatas tu punāti sadyaḥ

हिन्दी अर्थ

तर्पयित्वा पितृन्देवानुषींश्च तिलतन्दुलैः

English

O Brahmana, thus I have described the supreme magnificence of all the holy places that have existed in this region. I have told simultaneously the fruits/consequenccs of taking a bath in the Sahyadri mountain and Amalaka etc. pilgrim places. O Brahmana, that is the best tirtha which is the holiest. This Amalaka pilgrim place has originated

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_narasiMhapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Narasimha Purana — Chapter 66
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.