Skanda Purana· Skanda Purāṇa
37
अध्याय 37 / 116

Adhyaya 37

58 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ58 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ३७

श्लोक 1

इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे कपिलावतारो नाम षट्त्रिंशो ऽध्यायः ॥ र्क्स् अध्याय ३७ मार्कण्डेय उवाच: स्वायम्भुवे ऽन्तरे प्राप्ते आदिकल्पे कृते युगे ।अरुन्धतीप्रसूताया दाक्षायण्यास् सुतो ऽभवत्

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe kapilāvatāro nāma ṣaṭtriṃśo 'dhyāyaḥ || rks adhyāya 37 mārkaṇḍeya uvāca: svāyambhuve 'ntare prāpte ādikalpe kṛte yuge / arundhatīprasūtāyā dākṣāyaṇyās suto 'bhavat

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

For the sake of the destruction of the Danavas, station yourselves on the banks of Narmada and perform pen- ance in the place with composure. Penance is the greatest strength.

अध्याय ३७

श्लोक 2

विश्रवां नाम राजा ऽभूच् छक्रतुल्यपराक्रमः ।मथुराधिपतिः श्रीमांश् चक्रवर्ती महाबलः

viśravāṃ nāma rājā 'bhūc chakratulyaparākramaḥ / mathurādhipatiḥ śrīmāṃś cakravartī mahābalaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Those who die after renunciation shall obtain ev- erlasting state (i.e. Moksa). He who enters burning fire there at that Tirtha, O Lord of men, shall stay in Rudraloka until the annihilation of all living beings.

अध्याय ३७

श्लोक 3

निर्जिता ऽमरदैत्याश् च स राजा मघवा त्विव ।सर्वकामसमृद्धाश् च ब्राह्मणाश् चेतरे जनाः

nirjitā 'maradaityāś ca sa rājā maghavā tviva / sarvakāmasamṛddhāś ca brāhmaṇāś cetare janāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Having conquered the enemies of the immortals, that king was like Maghavan; the brahmins and other people were rich in all desires.

अध्याय ३७

श्लोक 4

एवं शासयतः पृथ्वीं धनधान्यसमाकुलाम् ।न दुर्भिक्षं न दारिद्र्यं क्वचिद् अस्तिं महीतले

evaṃ śāsayataḥ pṛthvīṃ dhanadhānyasamākulām / na durbhikṣaṃ na dāridryaṃ kvacid astiṃ mahītale

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

As he thus ruled the earth, full of wealth and grain, there was no famine or poverty anywhere on earth.

अध्याय ३७

श्लोक 5

एतस्मिन्न् अन्तरे प्राप्ते प्रस्थितो ऽमरकण्टकम् ।स्नात्वा च कोटितीर्थे वै समभ्यर्च्य महेश्वरम्

etasminn antare prāpte prasthito 'marakaṇṭakam / snātvā ca koṭitīrthe vai samabhyarcya maheśvaram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Meanwhile he set out for Amarakantaka; having bathed at Kotitirtha and worshipped Maheshvara,

अध्याय ३७

श्लोक 6

दक्षिणां मूर्तिम् आश्रित्य तस्य देवस्य भारत ।समाधिस्थो भवेद् यावत् स राजा धर्मवत्सलः

dakṣiṇāṃ mūrtim āśritya tasya devasya bhārata / samādhistho bhaved yāvat sa rājā dharmavatsalaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

resorting to the southern form of that god, O Bharata, as that king, devoted to dharma, entered samadhi,

अध्याय ३७

श्लोक 7

तावत् पश्यति मध्याह्ने प्रतीच्यादित्यमण्डलात् ।द्वौ सूर्यौ पूर्वदिग्भागे गतौ द्वौ दाक्षिणां दिशम्

tāvat paśyati madhyāhne pratīcyādityamaṇḍalāt / dvau sūryau pūrvadigbhāge gatau dvau dākṣiṇāṃ diśam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

he saw at midday, from the western orb of the sun, two suns gone to the east, two to the south,

अध्याय ३७

श्लोक 8

द्वौ पातालं तथा चोर्द्ध्वं द्वौ सूर्यौ चण्डरूपिणौ ।कालः संवर्तको वह्निः प्रजज्वाल तदा नृप

dvau pātālaṃ tathā corddhvaṃ dvau sūryau caṇḍarūpiṇau / kālaḥ saṃvartako vahniḥ prajajvāla tadā nṛpa

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

two to the netherworld and two above — suns of fierce form; then the fire of time, the Samvartaka, blazed up, O king.

अध्याय ३७

श्लोक 9

रौद्राश् च दारुणा वाता ववुः प्रलयकारिणः ।दिग्दाहो भूमिकम्पश् च उत्कापाताश् च दारुणाः

raudrāś ca dāruṇā vātā vavuḥ pralayakāriṇaḥ / digdāho bhūmikampaś ca utkāpātāś ca dāruṇāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Fierce and dreadful winds blew, bringing dissolution; the quarters burned, the earth quaked and terrible meteors fell.

अध्याय ३७

श्लोक 10

पतितास् सिद्धगन्धर्वा देवलोकात् सकिन्नराः ।विद्याधरास् तथा यक्षाः कर्मच्छेदादिव व्युताः

patitās siddhagandharvā devalokāt sakinnarāḥ / vidyādharās tathā yakṣāḥ karmacchedādiva vyutāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Siddhas and gandharvas with kinnaras fell from the world of the gods, and vidyadharas and yakshas, as if their karma had been cut off.

अध्याय ३७

श्लोक 11

विद्याधर्यो रुदन्त्यश् च तथैवाप्सरसस् तथा ।प्रजज्वाल महावह्णिः सशैलवनकाननाम्

vidyādharyo rudantyaś ca tathaivāpsarasas tathā / prajajvāla mahāvahṇiḥ saśailavanakānanām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Vidyadhara women wept, and apsarases likewise; the great fire blazed through the earth with its mountains, forests and woods,

अध्याय ३७

श्लोक 12

भस्मीकृत्य धरां सर्वां रेवाकूलम् इवागमत् ।तृषार्तो दाहसन्तप्तस् तदाभूत् नृपसत्तमः

bhasmīkṛtya dharāṃ sarvāṃ revākūlam ivāgamat / tṛṣārto dāhasantaptas tadābhūt nṛpasattamaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and having reduced the whole earth to ashes it came as far as the bank of the Reva. Then the best of kings, tormented by thirst and scorched by the burning,

अध्याय ३७

श्लोक 13

समुद्यतः पयः पातुं यावत् पश्यति मेकलाम् ।तावत् तन् मध्यमार्गे तु वारि किंचिन् न विद्यते

samudyataḥ payaḥ pātuṃ yāvat paśyati mekalām / tāvat tan madhyamārge tu vāri kiṃcin na vidyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

went to drink water; but as he looked at the Mekala, there was no water at all in the middle of its course.

अध्याय ३७

श्लोक 14

प्रवाहो रेणुभूतश् च दृश्यते न तु नर्मदा ।सरितः सागरान् छैलान् बभ्राम स सरांसि च

pravāho reṇubhūtaś ca dṛśyate na tu narmadā / saritaḥ sāgarān chailān babhrāma sa sarāṃsi ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The stream had turned to dust; the Narmada could not be seen. He wandered among rivers, oceans, mountains and lakes,

अध्याय ३७

श्लोक 15

जलं पातुं न कुत्रापि लब्धवान् स नृपोत्तमः ।अपश्यत् नर्मदां देवीं विन्ध्यं गिरिवरोत्तमम्

jalaṃ pātuṃ na kutrāpi labdhavān sa nṛpottamaḥ / apaśyat narmadāṃ devīṃ vindhyaṃ girivarottamam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

but nowhere did that best of kings find water to drink. He saw the goddess Narmada and the Vindhya, best of mountains;

अध्याय ३७

श्लोक 16

प्रविष्टो नर्मदामध्ये नृपश् चिन्ताकुलो ऽभवत् ।जलं विनाद्य मरणं नियतं मे न संशय

praviṣṭo narmadāmadhye nṛpaś cintākulo 'bhavat / jalaṃ vinādya maraṇaṃ niyataṃ me na saṃśaya

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

entering the midst of the Narmada, the king became anxious: "Without water today my death is certain, no doubt.

अध्याय ३७

श्लोक 17

अन्तर्हितं जगत् कृत्स्नं न च किंचिज् जलं विना ।चिन्तयित्वा नृपश्रेष्ठ ॐकारं च समाश्रयत्

antarhitaṃ jagat kṛtsnaṃ na ca kiṃcij jalaṃ vinā / cintayitvā nṛpaśreṣṭha oṃkāraṃ ca samāśrayat

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The whole world has vanished, and there is nothing without water." Thinking thus, the best of kings took refuge in Omkara.

अध्याय ३७

श्लोक 18

पर्वतारोहणं यावत् तृषार्तः कर्तुम् इच्छति ।तावत् पश्यति राजासौ तत्र वै कल्पशाखिनम्

parvatārohaṇaṃ yāvat tṛṣārtaḥ kartum icchati / tāvat paśyati rājāsau tatra vai kalpaśākhinam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

As he, tormented by thirst, wished to climb the mountain, the king saw there a wish-granting tree,

अध्याय ३७

श्लोक 19

फलितं पुष्पितं रम्यं शाखाभिर् उपशोभितम् ।तं दृष्ट्वा शयितो राजा छायां प्राप्य सुशीतलाम्

phalitaṃ puṣpitaṃ ramyaṃ śākhābhir upaśobhitam / taṃ dṛṣṭvā śayito rājā chāyāṃ prāpya suśītalām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

fruiting and flowering, lovely, adorned with branches. Seeing it, the king lay down, reaching its very cool shade;

अध्याय ३७

श्लोक 20

शरीरम् अमृतं भूतं जीविताशाभवत् तदा ।अपश्यत् पुरुषं तत्र शयानं दीप्ततेजसम्

śarīram amṛtaṃ bhūtaṃ jīvitāśābhavat tadā / apaśyat puruṣaṃ tatra śayānaṃ dīptatejasam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

his body became as if nectar, and hope of life arose then. There he saw a person lying, of blazing radiance,

अध्याय ३७

श्लोक 21

तद् उच्छ्वासेन लोका वै कम्पिताश् चोर्द्ध्वशस् तदा ।पातालानि तथा सप्त निःश्वासेन युधिष्ठिर

tad ucchvāsena lokā vai kampitāś corddhvaśas tadā / pātālāni tathā sapta niḥśvāsena yudhiṣṭhira

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by whose breathing out the worlds above were shaken, and by whose breathing in the seven netherworlds, Yudhishthira.

अध्याय ३७

श्लोक 22

कुम्भाः पार्श्वे च चत्वारस् तस्य तिष्ठन्ति सोदकाः ।तान् दृष्ट्वा चिन्तयामास तृषार्तो नृपसत्तमः

kumbhāḥ pārśve ca catvāras tasya tiṣṭhanti sodakāḥ / tān dṛṣṭvā cintayāmāsa tṛṣārto nṛpasattamaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Four pots stood at his side, filled with water. Seeing them, the best of kings, tormented by thirst, reflected:

अध्याय ३७

श्लोक 23

बोधये सुखसुप्तं नो नादत्तं च पिबाम्य् अहम् ।किं करोमीती संचिन्त्य तं प्रणम्य स्थितो नृपः

bodhaye sukhasuptaṃ no nādattaṃ ca pibāmy aham / kiṃ karomītī saṃcintya taṃ praṇamya sthito nṛpaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"Shall I wake him who sleeps at ease? I will not drink what has not been given. What shall I do?" Reflecting thus, the king bowed to him and stood.

अध्याय ३७

श्लोक 24

मानुषीं तनुम् आश्रित्य स्थितो ऽयं पुरुषोत्तमः ।स्वयं प्रजापतिर् देवो हर्ता कर्ता जगत्प्रभुः

mānuṣīṃ tanum āśritya sthito 'yaṃ puruṣottamaḥ / svayaṃ prajāpatir devo hartā kartā jagatprabhuḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"This supreme Person abides having taken a human body — the god Prajapati himself, destroyer and creator, lord of the world."

अध्याय ३७

श्लोक 25

ततो ऽपश्यद् द्वितीयं च पुरुषं दीप्ततेजसम् ।वृषारूढं त्रिनेत्रं च शूलपाणिपिनाकिनम्

tato 'paśyad dvitīyaṃ ca puruṣaṃ dīptatejasam / vṛṣārūḍhaṃ trinetraṃ ca śūlapāṇipinākinam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then he saw a second person of blazing radiance, mounted on a bull, three-eyed, trident in hand, bearing the Pinaka,

अध्याय ३७

श्लोक 26

भस्मोज्ज्वलितगात्रं च जटामुकुटधारिणम् ।कपालमालाभरणं तडिज्ज्योतिःसमप्रभम्

bhasmojjvalitagātraṃ ca jaṭāmukuṭadhāriṇam / kapālamālābharaṇaṃ taḍijjyotiḥsamaprabham

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

his limbs shining with ash, wearing a crown of matted locks, with a garland of skulls as ornament, radiant as lightning,

अध्याय ३७

श्लोक 27

दंष्ट्राकरालं पुरुषं पिङ्गाक्षं शशिशेखरम् ।तं दृष्ट्वा तादृशं रूपं सर्वेषां लोमहर्षणम्

daṃṣṭrākarālaṃ puruṣaṃ piṅgākṣaṃ śaśiśekharam / taṃ dṛṣṭvā tādṛśaṃ rūpaṃ sarveṣāṃ lomaharṣaṇam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

a person dreadful with fangs, tawny-eyed, crowned with the moon. Seeing that form, which made the hair of all stand on end,

अध्याय ३७

श्लोक 28

राजा तुष्टाव देवेशं सर्वदेवनमस्कृतम् ।जय देव महादेव आदिदेव नमो ऽस्तु ते

rājā tuṣṭāva deveśaṃ sarvadevanamaskṛtam / jaya deva mahādeva ādideva namo 'stu te

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the king praised the lord of gods, saluted by all the gods: "Victory, god Mahadeva, first god, salutation to you.

अध्याय ३७

श्लोक 29

तृषा मां बाधते देव शूलपाणे शृणुष्व तत् ।प्रयच्छ शीतलं तोयं येन जीवामि शङ्कर

tṛṣā māṃ bādhate deva śūlapāṇe śṛṇuṣva tat / prayaccha śītalaṃ toyaṃ yena jīvāmi śaṅkara

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Thirst torments me, O God — hear this, trident-bearer; give me cool water by which I may live, Shankara."

अध्याय ३७

श्लोक 30

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्रहसन्न् अब्रवीच् छिवः ।जल्पतस् तस्य देवस्य चास्ये दृष्टाः समन्ततः

tasya tadvacanaṃ śrutvā prahasann abravīc chivaḥ / jalpatas tasya devasya cāsye dṛṣṭāḥ samantataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Hearing his words, Shiva laughed and spoke; as that god spoke, in his mouth were seen on every side

अध्याय ३७

श्लोक 31

सुरा ब्रह्मर्षयो लोकाः सप्त चैव चराचराः ।पातालानि च भूतानि गन्धर्वोरगराक्षसाः

surā brahmarṣayo lokāḥ sapta caiva carācarāḥ / pātālāni ca bhūtāni gandharvoragarākṣasāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the gods, brahmin sages, the seven worlds with moving and unmoving, the netherworlds, beings, gandharvas, serpents and rakshasas.

अध्याय ३७

श्लोक 32

ततो ददर्श नारीं च समुद्विग्नां समागताम् ।रजो गुण्ठित सर्वाङ्गीं रुधिरेण परिप्लुताम्

tato dadarśa nārīṃ ca samudvignāṃ samāgatām / rajo guṇṭhita sarvāṅgīṃ rudhireṇa pariplutām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then he saw a woman who had come, deeply agitated, all her limbs covered with dust and drenched with blood,

अध्याय ३७

श्लोक 33

अनन्तदीप्ततेजस्कां मारुतोद्धूतमूर्धजाम् ।बालं निधाय वामोरौ कन्यां चैव स्तनान्तरे

anantadīptatejaskāṃ mārutoddhūtamūrdhajām / bālaṃ nidhāya vāmorau kanyāṃ caiva stanāntare

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

of endless blazing radiance, her hair tossed by the wind, a boy placed on her left thigh and a girl between her breasts,

अध्याय ३७

श्लोक 34

ब्रह्मसूत्रत्रिदण्डाभ्यां कुण्डलाभ्यां अलंकृताम् ।दृष्ट्वा तां स ततो राजा प्रोवाच वचनं तदा

brahmasūtratridaṇḍābhyāṃ kuṇḍalābhyāṃ alaṃkṛtām / dṛṣṭvā tāṃ sa tato rājā provāca vacanaṃ tadā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

adorned with the sacred thread, the triple staff and earrings. Seeing her, the king then spoke these words:

अध्याय ३७

श्लोक 35

जय देवि महादेवि लोकानुग्रहकारिणि ।तृषयाप्लुतदेहो ऽहं जलं पायय माम् इह

jaya devi mahādevi lokānugrahakāriṇi / tṛṣayāplutadeho 'haṃ jalaṃ pāyaya mām iha

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"Victory, goddess, great goddess, who bestow grace on the worlds; my body is overwhelmed with thirst; give me water to drink here."

अध्याय ३७

श्लोक 36

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा तं प्राह परमेश्वरी ।स्तन्यं पिब महीप त्वं यदि त्वां वाधते तृषा

tasya tadvacanaṃ śrutvā taṃ prāha parameśvarī / stanyaṃ piba mahīpa tvaṃ yadi tvāṃ vādhate tṛṣā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Hearing his words, the supreme Goddess said to him: "Drink my breast-milk, king, if thirst torments you."

अध्याय ३७

श्लोक 37

तस्यास् तद्वचनं श्रुत्वा चिन्तयामास पार्थिवः ।स्तनं पास्यामि देवेशि नारी वचनम् अब्रवीत्

tasyās tadvacanaṃ śrutvā cintayāmāsa pārthivaḥ / stanaṃ pāsyāmi deveśi nārī vacanam abravīt

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Hearing her words, the king thought, "Shall I drink from the breast, queen of gods?" The woman said:

अध्याय ३७

श्लोक 38

प्रतिज्ञातं मया पूर्वं सुतेजस् ते नृपोत्तम ।अग्रे न्यस्य स्तनं त्वां वै पश्चाद् दास्यामि बालकम्

pratijñātaṃ mayā pūrvaṃ sutejas te nṛpottama / agre nyasya stanaṃ tvāṃ vai paścād dāsyāmi bālakam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"I promised long ago, best of kings, to your radiant self: first putting you to the breast, afterwards I will give it to the boy.

अध्याय ३७

श्लोक 39

तस्मात् पिब महाभाग स्तन्यं मे नास्ति पातकम् ।तत प्रोवाच नृपतिस् तां नारीं कामरूपिणीम्

tasmāt piba mahābhāga stanyaṃ me nāsti pātakam / tata provāca nṛpatis tāṃ nārīṃ kāmarūpiṇīm

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Therefore drink my milk, fortunate one; there is no sin." Then the king said to that woman who took forms at will:

अध्याय ३७

श्लोक 40

अकार्यम् एतत् सर्वेषां मादृशानां कुतः कथा ।अन्यो ऽन्यं जल्पतां तेषां सा तत्रान्तरधीयत

akāryam etat sarveṣāṃ mādṛśānāṃ kutaḥ kathā / anyo 'nyaṃ jalpatāṃ teṣāṃ sā tatrāntaradhīyata

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"This is not to be done by anyone, let alone by such as I." As they spoke to each other, she vanished there.

अध्याय ३७

श्लोक 41

क्व गता ऽसि महादेवीत्य् उक्त्वा विस्मयम् आगतः ।स्वप्नलब्धा यथा वार्ता निष्कला प्रतिभासते

kva gatā 'si mahādevīty uktvā vismayam āgataḥ / svapnalabdhā yathā vārtā niṣkalā pratibhāsate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Saying "Where have you gone, great goddess?", he was filled with wonder; it seemed fruitless, like news obtained in a dream,

अध्याय ३७

श्लोक 42

इन्द्रजालम् अयं यद्वन् मृगतृष्णाजलं यथा ।एवं चिन्तयतस् तस्य पुनरग्रे व्यवस्थिता

indrajālam ayaṃ yadvan mṛgatṛṣṇājalaṃ yathā / evaṃ cintayatas tasya punaragre vyavasthitā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

like a magic show, like the water of a mirage. As he was thinking thus, she stood before him again.

अध्याय ३७

श्लोक 43

तां दृष्ट्वैव ततो राजा साष्टाङ्गं प्रणिपत्य च ।कासि त्वं हि वरारोहे सत्यम् एतद् ब्रवीहि मे

tāṃ dṛṣṭvaiva tato rājā sāṣṭāṅgaṃ praṇipatya ca / kāsi tvaṃ hi varārohe satyam etad bravīhi me

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Seeing her, the king prostrated with eight limbs: "Who are you, fair one? Tell me this truly.

अध्याय ३७

श्लोक 44

उमा कात्यायनी गङ्गा वेदमाता सरस्वती ।ब्रह्माणी च महालक्ष्मीः कथयस्व प्रसादतः

umā kātyāyanī gaṅgā vedamātā sarasvatī / brahmāṇī ca mahālakṣmīḥ kathayasva prasādataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Uma, Katyayani, Ganga, Sarasvati mother of the Vedas, Brahmani or Mahalakshmi? Tell me graciously.

अध्याय ३७

श्लोक 45

समानः पुरुषः को ऽयं कुम्भाश् चत्वार एव के ।वृषारूढस्त्रिनेत्रश् च को ऽयं शूलपिनाकधृक्

samānaḥ puruṣaḥ ko 'yaṃ kumbhāś catvāra eva ke / vṛṣārūḍhastrinetraś ca ko 'yaṃ śūlapinākadhṛk

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Who is this equal Person, and what are these four pots? Who is this three-eyed one mounted on the bull, bearing trident and Pinaka?

अध्याय ३७

श्लोक 46

उत्सङ्गे निहितः को ऽयं बालकः का च कन्यका ।मूर्खो ऽहं नाभिजानामि जननं मरणं यथा

utsaṅge nihitaḥ ko 'yaṃ bālakaḥ kā ca kanyakā / mūrkho 'haṃ nābhijānāmi jananaṃ maraṇaṃ yathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Who is this boy placed on your lap, and who is the girl? I am a fool; I do not know, just as I do not know birth and death."

अध्याय ३७

श्लोक 47

स्त्र्य् उवाच: पृथिवीं विद्धि मां राजन् सप्तद्वीपैरलंकृताम् ।सप्तपाताललोकैश् च सशैलवनकाननाम्

stry uvāca: pṛthivīṃ viddhi māṃ rājan saptadvīpairalaṃkṛtām / saptapātālalokaiś ca saśailavanakānanām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The woman said: "Know me as the Earth, O king, adorned with the seven continents, with the seven netherworlds, with mountains, forests and woods.

अध्याय ३७

श्लोक 48

सरितः सागराः शैलाममोदरनिवासिनः ।व्याप्तं मया जगत् सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

saritaḥ sāgarāḥ śailāmamodaranivāsinaḥ / vyāptaṃ mayā jagat sarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The rivers, oceans and mountains dwell in my belly; the whole world, the three worlds with the moving and unmoving, are pervaded by me.

अध्याय ३७

श्लोक 49

पर्यङ्कशायिनं देवं शङ्खचक्रगदाधरम् ।जगद्योनिं हरिं विद्धि संसारार्णवतारणम्

paryaṅkaśāyinaṃ devaṃ śaṅkhacakragadādharam / jagadyoniṃ hariṃ viddhi saṃsārārṇavatāraṇam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The god lying on the couch, bearing conch, discus and mace, know to be Hari, womb of the world, who carries across the ocean of worldly existence.

अध्याय ३७

श्लोक 50

त्रिनेत्रं शूलपाणिं च विद्धि देवं महेश्वरम् ।वृषारूढं महादेवं लोकनाथं जगत्पतिम्

trinetraṃ śūlapāṇiṃ ca viddhi devaṃ maheśvaram / vṛṣārūḍhaṃ mahādevaṃ lokanāthaṃ jagatpatim

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The three-eyed one with the trident in hand know to be the god Maheshvara, Mahadeva mounted on the bull, lord of the worlds, master of the universe.

अध्याय ३७

श्लोक 51

उत्सङ्गस्थं शिशुं विद्धि ब्रह्माणं सृष्टिकारकम् ।त्रिभिर् व्याप्तं जगत्सर्वं ब्रह्मविष्णुमहेश्वरैः

utsaṅgasthaṃ śiśuṃ viddhi brahmāṇaṃ sṛṣṭikārakam / tribhir vyāptaṃ jagatsarvaṃ brahmaviṣṇumaheśvaraiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The child on my lap know to be Brahma the creator; the whole world is pervaded by the three, Brahma, Vishnu and Maheshvara.

अध्याय ३७

श्लोक 52

जगत्सृष्टिकरो ब्रह्मा स्वयं पालयिता हरिः ।संहारकारको रुद्रस् त्रिभिर् व्याप्तं जगत् ततः

jagatsṛṣṭikaro brahmā svayaṃ pālayitā hariḥ / saṃhārakārako rudras tribhir vyāptaṃ jagat tataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Brahma creates the world, Hari himself protects it, Rudra destroys it; thus the world is pervaded by the three.

अध्याय ३७

श्लोक 53

कलशांश् चतुरो विद्धि समुद्रान् पर्वतस्थितान् ।स्तनमध्ये गतां कन्यां नर्मदां विद्धिपावनीम्

kalaśāṃś caturo viddhi samudrān parvatasthitān / stanamadhye gatāṃ kanyāṃ narmadāṃ viddhipāvanīm

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Know the four pots to be the oceans standing on the mountain, and the girl between my breasts to be the purifying Narmada."

अध्याय ३७

श्लोक 54

एतच् छ्रुत्वा वचो राजा विस्मयं परमं गतः ।ततः कालेन महता पुनः सृष्टिः प्रवर्तते

etac chrutvā vaco rājā vismayaṃ paramaṃ gataḥ / tataḥ kālena mahatā punaḥ sṛṣṭiḥ pravartate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Hearing these words, the king was filled with the greatest wonder. Then after a long time creation begins again,

अध्याय ३७

श्लोक 55

सर्वलोकहितार्थाय ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः ।कल्पे कल्पे मया दृष्टम् एतत् सर्वं युधिष्ठिर

sarvalokahitārthāya brahmaviṣṇumaheśvarāḥ / kalpe kalpe mayā dṛṣṭam etat sarvaṃ yudhiṣṭhira

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Brahma, Vishnu and Maheshvara for the good of all the worlds. In kalpa after kalpa I have seen all this, Yudhishthira:

अध्याय ३७

श्लोक 56

न्यग्रोधः कल्पवृक्षश् च ॐकारः सप्तकल्पगा ।अहं वैदूर्यशैलश् च परलिङ्गानि भारत

nyagrodhaḥ kalpavṛkṣaś ca oṃkāraḥ saptakalpagā / ahaṃ vaidūryaśailaś ca paraliṅgāni bhārata

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the banyan, the wish-granting tree, Omkara, the Kalpaga of seven kalpas, myself, the Vaidurya mountain and the supreme lingas, O Bharata —

अध्याय ३७

श्लोक 57

अक्षयं वा ऽव्ययं चैतत् सर्वं जानीहि तत्त्वतः ।एतत् ते कथितं राजन् यत् पृष्टो ऽहं त्वया ऽनघ

akṣayaṃ vā 'vyayaṃ caitat sarvaṃ jānīhi tattvataḥ / etat te kathitaṃ rājan yat pṛṣṭo 'haṃ tvayā 'nagha

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

know all this truly to be undecaying and imperishable. This I have told you, O king, as you asked me, sinless one.

अध्याय ३७

श्लोक 58

भक्तस्त्वं श्रवणे श्रद्धा पुराणानां न संशयः ।श्रवणात् कीर्तनाद् अस्य मुच्यते भवबन्धनात्

bhaktastvaṃ śravaṇe śraddhā purāṇānāṃ na saṃśayaḥ / śravaṇāt kīrtanād asya mucyate bhavabandhanāt

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

You are devoted and have faith in hearing the Puranas, no doubt; by hearing and reciting this, one is freed from the bonds of worldly existence.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_skandapurANa-revAkhaNDa-rks.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Skanda Purana — Chapter 37
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.