Skanda Purana· Skanda Purāṇa
102
अध्याय 102 / 116

Adhyaya 102

19 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ19 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय १०२

श्लोक 1

इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे नन्दितीर्थवर्णनो नामैकशततमो ऽध्यायः ॥ र्क्स् अध्याय १०२ मार्कण्डेय उवाच: ततो गच्छेत् तु राजेन्द्र वरुणेश्वरम् उत्तमम् ।यत्र सिद्धः पुरा देवो वरुणो नृपसत्तम

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe nanditīrthavarṇano nāmaikaśatatamo 'dhyāyaḥ || rks adhyāya 102 mārkaṇḍeya uvāca: tato gacchet tu rājendra varuṇeśvaram uttamam / yatra siddhaḥ purā devo varuṇo nṛpasattama

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Thereafter, a person should go to Manmathesa Tirtha bowed down to by all the Devas. Merely by taking holy bath, O king, the man will not see the world of Yama.

अध्याय १०२

श्लोक 2

पिण्याकशाकपर्णैश् च कृच्छ्रचान्द्रायणादिभिः ।आराध्य गिरिजानाथं ततः सिद्धिं गता जनाः

piṇyākaśākaparṇaiś ca kṛcchracāndrāyaṇādibhiḥ / ārādhya girijānāthaṃ tataḥ siddhiṃ gatā janāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The speciality here, O son of Bharata, is in the perfor¬ mance of Sraddha at dusk. By the gift of cooked food, O great king, an excellent benefit has been proclaimed.

अध्याय १०२

श्लोक 3

तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा संतर्प्य पितृदेवताः ।पूजयेच् छङ्करं भक्त्या स गच्छेत् परमं पदम्

tatra tīrthe naraḥ snātvā saṃtarpya pitṛdevatāḥ / pūjayec chaṅkaraṃ bhaktyā sa gacchet paramaṃ padam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

A man who bathes at that holy place, satisfies the ancestors and gods and worships Shankara with devotion goes to the supreme state.

अध्याय १०२

श्लोक 4

कुण्डिकां वर्धनीं वापि महद्वा जलभाजनम् ।अन्नेन सहितं पार्थ तस्य पुण्यफलं शृणु

kuṇḍikāṃ vardhanīṃ vāpi mahadvā jalabhājanam / annena sahitaṃ pārtha tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

A water-jar, a spouted pot or a large water vessel together with food, son of Pritha — hear the holy fruit of giving them:

अध्याय १०२

श्लोक 5

यत्फलं लभते मर्त्यः सत्रे द्वादशवार्षिके ।तत्फलं समवाप्नोति नात्र कार्या विचारणा

yatphalaṃ labhate martyaḥ satre dvādaśavārṣike / tatphalaṃ samavāpnoti nātra kāryā vicāraṇā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

whatever fruit a mortal gains from a twelve-year sacrificial session, he obtains that fruit; there is no need for deliberation.

अध्याय १०२

श्लोक 6

सर्वेषाम् एव दानानाम् अन्नदानम् अनुत्तमम् ।यद्यत् प्रीतिकरं चैव तोयं च नृपसत्तम

sarveṣām eva dānānām annadānam anuttamam / yadyat prītikaraṃ caiva toyaṃ ca nṛpasattama

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Of all gifts the gift of food is unsurpassed, and whatever gives delight, and water, best of kings.

अध्याय १०२

श्लोक 7

तत्र तीर्थे मृतानां च नराणां भावितात्मनाम् ।वारुणे च पुरे वासो यावद् आहूत सम्प्लवम्

tatra tīrthe mṛtānāṃ ca narāṇāṃ bhāvitātmanām / vāruṇe ca pure vāso yāvad āhūta samplavam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Men of cultivated self who die at that holy place dwell in Varuna's city until the deluge;

अध्याय १०२

श्लोक 8

भुक्त्वा तत्र बहुं कालं मर्त्यलोके ऽभिजायते ।अन्नदानप्रदो नित्यं जीवेच् च शरदां शतम्

bhuktvā tatra bahuṃ kālaṃ martyaloke 'bhijāyate / annadānaprado nityaṃ jīvec ca śaradāṃ śatam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

having enjoyed there for a long time, they are born in the mortal world; ever a giver of food, one lives a hundred autumns.

अध्याय १०२

श्लोक 9

मार्कण्डेय उवाच: ततो गच्छेच् च राजेन्द्र अग्नितीर्थम् अनुत्तमम् ।यत्र सिद्धो महातेजास् तपः कृत्वा हुताशनः

mārkaṇḍeya uvāca: tato gacchec ca rājendra agnitīrtham anuttamam / yatra siddho mahātejās tapaḥ kṛtvā hutāśanaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Markandeya said: Then, king of kings, one should go to the unsurpassed Agnitirtha, where the mighty Hutashana attained perfection by austerity.

अध्याय १०२

श्लोक 10

सर्वभक्षीकृतो यश् च दण्डके मुनिना पुरा ।नर्मदातटम् आश्रित्य पूतो जातो हुताशनः

sarvabhakṣīkṛto yaś ca daṇḍake muninā purā / narmadātaṭam āśritya pūto jāto hutāśanaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

He who was long ago made an all-devourer by a sage in the Dandaka forest — Hutashana, resorting to the bank of the Narmada, became purified.

अध्याय १०२

श्लोक 11

तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा समभ्यर्च्य जगद्गुरुम् ।उमया सहित भक्त्या सर्वपापैः प्रमुच्यते

tatra tīrthe naraḥ snātvā samabhyarcya jagadgurum / umayā sahita bhaktyā sarvapāpaiḥ pramucyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

A man who bathes at that holy place and worships the guru of the world together with Uma with devotion is freed from all sins.

अध्याय १०२

श्लोक 12

तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा दत्ते वै कांचनं नृप ।ब्राह्मणेभ्यो जलं दत्त्वा लभते वार्बुदं फलम्

tatra tīrthe naraḥ snātvā datte vai kāṃcanaṃ nṛpa / brāhmaṇebhyo jalaṃ dattvā labhate vārbudaṃ phalam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

A man who bathes at that holy place and gives gold, O king, and gives water to brahmins, obtains a fruit ten crores great.

अध्याय १०२

श्लोक 13

दधिच्छन्दे मधुच्छन्दे नन्दीशे वारुणे तथा ।आग्नेये तत्फलं तात स्नात्वा मुच्येत किल्बिषैः

dadhicchande madhucchande nandīśe vāruṇe tathā / āgneye tatphalaṃ tāta snātvā mucyeta kilbiṣaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

At Dadhichchhanda, Madhuchchhanda, Nandisha, Varuna and Agneya — bathing, dear one, one gains that fruit and is freed from sins.

अध्याय १०२

श्लोक 14

ते वन्द्या मानुषे लोके धन्याश् चाप्तमनोरथाः ।यैर् हि दृष्टं महापुण्यं नर्मदातीर्थपञ्चकम्

te vandyā mānuṣe loke dhanyāś cāptamanorathāḥ / yair hi dṛṣṭaṃ mahāpuṇyaṃ narmadātīrthapañcakam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Worthy of salutation in the human world, blessed and with their wishes fulfilled are those who have seen the most holy five holy places of the Narmada;

अध्याय १०२

श्लोक 15

स्वर्गलोकम् अवापुस्ते यावद् इन्द्राश् चतुर्दश ।ततः स्वर्गाच् च्युताश् चापि राजानः सन्ति धार्मिकाः

svargalokam avāpuste yāvad indrāś caturdaśa / tataḥ svargāc cyutāś cāpi rājānaḥ santi dhārmikāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

they attain the world of heaven for as long as fourteen Indras reign; then, falling from heaven, they become righteous kings,

अध्याय १०२

श्लोक 16

सर्वपापविनिर्मुक्ता भुञ्जते ते ऽचलां महीम् ।आखण्डलप्रतापो ऽयं नर्मदातटसेवने

sarvapāpavinirmuktā bhuñjate te 'calāṃ mahīm / ākhaṇḍalapratāpo 'yaṃ narmadātaṭasevane

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

free of all sins, and enjoy the steadfast earth; such is the glory, equal to Indra's, of serving the bank of the Narmada.

अध्याय १०२

श्लोक 17

गङ्गाकनखले पुण्या कुरुक्षेत्रे सरस्वती ।ग्रामे वा यदि वारण्ये पुण्या सर्वत्र नर्मदा

gaṅgākanakhale puṇyā kurukṣetre sarasvatī / grāme vā yadi vāraṇye puṇyā sarvatra narmadā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The Ganga is holy at Kanakhala, the Sarasvati at Kurukshetra; but whether in a village or in the forest, the Narmada is holy everywhere.

अध्याय १०२

श्लोक 18

रेवातीरं वसेन् नित्यं तोयं यस् तु सदा पिबेत् ।स्नातो ऽसौ सर्वतीर्थेषु सोमपानं दिने दिने

revātīraṃ vasen nityaṃ toyaṃ yas tu sadā pibet / snāto 'sau sarvatīrtheṣu somapānaṃ dine dine

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Whoever lives always on the bank of the Reva and ever drinks its water has bathed at all holy places and drinks soma day after day.

अध्याय १०२

श्लोक 19

गङ्गाद्याः सरितः सर्वाः समुद्राश् च सरांसि च ।कल्पान्ते संक्षयं यान्ति न मृतैका च नर्मदा

gaṅgādyāḥ saritaḥ sarvāḥ samudrāś ca sarāṃsi ca / kalpānte saṃkṣayaṃ yānti na mṛtaikā ca narmadā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The Ganga and all the other rivers, the oceans and the lakes, perish at the end of the kalpa; only the Narmada does not die.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_skandapurANa-revAkhaNDa-rks.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Skanda Purana — Chapter 102
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.