Narasimha Purana· Nṛsiṁha Purāṇa
9
अध्याय 9 / 68

Adhyaya 9

10 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ10 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ९

श्लोक 1

॥ इति श्रीनरसिंहपुराणे यमगीता नामाष्टमो ऽध्यायः ॥ नर्प् ८ ॥ स्वपुरुषम् अभिवीक्ष्य पाशहस्तं वदति यमः किल तस्य कर्णमूले परिहर मधुसूदनप्रपन्नान् प्रभुर् अहम् अन्यनृणां न वैष्णवानाम्

|| iti śrīnarasiṃhapurāṇe yamagītā nāmāṣṭamo 'dhyāyaḥ || narp 8 || svapuruṣam abhivīkṣya pāśahastaṃ vadati yamaḥ kila tasya karṇamūle parihara madhusūdanaprapannān prabhur aham anyanṛṇāṃ na vaiṣṇavānām

हिन्दी अर्थ

ब्रह्मन्! जिसने तप नहीं किया है, ऐसा कोई भी मनुष्य अनायास ही मेरा दर्शन नहीं पा सकता मार्कण्डेय उवाच कृतकृत्योऽस्मि देवेश साम्प्रतं तव दर्शनात्। त्वद्भक्तिमचलामेकां मम देहि जगत्पते

English

Recitation of Yama$Jaka ggfg ^T: feg c^g cFufggi rrtq ^«j|cf FTT H »l^ll

अध्याय ९

श्लोक 2

अहम् अमरगणार्चितेन धात्रा यम इति लोकहिताहिते नियुक्तः हरिगुरुविमुखान् प्रशास्मि मर्त्यान् हरिचरणप्रणतान् नमस् करोमि

aham amaragaṇārcitena dhātrā yama iti lokahitāhite niyuktaḥ hariguruvimukhān praśāsmi martyān haricaraṇapraṇatān namas karomi

हिन्दी अर्थ

चिरायुष्यं हृषीकेश येन त्वां चिरमर्चये पुनस्त्वं द्रक्ष्यसे मां वै क्षीराब्धौ योगशायिनम्

English

Vyasa said- Yama having seen his servant ready to move somewhere with the pasa (cord) in his hand, said into his ears - "Dear messenger, my sovereignty covers the creatures other than Vaisnavana. Hence, leave the people sheltered under lord Madhusudana.

अध्याय ९

श्लोक 3

सुगतिम् अभिलषामि वासुदेवाद् अहम् अपि भागवते स्थितान्तरात्मा मधुवधवशगो ऽस्मि न स्वतन्त्रः प्रभवति संयमने ममापि कृष्णः

sugatim abhilaṣāmi vāsudevād aham api bhāgavate sthitāntarātmā madhuvadhavaśago 'smi na svatantraḥ prabhavati saṃyamane mamāpi kṛṣṇaḥ

हिन्दी अर्थ

इत्युक्त्वा पुण्डरीकाक्षस्तत्रैवान्तरधीयत। मार्कण्डेयोऽपि धर्मात्मा चिन्तयन्मधुसूदनम् अर्चयन् देवदेवेशं जपन् शुद्धं नमन्नपि। वेदशास्त्राणि पुण्यानि पुराणान्यखिलानि च

English

Lord Brahma has employed me for taking into consideration, the account of the good and bad deeds performed/committed by the people, and thus, addressed me as Yama. The people who not obedient/devoted to the teacher and Visnu, are only governed by me. I myself salute the people who bow their heads before Sri Hari.

अध्याय ९

श्लोक 4

भगवति विमुखस्य नास्ति सिद्धिर् विषम् अमृतं भवतीति नेदम् अस्ति वर्षशतम् अपीह पच्यमानं व्रजति न काञ्चनताम् अयः कदाचित्

bhagavati vimukhasya nāsti siddhir viṣam amṛtaṃ bhavatīti nedam asti varṣaśatam apīha pacyamānaṃ vrajati na kāñcanatām ayaḥ kadācit

हिन्दी अर्थ

हरि सुरेशं मुनिरुग्रतेजाः युक्तश्चिरकालसम्भ्रमाद् भृगोः स पौत्रो हरिभक्तिमुद्वहन्।

English

By taking special care for the devotee towards god and on remembering their penance performed, I also wish a suitable position from lord Vasudeva. I am enslaved to Madhusudana and nowhere independent. Lord Visnu is capable enough to control

अध्याय ९

श्लोक 5

न हि शशिकलुषच्छविः कदाचिद् विरमति नो रविताम् उपैति चन्द्रः भगवति च हराव् अनन्यचेता भृशमलिनो ऽपि विराजते मनुष्यः

na hi śaśikaluṣacchaviḥ kadācid viramati no ravitām upaiti candraḥ bhagavati ca harāv ananyacetā bhṛśamalino 'pi virājate manuṣyaḥ

हिन्दी अर्थ

मार्कण्डेयजी बोले--देवेधर! इस समय आपके दर्शनसे ही मैं कृतार्थ हो गया। जगत्पते! अब तो मुझे श्रीपते! हृषीकेश! यदि आप मुझपर प्रसन्न हैं तो मुझे चिरकालिक आयु दीजिये, जिससे मैं चिरकालतक आपकी आराधना कर सकूँ

English

The person opposing the god, cannot achieve siddhi (salvation). The poison cannot anyway turn into nectar, the iron cannot be converted into gold even if the same is thrown into a furnace for many hundred years.

अध्याय ९

श्लोक 6

महद् अपि सुविचार्य लोकतत्त्वं भगवदुपास्तिम् ऋते न सिद्धिर् अस्ति सुरगुरुसुदृढप्रसाददौ तौ हरिचरणौ स्मरतापवर्गहेतोः

mahad api suvicārya lokatattvaṃ bhagavadupāstim ṛte na siddhir asti suragurusudṛḍhaprasādadau tau haricaraṇau smaratāpavargahetoḥ

हिन्दी अर्थ

श्रीभगवान् बोले--मृत्युको तो तुम पहले ही जीत चुके हो, अब चिरकालिक आयु भी तुम्हें प्राप्त हुई। साथ प्राप्त हो। महाभाग! यह तीर्थ आजसे तुम्हारे ही नामसे विख्यात होगा; अब पुनः तुम क्षीरसमुद्रमें योगनिद्राका आश्रय लेकर सोये हुए मेरा दर्शन पाओगे

English

The moon similarly cannot be absolved from the scare i.e. it cannot illumine like the sun. However, the exclusive devotee of lord Visnu, attains to honour and prestige in spite of being dirty in body. On going over the essence of the world it is only ascertained that no achievement can be obtained but for the worship of the god. You therefore, are advised to bring in memory at all moments, the feet of god for emancipation as these feet had graced the divine teacher (Devaguru) Jupiter (Brhaspati).

अध्याय ९

श्लोक 7

शुभम् इदम् उपलभ्य मानुषत्वं सुकृतशतेन वृथेन्द्रियार्थहेतोः रमयति कुरुते न मोक्षमार्गं दहयति चन्दनम् आशु भस्महेतोः

śubham idam upalabhya mānuṣatvaṃ sukṛtaśatena vṛthendriyārthahetoḥ ramayati kurute na mokṣamārgaṃ dahayati candanam āśu bhasmahetoḥ

हिन्दी अर्थ

श्रीव्यासजी बोले--यों कहकर कमललोचन भगवान् विष्णु वहीं अदृश्य हो गये। धर्मात्मा, साधुशिरोमणि, तपोधन मार्कण्डेयजी भी शुद्धस्वरूप देवदेवेश्वर मधुसूदनका ध्यान, पूजन, जप और नमस्कार करते हुए वहीँ रहकर मुनियोंको पवित्र वेदशास्त्र, अखिल पुराण, विविध प्रकारकी गाथाएँ, पावन इतिहास और पितृतत्त्व भी सुनाने लगे। तदनन्तर किसी समय भगवान् ुरुषोत्तमके कहे हुए वचनको स्मरण कर, वे शास्त्रवेत्ताओंमें श्रेष्ठ

English

The people indulged redundantly in the pleasures of worldly affairs, only to destroy the opportunity for utilisation of human body so received as a result of hundreds of great deeds performed in the phase of previous life. The people not following the path of emancipation, are involved in the activity as if someone pumps wind to the sandal-wood for getting its ashes. II

अध्याय ९

श्लोक 8

मुकुलितकरकुड्मलैः सुरेन्द्रैः सततनमस्कृतपादपङ्कजो यः अविहतगतये सनातनाय जगति जनिं हरते नमो ऽग्रजाय

mukulitakarakuḍmalaiḥ surendraiḥ satatanamaskṛtapādapaṅkajo yaḥ avihatagataye sanātanāya jagati janiṃ harate namo 'grajāya

हिन्दी अर्थ

उग्रतेजस्वी मुनि उन सुरेश्वर भगवान् श्रीहरिका दर्शन करनेके लिये घूमते हुए समुद्रकी ओर चले। हृदयमें भगवानको भक्ति धारण किये चिरकालतक परिश्रमपूर्वक चलते-चलते क्षीरसागरमें पहुँचकर उन भृगुके पौत्रने नागराजके शरीररूपी पर्यङ्कपर निद्रामग्न हुए सुरेश्वर

English

The first appeared Sanatana Purusa, lord Visnu is saluted who destroys the cycle of birth and death, whose ever dynamic paces do not know to stay and whose lotus feet are worshipped with clasped hands by the gods of sovereignty. umutdifac; grm uaft r: rti Vyasa said- The person either going over or listening to this sacred Yamastaka, attains to the abode of Visnu and his vices are absolved in

अध्याय ९

श्लोक 9

यमाष्टकम् इदं पुण्यं पठते यः शृणोति वा मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति

yamāṣṭakam idaṃ puṇyaṃ paṭhate yaḥ śṛṇoti vā mucyate sarvapāpebhyo viṣṇulokaṃ sa gacchati

हिन्दी अर्थ

कृतनिद्रमैक्षत॥ ५२ भगवान् विष्णुका दर्शन किया॥ ४८--५२॥ मार्कण्डेयजीद्वारा शेषशायी भगवानका स्तवन

English

RRT§RT ft ^R'df^tdct^dH.I ur: jra^nfir unddi gsut •fRlRT iftftnT zf RT yr f*TTII ^ O

अध्याय ९

श्लोक 10

इतीदम् उक्तं यमवाक्यम् उत्तमं मयाधुना ते हरिभक्तिवर्धनम् पुनः प्रवक्ष्यामि पुरातनीं कथां भृगोस् तु पौत्रेण च या पुरा कृता

itīdam uktaṃ yamavākyam uttamaṃ mayādhunā te haribhaktivardhanam punaḥ pravakṣyāmi purātanīṃ kathāṃ bhṛgos tu pautreṇa ca yā purā kṛtā

हिन्दी अर्थ

व्यासजी बोले--शुकदेव! तदनन्तर मार्कण्डेयजी शेषशय्यापर सोये हुए उन चराचरगुरु जगदीश्वर भगवान् मार्कण्डेयोऽभितुष्टाव भोगपर्यङ्कशायिनम्॥ १ विष्णुको प्रणाम करके उनका स्तवन करने लगे

English

This great preaching of Yama which increases the devotion for lord Visnu, has been described by me to you all. Now, I will again highlight the precedent story i.e. the activities performed by Markandeya, the grandson of Bhrgu in the ancient period. Thus, the Ninth chapter on "Yamastaka" in Sri Nrsimha Purana approaches the end.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_narasiMhapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Narasimha Purana — Chapter 9
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.