Skanda Purana· Skanda Purāṇa
105
अध्याय 105 / 116

Adhyaya 105

24 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ24 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय १०५

श्लोक 1

इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे सोमनाथतीर्थमहिमानुवर्णनो नाम चतुरधिकशततमो ऽध्यायः ॥ र्क्स् अध्याय १०५ मार्कण्डेय उवाच: ततो गच्छेत् तु राजेन्द्र पिङ्गलावर्तकं नृप ।सङ्गमस्य समीपस्थं रेवाया उत्तरे तटे

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe somanāthatīrthamahimānuvarṇano nāma caturadhikaśatatamo 'dhyāyaḥ || rks adhyāya 105 mārkaṇḍeya uvāca: tato gacchet tu rājendra piṅgalāvartakaṃ nṛpa / saṅgamasya samīpasthaṃ revāyā uttare taṭe

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Thereafter one goes to the Tirtha called Karania. There e takes the holy bath, O great king, and observes fast with

अध्याय १०५

श्लोक 2

हव्यवाहेन राजेन्द्र स्थापितः पिङ्गलेश्वरः ।युधिष्ठिर उवाच: हव्यवाहेन विप्रेन्द्र स्थापितश् चेश्वरः कथम्

havyavāhena rājendra sthāpitaḥ piṅgaleśvaraḥ / yudhiṣṭhira uvāca: havyavāhena viprendra sthāpitaś ceśvaraḥ katham

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Pingaleshvara was installed by Havyavaha, king of kings. Yudhishthira said: "How was the Lord installed by Havyavaha, chief of brahmins?"

अध्याय १०५

श्लोक 3

मार्कण्डेय उवाच: रेतसा यदि रुद्रेण तर्पितो हव्यवाहनः ।प्राप्तो रुद्रेण सौम्येन देहं प्राप्य जगाम सः

mārkaṇḍeya uvāca: retasā yadi rudreṇa tarpito havyavāhanaḥ / prāpto rudreṇa saumyena dehaṃ prāpya jagāma saḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Markandeya said: When Havyavahana was sated with Rudra's seed, he obtained a body from the gentle Rudra and went away.

अध्याय १०५

श्लोक 4

हव्यवाहमुखे क्षिप्ते रुद्रेणामिततेजसा ।रुद्रस्य तेजसा दग्धः तीर्थयात्रां करोति सः

havyavāhamukhe kṣipte rudreṇāmitatejasā / rudrasya tejasā dagdhaḥ tīrthayātrāṃ karoti saḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

When it was cast into the mouth of Havyavaha by Rudra of boundless radiance, burned by Rudra's radiance he made a pilgrimage to the holy places.

अध्याय १०५

श्लोक 5

चचार परया भक्त्या ध्यानम् उग्रं हुताशनः ।वायुभक्षः शतं साग्रं यावद् आसीत् हुताशनः

cacāra parayā bhaktyā dhyānam ugraṃ hutāśanaḥ / vāyubhakṣaḥ śataṃ sāgraṃ yāvad āsīt hutāśanaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Hutashana practised fierce meditation with supreme devotion; Hutashana lived on air for over a hundred years,

अध्याय १०५

श्लोक 6

तावत् तुष्टो महादेवो हुताशनम् उवाच ह ।हव्यवाह वरं ब्रूहि यत् ते मनसि वर्तते

tāvat tuṣṭo mahādevo hutāśanam uvāca ha / havyavāha varaṃ brūhi yat te manasi vartate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and then Mahadeva was pleased and said to Hutashana: "Havyavaha, name the boon that is in your mind."

अध्याय १०५

श्लोक 7

हुताशन उवाच: नमस्ते सर्वलोकेश उग्ररूप नमो ऽस्तु ते ।युष्मद् रेतेन संप्लुष्टः कुब्जो जातो महेश्वर

hutāśana uvāca: namaste sarvalokeśa ugrarūpa namo 'stu te / yuṣmad retena saṃpluṣṭaḥ kubjo jāto maheśvara

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Hutashana said: "Salutation to you, lord of all worlds, salutation to you of fierce form; scorched by your seed I have become hunchbacked, Maheshvara.

अध्याय १०५

श्लोक 8

शरीरार्तो ह्य् अहं कृष्णः संस्थितो नर्मदातटे ।इत्युक्त्वान्तर्दधे देवो नीरुजस्त्वं भविष्यसि

śarīrārto hy ahaṃ kṛṣṇaḥ saṃsthito narmadātaṭe / ityuktvāntardadhe devo nīrujastvaṃ bhaviṣyasi

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Afflicted in body and blackened, I stay on the bank of the Narmada." Saying "You will be free of disease," the god vanished.

अध्याय १०५

श्लोक 9

हव्यवाहेन राजेन्द्र स्थापितः पिङ्गलेश्वरः ।जितक्रोधो ऽपि यस् तत्र उपवासं समाचरेत्

havyavāhena rājendra sthāpitaḥ piṅgaleśvaraḥ / jitakrodho 'pi yas tatra upavāsaṃ samācaret

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Pingaleshvara was installed by Havyavaha, king of kings. Whoever, having conquered anger, keeps a fast there

अध्याय १०५

श्लोक 10

अतिरात्रफलं तत्र अन्ते रुद्रम् अवाप्नुयात् ।गुणान्विताय दीनाय कपिलां तत्र भारत

atirātraphalaṃ tatra ante rudram avāpnuyāt / guṇānvitāya dīnāya kapilāṃ tatra bhārata

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

obtains there the fruit of the atiratra and at the end attains Rudra. Whoever gives there a tawny cow to a virtuous but needy brahmin, O Bharata,

अध्याय १०५

श्लोक 11

अलंकृत्वा सवस्त्रां च सवत्सां रूपसंयुताम् ।यः प्रयच्छति विप्राय स गच्छेत् परमं पदम्

alaṃkṛtvā savastrāṃ ca savatsāṃ rūpasaṃyutām / yaḥ prayacchati viprāya sa gacchet paramaṃ padam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

adorned, with cloth, with her calf and lovely to look at, goes to the supreme state.

अध्याय १०५

श्लोक 12

ततो गच्छेत् तु राजेन्द्र तीर्थं परमशोभनम् ।स्थापितं ह्य् ऋषिसङ्घैश् च ब्रह्मवंशोद्भवैर् द्विजैः

tato gacchet tu rājendra tīrthaṃ paramaśobhanam / sthāpitaṃ hy ṛṣisaṅghaiś ca brahmavaṃśodbhavair dvijaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then, king of kings, one should go to a supremely lovely holy place, established by hosts of sages and brahmins born of Brahma's line,

अध्याय १०५

श्लोक 13

ऋणमोचनविख्यातं रेवातटसमाश्रितम् ।षण्मासं मनुजो भक्त्या तत्र यस् तर्पयेत् पितॄन्

ṛṇamocanavikhyātaṃ revātaṭasamāśritam / ṣaṇmāsaṃ manujo bhaktyā tatra yas tarpayet pitṝn

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

renowned as Rinamochana, lying on the bank of the Reva. The man who for six months satisfies his ancestors there with devotion

अध्याय १०५

श्लोक 14

दिव्यैः पित्र्यैर् मनुष्यैश् च ऋणैर् आत्मकृतैः सह ।मुच्यते तत्क्षणात् सो ऽथ स्नात्वा वै नर्मदाजले

divyaiḥ pitryair manuṣyaiś ca ṛṇair ātmakṛtaiḥ saha / mucyate tatkṣaṇāt so 'tha snātvā vai narmadājale

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

is at once released from the debts to the gods, the ancestors and men, together with debts he has incurred himself, by bathing in the water of the Narmada.

अध्याय १०५

श्लोक 15

प्रत्यक्षं पातकं तत्र दृश्यते चैव रूपि च ।तत्र तीर्थे तु यो राजन्न् एकचित्तो जितेन्द्रियः

pratyakṣaṃ pātakaṃ tatra dṛśyate caiva rūpi ca / tatra tīrthe tu yo rājann ekacitto jitendriyaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

There sin is seen manifest, even in bodily form. Whoever at that holy place, O king, single-minded and with senses controlled,

अध्याय १०५

श्लोक 16

स्नानं दानं नरो धीमान् कारयेद् भक्तितत्परः ।ऋणत्रयविमुक्तस् तु वीर्यवान् मोदते दिवि

snānaṃ dānaṃ naro dhīmān kārayed bhaktitatparaḥ / ṛṇatrayavimuktas tu vīryavān modate divi

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the wise man intent on devotion, has bathing and giving performed, is freed from the three debts and rejoices in heaven, full of vigour.

अध्याय १०५

श्लोक 17

मार्कण्डेय उवाच: तस्यैवानन्तरं पार्थ कपिलातीर्थम् उत्तमम् ।स्थापितं कपिलेनैव सर्वपापप्रणाशनम्

mārkaṇḍeya uvāca: tasyaivānantaraṃ pārtha kapilātīrtham uttamam / sthāpitaṃ kapilenaiva sarvapāpapraṇāśanam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Markandeya said: Right after it, son of Pritha, is the excellent Kapilatirtha, established by Kapila himself, destroying all sins.

अध्याय १०५

श्लोक 18

अष्टम्यां च सिते पक्षे चतुर्दश्यां नरेश्वर ।स्नापयेत् परया भक्त्या कपिलाक्षीरसर्पिषा

aṣṭamyāṃ ca site pakṣe caturdaśyāṃ nareśvara / snāpayet parayā bhaktyā kapilākṣīrasarpiṣā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

On the eighth and fourteenth of the bright fortnight, lord of men, one should bathe with supreme devotion, with the milk and ghee of a tawny cow,

अध्याय १०५

श्लोक 19

मधुना खण्डयुक्तेन दध्यक्षतफलेन च ।कपिलेशं नृपश्रेष्ठ निशीथे तं जगत्प्रभुम्

madhunā khaṇḍayuktena dadhyakṣataphalena ca / kapileśaṃ nṛpaśreṣṭha niśīthe taṃ jagatprabhum

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with honey mixed with sugar, with curd, unbroken rice and fruit, Kapilesha, best of kings, the lord of the world, at midnight;

अध्याय १०५

श्लोक 20

श्रीखण्डेन सुगन्धेन गुण्ठयेच् च महेश्वरम् ।ततः सुगन्धपुष्पैश् च श्वेतैश् च नृपनन्दन

śrīkhaṇḍena sugandhena guṇṭhayec ca maheśvaram / tataḥ sugandhapuṣpaiś ca śvetaiś ca nṛpanandana

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

one should coat Maheshvara with fragrant sandal, and then with fragrant white flowers, delight of kings.

अध्याय १०५

श्लोक 21

अर्चयन्ति जितक्रोधा न ते यान्ति यमालयम् ।असिपत्रवनं घोरं यमवल्लीं सुदारुणाम्

arcayanti jitakrodhā na te yānti yamālayam / asipatravanaṃ ghoraṃ yamavallīṃ sudāruṇām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Those who worship thus, having conquered anger, do not go to Yama's abode; the dreadful sword-leaf forest and the most cruel creeper of Yama

अध्याय १०५

श्लोक 22

ते व्रजन्ति सुखं पार्थ कपिलेशे सुपूजिते ।स्नात्वा रेवाजले पुण्ये पूजयेद् ब्राह्मणं शुभम्

te vrajanti sukhaṃ pārtha kapileśe supūjite / snātvā revājale puṇye pūjayed brāhmaṇaṃ śubham

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

they pass through at ease, son of Pritha, when Kapilesha is well worshipped. Bathing in the holy water of the Reva, one should honour a good brahmin

अध्याय १०५

श्लोक 23

गोप्रदानेन वस्त्रेण अन्नेन किल भारता ।छत्रशय्याप्रदानेन भूमौ राजा भवेत् तु सः

gopradānena vastreṇa annena kila bhāratā / chatraśayyāpradānena bhūmau rājā bhavet tu saḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with the gift of a cow, with clothing and with food, O Bharata; by the gift of an umbrella and a bed he becomes a king on earth,

अध्याय १०५

श्लोक 24

नीरोगस् तीव्रतेजाश् च जीवत्पुत्रः प्रियंवदः ।शत्रवो मित्रतां यान्ति जायते नात्र संशयः

nīrogas tīvratejāś ca jīvatputraḥ priyaṃvadaḥ / śatravo mitratāṃ yānti jāyate nātra saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

free of disease, of keen radiance, with living sons, sweet of speech; enemies become friends, no doubt.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_skandapurANa-revAkhaNDa-rks.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Skanda Purana — Chapter 105
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.