Skanda Purana· Skanda Purāṇa
34
अध्याय 34 / 116

Adhyaya 34

167 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ167 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ३४

श्लोक 1

इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे पातालेश्वरमाहात्म्यं नाम त्रयस्त्रिंशो ऽध्यायः ॥ र्क्स् अध्याय ३४ मार्कण्डेय उवाच: कथयामि तवाख्यानम् इन्द्रद्युम्नस्य भारत ।अयोध्याधिपतिः श्रीमान् सूर्यवंशे महीपतिः

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe pātāleśvaramāhātmyaṃ nāma trayastriṃśo 'dhyāyaḥ || rks adhyāya 34 mārkaṇḍeya uvāca: kathayāmi tavākhyānam indradyumnasya bhārata / ayodhyādhipatiḥ śrīmān sūryavaṃśe mahīpatiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

There itself is another Tirtha of the noble-souled Aditya (Sun-god). I shall glorify it, O excellent one among men, if you are interested in listening.

अध्याय ३४

श्लोक 2

बुभुजे स महीं सर्वां सशैलवनकाननाम् ।चक्रवर्ती नृपश्रेष्ठः सत्यसंधो दृढव्रतः

bubhuje sa mahīṃ sarvāṃ saśailavanakānanām / cakravartī nṛpaśreṣṭhaḥ satyasaṃdho dṛḍhavrataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

If you are pleased, O Lord, if the boon is to be given to me, be present for ever on the northern bank of Narmada. O Lord, be the bestower of boons to those persons who are self-controlled and remember you with great devotion, though staying a hundred Yojanas away.

अध्याय ३४

श्लोक 3

स शशास महीं सर्वां यथा शक्रो ऽमरावतीम् ।यज्ञहोमसहस्रैस् तु ददाह वसुधाम् इमाम्

sa śaśāsa mahīṃ sarvāṃ yathā śakro 'marāvatīm / yajñahomasahasrais tu dadāha vasudhām imām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

A man should go to that Tfrtha with great devotion and perform the holy ablution. He should propitiate the Pitrs and Devas. He shall thereby derive the benefit of Agniftoma.

अध्याय ३४

श्लोक 4

यज्ञोत्सवविवाहैस् तु वेदमङ्गलमङ्गलैः ।चातुर्वर्ण्यं स्वधर्मस्थं प्राकृता इतरे जनाः

yajñotsavavivāhais tu vedamaṅgalamaṅgalaiḥ / cāturvarṇyaṃ svadharmasthaṃ prākṛtā itare janāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

With sacrifices, festivals and weddings, with Vedic blessings and auspicious rites, the four classes stood in their own dharma, and the other common people too;

अध्याय ३४

श्लोक 5

कामं कामदुघा धेनुर् धरणी सस्यशालिनी ।पप्रच्छ स तु राजर्षिर् वशिष्ठं ब्रह्मवित्तमम्

kāmaṃ kāmadughā dhenur dharaṇī sasyaśālinī / papraccha sa tu rājarṣir vaśiṣṭhaṃ brahmavittamam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the cow of plenty yielded desires, and the earth was rich in crops. That royal sage asked Vasishtha, most learned in Brahman,

अध्याय ३४

श्लोक 6

शक्रश् चाङ्गिरसं यद्वद् अयोध्याधिपतिस् तथा ।सोमसूर्यान्वयस्यैकं तारणं च पुरोधसम्

śakraś cāṅgirasaṃ yadvad ayodhyādhipatis tathā / somasūryānvayasyaikaṃ tāraṇaṃ ca purodhasam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

as Shakra asks Angirasa, so did the lord of Ayodhya ask the family priest, the sole deliverer of the lines of Soma and Surya:

अध्याय ३४

श्लोक 7

हयमेधं महायज्ञं कस्मिंस् तीर्थे यजाम्य् अहम् ।कथय त्वं प्रसादेन यथा दृष्टं यथा श्रुतम्

hayamedhaṃ mahāyajñaṃ kasmiṃs tīrthe yajāmy aham / kathaya tvaṃ prasādena yathā dṛṣṭaṃ yathā śrutam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"At what holy place shall I perform the great horse sacrifice? Tell me graciously, as you have seen and heard."

अध्याय ३४

श्लोक 8

वशिष्ठ उवाच: ब्रह्मर्षयो वेदविदो यथा ते चाब्रुवन् नृप ।यज्ञो निवर्तितव्यस् तु ऋत्विग्भिर् ब्राह्मणैस् तव

vaśiṣṭha uvāca: brahmarṣayo vedavido yathā te cābruvan nṛpa / yajño nivartitavyas tu ṛtvigbhir brāhmaṇais tava

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Vasishtha said: As the brahmin sages who know the Veda told you, O king, your sacrifice should be carried out by brahmins as officiating priests:

अध्याय ३४

श्लोक 9

मरीचिः कश्यपश् चापि अङ्गिरा गौतमस् तथा ।दुर्वासाश् च्यवनो धूम्रः कण्वश् चैव महामुनिः

marīciḥ kaśyapaś cāpi aṅgirā gautamas tathā / durvāsāś cyavano dhūmraḥ kaṇvaś caiva mahāmuniḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Marichi, Kashyapa, Angiras, Gautama, Durvasas, Chyavana, Dhumra and the great sage Kanva,

अध्याय ३४

श्लोक 10

एते चान्ये च नृपते मुनीन्द्राः शंसितव्रताः ।पप्रच्छ तान् महाराज इन्द्रद्युम्नो महीपतिः

ete cānye ca nṛpate munīndrāḥ śaṃsitavratāḥ / papraccha tān mahārāja indradyumno mahīpatiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

these and other lords of sages of praised vows, O king. The great king Indradyumna, lord of the earth, asked them:

अध्याय ३४

श्लोक 11

कस्मिंस् तीर्थे कृतो यज्ञः कामभोगफलप्रदः ।एतत् सर्वं यथार्थं मे वदन्तु मुनिपुंगवाः

kasmiṃs tīrthe kṛto yajñaḥ kāmabhogaphalapradaḥ / etat sarvaṃ yathārthaṃ me vadantu munipuṃgavāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"At what holy place does a sacrifice performed give the fruit of desires and enjoyments? Tell me all this truly, eminent sages."

अध्याय ३४

श्लोक 12

ऋषय ऊचुः: केचिद् वाराणसीं भूप प्रयागं च तथा परे

ṛṣaya ūcuḥ: kecid vārāṇasīṃ bhūpa prayāgaṃ ca tathā pare

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The sages said: Some say Varanasi, O king, and others Prayaga;

अध्याय ३४

श्लोक 13

अन्ये वै नैमिषं तीर्थं पुष्करं च तथापरे ।कुब्जाम्रकं तथा चान्ये गङ्गाद्वारमथापरे

anye vai naimiṣaṃ tīrthaṃ puṣkaraṃ ca tathāpare / kubjāmrakaṃ tathā cānye gaṅgādvāramathāpare

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

others the holy place Naimisha, others Pushkara; others Kubjamraka, others Gangadvara;

अध्याय ३४

श्लोक 14

मायापुरीं तथा चान्ये सर्वदेवनमस्कृताम् ।वदन्त्य् अन्ये हिमस्थानं बिल्वकं नीलपर्वतम्

māyāpurīṃ tathā cānye sarvadevanamaskṛtām / vadanty anye himasthānaṃ bilvakaṃ nīlaparvatam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

others Mayapuri, saluted by all the gods; others speak of Himasthana, Bilvaka and the Nila mountain;

अध्याय ३४

श्लोक 15

कुशावर्तं तथैवा ऽन्ये तथा रुद्रमहालयम् ।ईशानं चैव केदारं सर्वतीर्थम् अयं शुभम्

kuśāvartaṃ tathaivā 'nye tathā rudramahālayam / īśānaṃ caiva kedāraṃ sarvatīrtham ayaṃ śubham

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

others likewise Kushavarta and Rudra-Mahalaya, Ishana and Kedara — this auspicious one is all holy places in one;

अध्याय ३४

श्लोक 16

और्वतीर्थं वदन्त्य् अन्ये तथा बदरिकाश्रमम् ।कालञ्जरं नीलकण्ठं देवदारुवनं तथा

aurvatīrthaṃ vadanty anye tathā badarikāśramam / kālañjaraṃ nīlakaṇṭhaṃ devadāruvanaṃ tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

others speak of Aurvatirtha, and Badarikashrama, Kalanjara, Nilakantha and Devadaruvana;

अध्याय ३४

श्लोक 17

हेमकूटं विरूपाक्षम् अन्ये चण्डीश्वरं तथा ।भूतेश्वरं भस्मगात्रं प्रभासं शशिभूषणम्

hemakūṭaṃ virūpākṣam anye caṇḍīśvaraṃ tathā / bhūteśvaraṃ bhasmagātraṃ prabhāsaṃ śaśibhūṣaṇam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

others Hemakuta, Virupaksha, Chandishvara, Bhuteshvara, Bhasmagatra, and Prabhasa with the moon-crested god.

अध्याय ३४

श्लोक 18

तीर्थान्य् एतानि चान्यानि कथितानि तवानघ ।मतान्तरं मुनीनां च विविधं परिकीर्तितम्

tīrthāny etāni cānyāni kathitāni tavānagha / matāntaraṃ munīnāṃ ca vividhaṃ parikīrtitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

These and other holy places have been told to you, sinless one; the various differing views of the sages have been declared.

अध्याय ३४

श्लोक 19

दुर्वासाश् चाब्रवीद् वाक्यं प्रहसन्न् इव तं नृपम् ।विप्राणां ज्ञानतो ज्यैष्ठ्यं क्षत्रियाणां तु वीर्यतः

durvāsāś cābravīd vākyaṃ prahasann iva taṃ nṛpam / viprāṇāṃ jñānato jyaiṣṭhyaṃ kṣatriyāṇāṃ tu vīryataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Durvasas, as if laughing, spoke these words to the king: "Among brahmins seniority is by knowledge, among kshatriyas by valour,

अध्याय ३४

श्लोक 20

वैश्यानां धान्यधनतः शूद्राणां चैव जन्मतः ।मार्कण्डेये विद्यमाने सप्तकल्पानुवर्तिनि

vaiśyānāṃ dhānyadhanataḥ śūdrāṇāṃ caiva janmataḥ / mārkaṇḍeye vidyamāne saptakalpānuvartini

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

among vaishyas by grain and wealth, among shudras by birth. While Markandeya is present, who has lived through seven kalpas,

अध्याय ३४

श्लोक 21

भविष्यभूततत्त्वज्ञे त्रिकालज्ञे त्रयीविदि ।ब्रह्मविष्णुमहेशानप्रमाणज्ञे तपोधने

bhaviṣyabhūtatattvajñe trikālajñe trayīvidi / brahmaviṣṇumaheśānapramāṇajñe tapodhane

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

who knows the truth of future and past, knows the three times and the three Vedas, knows the measure of Brahma, Vishnu and Mahesha, rich in austerity —

अध्याय ३४

श्लोक 22

कस्यास्ति धर्मकथने सामर्थ्यं धर्मनिश्चये ।धर्मारण्ये महाराज गम्यतां कल्पगातटे

kasyāsti dharmakathane sāmarthyaṃ dharmaniścaye / dharmāraṇye mahārāja gamyatāṃ kalpagātaṭe

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

who else has the ability to speak of dharma and determine dharma? Go, great king, to Dharmaranya on the bank of the Kalpaga;

अध्याय ३४

श्लोक 23

मार्कण्डेयो वक्ष्यते यत् तत्र यज्ञः प्रवर्त्यताम् ।इन्द्रद्युम्न उवाच: यथा वदसि देवर्षे तथा कार्यं मयानघ

mārkaṇḍeyo vakṣyate yat tatra yajñaḥ pravartyatām / indradyumna uvāca: yathā vadasi devarṣe tathā kāryaṃ mayānagha

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

whatever Markandeya will tell, let the sacrifice be performed there." Indradyumna said: "As you say, divine sage, so shall I do, sinless one."

अध्याय ३४

श्लोक 24

इत्युक्त्वा मुनिभिः सार्द्धं गन्तुं मार्कण्डमाश्रमम् ।उवाच वचनं राजा प्रतीहारं सुवर्चसम्

ityuktvā munibhiḥ sārddhaṃ gantuṃ mārkaṇḍamāśramam / uvāca vacanaṃ rājā pratīhāraṃ suvarcasam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Having said this, to go with the sages to Markandeya's hermitage, the king spoke to the chamberlain Suvarchas

अध्याय ३४

श्लोक 25

मन्त्रिणं देवगर्भं च बृहस्पतिसमं नृप ।यज्ञोपस्करसम्भारं सर्वमादाय सत्वरम्

mantriṇaṃ devagarbhaṃ ca bṛhaspatisamaṃ nṛpa / yajñopaskarasambhāraṃ sarvamādāya satvaram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and to the minister Devagarbha, equal to Brihaspati: "Taking all the materials and implements of the sacrifice quickly,

अध्याय ३४

श्लोक 26

आगच्छन्तु भवन्तो ऽत्र ममादेशपरायणाः ।साग्निभिर् ब्राह्मणैः सार्द्धं यास्यामः कल्पगातटम्

āgacchantu bhavanto 'tra mamādeśaparāyaṇāḥ / sāgnibhir brāhmaṇaiḥ sārddhaṃ yāsyāmaḥ kalpagātaṭam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

come here, obedient to my command; with the brahmins who keep the sacred fires we shall go to the bank of the Kalpaga.

अध्याय ३४

श्लोक 27

शीघ्रं सम्पाद्यतां सर्वं यथा यज्ञः प्रवर्त्यताम् ।सर्वेषाम् एव विप्राणां यानम् एषां पृथक् पृथक्

śīghraṃ sampādyatāṃ sarvaṃ yathā yajñaḥ pravartyatām / sarveṣām eva viprāṇāṃ yānam eṣāṃ pṛthak pṛthak

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Let everything be prepared quickly so that the sacrifice may begin. Arrange separate conveyances for all these brahmins,

अध्याय ३४

श्लोक 28

शतानि चाष्टौ राज्ञीनां यानमासां प्रकल्पय ।नवखण्डक्षितीशानां समुद्रद्वीपवासिनाम्

śatāni cāṣṭau rājñīnāṃ yānamāsāṃ prakalpaya / navakhaṇḍakṣitīśānāṃ samudradvīpavāsinām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and arrange conveyances for the eight hundred queens. To the lords of the nine divisions of the earth, dwelling on the islands of the ocean,

अध्याय ३४

श्लोक 29

नानानृपसहस्राणां घोषणा क्रियतां मुहुः ।चन्द्रद्वीपं च सेतुं च ताम्रपात्रं शिलाष्टकम्

nānānṛpasahasrāṇāṃ ghoṣaṇā kriyatāṃ muhuḥ / candradvīpaṃ ca setuṃ ca tāmrapātraṃ śilāṣṭakam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

to thousands of various kings, let the proclamation be made repeatedly: Chandradvipa, Setu, Tamrapatra, Shilashtaka,

अध्याय ३४

श्लोक 30

भोगद्वीपं च सौम्यं च गान्धर्ववारुणं तथा ।कुमारिकाख्यं नवमं नवभेदं प्रवर्तितम्

bhogadvīpaṃ ca saumyaṃ ca gāndharvavāruṇaṃ tathā / kumārikākhyaṃ navamaṃ navabhedaṃ pravartitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Bhogadvipa, Saumya, Gandharva and Varuna, and the ninth called Kumarika — the nine divisions established.

अध्याय ३४

श्लोक 31

जम्बूशाककुशक्रौञ्चशाल्मलिप्लक्षपुष्कराः ।सप्तद्वीपाः समाख्याताः समुद्राश् च निबोध मे

jambūśākakuśakrauñcaśālmaliplakṣapuṣkarāḥ / saptadvīpāḥ samākhyātāḥ samudrāś ca nibodha me

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Jambu, Shaka, Kusha, Krauncha, Shalmali, Plaksha and Pushkara are declared the seven continents; and learn of the oceans from me:

अध्याय ३४

श्लोक 32

क्षारसर्पिर् दधिक्षीरमदिरेक्षुजलात्मकाः ।समुद्राः परिखाकाराः पृथिवीमानकीर्तिताः

kṣārasarpir dadhikṣīramadirekṣujalātmakāḥ / samudrāḥ parikhākārāḥ pṛthivīmānakīrtitāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

of salt, ghee, curd, milk, wine, sugarcane juice and water, the oceans like moats, declared as the measure of the earth.

अध्याय ३४

श्लोक 33

एतेषां घोषणां कार्यां ममादेशानुवर्तिनाम् ।गवां च त्रीणि लक्षाणि सवत्सानां पयोमुचाम्

eteṣāṃ ghoṣaṇāṃ kāryāṃ mamādeśānuvartinām / gavāṃ ca trīṇi lakṣāṇi savatsānāṃ payomucām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The proclamation should be made to those who follow my command. Three hundred thousand milch cows with their calves,

अध्याय ३४

श्लोक 34

अश्वानां श्यामकर्णानां सपादं लक्षम् एव च ।दन्तिनामयुतं चैव घण्टाभरणभूषितम्

aśvānāṃ śyāmakarṇānāṃ sapādaṃ lakṣam eva ca / dantināmayutaṃ caiva ghaṇṭābharaṇabhūṣitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

a hundred and twenty-five thousand horses with dark ears, ten thousand elephants adorned with bells and ornaments,

अध्याय ३४

श्लोक 35

सहस्राणि च चत्वारि यानानां कामचारिणाम् ।लक्षं तु करभाणां वै मणिमाणिक्यम् एव च

sahasrāṇi ca catvāri yānānāṃ kāmacāriṇām / lakṣaṃ tu karabhāṇāṃ vai maṇimāṇikyam eva ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

four thousand vehicles that move at will, a hundred thousand young camels, gems and rubies,

अध्याय ३४

श्लोक 36

अग्निशौचानि वस्त्राणि ब्राह्मणार्थे तथैव च ।नानाभक्षाणि भोज्यानि पानानि विविधानि च

agniśaucāni vastrāṇi brāhmaṇārthe tathaiva ca / nānābhakṣāṇi bhojyāni pānāni vividhāni ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

fire-cleansed garments for the brahmins likewise, various foods and eatables and drinks of many kinds,

अध्याय ३४

श्लोक 37

लक्षं कर्मकराणां तु तिलदर्भादिकं तथा ।देवगर्भं समादिश्य मन्त्रिणं वदतां वरः

lakṣaṃ karmakarāṇāṃ tu tiladarbhādikaṃ tathā / devagarbhaṃ samādiśya mantriṇaṃ vadatāṃ varaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

a hundred thousand workmen, and sesame, darbha and the like." Having commanded Devagarbha, the minister, the best of speakers,

अध्याय ३४

श्लोक 38

तत्रस्थैर् ब्राह्मणैः सार्द्धं दिव्यं यानं समाश्रितः ।मुदा परमया युक्तः सान्तः पुरपरिच्छदः

tatrasthair brāhmaṇaiḥ sārddhaṃ divyaṃ yānaṃ samāśritaḥ / mudā paramayā yuktaḥ sāntaḥ puraparicchadaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

mounted a divine conveyance with the brahmins there, filled with supreme joy, with his women and retinue,

अध्याय ३४

श्लोक 39

धर्मारण्यं ततः प्राप्तो यत्रास्ते सप्तकल्पगः ।ॐकारं कल्पगां दृष्ट्वा वैदूर्यं पर्वतं तथा

dharmāraṇyaṃ tataḥ prāpto yatrāste saptakalpagaḥ / oṃkāraṃ kalpagāṃ dṛṣṭvā vaidūryaṃ parvataṃ tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and reached Dharmaranya, where the one who has lived through seven kalpas dwells. Seeing Omkara, the Kalpaga and the Vaidurya mountain,

अध्याय ३४

श्लोक 40

मुक्तो ऽस्मि किल्बिषादद्य सप्तजन्मकृताद् अपि ।एवम् उक्त्वोपविष्टो ऽसौ साष्टाङ्गं प्रणिपत्य च

mukto 'smi kilbiṣādadya saptajanmakṛtād api / evam uktvopaviṣṭo 'sau sāṣṭāṅgaṃ praṇipatya ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"Today I am freed from the sin committed even in seven births!" — saying this he sat down, having prostrated with eight limbs,

अध्याय ३४

श्लोक 41

यथार्थं पूजयामास तम् ऋषिं स नृपोत्तमः ।दृष्ट्वा तं नृपतिं प्राह मार्कण्डेयो महामुनिः

yathārthaṃ pūjayāmāsa tam ṛṣiṃ sa nṛpottamaḥ / dṛṣṭvā taṃ nṛpatiṃ prāha mārkaṇḍeyo mahāmuniḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and that best of kings duly worshipped the sage. Seeing the king, the great sage Markandeya said:

अध्याय ३४

श्लोक 42

कुशलं नृपशार्दूल चिरं दृष्टो ऽसि सुव्रत ।किम् आगमनकार्यं ते ब्राह्मणैर् मुनिपुंगवैः

kuśalaṃ nṛpaśārdūla ciraṃ dṛṣṭo 'si suvrata / kim āgamanakāryaṃ te brāhmaṇair munipuṃgavaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"Are you well, tiger among kings? You are seen after a long time, man of good vows. What is the purpose of your coming with the brahmins and eminent sages?"

अध्याय ३४

श्लोक 43

इन्द्रद्युम्न उवाच: यज्ञं कर्तुं समायातः कस्मिंस् तीर्थे द्विजोत्तम ।शिवेन कथितं यत्ते पुराणं स्कन्दकीर्तितम्

indradyumna uvāca: yajñaṃ kartuṃ samāyātaḥ kasmiṃs tīrthe dvijottama / śivena kathitaṃ yatte purāṇaṃ skandakīrtitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Indradyumna said: "I have come to perform a sacrifice — at what holy place, best of brahmins? The Purana told you by Shiva, proclaimed by Skanda —

अध्याय ३४

श्लोक 44

तदहं श्रोतुम् इच्छामि यज्ञक्षेत्रफलं महत्

tadahaṃ śrotum icchāmi yajñakṣetraphalaṃ mahat

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

that I wish to hear: the great fruit of the field of sacrifice."

अध्याय ३४

श्लोक 45

मार्कण्डेय उवाच: पृथिव्यां यानि तीर्थानि आसमुद्रान्तगोचरे

mārkaṇḍeya uvāca: pṛthivyāṃ yāni tīrthāni āsamudrāntagocare

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Markandeya said: Whatever holy places there are on the earth, reaching to the ocean's end,

अध्याय ३४

श्लोक 46

स्नानं कर्तुं समायान्ति नर्मदायां नराधिपा ।उत्तरे यानि लिङ्गानि यानि तीर्थानि दक्षिणे

snānaṃ kartuṃ samāyānti narmadāyāṃ narādhipā / uttare yāni liṅgāni yāni tīrthāni dakṣiṇe

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

come to bathe in the Narmada, lord of men. The lingas in the north and the holy places in the south

अध्याय ३४

श्लोक 47

लीयन्ते कोटितीर्थेषु कोटितीर्थं ततः स्मृतम् ।शिवेन कथितं पूर्वं पार्वत्याः षण्मुखस्य च

līyante koṭitīrtheṣu koṭitīrthaṃ tataḥ smṛtam / śivena kathitaṃ pūrvaṃ pārvatyāḥ ṣaṇmukhasya ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

merge into the Koti tirthas; therefore it is remembered as Kotitirtha. It was told long ago by Shiva to Parvati and Shanmukha,

अध्याय ३४

श्लोक 48

ब्रह्मविष्ण्वादिदेवानां शक्रस्यापि प्रकीर्तितम् ।तन् मया कथितं राजन् यथोद्दिष्टं तु शम्भुना

brahmaviṣṇvādidevānāṃ śakrasyāpi prakīrtitam / tan mayā kathitaṃ rājan yathoddiṣṭaṃ tu śambhunā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and declared to the gods Brahma, Vishnu and the rest, and to Shakra too; that I have told you, O king, as Shambhu indicated.

अध्याय ३४

श्लोक 49

ॐकारसन्निधौ रेवाकोटितीर्थं प्रकीर्तितम् ।अत्र दत्तं हुतं चेष्टं तपस् तप्तं सुदुष्करम्

oṃkārasannidhau revākoṭitīrthaṃ prakīrtitam / atra dattaṃ hutaṃ ceṣṭaṃ tapas taptaṃ suduṣkaram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Near Omkara the Reva's Kotitirtha is proclaimed; whatever is given, offered or sacrificed here, or the hardest austerity practised,

अध्याय ३४

श्लोक 50

तस्यान्तो नैव विद्यते महेश्वरवचो यथा ।राहुसोमसमायोगे कुरुक्षेत्रं प्रशस्यते

tasyānto naiva vidyate maheśvaravaco yathā / rāhusomasamāyoge kurukṣetraṃ praśasyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

has no end, as is the word of Maheshvara. At the conjunction of Rahu and Soma, Kurukshetra is praised,

अध्याय ३४

श्लोक 51

सर्वदा सर्वकार्येषु नर्मदा पुण्यदायिनी ।त्रयोदशगुणं विद्धि तीर्थम् आहुर् मनीषिणः

sarvadā sarvakāryeṣu narmadā puṇyadāyinī / trayodaśaguṇaṃ viddhi tīrtham āhur manīṣiṇaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

but the Narmada gives merit always in all undertakings. Know it to be thirteen times greater, as the wise call the holy place;

अध्याय ३४

श्लोक 52

शतकोटिगुणं तत् तु कोटितीर्थं प्रचक्षते

śatakoṭiguṇaṃ tat tu koṭitīrthaṃ pracakṣate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

they call Kotitirtha a hundred crore times greater.

अध्याय ३४

श्लोक 53

चन्द्रसूर्योपरागे तु विशेषेण नराधिप ।यज त्वं कोटितीर्थेषु यदि स्वर्गम् अभीप्ससि

candrasūryoparāge tu viśeṣeṇa narādhipa / yaja tvaṃ koṭitīrtheṣu yadi svargam abhīpsasi

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Especially at eclipses of moon and sun, lord of men, sacrifice at the Koti tirthas, if you desire heaven.

अध्याय ३४

श्लोक 54

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राजा परमधार्मिकः ।पादौ जग्राह तत्रैव मुनेर् अमिततेजसः

tasya tad vacanaṃ śrutvā rājā paramadhārmikaḥ / pādau jagrāha tatraiva muner amitatejasaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Hearing his words, the supremely righteous king clasped there the feet of the sage of boundless radiance:

अध्याय ३४

श्लोक 55

अनुग्रहम् इमं मन्ये यत् त्वया कथितं मम ।एतस्मिन्न् अन्तरे प्राप्ते यज्ञयूपान् उपस्करान्

anugraham imaṃ manye yat tvayā kathitaṃ mama / etasminn antare prāpte yajñayūpān upaskarān

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"I regard what you have told me as a grace." Meanwhile, the sacrificial posts and implements having arrived,

अध्याय ३४

श्लोक 56

नानादेशान् क्षत्रियांश् च गाश् चाश्वांश् च गजांस् तथा ।तत्क्षणाद् देवगर्भश् च प्रतीहारः समार्पयत्

nānādeśān kṣatriyāṃś ca gāś cāśvāṃś ca gajāṃs tathā / tatkṣaṇād devagarbhaś ca pratīhāraḥ samārpayat

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

kshatriyas of many lands, cows, horses and elephants — at once Devagarbha and the chamberlain handed them over.

अध्याय ३४

श्लोक 57

त्रिंशद्योजनपर्यन्तं यज्ञयूपांश् च मण्डपम् ।चकार स्वप्रमाणानि कुण्डानि विविधानि च

triṃśadyojanaparyantaṃ yajñayūpāṃś ca maṇḍapam / cakāra svapramāṇāni kuṇḍāni vividhāni ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Over thirty yojanas he made sacrificial posts and a pavilion, and fire-pits of various kinds to proper measure.

अध्याय ३४

श्लोक 58

वेदध्वनितनिर्घोषा दिवं भूमिं समस्पृशन् ।निर्धूमश् चाभवद् वह्णिः सूर्यकोटिसमप्रभः

vedadhvanitanirghoṣā divaṃ bhūmiṃ samaspṛśan / nirdhūmaś cābhavad vahṇiḥ sūryakoṭisamaprabhaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The roar of Vedic recitation touched heaven and earth; the fire became smokeless, radiant as ten million suns.

अध्याय ३४

श्लोक 59

ब्रह्माणं च तथा विष्णुं रुद्रं चैव समाह्वयत् ।रुद्रा एकादश तत्र तथादित्याश् च द्वादश

brahmāṇaṃ ca tathā viṣṇuṃ rudraṃ caiva samāhvayat / rudrā ekādaśa tatra tathādityāś ca dvādaśa

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

He invited Brahma, Vishnu and Rudra; the eleven Rudras were there, and the twelve Adityas,

अध्याय ३४

श्लोक 60

विश्वेदेवास् तथासाध्या मरुतश् च तथा वसुः ।लोकपालास् तथा चाष्टौ समुद्राः सरितस् तथा

viśvedevās tathāsādhyā marutaś ca tathā vasuḥ / lokapālās tathā cāṣṭau samudrāḥ saritas tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the Vishvedevas, the Sadhyas, the Maruts and the Vasus, the eight world-guardians, the oceans and the rivers,

अध्याय ३४

श्लोक 61

वनस्पतयस् तथा शैलास् तीर्थानि विविधानि च ।दिक्पाला भूतपालाश् च सिद्धगन्धर्वकिन्नराः

vanaspatayas tathā śailās tīrthāni vividhāni ca / dikpālā bhūtapālāś ca siddhagandharvakinnarāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the trees, the mountains and holy places of many kinds, the guardians of the directions and of beings, siddhas, gandharvas and kinnaras,

अध्याय ३४

श्लोक 62

पितरः सोमपाः सर्वे भुक्तिमुक्तिफलप्रदाः ।राक्षसा गुह्यका भूता उरगाश् च यथा तथा

pitaraḥ somapāḥ sarve bhuktimuktiphalapradāḥ / rākṣasā guhyakā bhūtā uragāś ca yathā tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

all the Soma-drinking ancestors who give the fruit of enjoyment and liberation, rakshasas, guhyakas, bhutas and serpents as well,

अध्याय ३४

श्लोक 63

सद्मवातास् तथाकाशवासिनश् च तथोत्सवे ।घृतक्षीरवहा नद्यो दधिपायसकर्दमाः

sadmavātās tathākāśavāsinaś ca tathotsave / ghṛtakṣīravahā nadyo dadhipāyasakardamāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the winds of the house and the dwellers in the sky, at the festival. Rivers flowing with ghee and milk, with mud of curd and sweet rice,

अध्याय ३४

श्लोक 64

बभूव नृपतेस् तस्य तस्मिन् यज्ञे महोत्सवे ।भक्षभोज्यैश् च विविधैः काम्ययानदिभिस् तथा

babhūva nṛpates tasya tasmin yajñe mahotsave / bhakṣabhojyaiś ca vividhaiḥ kāmyayānadibhis tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

there were at that great festival of the king's sacrifice; and with foods and eatables of many kinds and desired conveyances and the like,

अध्याय ३४

श्लोक 65

तृप्ता देवाश् च मुनयो भूतग्रामं चतुर्विधम् ।एवं निवर्तितो यज्ञो ब्राह्मणैर् भूरिदक्षिणैः

tṛptā devāś ca munayo bhūtagrāmaṃ caturvidham / evaṃ nivartito yajño brāhmaṇair bhūridakṣiṇaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the gods, sages and the fourfold host of beings were satisfied. Thus the sacrifice was carried out by brahmins with abundant fees.

अध्याय ३४

श्लोक 66

सुरासुरैस् तथा दिव्यैर् इन्द्रद्युम्नः स्तुतस् तदा ।यज्ञभागांश् च देवानां पृथक् पृथग् अकल्पयत्

surāsurais tathā divyair indradyumnaḥ stutas tadā / yajñabhāgāṃś ca devānāṃ pṛthak pṛthag akalpayat

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then Indradyumna was praised by gods, asuras and divine beings; he assigned the shares of the sacrifice to the gods separately,

अध्याय ३४

श्लोक 67

तथा भागो हि रुद्राणां यथा सृष्टस्वयम्भुवा ।युधिष्ठिर उवाच: रुद्रादित्यवसूतां च विश्वेदेवहविर्भुजाम्

tathā bhāgo hi rudrāṇāṃ yathā sṛṣṭasvayambhuvā / yudhiṣṭhira uvāca: rudrādityavasūtāṃ ca viśvedevahavirbhujām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and the share of the Rudras as ordained by the Self-born. Yudhishthira said: Of the Rudras, Adityas and Vasus, and of the Vishvedevas who eat the oblations,

अध्याय ३४

श्लोक 68

प्रमाणं नाम गोत्रांश् च कथयस्व महामुने ।मार्कण्डेय उवाच: अत्रिश्चाङ्गिरसः सर्पिर्मरुतश् च बृहस्पतिः

pramāṇaṃ nāma gotrāṃś ca kathayasva mahāmune / mārkaṇḍeya uvāca: atriścāṅgirasaḥ sarpirmarutaś ca bṛhaspatiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

tell me the number, names and lineages, great sage. Markandeya said: Atri, Angirasa, Sarpi, Marut, Brihaspati,

अध्याय ३४

श्लोक 69

ध्रुवो धूम्रश् च केतुश् च धरो धाता हरस् तथा ।एकादश स्मृता रुद्राः सर्वे कामफलप्रदाः

dhruvo dhūmraś ca ketuś ca dharo dhātā haras tathā / ekādaśa smṛtā rudrāḥ sarve kāmaphalapradāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Dhruva, Dhumra, Ketu, Dhara, Dhata and Hara — these are remembered as the eleven Rudras, all granting the fruit of desires.

अध्याय ३४

श्लोक 70

अर्यमा वरुणश् चेन्द्र पूषा चैव गभस्तिमान् ।मित्रश् चैव समाख्यातो जघन्यो जलकृत् तथा

aryamā varuṇaś cendra pūṣā caiva gabhastimān / mitraś caiva samākhyāto jaghanyo jalakṛt tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Aryaman, Varuna, Indra, Pushan, Gabhastiman, and the one called Mitra, Jaghanya and Jalakrit,

अध्याय ३४

श्लोक 71

विवस्वांश् चैव पर्जन्यो धाता वै द्वादश स्मृताः ।कश्यपस्याश्रमे जातास् तेजोनिधय उत्थिता

vivasvāṃś caiva parjanyo dhātā vai dvādaśa smṛtāḥ / kaśyapasyāśrame jātās tejonidhaya utthitā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Vivasvat, Parjanya and Dhata — these are remembered as the twelve; born in Kashyapa's hermitage, they arose as treasuries of radiance.

अध्याय ३४

श्लोक 72

मासावरप्रयोगेण संचरन्ति परेच्छया ।अहोरात्रमिमे सर्वे स्वर्लोकं च समन्ततः

māsāvaraprayogeṇa saṃcaranti parecchayā / ahorātramime sarve svarlokaṃ ca samantataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

By the rule of the months they move at the will of the Supreme; all these day and night, and heaven all around.

अध्याय ३४

श्लोक 73

वसूनष्टौ महाराज कथ्यमानां शृणुष्व वै ।ध्रुवो धरश् च सोमश् च सावित्रो ह्यनिलो ऽनल

vasūnaṣṭau mahārāja kathyamānāṃ śṛṇuṣva vai / dhruvo dharaś ca somaś ca sāvitro hyanilo 'nala

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Hear, great king, the eight Vasus as they are told: Dhruva, Dhara, Soma, Savitra, Anila, Anala,

अध्याय ३४

श्लोक 74

प्रत्यूषश् चैव कल्पश् च अष्टौ ते वसवः स्मृताः ।विश्वायाश् च तथा पुत्रा विश्वेदेवाः प्रकीर्तिताः

pratyūṣaś caiva kalpaś ca aṣṭau te vasavaḥ smṛtāḥ / viśvāyāś ca tathā putrā viśvedevāḥ prakīrtitāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Pratyusha and Kalpa — these are remembered as the eight Vasus. The sons of Vishva are proclaimed as the Vishvedevas:

अध्याय ३४

श्लोक 75

क्रतुर्दक्षस् तथा सत्यः कालः कामो घ्ननिस् तथा ।पुरूरवोमार्द्रवसौ रोचमानश् च ते दश

kraturdakṣas tathā satyaḥ kālaḥ kāmo ghnanis tathā / purūravomārdravasau rocamānaś ca te daśa

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Kratu, Daksha, Satya, Kala, Kama, Dhvani, Pururavas, Madrava and Rochamana — these are ten.

अध्याय ३४

श्लोक 76

मुहूर्तायास् तथा पुत्राः साध्या देवाः प्रकीर्तिता ।एकहीनास् तु पञ्चाशत् मरुतश् चैव कीर्तिताः

muhūrtāyās tathā putrāḥ sādhyā devāḥ prakīrtitā / ekahīnās tu pañcāśat marutaś caiva kīrtitāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The sons of Muhurta are proclaimed as the Sadhya gods; and the Maruts are declared to be forty-nine.

अध्याय ३४

श्लोक 77

एषां नामानि सर्वेषां ख्यातान्य् एव युधिष्ठिर ।एतत्ते कथितं सर्वं यत्पृष्टो ऽहं त्वया ऽनघ

eṣāṃ nāmāni sarveṣāṃ khyātāny eva yudhiṣṭhira / etatte kathitaṃ sarvaṃ yatpṛṣṭo 'haṃ tvayā 'nagha

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The names of all these are well known, Yudhishthira. I have told you all that you asked me, sinless one.

अध्याय ३४

श्लोक 78

ततो ध्रुवं विसृज्याथ मुनींश् च ब्रह्मनन्दनान् ।ॐकारं च ततो ज्ञात्वा राजा पूजां चकार ह

tato dhruvaṃ visṛjyātha munīṃś ca brahmanandanān / oṃkāraṃ ca tato jñātvā rājā pūjāṃ cakāra ha

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then, having dismissed Dhruva and the sages, the sons of Brahma, and then recognizing Omkara, the king performed worship.

अध्याय ३४

श्लोक 79

मणिमाणिक्यरत्नैश् च लिङ्गस्याभरणं कृतम् ।गन्धधूपैश् च विविधैः कर्पूरागरुचन्दनैः

maṇimāṇikyaratnaiś ca liṅgasyābharaṇaṃ kṛtam / gandhadhūpaiś ca vividhaiḥ karpūrāgarucandanaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

He made ornaments for the linga with gems, rubies and jewels; with various fragrances and incense, camphor, aloe and sandal,

अध्याय ३४

श्लोक 80

ध्वजछत्रवितानैश् च व्यजनैर् दिव्यचामरैः ।पूजयित्वा विधानेन स्तोत्रं मे तद् उदाहृतम्

dhvajachatravitānaiś ca vyajanair divyacāmaraiḥ / pūjayitvā vidhānena stotraṃ me tad udāhṛtam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with banners, umbrellas and canopies, fans and divine chowries, having worshipped according to rule, he uttered this hymn to me:

अध्याय ३४

श्लोक 81

ॐकारं बिन्दुसंयुक्तं नित्यं ध्यायन्ति योगिनः ।कामदो मोक्षदश् चैव ॐकाराय नमो नमः

oṃkāraṃ bindusaṃyuktaṃ nityaṃ dhyāyanti yoginaḥ / kāmado mokṣadaś caiva oṃkārāya namo namaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"On Omkara joined with the bindu yogis always meditate; granting desires and granting liberation — salutation again and again to Omkara.

अध्याय ३४

श्लोक 82

ब्रह्मविष्ण्विन्द्रवरद सर्वदेव नमो ऽस्तु ते ।कद्रुदाय प्रचेतसे सहस्राक्षायमीढुषे

brahmaviṣṇvindravarada sarvadeva namo 'stu te / kadrudāya pracetase sahasrākṣāyamīḍhuṣe

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Giver of boons to Brahma, Vishnu and Indra, all-god, salutation to you; to Kadruda, to Prachetas, to the thousand-eyed, to the bountiful.

अध्याय ३४

श्लोक 83

या ते रुद्र शिवा तनूरघोरा पापकाशिनी ।सर्वाननशिरोग्रीव सर्वभूतशिवाय च

yā te rudra śivā tanūraghorā pāpakāśinī / sarvānanaśirogrīva sarvabhūtaśivāya ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Your auspicious form, Rudra, gentle and destroying sin; to you whose faces, heads and necks are everywhere, to the welfare of all beings,

अध्याय ३४

श्लोक 84

सर्वव्यापी च भगवांस् तस्मै सर्वगते नमः ।सर्वतः पाणिपादान्तः सर्वतो ऽक्षिशिरोमुखः

sarvavyāpī ca bhagavāṃs tasmai sarvagate namaḥ / sarvataḥ pāṇipādāntaḥ sarvato 'kṣiśiromukhaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the all-pervading Lord — salutation to him who goes everywhere. With hands and feet on every side, with eyes, heads and faces on every side,

अध्याय ३४

श्लोक 85

सर्वतः श्रुतिमांल् लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति

sarvataḥ śrutimāṃl loke sarvamāvṛtya tiṣṭhati

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with ears on every side in the world, he stands enveloping all.

अध्याय ३४

श्लोक 86

जिह्वाचापल्यभावेन खेदितो ऽसि महेश्वर ।कृतं स्तोत्रम् इदं देवस्येन्द्रद्युम्नेन भारत

jihvācāpalyabhāvena khedito 'si maheśvara / kṛtaṃ stotram idaṃ devasyendradyumnena bhārata

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

By the fickleness of my tongue you have been wearied, Maheshvara." This hymn to the god was made by Indradyumna, O Bharata.

अध्याय ३४

श्लोक 87

लिङ्गमध्ये परं लिङ्गं ज्वलत्कालानलप्रभम् ।यद् दृष्टं तदुवाचैनं राजानं प्रति भारत

liṅgamadhye paraṃ liṅgaṃ jvalatkālānalaprabham / yad dṛṣṭaṃ taduvācainaṃ rājānaṃ prati bhārata

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

In the midst of the linga a supreme linga, radiant as the blazing fire of time — what was seen spoke to the king, O Bharata:

अध्याय ३४

श्लोक 88

वरं वृणीष्व भद्रं ते यत् ते मनसि वर्तते

varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te yat te manasi vartate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"Choose a boon — blessings on you — whatever is in your mind."

अध्याय ३४

श्लोक 89

इन्द्रद्युम्न उवाच: यदि तुष्टो ऽसि मे देव वरं दातुं ममेच्छसि

indradyumna uvāca: yadi tuṣṭo 'si me deva varaṃ dātuṃ mamecchasi

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Indradyumna said: "If you are pleased with me, O God, and wish to give me a boon,

अध्याय ३४

श्लोक 90

अत्रत्वमुमया सार्धं देवद्रोण्यां समर्चितः ।आवासं कुरु देवेश सर्वदा यज्ञपर्वते

atratvamumayā sārdhaṃ devadroṇyāṃ samarcitaḥ / āvāsaṃ kuru deveśa sarvadā yajñaparvate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

dwell here always, lord of gods, with Uma, worshipped in the divine valley, on the mountain of sacrifice.

अध्याय ३४

श्लोक 91

अवशः स्ववशो वापि प्राणत्यागं करोति यः ।तीर्थे ऽस्मिन् देवदेवेश शिवलोकं प्रयातु सः

avaśaḥ svavaśo vāpi prāṇatyāgaṃ karoti yaḥ / tīrthe 'smin devadeveśa śivalokaṃ prayātu saḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Whoever gives up his life at this holy place, helplessly or of his own will, lord of the god of gods, let him go to Shiva's world.

अध्याय ३४

श्लोक 92

सहस्रयाजी धर्मज्ञो दानयज्ञाधिपस् तथा ।अन्धाश् च वामनाश् चैव तिर्यग्योनिगतानराः

sahasrayājī dharmajño dānayajñādhipas tathā / andhāś ca vāmanāś caiva tiryagyonigatānarāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

One who has performed a thousand sacrifices, knows dharma and is lord of gifts and sacrifices, and the blind, dwarfs and men in animal births —

अध्याय ३४

श्लोक 93

मरणाद् उभयोः साम्यं भवेद् अत्र महेश्वर ।पर्वतं वेष्टयेद् यस् तु सूत्रेणैकेन पर्वणि

maraṇād ubhayoḥ sāmyaṃ bhaved atra maheśvara / parvataṃ veṣṭayed yas tu sūtreṇaikena parvaṇi

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by death here let the two be equal, Maheshvara. Whoever encircles the mountain with a single thread on a festival day

अध्याय ३४

श्लोक 94

पृथिवी वेष्टिता तेन सशैलवनकानना ।सर्वतीर्थफलावाप्तिः शिवलोके प्रयात्य् असौ

pṛthivī veṣṭitā tena saśailavanakānanā / sarvatīrthaphalāvāptiḥ śivaloke prayāty asau

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

has encircled the earth with its mountains, forests and woods; obtaining the fruit of all holy places, he goes to Shiva's world."

अध्याय ३४

श्लोक 95

ॐकार उवाच: सर्वम् एतत् नृपश्रेष्ठ कामः सम्पद्यतां तव

oṃkāra uvāca: sarvam etat nṛpaśreṣṭha kāmaḥ sampadyatāṃ tava

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Omkara said: "All this, best of kings — let your desire be fulfilled."

अध्याय ३४

श्लोक 96

एवमुक्त्वा ततो देवः तत्रैवान्तरधीयत ।सुरासुरैरथादित्यैः साध्यैः सार्द्धं युधिष्ठिर ।स्वकीयं यानमारुह्य कैलासनिलयं ययौ

evamuktvā tato devaḥ tatraivāntaradhīyata / surāsurairathādityaiḥ sādhyaiḥ sārddhaṃ yudhiṣṭhira / svakīyaṃ yānamāruhya kailāsanilayaṃ yayau

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Having said this, the god vanished right there; together with the gods, asuras, Adityas and Sadhyas, Yudhishthira, mounting his own vehicle he went to his abode on Kailasa.

अध्याय ३४

श्लोक 97

राजा ऽपि श्रावयामास भूतग्रामं चतुर्विधम् ।मम यज्ञप्रभावेण सर्वे सन्तु निरामयाः

rājā 'pi śrāvayāmāsa bhūtagrāmaṃ caturvidham / mama yajñaprabhāveṇa sarve santu nirāmayāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The king too proclaimed to the fourfold host of beings: "By the power of my sacrifice, may all be free of disease;

अध्याय ३४

श्लोक 98

सर्वे तु तृप्तिम् आयान्तु मम यज्ञप्रभावतः ।इन्द्रद्युम्नस् तु ब्रह्माणं ततस् तुष्टाव भारत

sarve tu tṛptim āyāntu mama yajñaprabhāvataḥ / indradyumnas tu brahmāṇaṃ tatas tuṣṭāva bhārata

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

may all be satisfied by the power of my sacrifice." Then Indradyumna praised Brahma, O Bharata.

अध्याय ३४

श्लोक 99

तुष्टः प्रोवाच धाता तं वरं वृणु विशाम्पते ।राजोवाच: तुष्टो ऽसि यदि मे देव वरं दातुम् इहेच्छसि

tuṣṭaḥ provāca dhātā taṃ varaṃ vṛṇu viśāmpate / rājovāca: tuṣṭo 'si yadi me deva varaṃ dātum ihecchasi

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Pleased, the Creator said to him: "Choose a boon, lord of the people." The king said: "If you are pleased with me, O God, and wish to give me a boon here,

अध्याय ३४

श्लोक 100

नर्मदादक्षिणे कूले लिङ्गमूर्तिधरो भव ।इमं वरम् अहं मन्ये यदि तुष्टो ऽसि मे प्रभो

narmadādakṣiṇe kūle liṅgamūrtidharo bhava / imaṃ varam ahaṃ manye yadi tuṣṭo 'si me prabho

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

bear the form of a linga on the southern bank of the Narmada; this I regard as the boon, if you are pleased with me, lord.

अध्याय ३४

श्लोक 101

प्राणत्यागे कृते तत्र ब्रह्मलोकं प्रयातु वै ।एवं भवतु राजेन्द्र ब्रह्मा प्रोवाच सत्वरम्

prāṇatyāge kṛte tatra brahmalokaṃ prayātu vai / evaṃ bhavatu rājendra brahmā provāca satvaram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Let one who gives up his life there go to Brahma's world." "So be it, king of kings," Brahma said at once.

अध्याय ३४

श्लोक 102

एवमुक्त्वा ययौ ब्रह्मा रुद्रलोकं सुरैः सह ।विष्णुं चैव ततो राजा साष्टाङ्गं च युधिष्ठिर

evamuktvā yayau brahmā rudralokaṃ suraiḥ saha / viṣṇuṃ caiva tato rājā sāṣṭāṅgaṃ ca yudhiṣṭhira

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Having said this, Brahma went with the gods to Rudra's world. Then the king prostrated with eight limbs to Vishnu, Yudhishthira:

अध्याय ३४

श्लोक 103

केशवं माधवं विष्णुं गोविन्दं मधुसूदनम् ।पद्मनाभं हृषीकेशं श्रीधरं च त्रिविक्रमम्

keśavaṃ mādhavaṃ viṣṇuṃ govindaṃ madhusūdanam / padmanābhaṃ hṛṣīkeśaṃ śrīdharaṃ ca trivikramam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"Keshava, Madhava, Vishnu, Govinda, Madhusudana, Padmanabha, Hrishikesha, Shridhara and Trivikrama,

अध्याय ३४

श्लोक 104

दामोदरं वासुदेवं हरिं च प्रणमाम्य् अहम् ।शङ्खचक्रगदाशार्ङ्गवनमालाविभूषणम्

dāmodaraṃ vāsudevaṃ hariṃ ca praṇamāmy aham / śaṅkhacakragadāśārṅgavanamālāvibhūṣaṇam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Damodara, Vasudeva and Hari I salute, adorned with conch, discus, mace, Sharnga and the forest garland;

अध्याय ३४

श्लोक 105

लोकनाथं जगन्नाथं श्रीनाथं सर्ववित्तमम् ।श्रीकान्तं श्रीधरं श्रीशं श्रीनिवासं नमाम्यहम्

lokanāthaṃ jagannāthaṃ śrīnāthaṃ sarvavittamam / śrīkāntaṃ śrīdharaṃ śrīśaṃ śrīnivāsaṃ namāmyaham

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

lord of the worlds, lord of the universe, lord of Shri, most learned of all, beloved of Shri, bearer of Shri, lord of Shri, abode of Shri — I bow to you.

अध्याय ३४

श्लोक 106

अच्युतानन्तयज्ञेश यज्ञाधिप नमो ऽस्तु ते ।ऋक्सामाथर्वरूपाय यज्ञरूपाय ते नमः

acyutānantayajñeśa yajñādhipa namo 'stu te / ṛksāmātharvarūpāya yajñarūpāya te namaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Achyuta, Ananta, lord of sacrifice, ruler of sacrifice, salutation to you; to you whose form is Rik, Saman and Atharva, to you whose form is sacrifice, salutation;

अध्याय ३४

श्लोक 107

नृसिंहमत्स्यवाराहकूर्मरूपाय ते नमः ।तीर्थयानसमारूढ गरुडध्वज ते नमः

nṛsiṃhamatsyavārāhakūrmarūpāya te namaḥ / tīrthayānasamārūḍha garuḍadhvaja te namaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

salutation to you in the forms of Man-Lion, Fish, Boar and Tortoise; salutation to you mounted on the vehicle of holy places, Garuda-bannered one.

अध्याय ३४

श्लोक 108

सहस्रशिरसं देवं सकलं निष्कलं परम् ।वेद्यं पुरुषमध्यक्षमाद्यं नारायणं प्रभुम्

sahasraśirasaṃ devaṃ sakalaṃ niṣkalaṃ param / vedyaṃ puruṣamadhyakṣamādyaṃ nārāyaṇaṃ prabhum

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The thousand-headed god, with parts and without, supreme, the knowable Person, the overseer, the first, Narayana the lord —

अध्याय ३४

श्लोक 109

प्रणतो ऽस्मि सदा देवं दैत्यान्तकरणं हरिम् ।हिरण्यगर्भं भूगर्भं यज्ञगर्भामृतोद्भवम्

praṇato 'smi sadā devaṃ daityāntakaraṇaṃ harim / hiraṇyagarbhaṃ bhūgarbhaṃ yajñagarbhāmṛtodbhavam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I always bow to the god Hari, destroyer of the daityas, womb of gold, womb of the earth, womb of sacrifice, source of nectar;

अध्याय ३४

श्लोक 110

श्रीगर्भज्ञानगर्भाय वासुदेव नमो ऽस्तु ते ।त्वया सृष्टं जगत्सर्वं चराचरम् इदं प्रभो

śrīgarbhajñānagarbhāya vāsudeva namo 'stu te / tvayā sṛṣṭaṃ jagatsarvaṃ carācaram idaṃ prabho

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

to you, womb of Shri and womb of knowledge, Vasudeva, salutation. By you this whole world, moving and unmoving, was created, lord;

अध्याय ३४

श्लोक 111

स्रष्टा पालयिता त्वं वै हर्ता त्वं च युगे युगे ।विश्वतश्चक्षुरव्यक्तो विज्ञेयो विश्वतो मुखः

sraṣṭā pālayitā tvaṃ vai hartā tvaṃ ca yuge yuge / viśvataścakṣuravyakto vijñeyo viśvato mukhaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

you are creator, protector and destroyer age after age; with eyes everywhere, unmanifest, to be known, with faces everywhere,

अध्याय ३४

श्लोक 112

विश्वात्मा विश्वतो देवो वासुदेवो नमो ऽस्तु ते ।त्वमादित्यश् च वायुश् च त्वमग्निस् त्वं च चन्द्रमाः

viśvātmā viśvato devo vāsudevo namo 'stu te / tvamādityaś ca vāyuś ca tvamagnis tvaṃ ca candramāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

self of the universe, god everywhere, Vasudeva, salutation to you. You are the sun, the wind, the fire and the moon;

अध्याय ३४

श्लोक 113

त्वं धाता देवदेवेश त्वम् इन्द्रस् त्वं प्रजापतिः ।त्वत्प्रसादात् सुरश्रेष्ठ यज्ञसिद्धिर् ममाभवत्

tvaṃ dhātā devadeveśa tvam indras tvaṃ prajāpatiḥ / tvatprasādāt suraśreṣṭha yajñasiddhir mamābhavat

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

you are the Creator, lord of gods, you are Indra, you are Prajapati; by your grace, best of gods, my sacrifice was accomplished."

अध्याय ३४

श्लोक 114

श्रुत्वा स्तोत्रम् इदं देवः शङ्खचक्रगदाधरः

śrutvā stotram idaṃ devaḥ śaṅkhacakragadādharaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Hearing this hymn, the god bearing conch, discus and mace

अध्याय ३४

श्लोक 115

उवाच वचनं सत्यं वरं वृणु विशाम्पते ।ददामि ते न संदेहो यज्ञसिद्धिम् अवाप्स्यसि

uvāca vacanaṃ satyaṃ varaṃ vṛṇu viśāmpate / dadāmi te na saṃdeho yajñasiddhim avāpsyasi

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

spoke true words: "Choose a boon, lord of the people; I will give it to you, no doubt; you will attain the success of your sacrifice."

अध्याय ३४

श्लोक 116

राजोवाच: ॐकारसौम्यभागे तु लिङ्गरूपी जनार्दनः ।वैदूर्यशिखरस्याग्रे भव त्वं लोकपावनः

rājovāca: oṃkārasaumyabhāge tu liṅgarūpī janārdanaḥ / vaidūryaśikharasyāgre bhava tvaṃ lokapāvanaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The king said: "On the northern side of Omkara, O Janardana, be in the form of a linga at the top of the Vaidurya peak, purifier of the world.

अध्याय ३४

श्लोक 117

इमं वरम् अहं मन्ये यदि दातुम् इहेच्छसि ।यास्यन्ति वैष्णवं स्थानम् इहाभ्यर्च्य विधानतः

imaṃ varam ahaṃ manye yadi dātum ihecchasi / yāsyanti vaiṣṇavaṃ sthānam ihābhyarcya vidhānataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

This I regard as the boon, if you wish to give it here. Those who worship here according to rule will go to Vishnu's abode;

अध्याय ३४

श्लोक 118

तिर्यग्योनिं न गच्छन्ति यमलोकं तथा नराः ।प्राणत्यागे कृते तत्र नरा गच्छन्ति ते पदम्

tiryagyoniṃ na gacchanti yamalokaṃ tathā narāḥ / prāṇatyāge kṛte tatra narā gacchanti te padam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

men will not go to animal births nor to Yama's world; those who give up life there will go to that state.

अध्याय ३४

श्लोक 119

पितॄणाम् अन्नदानेन पितरो वैष्णवं पदम् ।प्रसादात्ते च गच्छन्तु सत्यं सत्यं वदाम्य् अहम्

pitṝṇām annadānena pitaro vaiṣṇavaṃ padam / prasādātte ca gacchantu satyaṃ satyaṃ vadāmy aham

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

By the gift of food to the ancestors, let the ancestors go to Vishnu's state by your grace — I speak the truth, the truth."

अध्याय ३४

श्लोक 120

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राज्ञश्चामिततेजसः ।उवाच वचनं विष्णुर् इन्द्रद्युम्नं विशाम्पते

tasya tadvacanaṃ śrutvā rājñaścāmitatejasaḥ / uvāca vacanaṃ viṣṇur indradyumnaṃ viśāmpate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Hearing these words of the king of boundless radiance, Vishnu spoke to Indradyumna, lord of the people:

अध्याय ३४

श्लोक 121

अवतारं करिष्यामि इहैव नृपसत्तम ।सर्वमेव नृपश्रेष्ठ मत्प्रसादाद् भविष्यति

avatāraṃ kariṣyāmi ihaiva nṛpasattama / sarvameva nṛpaśreṣṭha matprasādād bhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"I will make an incarnation right here, best of kings; everything, best of kings, will come about by my grace."

अध्याय ३४

श्लोक 122

एवमुक्त्वा ययौ देवः शङ्खचक्रगदाधरः ।सुरासुरैः स्तूयमानस् त्रिदिवं प्रति भारत

evamuktvā yayau devaḥ śaṅkhacakragadādharaḥ / surāsuraiḥ stūyamānas tridivaṃ prati bhārata

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Having said this, the god bearing conch, discus and mace went to heaven, praised by gods and asuras, O Bharata.

अध्याय ३४

श्लोक 123

एष ते कथितो राजन्न् इन्द्रद्युम्न महाध्वरः ।तेनासौ पर्वतः पुण्यः सर्वलोकेषु विश्रुतः

eṣa te kathito rājann indradyumna mahādhvaraḥ / tenāsau parvataḥ puṇyaḥ sarvalokeṣu viśrutaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Thus I have told you, O king, of Indradyumna's great sacrifice; through it this holy mountain is renowned in all the worlds.

अध्याय ३४

श्लोक 124

सिद्धेश्वरं च ब्रह्माणं विद्धि नारायणं हरिम् ।श्रवणात् कीर्तनाद् अस्य विष्णुलोके महीयते

siddheśvaraṃ ca brahmāṇaṃ viddhi nārāyaṇaṃ harim / śravaṇāt kīrtanād asya viṣṇuloke mahīyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Know Siddheshvara as Brahma and as Narayana Hari; by hearing and reciting this, one is honoured in Vishnu's world.

अध्याय ३४

श्लोक 125

ततस् तुष्टाव तीर्थानि राजा सत्यव्रते स्थितः ।पितृणां तारणार्थाय तीर्थेभ्यश् च नमो नमः

tatas tuṣṭāva tīrthāni rājā satyavrate sthitaḥ / pitṛṇāṃ tāraṇārthāya tīrthebhyaś ca namo namaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then the king, standing firm in his vow of truth, praised the holy places: "For the deliverance of the ancestors, salutation again and again to the holy places."

अध्याय ३४

श्लोक 126

तीर्थान्य् ऊचुः: वरं वृणु महाभाग यत्ते मनसि वर्तते ।तीर्थानां वचनं श्रुत्वा इन्द्रद्युम्न उवाच ह

tīrthāny ūcuḥ: varaṃ vṛṇu mahābhāga yatte manasi vartate / tīrthānāṃ vacanaṃ śrutvā indradyumna uvāca ha

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The holy places said: "Choose a boon, fortunate one, whatever is in your mind." Hearing the words of the holy places, Indradyumna said:

अध्याय ३४

श्लोक 127

ॐकारसन्निधौ तीर्थे स्थातव्यं मदनुग्रहात् ।एवम् अस्त्व् इति राजानम् उक्त्वा चक्रुः सरित्स्तुतिम्

oṃkārasannidhau tīrthe sthātavyaṃ madanugrahāt / evam astv iti rājānam uktvā cakruḥ saritstutim

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"By my grace you must abide at the holy place near Omkara." Saying "So be it" to the king, they praised the river:

अध्याय ३४

श्लोक 128

कल्पगां त्वां नमस्कुर्मो हरस्य परमां कलाम् ।अतीव सर्वलोकानां भुवि ख्यातां सरिद्वराम्

kalpagāṃ tvāṃ namaskurmo harasya paramāṃ kalām / atīva sarvalokānāṃ bhuvi khyātāṃ saridvarām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"We bow to you, Kalpaga, supreme kala of Hara, best of rivers, exceedingly renowned on earth among all the worlds.

अध्याय ३४

श्लोक 129

नास्मत् प्रभावतः पूता किंतु पूता स्वभावतः ।यद्वत्सूर्यप्रभा पुण्या वह्णेश् चापि प्रभा यथा

nāsmat prabhāvataḥ pūtā kiṃtu pūtā svabhāvataḥ / yadvatsūryaprabhā puṇyā vahṇeś cāpi prabhā yathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

You are not purified by our power but pure by your own nature, as the sun's radiance is holy, and as the radiance of fire,

अध्याय ३४

श्लोक 130

हिमांशोश् चैव राजेन्द्र तथैवेयं महानदी ।इत्युक्त्वा तं च राजानं तीर्थान्य् अन्तर्दधुस्तदा

himāṃśoś caiva rājendra tathaiveyaṃ mahānadī / ityuktvā taṃ ca rājānaṃ tīrthāny antardadhustadā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and of the moon, O king of kings — so is this great river." Having said this to the king, the holy places then vanished.

अध्याय ३४

श्लोक 131

ततस्तुष्टाव गङ्गां वा अर्घं दत्त्वा नृपोत्तमः ।गङ्गा भागीरथी देवी तथा भोगवती शुभा

tatastuṣṭāva gaṅgāṃ vā arghaṃ dattvā nṛpottamaḥ / gaṅgā bhāgīrathī devī tathā bhogavatī śubhā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then the best of kings, giving arghya, praised the Ganga: "Ganga, Bhagirathi, goddess, and auspicious Bhogavati,

अध्याय ३४

श्लोक 132

जाह्नवी मोक्षदा भद्रा तारिणी पापनाशिनी ।स्वर्गे मन्दाकिनी चैव देवदेवनमस्कृता

jāhnavī mokṣadā bhadrā tāriṇī pāpanāśinī / svarge mandākinī caiva devadevanamaskṛtā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Jahnavi, giver of liberation, blessed, deliverer, destroyer of sin, Mandakini in heaven, saluted by the god of gods,

अध्याय ३४

श्लोक 133

गायत्री वेदमाता त्वम् उमा कात्यायनी तथा ।किम् अन्यद् अपि ते देवि हरेण शिरसा धृता

gāyatrī vedamātā tvam umā kātyāyanī tathā / kim anyad api te devi hareṇa śirasā dhṛtā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

you are Gayatri, mother of the Vedas, Uma and Katyayani; what more, goddess, since you are borne by Hara on his head?

अध्याय ३४

श्लोक 134

कस्यास्ति शक्तिः स्तोतुं त्वामृते चन्द्रार्धशेखरात् ।गङ्गोवाच: तुष्टा ऽस्मि ते महाराज वरं याचस्व सुव्रत

kasyāsti śaktiḥ stotuṃ tvāmṛte candrārdhaśekharāt / gaṅgovāca: tuṣṭā 'smi te mahārāja varaṃ yācasva suvrata

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Who but the one crowned with the half-moon has the power to praise you?" Ganga said: "I am pleased with you, great king; ask a boon, man of good vows."

अध्याय ३४

श्लोक 135

गङ्गाया वचनं श्रुत्वा राजा तां प्रत्युवाच ह ।राजोवाच: यदि तुष्टा ऽसि देवेशि वरं दातुम् इहेच्छसि

gaṅgāyā vacanaṃ śrutvā rājā tāṃ pratyuvāca ha / rājovāca: yadi tuṣṭā 'si deveśi varaṃ dātum ihecchasi

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Hearing the words of the Ganga, the king replied to her: "If you are pleased, queen of gods, and wish to give a boon here,

अध्याय ३४

श्लोक 136

इहैव क्रियतां वासो वर एष प्रदीयताम्

ihaiva kriyatāṃ vāso vara eṣa pradīyatām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

make your dwelling right here; let this boon be granted."

अध्याय ३४

श्लोक 137

गङ्गोवाच: एवं भवतु राजेन्द्र भागेनैव वहाम्य् अहम्

gaṅgovāca: evaṃ bhavatu rājendra bhāgenaiva vahāmy aham

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Ganga said: "So be it, king of kings; I shall flow here with a portion of myself."

अध्याय ३४

श्लोक 138

ततस् तुष्टाव गङ्गा तु कल्पगां सरितां वराम् ।श्रेष्ठा त्वं कल्पगे देवि नमस्कार्ये चिरायुषि

tatas tuṣṭāva gaṅgā tu kalpagāṃ saritāṃ varām / śreṣṭhā tvaṃ kalpage devi namaskārye cirāyuṣi

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then the Ganga praised the Kalpaga, best of rivers: "You are the best, goddess Kalpaga, to be saluted, long-lived one.

अध्याय ३४

श्लोक 139

त्वत् तोयस्य प्रभावेण पावित्र्यम् अभवच् च मे ।कल्पान्ते तु क्षयं यान्ति सरितः सागरादयः

tvat toyasya prabhāveṇa pāvitryam abhavac ca me / kalpānte tu kṣayaṃ yānti saritaḥ sāgarādayaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

By the power of your water purity has come to me. At the end of the kalpa, rivers, oceans and the rest perish,

अध्याय ३४

श्लोक 140

तीर्थानि चैव सर्वाणि त्वम् एवात्रैव तिष्ठसि ।पूज्या त्रिदशवन्द्या च सुभगे चिरगमिनी

tīrthāni caiva sarvāṇi tvam evātraiva tiṣṭhasi / pūjyā tridaśavandyā ca subhage ciragaminī

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and all the holy places; you alone remain here, worshipful and saluted by the gods, fortunate one, ever-flowing.

अध्याय ३४

श्लोक 141

गौरीसमा जटाग्रे वै हरमूर्तिर् भविष्यसि ।एवम् उक्त्वा ततो गङ्गा नमस्कृत्य च मेकलाम्

gaurīsamā jaṭāgre vai haramūrtir bhaviṣyasi / evam uktvā tato gaṅgā namaskṛtya ca mekalām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Equal to Gauri, you will be Hara's form at the tip of his matted locks." Having said this, the Ganga bowed to the Mekala,

अध्याय ३४

श्लोक 142

दिव्ययानसमारूढा स्तूयमानाप्सरोगणैः ।सरस्वत्य् उवाच: दुहिता ऽहं तव ह्येषा धर्मतः परिपालिता

divyayānasamārūḍhā stūyamānāpsarogaṇaiḥ / sarasvaty uvāca: duhitā 'haṃ tava hyeṣā dharmataḥ paripālitā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and mounted a divine vehicle, praised by hosts of apsarases. Sarasvati said: "I am your daughter, protected by you in accordance with dharma.

अध्याय ३४

श्लोक 143

सप्तकल्पवहे धन्ये त्वच्छुश्रूषापरायणा ।आगताहं महाभागे त्वत् पादाब्जदिदृक्षया

saptakalpavahe dhanye tvacchuśrūṣāparāyaṇā / āgatāhaṃ mahābhāge tvat pādābjadidṛkṣayā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Blessed one who flows through seven kalpas, devoted to your service, I have come, fortunate one, longing to see your lotus feet,

अध्याय ३४

श्लोक 144

स्नानं कर्तुं तथा देवि चतुर्विंशतिवत्सरैः ।किं न वेत्सि महाभागे मां धरेश्वरि वाहिनि

snānaṃ kartuṃ tathā devi caturviṃśativatsaraiḥ / kiṃ na vetsi mahābhāge māṃ dhareśvari vāhini

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and to bathe, goddess, after twenty-four years. Do you not know me, fortunate one, queen of the earth, flowing one?

अध्याय ३४

श्लोक 145

करिणीरूपम् आस्थाय कोटितीर्थे समागता ।सपादकोटितीर्थानि चन्द्रसूर्ये समे ग्रहे

kariṇīrūpam āsthāya koṭitīrthe samāgatā / sapādakoṭitīrthāni candrasūrye same grahe

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Taking the form of a she-elephant I came to Kotitirtha — the hundred and twenty-five crore holy places — when moon and sun were in equal conjunction,

अध्याय ३४

श्लोक 146

स्नानार्थं कल्पगे देवि आदिष्टा विष्णुना स्वयम् ।द्वापरस्य चतुर्थांशे कुरुपाण्डवसेनयोः

snānārthaṃ kalpage devi ādiṣṭā viṣṇunā svayam / dvāparasya caturthāṃśe kurupāṇḍavasenayoḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

to bathe, goddess Kalpaga, directed by Vishnu himself. In the fourth part of the Dvapara age, of the armies of the Kurus and Pandavas,

अध्याय ३४

श्लोक 147

युद्धार्थं समितौ पुञ्जं सर्वतीर्थमये शुभे ।तत्र यद् दीयते दानं तप्यते ऽथ तपस् तथा

yuddhārthaṃ samitau puñjaṃ sarvatīrthamaye śubhe / tatra yad dīyate dānaṃ tapyate 'tha tapas tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

gathered for battle in the auspicious place made of all holy places — whatever gift is given there, and whatever austerity is practised,

अध्याय ३४

श्लोक 148

सर्वं शतगुणं तद्धि त्वत् तोये कल्पगे पुनः ।तद् एव कोटिगुणितं राहुग्रस्ते दिवाकरे

sarvaṃ śataguṇaṃ taddhi tvat toye kalpage punaḥ / tad eva koṭiguṇitaṃ rāhugraste divākare

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

all of it becomes a hundredfold in your water, Kalpaga, and that again ten-millionfold when the sun is seized by Rahu."

अध्याय ३४

श्लोक 149

एवम् उक्त्वा महाराज कल्पगां च सरस्वती ।इन्द्रद्युम्नं च राजानं स्वस्थानं चाभ्यगात् पुनः

evam uktvā mahārāja kalpagāṃ ca sarasvatī / indradyumnaṃ ca rājānaṃ svasthānaṃ cābhyagāt punaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Having said this, great king, to the Kalpaga and to King Indradyumna, Sarasvati went back to her own place.

अध्याय ३४

श्लोक 150

इन्द्रद्युम्नस् ततो राजा स्वयं तुष्टाव भारत ।त्वत् तोयस्य प्रभावेण पितृदेवाश् च तार्पिताः

indradyumnas tato rājā svayaṃ tuṣṭāva bhārata / tvat toyasya prabhāveṇa pitṛdevāś ca tārpitāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then King Indradyumna himself praised her, O Bharata: "By the power of your water the ancestors and gods have been satisfied.

अध्याय ३४

श्लोक 151

पवित्रं च त्वया देवि त्रैलोक्यं सचराचरम् ।त्वं माता सर्वभूतानां नृणां संसारतारिणी

pavitraṃ ca tvayā devi trailokyaṃ sacarācaram / tvaṃ mātā sarvabhūtānāṃ nṛṇāṃ saṃsāratāriṇī

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

By you, goddess, the three worlds with all that moves and does not move have been purified; you are the mother of all beings and carry men across worldly existence.

अध्याय ३४

श्लोक 152

मेकलासि महादेवि कल्पगा नर्मदा तथा ।जलपूर्णेति विख्याता विन्ध्यपर्वतभूषणम्

mekalāsi mahādevi kalpagā narmadā tathā / jalapūrṇeti vikhyātā vindhyaparvatabhūṣaṇam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

You are Mekala, great goddess, Kalpaga and Narmada, famed as Jalapurna, the ornament of the Vindhya mountains.

अध्याय ३४

श्लोक 153

अपि वर्षसहस्रेण कः स्तोतुं च क्षमः शुभे ।श्रुत्वा स्तोत्रम् इदं देवी नृपस्यास्य तदा ऽब्रवीत्

api varṣasahasreṇa kaḥ stotuṃ ca kṣamaḥ śubhe / śrutvā stotram idaṃ devī nṛpasyāsya tadā 'bravīt

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Who could praise you even in a thousand years, auspicious one?" Hearing this hymn of the king, the goddess then said:

अध्याय ३४

श्लोक 154

क्षत्रियाणां सहस्रैस् तु कृतो यज्ञो ऽत्र पार्थिव ।सदृशस् ते महाराज न भूतो न भविष्यति

kṣatriyāṇāṃ sahasrais tu kṛto yajño 'tra pārthiva / sadṛśas te mahārāja na bhūto na bhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"A sacrifice has been performed here, O king, by thousands of kshatriyas, but none equal to yours has been or will be, great king.

अध्याय ३४

श्लोक 155

वरं ददामि ते राजन् येन सिद्धिम् अवाप्स्यसि ।तस्यास् तद् वचनं श्रुत्वा कल्पगाया युधिष्ठिर

varaṃ dadāmi te rājan yena siddhim avāpsyasi / tasyās tad vacanaṃ śrutvā kalpagāyā yudhiṣṭhira

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I give you a boon, O king, by which you will attain success." Hearing those words of the Kalpaga, Yudhishthira,

अध्याय ३४

श्लोक 156

प्रहसन्न् अब्रवीद् राजा ब्राह्मणैः सहितस् तदा ।शिवभक्तिपरो नित्यं सप्तकल्पवहे शुभे

prahasann abravīd rājā brāhmaṇaiḥ sahitas tadā / śivabhaktiparo nityaṃ saptakalpavahe śubhe

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the king, together with the brahmins, said with a smile: "Ever devoted to Shiva, auspicious one who flows through seven kalpas,

अध्याय ३४

श्लोक 157

यदि तुष्टा ऽसि मे देवि वरं दातुं त्वमिच्छसि ।प्रवाहान् कुरु सप्त त्वं दक्षिणोत्तरकूलयोः

yadi tuṣṭā 'si me devi varaṃ dātuṃ tvamicchasi / pravāhān kuru sapta tvaṃ dakṣiṇottarakūlayoḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

if you are pleased with me, goddess, and wish to give a boon, make seven streams on your southern and northern banks.

अध्याय ३४

श्लोक 158

सर्वतः सर्वगे देवि यदि मां बहु मन्यसे ।इमं वरम् अहं मन्ये यदि तुष्टा ऽसि सुव्रते

sarvataḥ sarvage devi yadi māṃ bahu manyase / imaṃ varam ahaṃ manye yadi tuṣṭā 'si suvrate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

All-pervading goddess, if you hold me in high regard, this I regard as the boon, if you are pleased, you of good vows."

अध्याय ३४

श्लोक 159

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा इन्द्रद्युम्नस्य भारत ।नर्मदा चाब्रवीद् वाक्यम् इन्द्रद्युम्नं नराधिप

tasya tad vacanaṃ śrutvā indradyumnasya bhārata / narmadā cābravīd vākyam indradyumnaṃ narādhipa

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Hearing those words of Indradyumna, O Bharata, the Narmada spoke to Indradyumna, lord of men:

अध्याय ३४

श्लोक 160

सर्वम् एतत् प्रभावेण मत्प्रसादाद् भविष्यति ।अत्रान्तरे च यद् दानं दीयते ना ऽत्र संशयः

sarvam etat prabhāveṇa matprasādād bhaviṣyati / atrāntare ca yad dānaṃ dīyate nā 'tra saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"All this will come about by my power and grace. Whatever gift is given in the space between here — there is no doubt —

अध्याय ३४

श्लोक 161

तस्य संख्या न विद्यते सत्यम् एतद् ब्रवीमि ते ।न तेषां पुनर् आवृत्तिर् इत्य् आह भगवान् नृप

tasya saṃkhyā na vidyate satyam etad bravīmi te / na teṣāṃ punar āvṛttir ity āha bhagavān nṛpa

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

has no number; I tell you this truly. For them there is no return," so the Lord said, O king.

अध्याय ३४

श्लोक 162

अन्त्यजाः श्वपचा वापि मृगाश् चैव सरीसृपाः ।सर्वे ते त्रिदिवं यान्ति नीलगङ्गासमागमे

antyajāḥ śvapacā vāpi mṛgāś caiva sarīsṛpāḥ / sarve te tridivaṃ yānti nīlagaṅgāsamāgame

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Outcastes, dog-eaters, beasts and reptiles — all go to heaven at the confluence of the Nilaganga.

अध्याय ३४

श्लोक 163

यज्ञम् इष्ट्वा नृपश्रेष्ठ इन्द्रद्युम्नो विशाम्पते ।नर्मदां च नमस्कृत्य ॐकारं चैव भारत

yajñam iṣṭvā nṛpaśreṣṭha indradyumno viśāmpate / narmadāṃ ca namaskṛtya oṃkāraṃ caiva bhārata

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Having performed the sacrifice, the best of kings, Indradyumna, lord of the people, bowing to the Narmada and to Omkara, O Bharata,

अध्याय ३४

श्लोक 164

स्वकीयं यानम् आरुह्य सत्यधर्मपरायणः ।वृतो नृप सहस्रेण स्तूयमानो ऽप्सरोगणैः

svakīyaṃ yānam āruhya satyadharmaparāyaṇaḥ / vṛto nṛpa sahasreṇa stūyamāno 'psarogaṇaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

mounted his own vehicle, devoted to truth and dharma, surrounded by a thousand kings and praised by hosts of apsarases,

अध्याय ३४

श्लोक 165

विवेश नगरीं पुण्याम् अयोध्यां देवनिर्मिताम् ।एतत् ते कथितं राजन्न् इतिहासं पुरातनम्

viveśa nagarīṃ puṇyām ayodhyāṃ devanirmitām / etat te kathitaṃ rājann itihāsaṃ purātanam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and entered the holy city of Ayodhya, built by the gods. Thus I have told you, O king, this ancient history.

अध्याय ३४

श्लोक 166

ततः कालेन महता राज्यं कृत्वा महाबलः ।अयुतं साग्रम् एवेह स राजा त्रिदिवं गतः

tataḥ kālena mahatā rājyaṃ kṛtvā mahābalaḥ / ayutaṃ sāgram eveha sa rājā tridivaṃ gataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then, after a long time, having ruled for more than ten thousand years, that mighty king went to heaven.

अध्याय ३४

श्लोक 167

श्रवणात् कीर्तनाद् अस्य गोसहस्रफलं लभेत् ।यमलोकं न पश्येच् च पापयोनिं न गच्छति

śravaṇāt kīrtanād asya gosahasraphalaṃ labhet / yamalokaṃ na paśyec ca pāpayoniṃ na gacchati

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

By hearing and reciting this one gains the fruit of a thousand cows, does not see Yama's world and does not go to a sinful birth.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_skandapurANa-revAkhaNDa-rks.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Skanda Purana — Chapter 34
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.